İlahi Komedya - Dante

OĞLAK KLASİKLERİ

Dünya şiirinin başyapıtı İlahi Komedya, Dante’nin Cehennem’e, Âraf’a ve Cennet’e yaptığı düşsel bir geziyi destanlaştırır. İlahi Komedya, 14 233’e ulaşan toplam dize sayısı ile şiir tarihinin en uzun soluklu şiiridir. Dante’nin, 1300 y ılının 7 Nisan Perşembe gecesi başlayan gezisi bir hafta sürer, Dante’ye Cehennem ve Âraf yolculuğu boyunca Latin şair Vergilius rehberlik eder. Araf’ ın tepesinde Vergilius yerini, Cennet’te Dante’ye rehberlik edecek olan Beatrice’ye bırakır.

Dante, Beatrice’yi ilk gördüğünde kendisi dokuz, Beatrice sekiz yaşındadır.

Dante, ömrü boyunca Beatrice’ye bağlı kaldığı gibi, düşünce dünyasının da esin kaynağı olur Beatrice.

Vergilius’un Aeneis destanını örnek alan ve sıradışı bir aşka mitoloji, tarih ve kutsal metinlerle de desteklenen gerçeküstücü bir ortamda yakılan bir ağıt olarak da değerlendirilebilecek olan İlahi Komedya'nın tarih ve felsefeden dinbilime, gökbilimden geometriye uzanan bir ansiklopedi niteliği taşıması da bir başka özelliğidir.

Eksiksiz ve ilk kez şiir olarak Türkçeleştirilen İlahi Komedya da hak ettiği yerde...

Oğlak Klasikleri’nde.

REKİN TEKSOY

İstanbul’da doğan Rekin Teksoy, hukuk öğrenimi gördü. Avukatlık, İstanbul Üniversitesi Yabancı Diller Okulu’nda okutmanlık yaptı. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde yirmi yılı aşkın bir süre Sinema Sanatı ve Sinema Edebiyat İlişkileri dersleri verdi.

1960’lı yıllarda Yön, Sosyal Adalet, Ataç gibi dergilerde sinema eleştirileri yayımlayan Teksoy, Türk Sinematek Demeği Yönetim Kurulu’nda görev aldı. TÜRSAK (Türkiye Sinema ve Audiovisuel Vakfı) kurucuları arasında yer aldı ve bir dönem vakfın başkanlığını yaptı.

1994’ten başlayarak 601 hafta boyunca TRT2 televizyonunda haftalık Sinema ve Edebiyat programını hazırlayıp sundu.

Rekin

Teksoy, Arkın Sinema Ansiklopedisi, Cumhuriyet Ansiklopedisi, Bilimler Ansiklopedisi, Sağlık Ansiklopedisi, Hayvanlar Ansiklopedisi gibi ansiklopedilerin yayın yönetmenliğini yaptı. Yazdığı Rosa Luxemburg adlı oyun Tiyatro Ayna-Dilek Türker tarafından iki mevsim Küçük Sahne’de oynandı (Nisan Yayınları’nca kitap olarak yayımlandı).

Macchiavelli, Italo Calvino, Cesare Pavese, Italo Svevo, Dino Buzzati, Pier Paolo Pasolini, Curzio Malaparte, Federico Fellini, Oriana Fallaci, Luigi Malerba, Dario Fo, Milan Kundera gibi yazarlardan roman, öykü, oyun, deneme ve şiir çevirileri yaptı. Carlo Goldoni’den çevirdiği İki Efendinin Uşağı Avni Dilligil En İyi Çeviri Ödülü’nü aldı.

Boccaccio’nun Decameron’unu ilk kez eksiksiz olarak Türkçeleştirmesi üzerine İtalya Cumhurbaşkanınca Şövalye sanıyla ödüllendirildi. Dante Alighieri’nin İlahi Komedya’sını ilk kez şiir biçiminde Türkçeleştiren çevirisi de İtalyan Senatosunca Çeviri Ödülü’ne değer bulundu. Sinema sanatının başlangıçtan günümüze tarihini ayrıntılı bir biçimde inceleyen Rekin Teksoy’un Sinema Tarihi ve Rekin Teksoy’un Türk Sinemas ı, Oğlak Yayınları’nca yayımlandı.

OĞLAK KLASİKLERİ

DANTE ALIGHIERI

İLAHİ KOMEDYA

Türkçesi: Rekin Teksoy

OĞLAK KLASİKLERİ

İlahi Komedya / Dante Alighieri İtalyanca aslından çeviren: Rekin Teksoy

© Oğlak Yayıncılık ve Reklamcılık Ltd. Şti., 1998 Bu çevirinin bütün hakları saklıdır.

Tanıtım için yapılacak kısa alıntıların dışında yayımcının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

Kurumsal kimlik danışmanı: Serdar Benli Kapak tasarımı: Işıl Döneray Kapak uygulama: M. Deniz Çorbacıoğlu Dizgi düzeni: Goudy, 10 / 12 pt.

Ofset hazırlık: Oğlak Yayınları Baskı: Oğlak Baskı Hizmetleri Tel: (0-212) 612 73 05

Oğlak Yayıncılık ve Reklamcılık Ltd. Şti.

Genel yayın yönetmeni: Senay Haznedaroğlu

Zambak Sokak 21, Oğlak Binası, 34435 Beyoğlu-lstanbul

Tel: (0-212) 251 71 08-09, Faks: (0-212) 293 65 50

www.oglakkitap.com

www.twitter.com/oglakki tap e-posta: oglakkitap@oglak.com

On ikinci baskı: 2011 ISBN 975 - 329 - 246 - 5

İlahi Komedya

Önsöz

Dante ile Shakespeare dünyayı

aralarında paylaşır;

bu iki ada eklenebilecek

üçüncü bir ad yoktur.

T. S. Eliot

Dante Alighieri: Şiir tarihinde bir benzeri olmayan Divina commedia’n ı n (İlahi Komedya) yazarı Dante Alighieri (1265-1321) Floransa’da orta halli bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Asıl adı Durante’dir. Babası Alighiero di Bellincione’nin büyük dedesi Cacciaguida, Haçlı Seferlerine katılarak soyluluk sanı elde etmiş, ancak çarpışmalar sırasında ölmüştü (1147). Cacciaguida, karısının ailesinin soyadını kullanır. İlkin Alaghieri ya da Aldighieri olan bu ad daha sonra Alighieri’ye dönüşür. Küçük yaşta annesi (Bella) ölen, 1277’de Gemma Donati ile evlilik sözü kesilen (nikâh 1285’te kıyılır) Dante’nin bu evlilikten Giovanni, Jacopo ve Pietro adında üç erkek, Antonia ve Beatrice adında iki kız çocuğu olur (kimi kaynaklara göre kız çocuğu tektir, Antonia rahibe olunca Beatrice adını almıştır). Dante gençlik yıllarında dönemin öbür gençleri gibi dilbilgisi, mantık, sözbilim (retorik) öğrendi, yazarlarla, dönemin ünlü düşün adamlarıyla dostluklar kurdu. Brunetto Latini ile Guido Guinzelli, Dante’nin ilk ustaları oldu. Dante, sürgünde kaldığı Fransa’dan 1266’da Floransa’ya dönen ve 1294’te burada ölen şair Brunetto Latini’den hem dilbilgisi, hem de kişinin dünyada iz bırakması için yapıt üretmesi gerektiğini öğrendi. Bologna’lı şair Guido Guinzelli ise Dante’ye duygularını dizelere dönüştürme sanatının kurallarını öğretti.

Dönemin önemli şairlerinden Guido Cavalcanti yetişkinlik çağının en yakın dostu oldu.

Dönemin en önemli resim ustası Giotto ile de dostluk kuran Dante, Bologna ve Padova üniversitelerine de gitti. Latin şiirini, bu arada Vergilius ile Ovidius’un yapıtını inceledi, felsefe öğrendi. Vergilius ile Aristoteles’ten etkilendiği gibi, dinbilimci Aquino’lu San Tommaso’nun (1225-1274) görüşlerini de benimsedi.

Guelf’ler, Ghibellin’ler: Dante’nin yaşadığı yıllarda İtalya’da da feodalite düzeni ortadan kalkmış, yerini cumhuriyetlere, krallıklara, senyörlüklere, komünlere bırakmıştı.

İlkin Almanya’da ortaya çıkan Guelf ile Ghibellin partilerinin etkisi İtalya’ya da ulaşmıştı.

Almanya’da Kutsal Roma-Cermen İmparatorluğu tahtı için, Saksonya ve Bavyera dükleri (Welf) ile Swabia yöneticileri Hohenstaufen’ler çekişiyordu. Bu görüş ayrılığı XIII. yüzyılda İtalya’ya da sıçradı. Roma-Cermen imparatorlarının İtalya’yı da yönetmelerine karşı çıkarak, papalığın yönetim hakkını savunanlar Guelf adını aldılar (Guelf sözcüğü Almanca

Welf’ten türetilmişti). Guelf’ler İtalya’daki prenslikler ile cumhuriyetleri de destekliyor, yerel özerkliği savunuyordu. Ghibellin’ler ise (Ghibellin sözcüğü Hohenstaufen’lerin Waiblingen malikânesinin adından türetilmişti) imparatoru savunuyordu. Kuzey İtalya’daki soylu aileler genellikle Ghibellin’leri desteklerken, büyük kentler Guelf’leri destekliyordu.

Pisa, Verona, Arezzo’nun Ghibellin’lerden yana olmasına karşılık, Milano, Bologna ve özellikle Floransa’da Guelf’ler egemendi (Dante’nin ailesi de Guelf yanlısıydı).

Dante’nin doğumundan beş yıl önce Ghibellin’ler, Montaperti savaşında Guelf’leri bozguna uğratarak Floransa’nın yönetimini ele geçirmişti. Dönemin bu en varlıklı kentini (Floransa Avrupa’nın bankerlik merkezi sayılıyordu) yakmak istemişler ama Ghibellin’lerin önde gelen ailelerinden Farinata ailesinden Uberti, Ghibellin’leri bu karardan vazgeçirmişti. Çok geçmeden de, Benevento savaşı (1266) sonunda Guelf'ler yeniden Floransa’ya egemen oldu. Ghibellin’ler kentten sürüldü. Bu arada Guelf’ler Aklar ve Karalar olarak ikiye bölündü. Cerchi ailesinin önderliğindeki Aklar ticaretle uğraşan varlıklı burjuvalardan (popolo grasso) oluşuyor, imparatorluğu destekliyordu. Küçük,esnaftan (arti minori) oluşan, Donati ailesinin önderliğindeki Karalar ise feodal düzene özlem duyuyor, papalıkça destekleniyordu. (Dante’nin karısı Gemma da Donati ailesinden olmakla birlikte, Dante Aklar’dan yanaydı). İtalya’daki kargaşa, Dante’nin dizelerine şöyle yansır:

Ey köle İtalya, acılar ülkesi,

fırtınada kaptansız gemi,

taşranın değil, kerhanenin ecesi!

Âraf, VI(76)

Dante’nin siyasal etkinliği: 1289 yılında Arezzo’da Ghibellin’lere karşı yapılan Campaldino savaşına Dante de katıldı. Bu yıllarda Floransa’nın yönetimine katılan lonca yöneticileri (prior) iki ay süreyle bu görevde kalıyor, varlıklı kişilerden etkilenmemeleri için görevleri sırasında bir kaleye kapatılıyorlardı. Kentin yönetimi için birçok kurul oluşturulmuştu. Altı ay süreyle görev yapan bu kurulların üyeleri ikinci kez üyeliğe seçilemiyordu. İç çekişmelerden etkilenmemesi için de, kentin en üst düzey yöneticisi (podestâ) yabancılar arasından seçiliyordu. Bu arada soyluların kamu yönetimine katılmalarını engellemek için iş sahibi olmayanların kamu yönetimine katılması yasaklanmıştı (Ordinamenta Justitiae). Ancak bir süre sonra bu yasak yumuşatıldı. Bir loncaya üye olmak, kamu görevi almak için yeterli sayıldı (Giano della Bella yasası).

Dante de, sanatçıların da yazılabildiği Baharatçı Hekimler loncasına yazılarak Floransa yönetiminde etkin görevler üstlendi. (Dante daha sonraları, mutsuzluğunun kaynağını prior seçilmesine bağlayacaktır). O sırada papa seçilen Bonifazio VlI’nin Karalar aracılığıyla kent üzerinde egemenlik kurmak politikasına karşı çıktı. Karaların seçtiği kent

yöneticisi 27 Ocak 1302’de Dante’yi 5000 florin para cezası ile iki yıl sürgün cezasına çarptırdı. Dante para cezasını ödeyemeyince, 10 Mart 1302’de bu ceza ölüm cezasına dönüştürüldü. Ancak Dante bu tarihten önce Roma'ya sürgüne gitmişti. Oradaki başka sürgünlerle birlikte Forli’ye gidip Ordelaffi’lerden, Verona’ya gidip Bartolomeo della Scala’dan Floransa’daki yönetimi devirmek için yardım istedi. Bonifazio VlI’nin ölüp, yerine Benedetto Xl’nin geçmesi sürgündeki Floransalılar için bir umut kaynağı oldu. Yeni papa 1304 yılı Mart ayında kardinallerinden Niccolo da Prato’yu Aklarla Karaları barıştırmak amacıyla Floransa’ya gönderdi. Ama Karaların uzlaşmaz tutumu bu girişimi sonuçsuz bıraktı. Dante 1304 yılından 1306 yılına dek Bologna’da yaşadı.

Luxembourg kontu Henri VII’nin imparator olmasını (1309), o sırada Casentino’da bulunan Dante büyük bir coşku ile karşıladı. Dante’ye göre Henri VII, insanları yeryüzünde mutlu kılmaya çalışacak, papa da insanları öbür dünyadaki sonsuz mutluluğa hazırlayacaktı. Böylece Dante’nin özlediği dünya işleri ile din işlerinin birbirinden ayrılması gerçekleşmiş olacaktı. Henri VlI’nin taç giymek için Roma’ya gelecek olması da Dante’nin umutlarını artırmıştı. Öyle ki, yeni imparatora karşı çıkan Floransalılara bir kınama mektubu yazarken, Henri VII’ye yazdığı bir mektupla ondan bir an önce Floransalıları cezalandırmasını istemişti. Henri VII, beklendiği gibi Roma’da taç giydi. Ama tören papalığın merkezi San Pietro kilisesi yerine San Giovanni in Laterano kilisesinde yapıldı, tacı da papa yerine kardinaller giydirdi. Dante’nin deyişiyle “Gaskonyalı papa Clemente VII, soylu kral Henri VlI’ye ihanet etti”, imparatorun Roma dönüşü Siena’da hastalanıp ölmesi (24 Ağustos 1313) ise, Dante’nin beş yıldır beslediği umutları sona erdirdi.

Bu arada Floransa’da sürgünlerin geri dönebilmesine ilişkin bir karar alınmış (1311) ancak bağışlananlar arasında Dante’nin adına yer verilmemişti. 1315 mayısında, Dante için de af çıkarıldı. Ancak Dante çok sevdiği kentine dönmek istemedi. Bunun üzerine Floransa’da aynı yılın eylül ayında Dante için bir kez daha ölüm cezası verildi.

Dante ömrünün son altı yılını Verona ile Ravenna’da geçirdi. Verona’da Can Grande’nin konuğu oldu. 1318 yılında geldiği Ravenna’da ise buranın senyörü Guido Novello da Potenta’nın konuğu oldu. Yirmi yıla yakın bir süreyi sürgünde geçiren, bu süre boyunca yazdığı mektuplara Dante Alighieri exul immeritus (haksız sürgün) imzasını atan Dante, 13 Eylül 1321 gecesi Ravenna’da sıtmadan öldü. San Pietro Maggiore kilisesine gömüldü (bu kilise günümüzde San Francesco adını taşır.) Sürgünün acısını Dante şu dizelerle dile getirir:

Başkasının ekmeğinin ne denli tuzlu,

başkasının merdiveninden çıkmanın

ne denli zor olduğunu göreceksin.

Cennet XVII(58)

Beatrice: Dante’nin sevdiği kadın. Dante, karısı Gemma’dan başka birçok kadınla gönül ilişkisi kurar. Pietra için yazdığı şiirler Rime’de yer alır. Ama ömrü boyunca büyük bir tutkuyla bağlandığı, düşünce dünyasını da yönlendiren kadın Beatrice’dir. Beatrice’ye duyduğu sevgi yüreğinden hiç silinmez, yaşamının en zor, en karamsar dönemlerinde Dante hep bu sevgiye sığınır.

Dante, komşuları Folco di Ricovero de’Portinari’nin kızı Bice’yi (Beatrice) bir toplantıda gördüğünde kendisi dokuz, Beatrice sekiz yaşındadır. Dokuz yıl sonra, bir sokakta ikinci kez karşılaştıklarında, beyaz bir giysi giymiş Beatrice Dante’ye selam verir. İlk gördüğünde Beatrice’ye büyük bir sevgi duyan Dante, ömrü boyunca onu sevecektir. 1288 yılında Simone de’Bardi ile evlenen Beatrice 8 Haziran 1290’da ölür. Beatrice’nin ölümü Dante’nin sevgisine mistik özellikler de ekler. Sevdiği kadının ölümü üzerine uzun süre iç dünyasına kapanan, kendini dinleyen Dante, ilk kitabı Vita nuova’da yeni biçem anlayışına uyarak Beatrice’yi över, onu melekler düzeyine çıkarır. Beatrice için “kimsenin kimse için söylememiş olduğu şeyler söylemeye” söz verir. Bu sözünü Divina commedia'da (İlahi Komedya) tutar.

Stilnovo: O yıllarda (özellikle 1280-1310 arasında) yeni bir şiir akımı ortaya çıkmıştı.

Dante’nin stilnovo (yeni biçem) adını verdiği{1} bu akımı, Bologna’da yaşamakla birlikte Floransa’da ünlenen Guido Guinizelli başlatmıştı. Dante’den başka Guido Cavalcanti ile Cino da Pistoia’nın da katıldıkları yeni akım, aşkı şiirin ana konusu yapıyordu. Şairler aşk duygusunu inceliyor, ruhbilimsel çözümlemeler yapıyor, bir tür aşk kuramı geliştiriyorlardı.

Bu şairlere göre, aşk kişinin yönelmesi gereken tek amaçtı, kişiyi soylu kılan, zenginleştiren bir tür tanrıydı; kadın, erdemin, temizliğin simgesi bir tür melek olarak değerlendiriliyordu. Dante şöyle der:

Dedim ki: Ben o kişiyim ki,

sevda esin verince kaleme sarılırım,

onun yüreğime yazdıklarını aktarırım.

Âraf XXIV(52)

Dil sorunu: Yazarların karşı karşıya oldukları önemli bir sorun da dil seçimiydi.

Yapıtlarını, geleneğe uyarak Latince mi yazacaklardı, yoksa halk dilini mi kullanacaklardı?

Siyasal bir birliğe kavuşamamış İtalya’da kültür birliği de söz konusu olmadığından, halk dilinin (İtalyanca) çok sayıda lehçesi vardı. Dante bu soruna Latince olarak kaleme aldığı De vulgari eloquentia adlı yapıtında yanıt arar ve Latinceye karşı halk dillerini savunur. Başyapıtı İlahi Komedya’yı da İtalyanca (Toscana lehçesi) yazar. Bu nedenle, İtalyan dilinin kurucusu sayılır.

Dante’nin yapıtı: Çalkantılı yaşamına, yirmi yıla yakın sürgünde yaşamasına karşın Dante verimli bir yazardır. Yazdıklarının bir bölümü, dönemin yaygın anlayışına uygun olarak Latince, bir bölümü ise İtalyancadır. Yazıldıkları dile göre Dante’nin yapıtları: De Vulgari eloquentia (Halk Ağzı Üzerine): Dante’nin 1303 ile 1304 yılı arasında yazdığı dil incelemesi (Latince). Dante bu yapıtında Italyan dilini kullanmanın yararları üzerinde durur, Italyancayı düzgün kullanmanın kurallarını belirler, İtalyan şiirinin değerlendirmesini yapar.

De Monarchia (Monarşi Üzerine): Dante’nin 1312-1313 yılları arasında yazdığı sanılan, siyasal görüşlerini açıkladığı inceleme (Latince). Üç bölüme ayrılan kitap monarşinin evrenselliği üzerinde durur, imparatorun yetkesini doğrudan doğruya Tanrı’dan mı, yoksa yeryüzündeki temsilcisi papadan mı aldığını tartışır.

Questio aqua et terra (Su ve Kara Sorunu): Dante’nin 1320 yılında yazdığı, suların karalardan daha yüksek olamayacağını vurgulayan bilimsel inceleme (Latince).

Epistulae (Mektuplar): Dante’nin değişik kişilere, bu arada kral Henri VII’ye ve Can Grande’ye yazdığı mektupları da içeren on dört mektup (Latince).

Vita nuova (Yeni Hayat): Dante’nin 1292 ile 1294 yılları arasında yazıp 1293 yılında bir araya getirdiği düzyazı ve şiir karışımı 43 bölümlük yapıt (İtalyanca). Yazarın Beatrice Portinari’ye beslediği sevginin duygusal, ruhbilimsel çözümlemelerini içerir. Provence (Fransa) saz şairlerinin (troubadour) geleneğini sürdüren yapıt yeni biçem anlayışının en önemli örneği sayılır.

Convivio (Şölen): Dante’nin 1304 - 1307 yılları arasında on beş bölüm olarak tasarlayıp, dört bölümümü bitirebildiği felsefe ağırlıklı şiirler (İtalyanca).

Rime (Uyaklar): Dante’nin Vita nuova ile Convivio dışında kalan değişik biçemlerde yazdığı ve bir başlık altında bir araya getirmediği şiirlerine verilen ad.

İlahi Komedya (Divina commedia): Dante, “öteki dünyaya” yaptığı düşsel geziyi destanlaştıran İlahi Komedya’yı 1307 - 1321 yılları arasında kaleme aldı. Dil olarak Latince yerine Toscana lehçesini kullanarak, İtalyan dilinin ilk ve en uzun soluklu şiirini yazdı. Cehennem, Araf, Cennet ana başlıklarını taşıyan üç bölüme (cantica) ayrılan şiirin toplam dize sayısı 14 233’dir. Üçlüklerden ( terzina) oluşan şiirin tümü, ilk kez Dante’nin kullandığı terza rima (aba, bcb, cdc örneğinde olduğu gibi, ikinci dizenin son sözcüğünün son harfine, bir sonraki üçlüğün birinci ve üçüncü dizelerinin sonunda yer vermeye dayanan uyak) düzeninde yazılmıştır. Dizeler on bir hecelidir. Her bölümde 33 kanto (canto = destan bölümü) yer alır. Cehennem’deki giriş kantosuyla birlikte kanto sayısı 100’e ulaşır. Yazar yapıtına Comedia (o dönemde bu sözcük tek ‘m’ ile yazılıyordu) adını

vermiştir. Çünkü Cehennem bölümünün ürkütücü ortamına karşılık, şiir, komedilerde olduğu gibi mutlu sonla sonuçlanır; üstelik herkesin anladığı bir dille (İtalyanca) yazılmıştır. İlk kez Boccaccio’nun eklediği Divina (İlahi) sıfatı 1555 yılında Venedik’te Ludovico Dolce’nin yaptığı baskıda kitabın kapağında da yer alınca, o tarihten sonra yapıtın adı Divina commedia (İlahi Komedya) olarak benimsenmiştir.

İlahi

Komedya,

yaşam

öyküsünün

Dante’nin

sanatına

yansıması

olarak

değerlendirilebilir. Yaşamının önemli bir bölümünü sürgünde geçiren, Floransa’ya dönmek için yaptığı girişimler sonuçsuz kalan Dante, İtalya’ya egemen olan toplumsal çalkantıları, güçlü bir imparatorun olmayışına ve imparatorun dizginleyemediği papalığın yayılmacı amaçlarına bağlar. Kendisinin de vatanında mutlu bir yaşam sürme hakkı varken, dönemin koşulları bu hakkı elinden almıştır. Üstelik karıştığı siyasal olaylar, karşılıksız aşkın konusu güzellikle kutsal kavramını özdeşleştirdiği Vita nuova’da, Beatrice’yi öveceğine ilişkin verdiği sözü yerine getirmesini de engellemiştir. Dante, iç dünyasındaki kargaşanın çözümünü Tanrı’ya sığınmada bulur. Yeniden şiire ve idealleştirdiği Beatrice sevgisine döner. İnsanlara, bu arada kendine doğru yolu göstermek amacıyla ilahi Komedya’yı yazar. Tanrı’nın insanlar için öngördüğü iki amaç vardır. Bunlardan ilki yeryüzü mutluluğudur. İnsan ahlak kurallarına uyarak, düşünsel yeteneklerini geliştirerek bu amaca ulaşabilir. İkinci amaç ölümden sonraki sonsuz yaşamdır. İnsanın bu amaca ulaşması için de Tanrı’ya inanması, onun koyduğu kurallara uyması gerekir. Bu amaçların gerçekleşmesinde imparator ile papa insanlara yol gösterir. Ne var ki, insan kendi kendine de yeryüzündeki davranışlarını düzenleyebilir, Tanrı’nın varlığının bilincine vararak, ruhunun ölümsüzlüğünü sağlayacak bir yaşam sürebilir. İşte iç dünyasının sesini dile getiren Dante, İlahi Komedya’da şiir aracılığıyla insanlara bu yolları gösterir.

İlahi Komedya Dante’nin Cehennem, Araf ve Cennet’e yaptığı düşsel bir gezinin öyküsüdür. Dante’ye Cehennem’de, Araf’ta Latin şair Vergilius rehberlik eder. Araf’ın tepesinde Vergilius yerini Beatrice’ye bırakır. Cennet boyunca Dante’ye Beatrice rehberlik eder. Gezi 1300 yılı 7 Nisan Perşembeyi 8 Nisan Cumaya bağlayan gece başlar. 14 Nisan Perşembe günü sona erer.

Dante, evreni Ptolemaios’un görüşüne göre tasarlar. Dünya evrenin merkezidir.

Dünya dönmez, olduğu yerde durur. Dünyanın çevresinde dönen yedi gezegen (Ay, Merkür, Venüs, Güneş, Mars, Jüpiter, Satürn) vardır. Gezegenler iç içe geçmiş yedi gök içinde döner. Yedinci gökten sonra gelen sekizinci gökte ise dönmeyen, yerinde duran yıldızlar vardır. Göğün dokuzuncu katında (gezegenlerin dönmesini sağlayan) İlk Devindirici yer alır. Meryem, Beatrice gibi Tanrı’nın sevgili kullarının “kutsal bir gül”

oluşturdukları onuncu kat ise göğün en yüksek katıdır (arşıâlâ).

Dünya iki bölümden (kuzey yarı küre ile güney yarı küre) oluşur. Güney kutbu dünyanın doruk noktası, kuzey kutbu ise tabanıdır. Kuzey yarı kürenin ortasında Kudüs yer alır. Lucifer’in (baş şeytan) gökten düşerek açtığı çukur olan Cehennem’in girişi Kudüs’ün

altındadır. Güney yarı kürenin ortasında bir ada yer alır. Bu adanın üstünde de, Cehennem çukuru açılırken çıkan toprağın oluşturduğu Araf dağı bulunur.

Dante’den önce de Homeros, Vergilius, Sens piskoposu Audrade, Hamburg piskoposu Ranbert, İslam dünyasından Muhyiddin ibn Arabi gibi yazarlar bu konuya değinmişlerdir.

Ama ilk kez Dante, ortaçağ kaynaklarından, mitolojiden, kutsal metinlerden yararlanarak, Vergilius’un Aeneis destanını örnek alarak, düşsel bir öteki dünyayı şiir diliyle görsel bir destana dönüştürür. Sıradışı bir aşka, mitoloji, tarih ve kutsal metinlerle de desteklenen gerçeküstücü bir ortamda yakılan bir ağıt olarak da değerlendirilebilecek olan İlahi Komedya’nın tarihten, felsefeden dinbilime, gökbilime, geometriye uzanan bir ansiklopedi niteliği de taşıması, bir başka özelliğidir.

Hıristiyanlığın üçlem (teslis) ilkesini belirttiği için 3 sayısı ortaçağda özel bir önem kazanmıştı. Bu sayı, bakışımlı bir yapısı olan İlahi Komedya’da da önemli bir işlev yüklenir.

Her şeyden önce yapıtın tümü üçlüklerden oluşur. İlahi Komedya 3 ana bölüm içerir.

Cehennem’in giriş kantosu dikkate alınmazsa, her bölümde 33 kanto vardır. Kantoların toplamı olan 100 sayısı, 1 + 33 + 33 + 33 olarak ayrışır. 33 sayısı 3’ün 10’la çarpımına yine kendisinin eklenmesiyle oluşur. 10 sayısı ise 3 x 3 + l’den oluşan kusursuz bir sayıdır, 100’ün de kare köküdür. Beatrice, Araf ın 30. kantosunun 73. dizesinde ortaya çıkar. Bu kanto 145 dize içerdiğine göre, Beatrice kantonun tam ortasında (72 + 1 + 72 = 145) ortaya çıkmış olur. 30 sayısı ise 10’un 3 katıdır. Bunun gibi Araf ın altıncı kantosunda Floransa ile İtalya’nın durumu ele alınırken, Cennet’in altıncı kantosunda Iustinianus’un ağzından Roma’nın tarihi özetlenir. İlahi Komedya’nın üç bölümü de yıldızlar sözcüğüyle sona erer.

Cehennem (lnferno): İlahi Komedya’nın ilk bölümünü oluşturan Cehennem’i Dante’nin 1308 yılında tamamladığı sanılıyor. Cehennem 34 kanto içerir. Bu kantoların toplam dize sayısı 4720’dir. Dante bu yolculuk boyunca 112 ünlü kişiyle karşılaşır.

Papa’nın jübile yılı{2} ilan ettiği 1300 yılı Paskalyasında 7 Nisan Perşembeyi 8 Nisan Cumaya bağlayan gece “yaşam yolumuzun ortasında” Dante (günahkârlık ortamını simgeleyen) “karanlık bir ormanda” yolunu şaşırır. Cuma sabahı gün ağarırken bir tepenin eteğinde (insan aklını simgeleyen) Vergilius ile karşılaşır. Dante'nin yardımına koşan Vergilius, kötülüklerden arınmak için onu öteki dünyanın üç bölümünü gezmeye çağırır.

Dante ile Vergilus’un o gece başlayan Cehennem gezisi 9 Nisan Cumartesi gecesi sona erer. 10 Nisan Pazar günü, birlikte Araf’a ulaşırlar.

Dante’nin tasarladığı Cehennem, dibine doğru inildikçe daralan bir çukurdur. Bu çukur iç içe dokuz daireden (kattan) oluşur. Dairelerin her birinde ayrı bir günah işlemiş olanlar cezalandırılır. Aşağıya doğru inildikçe ceza ağırlaşır. Cezayı veren Tanrı değildir. İnsanlar Araf’a, Cennet’e gidebilecekken,. yaşarken yaptıkları yanlış seçimler sonucunda Cehennem’e gitmişlerdir. Çarpıldıkları cezayı, yeryüzünde sürdükleri yaşamla kendileri

belirlemiştir. Cezanın ağırlığı, işlenen günahın ağırlığı ile orantılıdır.

Cehennem, İsa’nın yaşamış olduğu kutsal Kudüs kentinin altına rastlar. Cehennem’in giriş bölümünde “kötülük de iyilik de yapmadan yaşamış olanların ruhları” vardır.

Cehennem’in ilk akarsuyu Akheron da buranın sınırındadır. Daha sonra Cehennem’in ilk dairesi Limbus gelir. Limbus’taki ruhlar dürüst yaşam sürmüş, ancak çoğu Hıristiyanlıktan önce yaşadığı için “vaftizden yoksun kalmış”, vaftiz olmadan ölmüş ruhlardır. Daha sonra asıl Cehennem denilen bölüm başlar. İkinci dairede şehvet düşkünleri, üçüncü dairede oburlar, dördüncü dairede cimriler, savurganlar, beşinci dairede öfkeliler cezalandırılır.

Beşinci daire ile altıncı daireyi “ağır suçluların bulunduğu”, içinde “sonsuza dek ateş

yanacak olan” Dite kenti ayırır. Altıncı dairede sapkınlar, yedinci dairede başkalarına, kendilerine, Tanrı’ya saldırıda bulunanlar, sekizinci dairede kadın tellalları, din sömürücüleri, rüşvet yiyenler, hileciler, hırsızlar, ikiyüzlüler, bölücüler, simyacılar, kalpazanlar cezalandırılır. Dokuzuncu dairede akrabalarına, vatanlarına, konuklarına, kendilerine iyilik yapanlara ihanet edenler bulunur. Cehennem’den çıkmadan önce Vergilius ile Dante kötülüklerin simgesi Lucifer’i yarı beline dek buzlara gömülü olarak görürler.

Vergilius ile Dante’nin Cehennem yolculukları boyunca karşılaştıkları kişiler arasında filozoflar, şairler, politikacılar, din adamları, kraliçeler, ünlü kadınlar, papalar, kardinaller, imparatorlar, Floransa’nın ünlü kişileri yer alır. Bu kişilerin her biri, günahı ile orantılı olarak ceza çeker. Cehennem’in alt dairelerine doğru inildikçe ceza artar.

Cehennem boyunca Vergilius’un konuşmaları hem sözcük, hem de dize olarak Dante’ninkilerin yaklaşık iki katıdır. Vergilius ile Dante sık sık ama oldukça kısa konuşurlar. Buna karşılık Araf’taki konuşmalar hem daha uzun hem de bilgilendiricidir.

Araf’ta, ruhlar da Cehennem’deki ruhlara oranla daha fazla konuşur.

Cehennem, İlahi Komedya’nın en çarpıcı bölümüdür. Günümüzün sinema sanatını çağrıştıran olağanüstü bir görüntü zenginliğiyle anlatılan ortam, sanki yedi yüz yıl sonra yaşanacak şiddet olaylarının da haberciliğini yapar. Cehennem’in son kantosunda yer alan, “altı gözüyle birlikte ağlayan, üç çenesine gözyaşları ile kanlı salyalar akan, her ağzında dişleriyle bir günahkâr öğüten” yarı beline dek buzlara gömülü Lucifer “aynı anda üç günahkâra birden işkence” yapan bir “değirmendir”. Nazilerin, toplama kamplarında insanları “öğüttükleri” gaz odalarını, Dante’nin düş gücünün tasarladığı değirmenin günümüzdeki uzantısı saymak yanlış sayılmamalı.

Her ağızda dişler bir günahkâr öğütüyordu

bir değirmen gibi, böylece aynı anda

üç günahkâr birden işkence görüyordu.

Cehennem XXXIV(55)

Araf (Purgatorio): İlahi Komedya’ nın ikinci bölümünü oluşturan Arafı, Dante’nin 1313 yılma doğru tamamladığı sanılıyor. 1318 yılında Cehennem ile Araf'ın büyük bir yaygınlığa kavuştuğu biliniyor. Araf 33 kanto içerir. Bu kantoların toplam dize sayısı 4755’dir. Dante bu yolculuk boyunca 46 kişiyle karşılaşır. Vergilius ile Dante’nin 10 Nisan Pazar Paskalya günü başlayan Araf gezisi üç gün sürerek, 14 Nisan Perşembe günü sona erer.

Hıristiyan inancında Araf kavramı göreceli olarak yenidir. Kilise öteki dünyayı Cehennem ile Cennet olarak öngörürken, 1274’te Lyon’da toplanan ikinci konsil (din işleri kurulu) Cehennem ile Cennet arasında bir de Araf’ın bulunduğu ilkesini benimsedi. İlahi Komedya da Araf’a yer verir. Ancak dönemin başka yazarlarının Araf’ı cezaların daha kısa tutulduğu bir tür Cehennem olarak nitelemelerine karşılık, Dante’nin Araf’ı, meleklerin yer aldığı, kabartma yontularla süslü, sık sık şarkı söylenen, Cehennem ile Cennet arasında bir köprüdür. Cehennem’in karanlığı burada yerini gün ışığına bırakır. Dante Araf’ı, güney yarı kürede, denizlerin insan ayağı basmamış kesimindeki bir adada yükselen bir dağ

olarak tasarlar. Araf dağını, Tanrı’ya başkaldıran Lucifer’in dünyaya düşerek Cehennem çukurunu açtığında savrulan toprak oluşturmuştur. Araf yedi kattan oluşur. Yedinci katın üstünde, dağın tepesinde “Yeryüzü Cenneti” bulunur. Buradaki kutsal orman, Cehennem’in başlangıcındaki “karanlık ormanın” karşıtıdır. Âdem ile Havva’nın, yasak meyveyi yemeden önce yaşamış oldukları Yeryüzü Cenneti, Araf dağını tırmanarak günahlarından arınan ruhu simgeler.

Araf’a gidecek ruhları bir melek, Roma’dan da geçen Tevere ırmağının denize döküldüğü yerden, kayıkla Araf’ın bulunduğu adanın kumsalına taşır. Kumsaldan, kayalık bir bölüme geçilir. Burası Araf’ın giriş bölümüdür. Ruhlar, Araf’a tırmanmadan önce günahlarının ağırlığı ile orantılı olarak bir süre burada bekler. Araf’ın katlarına dik basamaklarla çıkılır. Araf’ın üst katlarına doğru çıkıldıkça günahın ağırlığı ve gerektirdiği ceza azalır. Araf’taki cezanın amacı, ruhun eğitilmesi, işlediği günahlardan pişman olmasının sağlanmasıdır. İyilik-kötülük karşıtlığının sonucu Cennet-Cehennem İkilisine eklenen Araf, bir değişim merkezidir. Cehennem’in yıldızsız göğünden, sonsuz karanlığından gün ışığına, gece gündüz düzenine kavuşan ruhlar burada içsel bir değişim geçirir.

Vergilius ile birlikte Araf’a tırmanan Dante, Yeryüzü Cennetinde yıllardır görmemiş

olduğu Beatrice ile karşılaşınca, Vergilius birden yok olur. Lethe ile Eunoe ırmaklarında arınan Dante, artık Cennet’e çıkmaya hazırdır. Beatrice ile birlikte Cennet yolculuğuna başlar.

Bu kutsal mı kutsal sudan, yeni yapraklara

bürünmüş taze bir fidan gibi canlanıp da,

arınmış olarak eski yerime vardığımda

çıkmaya hazırdım, artık yıldızlara.

Âraf XXXIII(142)

Cennet (Paradiso): İlahi Komedya’nın üçüncü bölümünü oluşturan Cennet’i, Dante ölümünden çok kısa bir süre önce tamamladı. Cennet ancak yazarın ölümünden sonra okurla buluştu. Cennet 33 kanto içerir. Bu kantoların toplam dize sayısı 4758'dir. Cennet'in en üst katındaki “kutsal gülü” oluşturan kutlu ruhlardan adı anılan 70 ruhun 15’i Cennet’in çeşitli katlarına inerek Dante ile konuşur. Dante’nin 14 Nisan Perşembe sabahı başlayan Cennet yolculuğu, aynı gün öğleden sonra Tanrı’nın ışığına ulaşmasıyla noktalanır.

Dante, çağının yazarlarından ayrılan bir Cennet tasarlar, şeytanların kol gezdiği, ruhların ateşler içinde kıvrandığı bir Cehennem’in karşıtı olarak tasarlanan, sessiz meleklerle, dingin ruhlarla dolu bir Cennet yerine, sürekli bir devinimin, büyük bir hızın, insan gözünün algılamakta zorlandığı bir ışığın egemen olduğu bir Cennet öngörür.

Cehennem’in dibinin buzlarla örtülü olmasına karşılık, Cennet’te kızgın alevler yer alır.

Cehennem ile Araf gibi, Cennet de on bölümden oluşur. Göğün ilk katında Ay vardır, ikinci katta Merkür, üçüncü katta Venüs, dördüncü katta Güneş, beşinci katta Mars, altıncı katta jüpiter, yedinci katta Satürn gezegenleri yer alır. Sekizinci katta dönmeyen yıldızlar, dokuzuncu katta İlk Devindirici vardır. Arı ışıktan oluşan, maddeden arınmış onuncu kat ise, kutlu ruhlarla Tanrı’nın katıdır. Dante bu katı Convivio’da “evrenin tümünü saran, ötesinde hiçbir şeyin bulunmadığı en yüce yapı” olarak tanımlar. Bu katın merkezindeki

“öncesiz sonrasız güçlü ışık” ise Tanrı’dır. Dante, Tanrı’yı bir enerji kaynağı olarak değerlendirmekle çağının yazarlarından ayrılır, bilimselle kutsal arasındaki seçimini bilimden yana yapar.

Bir gezegenden bir gezegene çıkış, düz bir çizgi izler. Bir gezegene ulaşan Dante, bir süre göğün bu katıyla birlikte döner. Sonra büyük bir hızla bir üst kata çıkar. Katların görünüşü birbirinin benzeridir. Dante bir başka kata geldiğini Beatrice’nin güzelliğinin, ışığın yoğunluğunun artmasıyla anlar. Cehennem’de, Araf’ta çeşitli zorluklarla karşılaşan Dante, Cennet’te de inanç, umut, sevgi konusunda birer sınavdan geçer. Ama Cennet her şeyden önce ışıkla gökyüzünün şiiridir. Dante, günümüzde ancak uzay adamlarının tanık olabildikleri bir ortamı, gezegenleri, kayan yıldızları, ebemkuşakları, çakan şimşekleri, gözleri körelten ışığı ile senfonik bir şiire dönüştürür. Gezinin sonu yaklaştıkça, sözcükler de bellek de görülenleri aktarmaya yetmez olur:

Çünkü isteğine yaklaştıkça akıl yetimiz,

öyle derinliklere dalar ki,

izleyemez olur onu belleğimiz

Cennet I(7)

Dante’nin Cennet yolculuğu zaman içinde geriye dönüş özelliği de taşır. Bu yolculuk, doğum anına doğru bir dönüştür aynı zamanda. Cehennem ile Araf’ta Vergilius Dante’nin korkularını giderirken, karşısında ergin bir kişi vardır. Oysa Cennet’te Beatrice-Dante

ilişkisi bir ana ile kundak çocuğu ilişkisidir sanki: Anımsadıklarımla ilgili sözlerim

meme emen bir çocuğun sözlerinden bile

yetersiz kalacak bundan böyle.

Cennet XXXIII(108)

Günümüzün Dante yorumcuları, İlahi Komedya’nın yazılış amacının, geçen yüzyıla dek öne sürüldüğü gibi Cehennem olmayıp Cennet olduğu görüşündedir. Dante hem sevdiği kadını övdüğü hem de Tanrı’nın ışığına kavuştuğu Cennet’i “güneşi yıldızları döndüren sevgi” ile bütünleşerek noktalar.

Dante’nin etkisi: Dante’nin çağdaşı, Decameron’un{3} yazarı Giovanni Boccaccio (1313-1375) Dante’nin ilk yorumcusudur. 1373 yılında Floransa’nın Santa Stefano di Badia kilisesinde İlahi Komedya’yı halka okuyup yorumlamakla görevlendirilir. XV. yüzyılda İtalya’nın önemli kentlerinde İlahi Komedya üzerine incelemeler yapılır. Baskı makinesinin bulunmasından sonra İlahi Komedya’nın dört yüzü aşkın basımı yapılır. İlahi Komedya başlıca dillere çevrilir. Sandro Botticelli, Michelangelo gibi resim ustaları İlahi Komedya’dan esinlenen resimler yapar. Fransız ressam Gustave Doré İlahi Komedya’yı resimler. Günümüze dek birçok ressamın esin kaynağı olan İlahi Komedya'yı 1950’de Salvador Dali de resimler. İtalyan besteci Gioacchino Rossini ile Alman besteci Robert Schumann şiirin kimi bölümlerini bestelerken, Macar besteci Franz Lizt de senfonik bir poem yazar. Dante’nin şiiri Ezra Pound, T. S. Eliot, Gabriele D’Annunzio, Paul Claudel, Anna Akhmatova gibi çağdaş şairler için de esin kaynağı olur.

Türkçede Dante: Osmanlı İmparatorluğunun Londra sefiri Musurus Paşa’nın Dante’yi (belki

de İlahi Komedya’yı) çevirme girişimi Abdülhamit sansürüne takılır. Yıldız Sarayından Maarif Nezaretine gönderilen bir yazıda şöyle denir: “İtalyan şairlerinden meşhur Dante’nin eserlerinin tabına katiyen ruhsat verilmemesi tebliğ edilmiş olduğu halde, bu eserin tashih edildikten sonra tabına ruhsat verilmek üzere olduğu zât-ı şahanece haber alınmıştır. Tashih edilmek suretiyle de olsa bu şairin eserlerine müsaade edilmemesi irade- i seniye iktizasındandır. ”{4}

Türkçede İlahi Komedya ile ilgili ilk kaynak Nüshet Haşim Sinanoğlu’nun Dante ve Divina Commedia adlı yapıtı. Önsözünden 1930’da yazıldığı anlaşılan ama Milli Eğitim Bakanlığı’nca 1934’te basılan 106 sayfalık bu kitabın ağırlığı Dante’nin yaşam öyküsü. Son bölümünde de İlahi Komedya özetleniyor. İlahi Komedya’nın ilk çevirisini ise 1938’de Hilmi Kitabevi yayımlıyor. Hamdi Varoğlu’nun Fransızcadan yaptığı “düzyazı” çeviri eksiksiz. İbrahim Hilmi Çığıraçan’ın Dante’nin “hayatı ve eserleri” başlıklı bir girişi ile M.Turhan Tan’ın “Divina Commedia hakkında takrizi”ni de içeren bu çevirinin açıklamaları çok yetersiz. Çevirmenin de belirttiği gibi, çeviri “karanlık cümlelerle” dolu. Dili bugün okunamayacak denli eski.

Feridun Timur’un 1954 yılında Varlık Yayınları’nın Dünya Klasikleri dizisinde yayımlanan Dante adlı kitabı İlahi Komedya’nın 26 “manzumesinin” İtalyancadan yapılan düzyazı çevirisini de içerir. Feridun Timur’un İlahi Komedya çevirisi daha sonra Milli Eğitim Bakanlığı’nca yayımlanır. Bu çeviri de eksiksiz bir “düzyazı” çeviri. Açıklamalar Hamdi Varoğlu çevirisine oranla daha fazla. Ne var ki çevirmenin ana dilini özensiz kullanması, yalnızca İtalyanca metni önemsedği izlenimini vermesi, eskiyen sözcüklerin sonraki baskılarda yeni sözcüklerle değiştirilmiş olmasına karşın, bu çevirinin okunmasını da neredeyse olanaksız kılıyor.

Dante’yi çevirmek: Şiir çevirisi, çevirmenin kaçınılmaz ihanetininin{5} ölçüsünü, hiç kuşkusuz daha da artırmaya yatkın bir çalışma. İhanetin oranını sınırlı tutmanın yolu ise, çeviriyi bir “uyarlama” olarak değerlendirmek. Her dilin kendine özgü yapısı, mantığı dikkate alınırsa, çevirmenin gerektiğinde sözcüğü sözcüğüne çevirmek titizliğinden ayrılıp, şu soruya yanıt araması doğru olur: “Yabancı yazar, Türkçe yazsaydı nasıl yazardı?” Çeviri

“kokmayan” çeviriyi, bu sorunun yanıtının içerdiğine inanıyorum.

Decameron’u çevirirken kapıldığım İlahi Komedya’yı şiir olarak Türkçeye çevirmek düşüncesinin ilk denemesi, bir Paris yolculuğu sırasında Châtelet’deki Sarah Bernhardt kahvesinde yapıldı. Bir hafta süreyle bu kahvede, (St Michel Bulvarındaki Gibert Kitabevinden aldığım İtalyanca-Fransızca) Cehennem’in ilk kantolarını çevirmeyi deneyip, İlahi Komedya’nın çevrilebilir olduğunu gördüm. Decameron çevirisinin ardından başladığım İlahi Komedya çevirisi iki yıla yakın (Kasım 1996- Ağustos 1998) sürede tamamlandı. Bu süre boyunca gündüzlerim, gecelerim İlahi Komedya ile birlikte geçti.

İstanbul dışına gitmem gerektiğinde bile, çeviriye ara veremedim. Paris, Milano, Boston, Chicago, New York uçaklarında, otellerinde, Ankara, Antalya, İzmir, Bursa yolculuklarında, hep İlahi Komedya’nın dizeleri ile birlikte oldum.

İlahi Komedya çevirisinin güçlüğü İtalyancada sözcüklerin “ünlülerle” bitmesinden yararlanan Dante’nin 14 233 dizelik yapıtın tümünde kullandığı, terza rima adını verdiği uyak düzeniydi. Başka bir dile aktarılması olanaksız bu düzenin getirdiği zorluğu aşmanın tek yolu, Fransızca, İngilizce çevirilerde de olduğu gibi, İlahi Komedya’yı serbest koşukla çevirmekti.

Önemli bir zorluk da, şiirde geçen yüzlerce kişi, yer, olay adının, ayrıca kutsal metinlere, mitolojiye, tarihe yapılan göndermelerin açıklanmasıydı. Dört değişik İtalyanca baskı ile Fransızca ve İngilizce çevirilerin, kimi kez birbirleriyle çelişen notlarından ve İtalyanca kaynaklardan yararlanılarak yapılan Türkçe açıklamaların güvenilir bir sonuca ulaştığını sanıyorum.

İlahi Komedya’nın Türkçesi elbette Dante’nin şiir gücüyle boy ölçüşemez. Ama İlahi Komedya’nın Latince kökenli dillere yapılan çevirilerinin bile, aynı eksikliği taşıdıklarını unutmamak gerekir. Bu çevirinin, İlahi Komedya’yı ilk kez günümüz Türkçesiyle şiir

biçiminde Türk okurunun ilgisine sunmaktan öte bir savı yok. Başka dillerde olduğu gibi, Türkçede de bu çeviriyi başka çevirilerin izlemesini diliyorum.

Rekin Teksoy

Bu çeviride kullanılan kaynaklar

Dante Alighieri, La divina commedia, a cura di Lodovico Magugliani, Rizzoli Editöre, Milano 1949.

Dante Alighieri, La divina commedia, a cura di Giorgio Petrocchi, Arnaldo Mondadori editöre, Milano 1966.

Dante Alighieri, La divina commedia, a cura di Natalino Sapegno, La Nuova Italia Editrice, Floransa, 1975.

Dante Alighieri, La divina commedia, a cura di Giuseppe Villaroel, Arnaldo Mondadori Editöre, Milano 1985.

Dante, La divine comédie, traduction de Jacquelien Risset, Flammarion, Paris 1998.

Dante, La divine comédie, traduction de Lucienne Portier, Les Editions du Cerf, Paris, 1987.

The Inferno, The Purgatorio, The Paradiso, a verse rendering for the modem reader by John Ciardi, Mentor Book, a division of Penguin Books, 1982.

Dante Alighieri, The Divine Comedy, translated by Allen Mandelbaum, Everyman’s Library, 1995.

The Inferno of Dante, a new verse translantion by Robert Pinsky, Farrar, Straus and Giroux, 1994.

Dante’nin yaşamında önemli tarihler

1265: Mayıs sonu. Floransa’da Dante (asıl adı Durante) Alighieri dünyaya gelir. Babası Alighiero tefecilik yapıyordu. Anası Bella 1275’te, babası Alighiero ise 1281 ’de ölür.

1274: Dante, komşuları Folco di Ricovero de’Portinari’nin kızı, kendinden bir yaş küçük Beatrice’yi (Bice Portinari) ilk kez görür.

1277: Gemma Donati ile Dante arasında söz kesilir.

1284: Dante Beatrice ile ikinci kez karşılaşır.

1287: Hukuk ve felsefe okuyan Dante kısa bir süre Bologna’da kalır.

1285: Dante, Gemma Donati ile evlenir. Bu evlilikten üç erkek, iki (kimi kaynaklara göre bir) kızı olur.

1288: Beatrice, Simone dei Bardi ile evlendirilir.

1289: Dante, Campaldino (Arezzo’ya karşı) ve Caprona (Pisa’ya karşı) savaşlarına katılır.

1290: Beatrice’nin ölümü (8 Haziran).

1291-1295: Dante, Santa Croce (Fransisken) ve Santa Maria Novella (Dominiken) okullarında felsefe ve dinbilim öğrenimi görür. Brunetto Latini’den edebiyat dersleri alır.

1291-1294: Dante Vita nuova’yı yazar.

1295: Dante Baharatçı Hekimler loncasına yazılır.

1296: Dante, Halk Mecisinde tartışmalara katılır. Guelf’lerin Aklar kanadında yer alır.

1300: Dante, Roma’da “jübile yılma” katılır. Papa Bonifazio VlII’in politikasına karşı Floransa’ntn San Giminiano ile işbirliği yapmasını sağlamakla görevlendirilir.

Floransa’da prior olur (15 Haziran-15 Ağustos).

1301: Dante, Bonifazio’ya gönderilen Floransa elçileri arasında yer alır. Floransa’ya Karalar egemen olunca papa Dante’yi Roma’da alıkoyar.

1302: Karalar Floransa’da Dante’yi ölüm cezasına çarptırır.

1303-1304: Dante sürgündeki arkadaşları ile birlikte Arezzo, Forli, Bologna ve Verona’da toplantılar düzenler. De Vulgari Eloquentia’yi yazmaya başlar.

1304: Dante, Aklardan ayrılır. Convivio’yu yazmaya başlar.

1303-1309: Dante’nin İtalya’nın çeşitli yörelerine gezileri.

1307: Dante, Cehennem’i yazmaya başlar.

1310: Dante (büyük bir olasılıkla) Paris’e gider.

1311: Dante Milano’da Henri (Arrigo) VII ile görüşür. Henri’ye Mektuplar yazar.

1312-1313: Dante, De monorchia'yı yazar.

1313: Henri VII ölür. Floransa yönetimi Dante’yi (ikinci kez) ve çocuklarını ölüm cezasına çarptırır, mallarına el koyar.

1312-1318: Dante Verona’da Can Grande della Scala’nın yanında kalır.

1314: Cehennem yayınlanır.

1315: Araf yayınlanır.

1318-1320: Dante, Ravenna’da, Guido Novello da Polenta’nın yanında Cennet’i yazar.

1320: Dante Questio aqua et terra’yı yazar.

1321: Dante, Guido da Polenta’nın elçisi olarak Venedik’e gider; dönüşte hastalanarak Ravenna’da ölür (Eylül 13-14).

Cehennem

Birinci Kanto

1 Yaşam yolumuzun ortasında

karanlık bir ormanda buldum kendimi,

çünkü doğru yol yitmişti.

4 Ah, içimdeki korkuyu

tazeleyen, balta girmemiş o sarp, güçlü

ormanı anlatabilmek ne zor!

7 Öyle acı verdi ki, ölüm acısı sanki;

ama ben, orada bulduğum iyilikten söz edeceğim,

gördüğüm başka şeyleri söyleyeceğim.

10 Oraya nasıl girdiğimi bilemeyeceğim,

öyle uykum gelmişti ki,

doğru yolu bırakıp gittiğimde.

1/ Dante’ye göre insan yaşamı, en yüksek noktası 35 yaş olan bir yay çizer; 1265 doğumlu Dante bu yapıtı yazmaya 1307 yılında başlamıştır; ancak 1300 yılında Papa Bonifazio VlII’in düzenlediği “jübile” yılına katılmak için Roma’ya gitmiştir; 35 yaşında yaptığı bu geziyi Dante bu yapıttaki düşsel gezinin de başlangıcı sayıyor; (jübile yılı = papanın günahları bağışladığı 00, 25, 75 rakamlarıyla sonlanan yıllar; bu uygulamayı ilk kez 1300 yılında Papa Bonifazio VIII başlatmıştır.) 2/ Karanlık orman = aklın çelindiği ahlak kurallarının önemsenmediği bir günahkârlık dönemi; bu tamlamayı Dante'nin gurbette çektiği sıkıntıları belirtmek için kullandığını öne süren yorumcular da vardır.

8/ İyilik = beklemediği bir biçimde karşısına çıkan Vergilius.

11/ Öyle uykum gelmişti ki = bilincim bulanmıştı.

13 Ama yüreğimin içine

korku salan vadinin bittiği

tepenin eteğine geldiğimde

16 yukarı çevirdim gözlerimi,

omuzlarını gördüm onun, herkese her yerde

yol gösteren gezegenin ışınları içinde.

19 O zaman biraz dindi,

o sıkıntılı gecede

yüreğimin gölüne çöken korku.

22 Ve denizden çıkmış soluk soluğa

biri dönüp de azgın suya

nasıl bakarsa,

25 hâlâ kaçmakta olan ruhum

kimseyi sağ bırakmayan geçide

bakmak için döndü geriye.

28 Yorgun bedenimi biraz dinlendirince

ıssız kıyıda yürümeye koyuldum yine,

sağlam basan ayağım hep daha geride.

31 Yokuşun hemen başladığı yerde

bir pars gördüm, yerinde duramıyordu,

kıpır kıpırdı, benek benekti tüyleri;

15/ Tepe = erdemli yaşamın simgesi.

18/ Gezegen = güneş (dönemin gökbilimcileri güneşi, dünyanın çevresinde dönen bir gezegen sanıyorlardı.)

21/ Yüreğimin gölüne = on dördüncü yüzyıl bilim adamları, çeşitli duyguların özellikle de korku duygusunun kalbin içindeki sıvı dolu bir boşlukta oluştuğuna ve kanın buradan vücuda dağıldığına inanırlardı.

26/ Geçit = karanlık orman.

30/ Hep daha geride = yokuş yukarı çıkıyordum.

32/ Pars = hovardalık simgesi.

34 yüzümün önünden hiç ayrılmıyordu, öylesine kesiyordu ki yolumu,

kaç kez dönmek istedim gerisin geri.

37 Sabahın başladığı saatlerdi,

güneş, Tanrı’nın sevgisi bu güzel nesneleri

ilk kez kıpırdattığından beri

40 birlikte olduğu yıldızlarla yükselmekteydi;

öyle ki, güzel mevsim ve günün bu saati,

beni iyi şeyler beklemeye yöneltti

43 tüyleri benekli hayvandan;

ama korkmamı önleyemedi

karşıma çıkan bir aslandan.

46 Başı havada, açlıktan kudurmuş gibi

bir aslan, üstüme geliyordu sanki,

öyle ki, havaya bile korku sinmişti.

49 Ve cılızlığı bin bir istek dolu,

çok kişiye neler çektirdiği

besbelli bir kurt, üstelik dişi,

52 görünce beni, kapıldığım korku

öyle kesti ki elimi ayağımı,

kalmadı artık tepeye tırmanma umudu.

55 Bu yerinde duramayan hayvan,

güle oynaya kazandıklarını

gün gelip yitirince, durmadan

39/ Kıpırdattığından beri = Tanrı evreni yarattı yaratalı.

45/ Aslan = şiddetin simgesi; Dante’nin bu kantoda yer verdiği üç hayvanı Kitabı Mukaddes'ten aldığı anlaşılıyor; Bkz Kitabı Mukaddes, Yeremya 5(6).

51/ Dişi kurt = cimrilik simgesi.

58 ağlayıp inleyenlere benzetti beni, üstüme gelip yavaş yavaş güneşin battığı

yere doğru sürüklerken.

61 Aşağılara doğru inerken,

gözlerimin önünde biri belirdi,

çoktandır konuşmamıştı, kısılmıştı sesi.

64 Bu büyük çölde görünce onu,

“Acı bana” diye bağırdım o an,

“kim olursan ol,-ister gölge, ister gerçek insan!”

67 Yanıt verdi: “İnsan değilim, bir zamanlar insandım,

anam babam Lombardia’lı,

ikisi de öz be öz Mantova’lı.

70 Oldukça geç geldim dünyaya, Iulius döneminde, Roma’da yaşadım büyük Augustus yönetiminde

sahte ve yalancı tanrılar döneminde.

73 Şiir yazdım o güzel İlion yandığında, Ankhises’in doğrucu oğluna

övgüler düzdüm Troya’dan geldiğinde.

76 Peki sen niye sokuyorsun başını derde?

Niçin çıkmıyorsun her sevincin hem nedeni,

hem kökeni mutluluklar dağına?”

59/ Güneşin battığı yere doğru = karanlık ormana doğru.

70/ Iulius - Iulius Caesar (Jül Sezar İÖ 101-44); Romalı devlet adamı.

Vergilius da İÖ 70 yılında doğmuştu.

71/ Augustus = Octavianus Caesar Augustus (İÖ 6. 3-14); Roma'nın ilk imparatoru.

73/ İlion = ilium (Troya’nın başka adı.)

74/ Ankhises’in doğrucu oğlu =Aineias.

75/ Troya = Çanakkale dolaylarındaki Truva.

79 “Yoksa Vergilius musun sen, konuşunca ağzından ırmaklar çağlayan?”

diye yanıt verdim, alnımda utancımla.

82 “Ey beni yazdıklarının peşinde koşturan,

emeğimi, sevgimi coşturan

bütün ozanların onuru, önderi.

85 Ustamsın, kalemimsin,

bana onurlar katan

o güzel biçemi veren sensin.

88 Yolumu kesen şu hayvan

damarlarımdaki kanı ürpertti,

yardımcı ol bana ünlü bilge.”

91 “Daha iyi edersin başka yoldan gidersen,

kurtulmak için bu yabanıl yöreden”

diye yanıt verdi, ağladığımı görünce;

94 “çünkü seni bağırtan bu hayvan,

kimsenin geçmesine izin vermez yolundan,

karşısına dikilip, er geç parçalar onu;

97 öyle kötü, öyle pistir ki huyu,

doymak bilmez oburluğu,

doydukça karnı, daha da açılır iştahı.

79/ Vergilius = Latin ozan (İÖ 70-19); Mantova dolaylarında doğmuştur; yukarıda (62) insan aklının simgesi olarak belirtiliyor; Caesar öldürüldüğünde 26 yaşında olduğu için daha aşağıda "oldukça geç dünyaya geldim" der (70).

94/ Bu hayvan = dişi kurt.

100 Çoktur, çiftleştiği hayvanların sayısı, tazı gelip de onu işkenceyle öldürünceye dek,

daha bir sürü hayvanla çiftleşecek.

103 Toprak, para ne demek,

tazıyı bilgelik, sevgi, erdem besleyecek,

Feltro ile Feltro arasında olacak ülkesi;

106 uğruna bakire Cammilla, Eurialus, Turnus ile Nisus’un can verdikleri

bahtsız İtalya’ya esenlikler getirecek;

109 o dişi kurdu her kentten sürecek,

dışarıya imrenip de çıktığı

Cehennem’e tıkıncaya dek.

112 iyiliğin için peşimden gel, izle beni, rehberin olacağım, buradan alıp, öncesi

sonrası olmayan bir yere götüreceğim seni,

115 umutsuz çığlıklar işiteceksin;

acıdan kıvranan eski ruhlar göreceksin

ikinci ölümlerine bağırırken;

101/ Tazı = yeryüzüne adalet ve barış getirecek bir kurtarıcı; yorumcular Dante'nin bu sözcükle sürgün olarak gittiği Verona’da kendisini konuk eden Can Grande della Scala'ya (ya da başka bir kişiye) gönderme yaptığını belirtiyorlar.

105/ Feltro ile Feltro arasında = Can Grande’nin toprakları arasında yer alan Feltro ile Montefeltro; bir başka yoruma göre de tazı (kurtarıcı) yoksul kökenli olacak (feltro = paçavra,değersiz kumaş).

106/ Bakire Cammilla, Eurialus, Turnus ile Nisus = Vergilius’un Aeneis destanında ele aldığı, bir bölümü Troyalı, bir bölümü Troya’ya düşman kahramanlar; Dante, Roma İmparatorluğu’nun kurulması için bunların ölmeleri gerektiğini belirtiyor.

114/ Bir yere = Cehennem’e.

117/ İkinci ölüm = ruhun ölümü; asıl ölüm; Bkz Kitabı Mukaddes, Vahiy 20(6).

118 kutlu ruhlara katılmayı umdukları için günün birinde, ateşte yanarken

yakınmayanları da göreceksin.

121 Sonra onların katına yükselmek

istersen, daha yetkin bir ruh gelecek:

seni ona bırakıp, ayrılacağım ben;

124 çünkü yukarıyı yöneten,

yasasına karşı çıktığım için ben,

birlikte gitmemizi istemez ülkesine.

127 Her yere egemendir o, krallığı o yerde; ülkesi orasıdır, yüce tahtı orada:

ne mutlu yanına çağırdıklarına!”

130 Ve ben: “Ey ozan” dedim ona,

“tanımadığın o Tanrı adına

hem bu tehlikeyi hem daha da beterini

133 savmak için, dediğin yere götür beni,

ermiş Petrus’un kapısını göreyim,

bakayım acı çekiyor dediklerine.”

136 Bunun üzerine yola koyuldu o, peşinden gittim ben de.

120/ Yakınmayanlar = Araf’taki ruh-

lar.

122/ Ruh = Dante’ye Cennet’i gezdirecek olan Beatrice; (Vergilius pagan olduğu için Cennet’e giremez.) Dante sevdiği kadın Beatrice’den Vita nuova' da uzun uzadıya söz eder.

124/ Yukarıyı yöneten = Tanrı.

125/ Yasasına karşı çıktığım = Vergilius İsa’yı tanımamıştı, pagandı.

134/ Petrus = Isa’nın havarilerinden; ilk papa.

134/ Kapı = Araf’ın kapısı; Dante’nin Cennet’i kapısızdır.

İkinci Kanto

1 Gün bitiyordu, kararan hava

yeryüzündeki canlıların yorgunluklarını

alıyordu; ben de tek başıma,

4 belleğimin yanılmadan aktaracağı

yolculuğu, tanık olacağım acıları

karşılamaya hazırlanıyordum.

7 Ey Musa’lar, ey yüce ruh yardım edin bana,

ey gördüklerini yazacak bellek,

soyluluğun şimdi kendini belli edecek.

10 Söze girdim: “Ey bana yol gösteren ozan,

bu çetin yolculuğa çıkartmadan önce beni,

bak bakalım erdemlerim yeterli mi.

13 Diyorsun ki, Silvius’un babası

ölümsüzlük ülkesine diri diri girdi,

ruhuyla bedeniyle.

1/ Gün bitiyordu = akşam insanlara da hayvanlara da dinlenme sağlıyordu.

7/ Musa’lar = yaratıcı gücün simgesi esin perileri.

7/ Yüce ruh = kimi yorumculara göre esin perilerinin ruhu, kimi yorumculara göre de, görevinin zorluğunun bilincinde olan Dante’nin kendi ruhu.

10/ Ozan = Vergilius.

11/ Çetin yolculuk = öbür dünyaya yolculuk.

12/ Erdemlerim = bedensel ve ahlaksal durumum.

13/ Diyorsun = Vergilius’un Aeneis adlı yapıtına gönderme yapılıyor.

13/ Silvius’un babası = Aineias; Silvius, Aineias’ın ikinci karısı Lavinia’dan doğan oğludur.

16 Her kötülüğün düşmanı, destek verdi

bu çok değerli, çok önemli kişiye,

sağlayacağı sonuçlar nedeniyle,

19 şaşmamalı buna aklı başında hiç kimse; çünkü o gökyüzünde

kutsal Roma’nın babası seçilmişti:

22 doğrusunu demek gerekirse

Roma da, imparatorluk da merkez yapılmıştı,

büyük Petrus’un ardılı orada oturacaktı.

25 Senin de övdüğün bu gezi boyunca

öğrendikleri, kaynak oldu başarısına

ve papalık iktidarına.

28 Daha sonra Vas d’elezione de gitti oraya, pekiştirmek için inancını,

kurtuluşa varan yolda.

31 Peki kim izin veriyor bana? Niçin gidiyorum ben?

Ne Paulus’um, ne de Aineias’ım ben,

bunu hak ettiğime ne ben inanırım, ne başka kimse.

34 Karar verirsem eğer gitmeye,

korkarım çılgınlık olacak bu.

Bilgesin, ne demek istediğimi anlarsın sen.”

16/ Her kötülüğün düşmanı = Tanrı; Cehennem’de Tanrı’nın adı çok az geçer, İsa’nın adı hiç geçmez.

24/ Büyük Petrus = Bkz Cehennem I(134)

25/ Bu gezi = öbür dünyaya yapılan yolculuk.

28/ Vas d'elezione = on iki havariden ermiş Paulus.

28/ Oraya = öbür dünyaya.

31/ Aineias = Homeros’un İlyada destanının kahramanı Vergilius’un Aeneis adlı destanının da kahramanıdır.

37 Ne istediğini bilmeyenler, yeni düşünceler uğruna isteğinden vazgeçenler,

başladığını yarıda kesenler

40 gibi oldum, o karanlık yamaçta ben de,

vazgeçtim başlangıcı bunca zor işten,

yeniden düşününce.

43 “İyi anladımsa dediklerini”

diye yanıt verdi gönlü yüce gölge,

“korku sarmış senin içini;

46 korku sık sık insanın içine girer,

yapacağı onurlu işleri engeller,

ürkütür karanlıkta kalmış bir hayvan gibi.

49 Korkunu gidermek için, niçin geldiğimi,

senin için üzüldüğüm ilk anda

işittiklerimi söyleyeceğim sana.

52 Boşlukta sallananlarla birlikteydim,

öyle kutlu, öyle güzel bir kadın çağırdı ki beni,

ne isterse yerine getiririm dedim.

55 Yıldızlardan parlaktı gözleri,

kendi diliyle konuştu benimle,

yumuşacık, alçacık, melek gibi sesiyle:

40/ Karanlık yamaçta = akşam başarmıştır.

44/ Gönlü yüce gölge = Vergilius.

52/ Boşlukta sallananlar = Limbus’takiler; Bkz Cehennem IV(44).

53/ Bir kadın = Beatrice.

56/ Kendi diliye = İtalyanca.

58 ‘Ey ünü dünyayı saran

dünya durdukça da duracak olan

Mantova’lı seçkin ruh;

61 kısmeti kapalı bir dostum

ıssız bir yamaçta bir engelle karşılaştı,

korkup geri dönmeye kalktı;

64 yolunu çoktan şaşırmıştır belki de,

çünkü çok geç koştum yardımına,

yukarıda onunla ilgili sözleri duyduktan sonra.

67 Haydi git, süslü sözlerinle

yardımcı ol, yardımcı ol ki ona,

içim rahat etsin benim de.

70 Seni gönderen ben, Beatrice’yim;

dönmeye can attığım yerden geldim;

beni getirip böyle konuşturan, sevda.

73 Efendimizin yanına vardığımda

senden övgüyle söz edeceğim ona.’

Sonra o sustu, ben konuştum:

76 ‘Ey erdemli kadın, gökyüzünün en küçük yuvarına

insan türünü egemen kılan

yalnızca senin erdemlerin,

60/ Mantova’lı seçkin ruh = Vergilius.

61/ Dostum = Dante.

70/ Beatrice = Dante’nin sevdiği Beatrice Portinari; Beatrice öldüğünde yirmi beş yaşında olan Dante sevdiği kadın için Vita nuova'yı yazar.

71/ Dönmeye can attığım yer =Cennet.

73/ Efendimiz = Tanrı

76/ Gökyüzünün en küçük yuvarı =dünya

79 başımın üstünde yeri var isteklerinin, ama yerine getirmek için artık çok geç:

isteğini söylemesen daha iyi edersin.

82 Yine de bana söyle,

dönmeye can attığın o büyük yerden

buraya korkmadan inmene yol açan ne?’

85 ‘Madem bilmek istiyorsun bu gizi,

kısaca anlatayım buraya nasıl geldiğimi’

diye yanıt verdi.

88 ‘İnsan yalnızca başkalarına

zarar verecek şeylerden korkmalı;

bunun dışında korkuya yer olmamalı;

91 Tanrı’nın bağışı öyle kıldı ki beni,

sizin çektikleriniz erişmiyor bana,

bu yangının alevleri ulaşmıyor bana.

94 Seni gönderdiğim engele gökyüzündeki

soylu bir kadın çok içlendi,

yukarının sert kararını değiştirdi.

97 Lucia’yı yanına çağırıp şunları dedi:

‘Yardımını bekliyor şimdi seni seven kişi,

isteğim göz kulak olman ona.’

8. 3/ Yerden = Cennet'ten.

84/ Buraya= Limbus’a.

95/ Soylu bir kadın = Meryem; Dante Cehennem’de Meryem’i de bir sıfat aracılığıyla anar.

96/ Kararını = Dante’nin Cehennem’e gönderilmesi kararı.

97/ Lucia = IV. yy’da yaşamış Siracusa’lı kadın ermiş; orospuluk yapmak cezasına çarptırıldığına, daha sonra da gözlerinin oyulduğuna inanılır; görme yetisinin koruyucusu sayılır.

98/ Seni seven kişi = Dante de göz rahatsızlığı geçirdiği için Lucia’yı seviyordu.

100 Zalimlerin düşmanı Lucia yola koyulup, yaşlı Rachele ile

otururken ben, yanıma geldi:

103 ‘Beatrice, Tanrı’nın gerçek övüncü’ dedi,

‘niçin yardım etmiyorsun,

seni sevdiği için sürüden ayrılan insana?

106 Hıçkırıklarının iniltisini duymuyor musun?

denizin erişmediği ırmağın kıyısında

ölümle pençeleştiğini görmüyor musun?

109 Bu sözleri işitince, senin de,

seni dinleyenlerin de onuru, dürüstlüğüne

güvenip, kutlu durağımdan buraya indim acele,

112 yeryüzünde hiç kimse,

ne iş peşinde koşarken, ne tehlikeden kaçarken

etmemiştir bunca acele.’

115 Bunları dedikten sonra

ağlayarak yaşlı gözlerini çevirince bana,

daha da büyük bir hızla koyuldum yola.

118 Ve onun istediği gibi, geldim yanına,

o güzel tepeye kısa yoldan gitmeni engelleyen

canavarı kaldırdım önünden.

101/ Rachele = Yakup peygamberin ikinci karısı (Raşel).

103/ Beatrice’nin güzelliği Tanrı’nın yüceliğini vurguluyordu.

105/ Seni sevdiği için sürüden ayrı lan = seni sevdiği için şiir yazmaya haşlayan.

107/ Denizin erişmediği ırmak = yanında denizin daha tehlikesiz kaldığı kötülükler uçurumu.

120/ Canavar = dişi kurt

121 Haydi neyin var? Niçin, niçin gitmiyorsun?

Niçin yüreğinde korku besliyorsun?

Niçin cesaretten, güvenden yoksunsun,

124 kutsanmış üç kadın

gökyüzü sarayında seni bekler,

ben bunca güzellikler önerirken?”

127 Gecenin soğuğunda büzülüp kapanan,

gün ışıyınca dirilip, doğrulan

çiçekler gibi, ben de

130 sıyrıldım uyuşukluktan,

yüreğimi öyle bir korkusuzluk kapladı ki,

konuştum özgür bir insan gibi:

133 “Ey yardımıma koşan incelikli

kadın ve onun söylediği doğru sözleri

yerine getiren, sen soylu kişi!

136 Yeni istekler uyandırdın içimde

söylediğin sözlerle, ben de

dönüyorum ilk düşünceme.

139 Haydi yürü, isteği aynı ikimizin de:

rehberim, efendim, ustamsın sen.”

Bunları dedim ona; o yürüyünce,

142 sarp, çetin yola girdim ben de.

132/ Özgür bir insan gibi = korku-

sunu yenmiş bir insan gibi.

138/ İlk düşünceme = birinci kantonun sonunda aldığı karar.

140/ Rehberim, efendim, ustamsın =sen bana doğru yolu göstereceksin, ben senin dediklerini yerine getireceğim, bana bilmediklerimi öğreteceksin.

142/ Sarp, çetin yol = Cehennem’in yolu

Üçüncü Kanto

1 “Buradan gidilir acılar kentine,

buradan gidilir bitmek bilmeyen acıya,

buradan gidilir yitmiş insanlar arasına.

4 Adalet yol gösterdi ulu rabbime,

kutsal güç, yüce bilgelik, ilk sevgi

yarattı beni.

7 Benden önce her şey sonsuzdu;

sonsuza dek süreceğim ben de.

İçeri girenler, dışarıda bırakın her umudu.”

10 Bir kapının üstünde koyu renkle

yazılı bu sözleri görünce:

“Usta” dedim, “beni ürkütüyor bu sözlerin anlamı.”

13 O, içimden geçenleri anlamıştı:

“Burada her türlü korkuyu bırakmalı,

ödlekliğin kökünü kazımalı.

4/ Adalet yol gösterdi ulu rabbime =

Tanrı adil davrandı.

5/ Kutsal güç, yüce bilgelik, ilk sevgi = Hıristiyanlığın üçlem ilkesi (teslis); Tanrı’nın baba, oğul ve kutsal ruhtan oluşması.

7/ Benden önce = Cehennem’den önce yaratılmış olan her şey (melekler, gökler, madde) sonsuzdur; insan Cehennem’den sonra yaratılmıştır; Cehennem ise meleklerin yaratılmasından hemen sonra Lucifer’in (şeytanın bir başka adı) yeryüzüne düşmesiyle ortaya çıkmıştır.

10/ Bir kapı = Cehennem’in kapısı.

12/Usta = Vergilius

16 Sana söylediğim yerdeyiz şimdi,

akıl hâzinelerini yitirdikleri

için acı çekenleri göreceksin.”

19 Sonra eliyle tutup elimi,

gülümseyerek yüreklendirdi,

gizlerin içine soktu beni.

22 Burada ağlamalar, inlemeler, yakınmalar

uğulduyordu yıldızsız gökte,

gözlerimden yaşlar boşandı benim de.

25 Çeşitli diller, iğrenç küfürler,

acıdan yakınanlar, öfkeden bağıranlar,

yüksek sesler, boğuk sesler, çırpan eller,

28 sonsuza dek karanlık bu havada,

bir kasırgada savrulan kumlar gibi

kendi ekseninde dönen bir uğultu oluşturuyordu.

31 Korkudan başım dönüyordu.

Dedim ki: “Usta bu duyduklarım ne?

Acıya yenik düşen bu insanlar kim?”

34 Dedi ki: “Bu rezil durumdakiler

kötülük de, iyilik de yapmadan

yaşamış olanların ruhları.

17/ Akıl hâzinesi = Tanrı sevgisi.

21/ Gizlerin içine = Cehennem’e.

32/ Usta = Vergilius.

34/ Bu rezil durumdakiler = burada bulunanlar yaşarken kötülük yapmadıkları için Cehennem’e atılmazlar, ama iyilik de yapmadıkları için Cennet'e alınmazlar.

37 Tanrı’ya başkaldırmayan, ama yanında yer almayıp, yansız kalan

kötü meleklerle birlikteler.

40 Cennet, güzelliği gölgelenmesin diye kovdu bunları,

isyancı meleklere onur katmayacakları

için Cehennem’in dibine de almıyorlar onları.”

43 Dedim ki: “Usta, bunca ilenmelerine

yol açan acının kaynağı ne?”

Yanıt verdi: “Kısaca söyleyeyim dinle.

46 Bunların ölmek umutları kalmadı,

öyle aşağılık ki karanlık yaşamları

kıskanırlar başka her yazgıyı.

49 Dünyada kalmamıştır sanları,

bağışlama da, adalet de hor görür tümünü,

söz etmeye değmez, yalnızca bak ve yürü.”

52 Bir bayrak gördüm bakınca,

döne döne hızla yol alıyordu,

belli ki, dur durak bilmiyordu:

55 ardından öyle çok insan gidiyordu ki,

aklımın ucundan bile geçmezdi

ölümün bunca insanı yenik düşürmesi.

38/ Yansız kalan kötü melekler =Lucifer’in Tanrı’ya başkaldırışı sırasında yansız kalan melekler.

43/ Usta = Vergilius

52/ Bir bayrak = yaşarken bir bayrağın peşinden gitmemiş olanlar, şimdi bir bayrağın peşinden koşmak cezasını çekiyorlar.

58 İçlerinden kimilerini tanıdım, korkaklığı yüzünden büyük görevi

bırakıp kaçanın gölgesini de tanıdım.

61 Hemen anladım, inandım ki,

Tanrı’nın da, düşmanlarının da sevmedikleri

kötüler sürüsüydü bunlar.

64 Hiç yaşamamış olan bu zavallılar

çırılçıplaktı ve oradaki at sinekleri,

eşek arıları sokuyordu her taraflarını

67 iğrenç kurtçuklar emiyordu,

yüzlerinden akıp gözyaşlarıyla

ayaklarının dibine inen kanı.

70 Biraz daha öteye bakınca,

bir kalabalık gördüm büyük bir ırmağın kıyısında;

dedim ki: “Usta, bunların kim olduklarını

73 öğrenmeme izin ver, ırmaktan geçmeye

can attıkları seçiliyor bu cılız ışıkta bile,

nereden geliyor bu istekleri?”

76 “Her şeyi anlayacaksın” dedi

“Akheron’un hüzünlü kıyısında

adımlarımızı durdurduğumuzda.”

60/ Bırakıp kaçanın gölgesi = 1294 yılının Temmuz ayında papa olduktan sonra aynı yılın aralık ayında görevinden ayrılan Celestino V.

62/ Düşmanlarının = şeytanların.

71/ Büyük bir ırmak = Akheron.

72/ Usta = Vergilius.

77/ Akheron = Cehennem’deki ırmaklardan biri; Dante’den önce Homeros ve Vergilius da adını anarlar; acılar ırmağı anlamına gelir (Yunancada akhos= acı).

79 Utanıp yere çevirdim gözlerimi, sözlerim canını sıkmasın diye

ırmağa dek hiçbir şey demedim.

82 Birden bir kayıkla bize doğru

saçı sakalı ağarmış bir ihtiyar geldi,

bağırarak: “Sonunuz kötü, kötü ruhlar!” dedi.

85 “Ummayın sakın gökyüzünü görmeyi,

öbür yakaya, sonsuz karanlıklar, sıcaklar,

buzlar diyarına götürmeye geliyorum sizi.

88 Ey orada duran canlı ruh,

git bunların yanından, ölü bunların hepsi.”

Gitmediğimi görünce dedi ki:

91 “Buradan değil, başka yoldan,

karşıya geçeceksin sen, başka limandan:

senin için daha hafif bir kayık gerekli.”

94 “Kharon öfkelenme” diye rehberim söze girdi,

“o, her isteğini yerine getirebilenin

isteğiyle burada, başka bir şey söyleme.”

97 Gözlerinin çevresini alev çemberleri

sarmış cehennem kayıkçısının pamuk gibi

yanakları sakinleşti bunun üzerine.

83/İhtiyar = ırmaktan geçişi sağlayan Kharon.

88/ Canlı ruh = Dante.

91/ Başka yoldan = Dante ölü olmadığı için Cehennem yolcularıy-la birlikte karşıya geçemez; günahsız ruhlar, Tiber ırmağının ağzında top-lanıp “daha hafif’ bir kayıkla Araf’a götürülürler.

95/ O = Dante.

100 Ama bu acımasız sözleri duyunca, o yorgun, çıplak ruhların renkleri değişti

birbirine vurdu dişleri,

103 Tanrı’ya, ana babalarına, insanlara, doğdukları yere, atalarına

demediklerini bırakmadılar.

106 Sonra bir araya toplandılar

Tanrı korkusu bilmeyen insanları bekleyen kıyıda,

başladılar hüngür hüngür ağlaşmaya.

109 Kor gözlü Kharon iblisi

işmar edip hepsini yan yana getirdi,

gecikenlerin sırtına küreğini indirdi.

112 Güz gelip de,

yapraklar peşpeşe dökülünce,

dalların yapraklarını yerde görmeleri gibi,

115 Adem’in kötü çocukları çağrıya uydular, kuşlar gibi, birer birer

kayığa atladılar.

118 Koyu renkli suda yol almaya başladılar, ama onlar daha varmadan karşıya,

yeni bir kuyruk oluştu bu yakada.

121 “Oğul” dedi sevecen usta

“Tanrı’nın öfkesini çekip de ölenler

buraya dünyanın dört bir yanından gelirler;

115/ Âdem = Harreti Âdem.

121/ Sevecen = çünkü Dante sormadan açıklama yapmıştır.

121 / Usta = Vergilius

124 ırmağı geçmek için sıraya girerler.

Tanrı’nın adaleti mahmuzlayınca onları,

isteğe dönüşür korkulan.

127 Geçmez buradan tek iyi bir ruh bile,

Kharon’un niçin sana öfkelendiğini

anlamış olmalısın şimdi”

130 Sözleri bitince, kapkara çevre

öyle bir sallandı ki, vücudumu ter basar yine

o an aklıma geldikçe.

133 Gözyaşlı toprak bir rüzgâr estirdi,

rüzgârın içinde kırmızı bir ışık belirdi,

bütün duyularımı dize getirdi:

136 Uykuya dalar gibi, yerde buldum kendimi.

127/ İyi bir ruh = Cehennem’e gitmeyecek ruh.

136/ Uykuya dalar gibi = bayılan Dante, Kharon’un kayığına binmeksizin ırmaktan geçebilmek olanağına kavuşur.

Dördüncü Kanto

1 Bastıran uykuyu büyük bir gürültü

götürdü başımdan, zorla uyandırılan biri

gibi silkindim kendime geldim;

4 ayağa kalkıp, dinlenmiş gözlerimi

çevremde gezdirdim,

anlamak için bulunduğum yeri.

7 Sonu gelmez iniltilerin yükseldiği

acılı uçurum vadisi

yanıbaşımda duruyordu.

10 Karanlıktı, derindi içi,

öyle bir sis vardı ki,

dibine bakınca bir şey seçilmiyordu.

13 Yüzü sararan ozan: “Şimdi

karanlıklar dünyasına iniyoruz” dedi.

“Ben önden gideceğim, peşimden geleceksin sen.”

16 Yüzünün rengini görünce dedim ki:

“Nasıl gelirim, korkularıma su serpen

sen bile ürkersen?”

13/Ozan = Vergilius.

15/ Ben önden gideceğim, peşimden geleceksin sen = ben senin ustanım, sen benim öğrencim olacaksın anlamına; (insan, günahlarının sonuçlarını değerlendirirken bir yol göstericiye gereksinme duyar.)

19 Dedi ki: “Yüzüme vuranı korku sanma, aşağıdaki insanların durumuna

duyduğum acıma.

22 Haydi yürü, yolumuz uzun, gelmez oyalanmaya.”

Bunları dedi yürüdü, uçurumun çevrelediği

ilk daireye soktu beni.

25 Burada kulağıma gelenler hıçkırık değildi,

duyduğum, sonu olmayan havayı

titreştiren iç çekişleriydi;

28 çocuklu, kadınlı, erkekli

kalabalık kümelerin işkence görmeden

çektikleri acının sesleriydi.

31 İyi yürekli usta dedi ki:

“Niçin sormuyorsun gördüğün ruhların sahiplerini?

Gitmeden daha ileri, bil ki bunlar günahkâr değil,

34 erdemleri var, ama yeterli değil,

çünkü senin inancının da giriş kapısı

vaftizden yoksun kalmışlar;

37 Hıristiyanlıktan önce yaşamışlar,

ama Tanrı’ya gerektiği gibi tapınmamışlar:

Onlardan biriyim ben de.

24/ İlk daire = Cehennem'in Limbus

adı verilen ilk dairesi; burada değerli

insanlar bulunur, ancak vaftiz olma-

mışlardır.

31/Usta = Vergilius.

36/ Vaftiz = Hıristiyan dininde bi-

reyin Hıristiyan toplumuna katıl-

masını sağlayan kutsal işlem.

37/ Hıristiyanlıktan önce = İsa’dan

önce.

38/ Tapınmamışlar = İsa’ya inanma-

yanlar.

40 Bu yüzden yitiğiz biz, başka bir suçtan değil, tek cezamız

umutsuz bir özlemle birlikte yaşamamız.”

43 Dediklerini dinleyince, büyük bir acı doldu içime

çünkü Limbus’ta sallantıda olanların içinde

değerli insanların bulunduğunu anlamıştım.

46 “ Ustam, efendim söyle bana”

diye söze girdim, sarılmak amacıyla

her hatayı alt eden o inanca:

49 “kendisinin ya da başkasının çabasıyla

buradan çıkıp da kutsanan biri var mı?”

Üstü kapalı sözlerimi anlamıştı,

52 yanıt verdi: “ Buraya yeni gelmiştim ki,

başına zafer tacı giymiş güçlü biri

de buralara indi.

55 İlk atasının, onun oğlu Habil’in, Nuh’un,

yasa koyucu uysal Musa’nın,

İbrahim peygamberle kral Davut’un,

58 İsrail’le babasının ve çocuklarının,

ve daha birçoklarının,

ve uğrunda onca şeye katlandığı

40/ Bu yüzden = vaftiz olmadığımız

ve İsa’ya inanmadığımız için.

49/ Bir başkası = İsa.

52/ Gelmiştim ki = Vergilius İÖ 19

yılında ölmüştür; İsa kimi ruhları

kurtarmak için . 33 yılında Cehen-

nem’e indiğinde, Vergilius 52 yıldır

ora d a bulunmaktaydı.

53/ Güçlü biri = İsa.

55/ İlk ata = Adem.

56/ Yasa koyucu uysal Musa = Musa

Tanrı’nın emirlerine uygun yasalar

koymuştu.

57/ Davut = Davut peygamber.

58/ İsrail = Yakup peygamber.

60/ Onca şeye katlandığı = Yakup

peygamber Rachele’yi alabilmek için

tam on dört yıl kızın babasının ya-

nında çalışmıştır.

61 Rachele’nin gölgelerini cennetlik kıldı.

Şunu da bilmeni isterim ki,

daha önce hiçbir ruh kurtulabilmiş değildi.”

64 O konuşurken yürümeyi sürdürüyorduk,

ormanın içinden geçiyorduk,

yoğun orman ruhlardan oluşuyordu, dediğim gibi.

67 Uyuyakaldığım yerden çok uzaklaşmamıştık ki, gölgeler içinde bir yarı küreyi

aydınlatan bir ışık belirdi.

70 Oldukça uzaktaydık daha, ama

yine de saygın kişilerin

bulunduğunu seçebiliyordum orada.

73 “Sen ki onurusun sanatın, bilimin,

ötekilerden ayrı tutulan, bunca

onurlandırılan bunlar kim?” Dedi ki:

76 “Ayrıcalıklı konumlarının nedeni

senin dünyanda hâlâ

yankılanmakta olan ünleri.”

79 Bu sırada bir ses işitildi:

“Saygılar sunalım yüce ozana,

bizden ayrılan gölgesi geri geldi.”

61/ Rachele = Yakup peygamberin

ikinci karısı (Raşel)

63/ Kurtulabilmiş değildi “ Hıris-

tiyan inancına göre ancak İsa’nın

ölümünden sonra ruhların kurtuluşu

başlar.

69/ Işık = Limbus'un üst bölümünün

karanlık olmasına karşılık, insanlığa

katkısı bulunmuş ünlü kişilerin yer

aldıkları alt bölüm aydınlıktır.

80/ Ozan = Vergilius

82 Ses kesildi, ortalık sessizleşti, dört iri gölge ilerledi,

yüzlerinde hüzün de, sevinç de yoktu sanki.

85 İyi yürekli usta söze girdi:

“ Elinde kılıcı ötekilerin önünde

krallar gibi yürüyene

88 iyi bak: ozanlar ozanı Homeros;

ardından gelen taşlamacı Horatius;

üçüncüsü Ovidius, sonuncusu Lucanus.

91 Az önceki sesin dediklerini

her biri hak ettiği için benim gibi,

yerinde davranıyor, yüceltiyorlar beni.”

94 Kartallar gibi arkadaşlarının üstünde uçan bu yüce ozanın yolundan gidenleri

birlikte gördüm böylece.

97 Bir süre aralarında söyleştiler, sonra bana dönüp selam verdiler,

ustam bu davranışa gülümsedi;

100 beni daha da onurlandırdılar,

çünkü aralarına çağırdılar,

bilgeler topluluğunun altıncısı kıldılar.

85/ Usta = Vergilius

88/ Homeros = Yunan destan şairi (İÖ IX. yy), llyada ve Odysseia adlı destanların yazan.

89/ Horatius = Quintus Horatius Flaccus; Latin şair (İ.Ö I. yy); Dante taşlamacı olarak nitelese de, lirik şiirleriyle tanınır.

90/ Ovidius = Publius Ovidius Naso;Latin şair (İ.Ö I. yy).

90/ Lucanus = Anneus Lucanus; Latin şair (I. yy).

93/ Yerinde davranıyor = şiiri övmekle.

95/ Yüce ozan = Homeros.

99/ Ustam = Vergilius.

102/ Altıncısı kıldılar = Dante ken- dişini de klasik şiir ustalarıyla eşdeğer tutuyor.

103 Işığın yanına gittik, o sırada gerekli, ama şimdi söylenmesi gerekli

olmayan şeylerden söz ettik.

106 Soylu bir şatonun önüne geldik,

yedi kat yüksek duvarla çevrili,

şatoyu güzel bir akarsu koruyordu.

109 Akarsuyun üstünden kuru toprakmış gibi geçtik, yedi kapıdan girip bilgelerle birlikte,

çimeni taze bitmiş bir çayıra geldik.

112 Burada ciddi bakışlı, durgun insanlar vardı, bilgili oldukları anlaşılıyor, az konuşuyorlardı

kulakları okşayan bir sesle.

115 Bir kenara çekildik biz de,

herkesi görebileceğimiz açıklık,

aydınlık, yüksek bir yerde durakladık.

118 Karşıdaki yemyeşil çayırda duran

yüce ruhları gösterdiler bize,

büyük bir coşku doldu içime onları görünce.

121 Elektra’yı gördüm arkadaşlarıyla birlikte, Hektor’u, Aieneias’ı, bir de

silahı alev alev gözleri Caesar’ı tanıdım içlerinde.

104/ Şimdi söylenmesi gerekli olmayan = altı kişi arasında geçen şiirle ilgili konuşmalar.

106/ Şato = insanlığa katkıda bulunmuş olanların oturdukları bu şato, insan aklının ürünü felsefeyi simgeliyor; yedi duvar felsefenin yedi bölümünü simgeliyor; akarsu da buraya girme hakkı olmayanların girişini engelliyor.

121/ Elektra = Troya’nın kurucusu Dardanus’un anası.

122/ Hektor = Troya kralı Priamos’un oğlu; Troya savunmasının kahramanı 122/ Aeineias = Bkz Cehennem 11(31).

123/ Caesar = Bkz Cehennem 1(70).

124 Cammilla’yı, Penthesileia’yı gördüm, bir başka köşede de, kızı Lavinia ile birlikte

oturan kral Latinus’u.

127 Tarquinius’u kovan Brutus’u,

Lucretia’yı, Iulia’yı, Marcia’yı, Cornelia’yı

ve tek başına bir kenarda duran Salahaddin’i gördüm.

130 Biraz daha kaldırınca gözlerimi,

bilginlerin en bilginini

filozoflar arasında oturur gördüm.

133 Herkes ona bakıyordu, herkes saygı sunuyordu: Sokrates’le Platon’u gördüm orada,

ötekilerin önünde, daha yakın oturuyorlardı ona.

136 Dünya’yı rastlantıya bağlayan Demokritos’u, Diogenes’i, Anaksagoras’ı, Tales’i,

Empedokles’i, Herakleitos’u, bir de Zenon’u gördüm.

124/ Cammilla = Bkz Cehennem

1(106).

124/ Penthesileia = Amazon kraliçe-

si; Ares’in kızı; Troyalılarla birlikte

savaşırken Akhilleus tarafından

öldürülmüştür.

126/ Latinus = Latinlerin ilk kralı.

127/ Brutus = baskıcı bir yönetim

kuran Roma kralı Tarquinius’u taht-

tan indirerek sürgüne göndermiştir (İÖ VI.yy)

128/ Lucretia = Sextus Tarquinius

tarafından tecavüze uğrayınca canına

kıyan Romalı kadın.

128/ Iulia = Caesar'ın kızı ve Pom-

peius'un karısı.

128/ Marcia = Utica’lı Cato’nun

karısı

128/ Cornelia = Scipio Africanus’un

kızı, Graccus’ların anası.

129/ Salahaddin = Eyyubi devletinin

kurucusu; 1174-1193 yılları arasında

krallık yapmış, Kudüs'ü Haçlıların

elinden kurtarmıştır; Limbus’ta yer

alan tek Müslümandır.

130/ Biraz daha kaldırınca gözlerimi

= filozoflar daha yüksek bir yerde

bulundukları için Dante gözlerini

kaldırmak zorunda kalmıştır.

131/ Bilginlerin en bilgini = Aristo-

teles (İÖ IV. yy); Aristoteles Dan-

te’nin gözünde bilgiyi simgeler.

134/ Sokrates’le Platon = Dante 10 V.

ve IV. yy’da yaşayan bu filozofları

ahlak felsefesinin kurucuları sayıyordu.

136/ Demokritos = dünyanın atom

denilen küçük parçacıklardan (ve bir

rastlantı sonucu) oluştuğunu öne

süren Yunan filozof (İÖ V. yy).

137/ Diogenes = büyük bir olasılıkla sinik filozof Diogenes (İÖ I. yy); bir fıçının içinde yatıp kalktığı, bir isteği olup olmadığını soran Büyük İskender’e “gölge etme başka ihsan istemem” dediği bilinir; Diyojen.

139 Bitkilerin özelliklerini inceleyeni de gördüm, Dioskorides demek istiyorum; Orfeus’u,

Tullius’u, Linus’u, ahlakçı Seneca’yı da gördüm;

142 geometrici Euklides ile Ptolemaios’u,

Hippokrates’i, İbni Sina’yı, Galienos’u,

büyük yorumcu İbni Rüşt’ü gördüm.

145 Hepsinin adını birer birer sayamam,

anlatacağım çok şey var daha,

çoğu kez söz yetmiyor olaylara.

148 Altı kişilik topluluk ikiye indi,

bilge rehberim bir başka yola götürdü beni,

dinginlikten çıkıp titreşen havaya girdik:

151 ışığı hiç olmayan bir yere geldik.

137/ Anaksagoras = Yunan filozof

(İÖ V. yy).

137/ Tales = lyonyalı filozofların ilki;

Miletlidir.

138/ Empedokles = Sicilvalı hekim

ve filozof (İÖ V. yy); Cehennem’in

on ikinci kantosunda Dante onun

görüşlerine yer verir.

138/ Herakleitos = Efesli filozof.

138/ Zenon = stoacı filozof Zenon

(İÖ I. yy) ya da Elea’lı Zenon (İÖ V.yy)-

140/ Dioskorides = şifalı bitkilerle

ilgili bir kitap yazan Yunan hekim (I.yy)-

140/ Orfeus = Yunan mitolojisinde

çalgısıyla hayvanları büyüleyen,

ölümü bile alt eden ozan.

140/ Tullius = Marcus Tullius Cicero

(İÖ I. yy); Dante’ nin ilk gençliğin-

den beri çok sevdiği Romalı yazar ve

konuşmacı.

140/ Linus = Yunan mitolojisinin,

Orfeus’la birlikte lirizmim simgesi ve

kurucusu sayılan bir başka ozanı.

140/ Seneca = Romalı filozof (I. yy).

142/ Euklides = İskenderiyeli mate-

matikçi (İÖ III. yy).

142/ Ptolemaios = İskenderiye ya-

kınlarında doğan Yunan gökbilimci

ve coğrafyacı (II. yy); dünyayı evre-

nin merkezi sayan kuramı ortaçağ

gökbiliminin temelini oluşturmuştur;

Dante de bu görüşü benimsemiştir.

143/ Hippokrates = tıp biliminin

kurucusu sayılan Yunan hekim (İÖ V. yy).

143/ İbni Sina = ünlü İslam hekimi

ve filozofu (X. yy); tıpla ilgili

yapıtları Latinceye çevrilmiştir.

143/ Galienos = Bergamalı hekim

(II. yv).

144/ İbni Rüşt = Aristoteles’in yapı-

tını yorumlayarak ortaçağ felsefesini

ve bu arada Dante’yi etkilemiş olan

İslam hekimi ve filozofu.

149/ Bilge rehberim = Vergilius.

Beşinci Kanto

1 Böylece indim ikinci daireye;

alan daha dar, ama çekilen acı fazlaydı,

işkence görenler çığlıklar atmaktaydı.

4 Homurdanan, korku salan Minos da buradaydı:

gelenlerin suçlarını değerlendiriyordu,

kuyruğunu dolayarak herkesi yerine gönderiyordu.

7 Demem şu ki, kötü bir ruh onun önüne gelince

günahlarını bir bir anlatıyordu;

bu günahçı başı da, onun Cehennem’in neresine

10 gideceğine karar veriyordu;

ruh kaç kat dibe inecekse,

kuyruğunu onca kez gövdesine doluyordu.

13 Önünden kalabalık eksik olmuyordu;

sırası gelen yargılanıyor, kararı dinliyordu,

sonra aşağıya gönderiliyordu.

16 “Sen ki acılar diyarına geldin”

dedi, beni görünce

işini yarıda kesen Minos, “nereye girdiğine,

1/ İkinci daireye = aşağıya doğru inildikçe daire daralmakta, çekilen acı ise artmaktadır.

4/Minos = klasik mitolojide sertliği ve adalete saygısıyla ünlü Girit kralı. Dante, Minos’u şeytan yapıp Cehennem’de yargıçlık görevi veriyor.

19 kendini kime emanet ettiğine dikkat et, girişin genişliğine aldanayım deme!”

Rehberim ona dedi ki: “ Niçin bağırıyorsun böyle?

22 Bırak alnına yazılı yolculuğa çıksın:

her isteğini yerine getirebilenin de isteği böyle,

daha fazla bir şey sorayım deme.”

25 Kulağıma acılı iniltiler ulaşıyordu;

hıçkırık seslerinin duyulduğu

yere gelmiştim.

28 Her ışığın sustuğu bir yerdeydim,

her yer, fırtınalı havada karşıdan esen rüzgârın

dövdüğü deniz gibi uğulduyordu.

31 Dinmek bilmeyen cehennem burgacı

öfkeyle sürüklüyordu ruhları;

döndürüyor, silkeliyor, savuruyordu onları.

34 Yıkıntının önüne vardıklarında

çığlıklar, hıçkırıklar, yakınmalar yükseliyordu,

Tanrı’nın adaletine sövülüyordu burada.

37 Bu işkenceyi çekenlerin, akıllarını

isteklerine boyun eğdiren şehvet günahı

işlemiş oldukları anlaşılıyordu.

19/ Kendini kime emanet ettiğine =

Dante’yi geri döndürmek amacıyla,

Vergilius’un güvenilir bir kişi olma-

dığını belirtmek istiyor.

20/ Girişin genişliğine aldanayım

deme = giriş geniştir ama çıkış böyle

değildir.

22/ Alnına yazılı yolculuk = yolcu-

luğu Tanrı öngörmüştür.

23/ Her isteğini yerine getirebilen =

Tanrı.

34/ Yıkıntı = İsa’nın ölümünün yol

açtığı deprem sonucunda oluşan ve

Cehennem’in dairelerine inilen yar;

Bkz Cehennem XII

39/ Anlaşılıyordu = Vergilius’tan

öğrendim anlamına.

40 Rüzgâr bu kötü ruhları,

soğuklar bastırınca kanat çırpa çırpa

giden upuzun sığırcık sürüleri gibi,

43 sürüklüyordu oradan oraya;

ne biraz olsun dinlenme umutlan vardı,

ne de cezalarının inmesi umudu kalmıştı.

46 Havaya uzun bir çizgi çizip yakına yakına

öterek geçen turnalar gibi

kasırganın önüne kattığı ruhların,

49 çığlıklar ata ata geldiklerini

görünce dedim ki: “Usta, bu kapkara havanın

cezalandırdığı bunlar da kim?”

52 “Kimliğini öğrenmek istediğin ilk kişi”

dedi, “dilleri çok çeşitli

halkların kraliçesi;

55 öyle şehvet düşkünüydü ki,

yasal kılmıştı zevk alınan her şeyi

örtmek için kendi ayıbını.

58 Semiramis’tir adı, Ninus’un karısı

olup, onun yerine geçtiği bilinir:

Sultan’ın topraklarının eski sahibidir.

50/ Usta = Vergilius.

53/ Dilleri çok çeşitli = Babil halkı.

57/ Ayıbını = öz oğluyla evlenmişti.

58/ Semiramis = güzelliğiyle ve cin-

selliğe düşkünlüğüyle ünlü Kaide ve

Asur kraliçesi (İÖ XIV. yy); yakın-

larıyla cinsel ilişkiyi hoşgören bir

yasa çıkarttığı söylenir.

60/ Sultan = Mısır sultanları; Dante

büyük bir olasılıkla Mezopotamya’

daki Babil’le Mısır’daki Kahire do-

laylarındaki Babil’i karıştırıyor.

61 Öteki kadınsa, sevdiği uğruna canına kıydı, Sichaeus’un külleri üzerine içtiği andı tutmadı;

arkadan gelen, şehvet düşkünü Kleopatra.

64 Mutsuzluklara yol açan Helena’yı görüyorsun,

sonunda sevdaya yenik düşen

büyük Akhilleus’u görüyorsun,

67 Paris’i, Tristan’ı görüyorsun.”

Ve bana sevda yüzünden yeryüzünden göçen

binden çok gölge gösterdi.

70 Ustamın saydığı eski kadın, şövalye adları

hüzünle doldurdu içimi,

kendimden geçtim sanki.

73 Dedim ki: “Ozan, birlikte yürüyen,

rüzgârda tüy gibi giden

şu iki gölgeyle konuşabilsem keşke.”

76 Dedi ki: “Yakına geldiklerinde

iyice göreceksin onları; kendilerini

sürükleyen sevda adına dilersen, yanına yaklaşırlar.”

61/ Öteki kadın = Kartaca kraliçesi

Dido; Vergilius’un da Aeneis’te

değindiği Dido, anısına bağlılık andı

içtiği kocası Sichaeus’un ardından

sevdiği Aineias’ın kendisini bırakıp

Troya’ya dönmesi üzerine canına

kıyar.

63/ Kleopatra = önce Caesar’ın, son-

ra Antonius’un sevgilisi olan Mısır

kraliçesi (İÖ I. yy).

64/ Helena = Troya savaşının çıkma-

sına yol açan, güzelliğiyle ünlü prenses.

66/ Akhilleus = Troya savaşının en

önemli kahramanı (Aşil). Sevdiği Polyksene ile evlenmek isterken tuzağa düşürülerek öldürülür.

67/ Paris = Troya kralı Priamos’un

oğlu.

67/ Tristan = Yuvarlak Masa şövalyelerinden.

70/ Ustamın = Vergilius’un.

75/ İki gölge = Francesca da Rimini

ile sevgilisi Paolo Malatesta; Fran-

cesca çirkin kocasının yakışıklı

kardeşi Paolo’yu sevince, kocası

Gianciotto Malatesta ikisini de öldürür.

79 Rüzgâr onları bize doğru yönlendirince seslendim : “ Ey acılı ruhlar,

engel olan yoksa, gelip konuşun benimle.”

82 Güvercinlerin arzunun dürtüsüyle,

gerilmiş çırpmayan kanatlarla

sıcak yuvalarına uçmaları gibi, onlar da

85 ayrıldılar Dido’nun sürüsünden,

bize doğru geldiler bu kötü havada,

sevecen seslenişimin etkisiyle.

88 “Ey bu karanlık havada bizleri görmeye gelen

yufka yürekli, iyiliksever canlı,

biz ki kanımızla boyadık dünyayı,

91 dostumuz olsaydı evrenin efendisi,

ondan mutlu kılmasını isterdik seni,

çünkü korkunç yazgımız yüzünden acıyorsun bize.

94 Rüzgâr şimdiki gibi izin verdikçe,

söylemek istediklerinizi dinleriz,

dinlemek istediklerinizi size söyleriz.

97 Dünyaya geldiğim bölge,

Po’nun kollarıyla birleşip de

denize döküldüğü kıyıda.

100 Soylu yüreklere kolayca giriveren sevda elimden alınan yakışıklı bedenimle

büyüledi onu; bu ayrılış içimde sızı hâlâ.

81/ Engel olan yoksa = Tanrı engel

olmuyorsa.

96/ Size = Dante ile Vergilius'a.

97/ Dünyaya geldiğim bölge = Ravenna.

102/ İçimde sızı = ölmeden önce gü-

nahlarının bağışlanmasını dilemek

olanağını bulamamıştır.

103 Sevileni sevmeye zorlayan sevda öyle güzellikler tattırdı ki bana,

gördüğün gibi, eli hâlâ yakamda.

106 Sevda ortak ölüme götürdü bizi.

Kaina beklemekte bizi öldüreni.”

Böyle sona erdi bize dedikleri.

109 Bu yaralı ruhları dinleyince

başımı öne eğip, öyle uzun süre

tuttum ki, sonunda ozan “ Ne düşünüyorsun? “ dedi.

112 Yanıt vermek için söze girdim: “Yazık ki,.

tatlı düşüncelerin, güzel isteklerin

kurbanı olmuş bunlar! “

115 Sonra onlara döndüm, ilkin

şunları dedim: “Francesca çektiklerin

üzüntüye, gözyaşına boğdu beni.

118 Söylesene: birbirinize içinizi

açmadan önce, sevdanın hangi belirtisi

gizli duygularınızı ele verdi?”

121 O dedi ki: “Mutlu günleri

anmak acılı günlerde, inan ki

acıların en büyüğü, ustan da bilir çok iyi.

107/ Kaina = Cehennem’in akraba-

larına ihanet edenlere ayrılan bölü-

mü; sözcük Kabil’den türetilmiştr;

Bkz. Cehennem XXXII(58)

110/ Ozan = Vergilius.

123/ Ustan = Vergilius.

124 Ama sevdamızın nasıl filiz verdiğini öğrenmek istiyorsan ille de,

anlatayım ağlayarak konuşan biri gibi.

127 Bir gün vakit geçsin diye

Lancelot’nun sevda öyküsünü okuyorduk,

yalnızdık, art niyet taşımıyorduk.

130 Okurken birçok kez gözlerimiz karşılaştı, birçok kez yüzlerimiz sarardı,

ama bir yer geldi, kendimizi tutamadık artık.

133 İstek yüklü güler ağzı

sevgilisinin öptüğünü dinleyince,

yanımdan hiç ayrılmayacak sevgilim de,

136 tir tir titreyerek öptü dudaklarımı.

Galehaut hem kitap, hem yazar oldu bize;

o gün başka bir şey okumadık.”

139 Bunları anlatırken ruhlardan biri,

öteki ağlıyordu; hali öyle dokundu ki,

kendimden geçtim, ölüyordum sanki;

142 yere düştüm, ölü bir beden gibi.

128/ Lancelot = Yuvarlak Masa şöval-

yelerinden; Kral Arthur’un karısı

Genievre ile yaşadığı aşk on ikinci

yüzyıl romanlarında işlenmiştir.

134/ Sevgilisinin = Lancelot’nun.

137/ Galehaut = Genievre’i Lance-

lot’ya öpmesi için yüreklendiren ara-

cı; Dante ise öpeni Lancelot yapıyor.

Altıncı Kanto

1 Bu iki sevgilinin verdiği üzüntüyle

kendimden geçip de, yeniden kendime

geldiğimde, çevremde

4 nereye baksam, nereye dönsem

nereye gitsem, yine acılar, yine

acı çekenler gördüm.

7 Üçüncü dairedeydim, sonu olmayan, iri taneli,

lanetli soğuk bir yağmur yağıyordu;

bu yağmur oldum olası böyle yağıyordu.

10 Karanlık gökyüzünden dolu taneleri,

kirli sular ve kar iniyordu;

bunları emen toprak leş gibi kokuyordu.

13 Korkunç görünüşlü azgın Kerberos hayvanı,

köpek gibi havlıyordu üç ağzının üçüyle,

sulara gömülü ölülere.

16 Gözleri kırmızı, sakalı yağlı, karaydı,

karnı kocaman, elleri tırnaklıydı;

ruhları tırmalıyor, derilerini yüzüyor, parçalıyordu.

7/ Üçüncü daire = oburlar dairesi.

12/ Leş gibi kokuyordu = günah işle-

miş olanların çektikleri acıyı daha da

artırmak için toprak böyle kokuyor-

du.

13/ Kerberos = antik mitolojide Ce-

hennem bekçiliği yapan üç başlı kö-

pek; kuyruğu kocaman bir yılan olup,

sırtında kara yılanlar oturur; havla-

yarak ölü ruhlara korku saçar.

19 Ruhlar yağmurda köpekler gibi uluyordu; bu zavallı dinsizler bir yanlarını destek yapıp,

durmadan bir yandan bir yana dönüyorlardı.

22 Bizi görünce Kerberos canavarı

ağızlarını açıp dişlerini gösterdi,

çırpınıp titreşiyordu her yeri.

25 Bunu gören rehberim ellerini uzattı, yerden avuç avuç aldığı toprağı

aç ağızlara fırlattı.

28 Açlıktan havlayan bir köpek

kaptığı lokmayı midesine indirmek

için dişlerken, nasıl keserse sesini,

31 Kerberos iblisinin, ruhları sağır olmayı isteyecek

denli sersemleten o iğrenç yüzleri

de öyle sessizleşti.

34 Bardaktan boşanan yağmurun yere serdiği

gölgelerin üstünden geçiyorduk,

insan benzeri kalıplarını ayaklarımızla çiğniyorduk.

37 Hepsi uzanmış yerde yatıyordu,

içlerinden biri, önünden geçtiğimizi

görünce doğrulup oturdu.

19/ Köpekler gibi uluyordu = yaşam-

ları boyunca midelerini düşünmüş

olanlar şimdi burada kirli sular ve

karla yetinmek zorunda kaldıkları

için bağırıyorlardı.

21/ Dönüyorlardı = aynı yana yat-

maktan yoruldukları için öbür yana

dönüyorlardı.

25/ Rehberim = Vergilius.

35/ Gölgeler = ruhlar.

36/ İnsan benzeri kalıplar = insan

vücuduna benzeyen içi boş gölgeler.

40 “Ey Cehennem’den geçen yolcu”

dedi “istersen tanırsın beni;

ben daha ölmeden önce yaratmışlardı seni.”

43 Dedim ki: “Çektiğin acı belli ki,

belleğimden silmiş izini,

sanki hiç görmüş değilim seni.

46 Sen söyle kimliğini, sen ki, daha büyüğü bile

bu denli iğrenç olmayan bir işkence

çekmektesin bu acılı yerde.”

49 O dedi ki: “Heybesi kıskançlık dolu

kentin konuk etmişti beni

yaşadığım günler boyunca.

52 Siz kentliler Ciacco derdiniz bana: oburluk günahı yüzünden, gördüğün gibi

eriyip gidiyorum yağmurda.

55 Bir tek ben değilim bu acıyı çeken,

bunların hepsi aynı cezayı çekmekte

aynı günah yüzünden.”

58 Yanıt verdim: “Ciacco, ağlayacağım neredeyse,

başına gelenler çok üzdü beni;

biliyorsan eğer, ikiye bölünen kentliler nereye

43/ Çektiğin acı = çektiklerin görü-

nüşünü değiştirmiş.

50/ Kentin = Floransa.

52/ Ciacco = boğazına düşkünlüğüyle

ünlü Floransalı şair Ciacco dell’An-

guillara olabilir; (Ciacco sözcüğü

Floransa ağzında domuz anlamına

gelir.)

60/ İkiye bölünen = feodalite yanlısı

Ghibellin’leri (kral yandaşları) boz-

guna uğrattıktan sonra Guelf’ler (Pa-

pa yandaşları) Aklar ve Karalar ola-

rak ikiye bölünmüşlerdi; Aklar, Tos-

cana bölgesinin bağımsızlığından yana olan demokratlardı; Karalar Papa’nın Toscana üstünde hak iddia

etmesini onaylıyorlardı; Dante’nin

ailesi de Aklar’dandı.

61 gidiyor, bana onu söyle;

aklı başında biri var mı içlerinde,

anlaşmazlığın nedeni ne?”

64 O dedi ki: “ Kavga uzun sürecek

kan bile dökülecek, sonunda yabaniler

ötekileri bozguna uğratıp sürecek.

67 Daha sonra, yenenler de yenik düşecek

üç yıl içinde, ötekiler üstün gelecek

düşündüğünü belli etmeyen kişinin desteğiyle.

70 Yenen, yıllarca başı dik dolaşacak,

ötekini boyunduruk altında tutacak,

gözyaşlarına, yakınmalara aldırmayacak.

73 Dürüst iki kişi var içlerinde,

ama kulak veren yok sözlerine,

kıskançlık, kurum, cimrilik sarmış yürekleri.”

76 Acıklı sözlerini burada kesti.

Ona dedim ki: “ Daha bilgilendir beni,

Bir şeyler daha söyle.

65/ Kan bile dökülecek = Aklar’la

Karalar 1300 yılında çarpışırlar.

65/ Yabaniler = Aklar; Cerchi aile-

sinin başkanlığındaki Aklar Floran-

sa'ya Val di Sieve ormanlarından gel-

dikleri için yabani sayılıyorlardı.

66/ Sürecek = Aklar 1301 yılında Karalar’ın ileri gelenlerini sürgüne gönderirler.

68/ Üstün gelecek = Karalar üç yıl

sonra Aklar’ı bozguna uğratırlar.

69/ Kişinin = o zamana dek yansız

izlenimi uyandıran papa Bonifazio

Vlll’in.

73/ Dürüst iki kişi = Bu iki kişiden

biri Dante, öteki de Cavalcanti ya da

Dino Compagni olabilir.

79 İkisi de çok değerli Farinata ile Tegghiaio, sonra Jacopo Rusticucci, Mosca ile Arrigo

ve iyilik yapmak için çırpınan ötekiler

82 neredeler, ne olursun bana onları göster,

Cennet’te bal mı yiyorlar, Cehennem’de

ağı mı içiyorlar bilmek istiyorum ille de.”

85 Dedi ki: “Onlar en kara ruhlarla birlikteler;

çeşitli suçlardan aşağıya gönderildiler:

oralara inersen görürsün onları.

88 Ama güzel yeryüzüne döndüğünde,

ne olur anımsat beni insanların belleklerine:

artık söyleyecek sözüm, verecek yanıtım kalmadı.”

91 Sonra ileriye bakan gözlerini kaydırdı,

biraz daha bana baktı, ardından başını eğdi:

onunla birlikte yere yığıldı, öbür körler gibi.

94 Rehberim dedi ki: “Kendine gelemeyecek, kötüleri korkutan güç gelip de,

melekler borularını öttürmeden önce:

97 o zaman herkes hüzünlü mezarını görecek, yüzüne, bedenine bürünecek, sonsuza dek

yankılanacak yargıyı dinleyecek.”

79/ Farinata degli Uberti = Ghibellin’lerin yöneticilerinden; Bkz. Cehennem X(32) 79/ Tegghiaio Aldobrandi = San

Gimignano kentinin yöneticisi; Bkz

Cehennem XVI(41).

80/ Jacopo Rusticucci = Floransalı

hukukçu; Bkz Cehennem XV1(44).

80/ Mosca dei Lamberti = Reg-

gio’nun yöneticisi; Bkz Cehennem

XXVIII(106).

80/ Arrigo = kim olduğu bilinmiyor.

93/ Körler = akıldan, anlayıştan yok-

sun olanlar.

95/ Kötüleri korkutan güç = İsa.

100 Korku saçan, bu yağmur ve gölge karışımını, ağır adımlarla yürüyerek,

gelecek günlerden söz ederek geçtik böylece;

103 dedim ki: “Usta, kıyamet günü gelince bu çekilenler ne olacak, artacak

azalacak mı, yoksa aynı mı kalacak?”

106 O dedi ki: “Bildiklerini düşünsene,

bir nesnenin kusurları eksildikçe

aldığı tat da, duyduğu acı da artar, bilim böyle der.

109 Bu lanetli ölüler

gerçek kusursuzluğa erişmeseler de,

kıyamet gününden sonra olgunlaşacaklar yine de.”

112 Anlattıklarımdan daha uzun söyleştik, sonra o yolu dolanıp geçtik,

aşağıya inilecek noktaya eriştik:

115 burada amansız düşman Pluton’la yüz yüze geldik.

103/ Usta = Vergilius.

106/ Bildiklerini düşünsene = Aristoteles felsefesini anımsa.

115/ Amansız düşman = insan soyunun düşmanı.

115/ Pluton = Cenennem tanrısı; or-

taçağda sık sık varsıllık tanrısı Plu-

tos’la karıştırılmıştır.

Yedinci Kanto

1 “Pape Satan, pape Satan aleppe!"

diye söylendi Pluton boğuk sesiyle;

her şeyi bilen soylu bilge

4 yüreklendirdi beni: “Korkuya yenik düşme,

elinde bunca güç olsa bile

engel olamaz bayırdan inmemize.”

7 Sonra öfkeden şişmiş o yüze

dönerek dedi ki: “Hain kurt kes sesini,

öfkenle kendi kendini ye. ,

10 Karanlıklara inişimizi gerekçesiz sanma,

Mikail’in isyanın öcünü aldığı yukarıda

karar verildi bu yolda.”

13 Yelken direği kırılınca rüzgârda şişen

yelkenler nasıl sönüp inerse,

o gözü dönmüş hayvan da öyle düştü yere.

1/ Pape Satan, pape Satan aleppe = de-

ğişik biçimlerde yorumlanan ve bir

anlamı olmayan bu dizede şeytan

(satan) yeriliyor; yorumculardan

Benvenuto Cellini dizenin Fransızca

“Paix, paix, Satan, paix, paix, Satan,

allez paix” (bizi rahat bırak git şey-

tan) sözlerinden türemiş olabile-

ceğini öne sürer.

2/ Pluton = Bkz Cehennem XVI (116)

3/ Her şeyi bilen soylu bilge = Vergi-

lius, Pluton’un söylediklerini bile

anlamıştır.

11/ Yukarıda = Cennet’te.

11/ Mikail = başkaldırıyı bastıran,

kötülük canavarını öldüren melek.

16 Evrenin olanca kötülüğünü içeren bu acılı bayırda yolculuğumuzu sürdürüp,

dördüncü çukura ulaştık böylece.

19 Ey Tanrı’nın adaleti! Bir araya getiren kim, bu görülmemiş acıyı işkenceyi?

Suçumuz yok etmekte bizi, gerekçesi ne?

22 Kharybdis’in önüne gelince

kırılan dalgalar örneği, buradaki ölüler de

havaya sıçrıyordu. Gördüğüm insan sayısı

25 her yerdekinden fazlaydı,

çığlıklar atıyorlardı,

göğüsleriyle koca yükleri iterken.

28 Birbirlerine de çarpıyorlardı,

sonra geri dönerken “Niye tutuyorsun sen?”

“Niye saçıyorsun sen?” diye bağırıyorlardı.

31 Karanlık dairenin her köşesinde

işte böyle dönüyorlardı ters yöne,

utanç verici cümleyi yineliyorlardı;

34 bu karşılaşmanın ertesinde

herkes gidiyordu yine kendi yarı dairesine.

Acıma duygusu dolmuştu yüreğime,

22/ Kharybdis = Messina boğazında

yaşadığı varsayılan canavar; Home-

ros’un anlattığı bu canavar büyük bir

olasılıkla bir anafordur.

29/ Niye tutuyorsun sen? = savurgan-

lar cimrileri suçluyor (parayı harca-

mayıp tuttukları için).

30/ Niye saçıyorsun sen? = cimriler

savurganları suçluyor.

37 dedim ki: “Usta söylesene,

solumuzda duran saçları kazılı

kalabalığın tümü de din adamı mı?”

40 Dedi ki: “Yeryüzünde

yaşarken gözleri körelmişti sanki,

düşünmeden harcamışlardı ellerine geçeni.

43 İşledikleri günahın tersi,

dairenin iki yerinde onları püskürtünce

ulumaları da, doğruluyor dediğimi.

46 Başlarında saç örtüsü olmayanlar

papa, kardinal gibi din adamıydılar,

cimrinin dik âlâsıydılar.”

49 Dedim ki: “Usta öyleyse,

bu iki günahı işleyenler içinde

tanıdığım kişiler olmalı.”

52 Dedi ki: “Umutlanma boş yere,

sürdükleri kirli yaşam öyle kararttı ki

yüzlerini, tanınmaz hale geldi bu soysuzlar.

55 Sonsuza dek böyle çarpışacaklar,

diriliş günü mezarlarından avuçları kapalı,

ya da başları kazılı çıkacaklar.

47/ Din adamıydılar = din adamları-

nın cimriliğine sık sık değinir Dante.

54/ Tanınmaz hale geldi = sürdükleri

yaşam nedeniyle yüzleri tanınmaz

hale gelmiş bu insanları tanıyamaz

Dante.

56/ Avuçları kapalı = cimrilik göster-

gesi.

57/ Başları kazılı = savurganlık gös-

tergesi; bir İtalyan atasözü "başındaki

saçlara dek her şeyi savurdu” der.

58 Para canlısı oldukları ya da parayı savurdukları için Cennet’ten yoksun kalıp, bu dalaşa mahkûm oldular;

bu konuyu burada kesiyorum.

61 İnsanların peşinde koştukları

talihin dağıttığı ödüllerin, aldatıcı

olduğunu görmektesin işte oğlum;

64 ayın altındaki gelmiş geçmiş altının tümü

bu yorgun ruhlardan birinin olsun

dinlenmesine yetmez çünkü.”

67 “ Usta” dedim “ne olursun

söyle, yeryüzü nimetlerini elinde

tutan bu talih de neyin nesi?”

70 “Ey budala canlılar” diye yanıt verdi,

“cahillik nasıl da eline almış sizi!

İyi dinle söyleyeceklerimi.

73 Bilgisi engin olan, gökleri

yaratınca onlara rehberler de verdi,

her bölüm eşit ışık saçsın diye öbür bölümlere.

76 İşte bunun gibi, dünya nimetleri için de

bir rehber görevlendirdi, geçici nimetleri

insan aklının engeline

62/ Talih = Dante talihi insan iliş-

kilerini düzenleyen bir melek olarak

ele alıyor.

67/ Usta = Vergilius.

73/ Bilgisi engin olan gökleri yara-

tınca = Tanrı dokuz kat göğü yarat-

tıktan sonra, sağladığı bilgiyi gök ci-

simlerine yansıtmaları için herbirini

akıl ışığıyla donatır; Dante'ye göre

dünyanın çevresinde içiçe dokuz

yuvar vardır; ilk yedi yuvar gezegen-

leri (güneş ve ay da gezegendir) oluş-

turur; sekizinci yuvar yerinde duran

yıldızları içerir; dokuzuncu yuvar

hem kendini, hem öteki yuvarları

döndürür.

79 takılmadan bir aileden bir aileye, bir halktan bir halka aktarsın diye;

işte bu nedenle, otların arasında gizli

82 bir yılan gibi görülmeyen onun verdiği

karar gereği, bir halk ileri giderken

bir başka halk gider geriye.

85 Bilginiz ona karşı koymaya yetmez:

o da tıpkı öteki tanrılar gibi

yönetir, karar verir, sürdürür egemenliğini.

88 Yaptığı değişiklikler dur durak bilmez:

elini çabuk tutar zorunluk nedeniyle;

insanlar sık sık konum değiştirir böylece.

91 Kendisine övgü borcu olanlar bile

ikide bir suçlarlar onu, haksız yere

adını çıkartırlar kötüye;

94 ama mutludur o, söylenenleri duymaz bile:

ilk yaratılanlarla birlikte

yuvarını döndürür sevinçler içinde.

97 Haydi daha büyük acılara doğru inelim şimdi, yola çıktığımda ışıyan yıldızlar kararmaya

başladı, burada duramayız uzun süre.”

86/ Öteki tanrılar = öteki akıl sahip-

leri (melekler).

95/ İlk yaratılanlar = melekler.

96/ Yuvarını döndürür = insanların

yazgısını yönlendirir.

98/ Yıldızlar kararmaya başladı =

aradan on iki saat geçmiş, neredeyse

gece yarısı olmuştur.

99/ Duramayız uzun süre = çünkü ge-

zinin tümü yirmi dört saat sürecektir.

100 Kendinden kaynaklanan bir kanalla sularını boşaltan bir kaynağı aştık,

daireden çıkıp karşı kıyıya ulaştık.

103 Acem halısından çok karaya çalıyordu su,

ırmak boyundan giderek

garip bir yoldan aşağılara ulaştık.

106 Bu hüzünlü akarsu

karaya çalan yamacın dibine varınca,

Styks denilen bataklığı oluşturuyordu.

109 Dikkat kesilip çevreme bakınca,

çamura bulanmış insanlar gördüm bataklıkta,

yüzlerinden öfke akıyordu, hepsi çırılçıplaktı.

112 Yalnızca elleriyle değil, başları,

göğüsleri ayaklarıyla da birbirlerine vuruyorlardı,

dişleriyle birbirlerini parçalıyorlardı.

115 İyi yürekli usta dedi ki: “Oğul bu gördüklerin öfkeye yenik düşenlerin

ruhları; üstelik şunu da bil ki,

118 inleyen insan dolu suyun dibi,

gözlerini nereye çevirirsen gördüğün gibi,

yüzeye dek onlar dalgalandırıyor suyu.

101/ Bir kaynağı = Cehennem’in

akarsularının tümü Akheron’dan

kaynaklanır.

102/ Karşı kıyıya ulaştık = dördüncü

daireye varıyorlar.

103/ Acem halısı = Acem halısı ren-

gi; karanın ağır bastığı kızıl ve kara

karışımı.

108/ Styks = klasik mitolojide yeraltı

ırmağı olan Styks’i Dante (Vergi-

lius’tan esinlenerek) bir bataklığa

dönüştürüyor.

121 Diyorlar ki, gömüldükleri çamurda:

‘Güneşin neşe saçtığı güzel havada

hüzünlüydük, kara dumanlar sarmıştı içimizi:

124 kara çamurlar içinde yaşıyoruz hüznü şimdi.’

Bu yakınmayı ağızlarında geveliyorlar,

çünkü artık sözcük söylemeyi beceremiyorlar.”

127 Çamur yutanlardan ayırmadan gözlerimizi, böylece batağın kuru kesiminden yaş kesimine

doğru büyük bir yay boyunca gittik:

130 sonunda bir kulenin dibine geldik.

Sekizinci Kanto

1 Dediğim gibi giderken,

yüksek kulenin dibine gelmeden çok önce

gözlerimiz kulenin tepesine yönelince

4 burada iki ışığın yakıldığını gördük,

ta uzaklarda, zor seçilen bir ışık

karşılık verdi onlara.

7 Bilgi deryasına döndüm dedim ki:

“Bu ışık ne diyor? Öteki ne karşılık veriyor?

Bunları kim yakıyor?”

10 “Bataklığın sisi engellemiyorsa görmeni”

diye yanıt verdi, “neyin beklendiğini

görebilirsin çamurlu dalgalarda.”

13 Tam o sırada, suda

bize doğru gelen küçük bir tekne belirdi,

hiçbir kirişten atılan hiçbir ok, havada

16 onun hızıyla gidemezdi,

dümende tek bir denizci vardı, bana bağırdı:

“Lanetli ruh, sen de geldin sonunda!”

4/ İki ışık = Dante ile Vergilius’un

yaklaşmakta olduklarını haber veren

ışıklar.

5/ Ta uzaklarda, zor seçilen bir ışık =

haberin alındığını belirten ışık.

7/ Bilgi deryası = her şeyi bilen Ver-

gilius.

11/ Neyin beklendiğini = tekne.

19 “Phlegyas, Phlegyas boşuna bağırma”

dedi ustam ona, “bu kez yalnızca

bataklıktan geçireceksin bizi.”

22 Kandırıldığını anlayan bir kişi

nasıl üzülürse, Phlegyas da

öfkeden öyle küplere bindi.

25 Rehberim kayığa bindi,

sonra beni bindirdi;

kayık ben binince yükünü aldı sanki.

28 Rehberimle ben biner binmez, köhne tekne

suyu başka seferlerine göre

daha derinden yararak gitti.

31 Bu ölü sularda yol alırken, önüme

çamura bulanmış biri dikildi,

“Zamanı gelmeden buraya gelen sen de kimsin?” dedi.

34 Dedim ki: “Geldim ama kalıcı değilim;

bunca çirkinleşmiş sen kimsin peki?”

Yanıt verdi: “Gözleri yaşlı biriyim, gördüğün gibi.”

19/ Phlegyas = kızının ırzına geçen Apollon’dan öç almak için, Delphoi tapınağını yakan mitolojik kişi; Dante onu şeytan kılığına sokup beşinci dairenin bekçisi yapıyor; Vergilius daha önce de Cehennem’e indiği için, Phlegyas’ı tanımıştır.

20/ Ustam = Vergilius.

25/ Rehberim = Vergilius.

27/ Kayık ben binince yükünü aldı =Dante’nin vücudu ağırlık yapar,Ötekiler ruh oldukları için ağırlıkları yoktur.

28/ Rehberimle = Vergilius’la.

30/ Daha derinden yararak = kayık Dante’nin ağırlığıyla suya gömüldüğü için, ruh taşıdığı seferlere oranla suları daha derinden yarar.

32/ Çamura bulanmış biri = Filippo Argenti degli Adimari; atına gümüş nal yaptırdığı için Argenti (argento = gümüş) sanıyla anılan bu Floransalı kişiye, siyasal görüş ayrılığı nedeniyle Dante düşmanlık besler.

37 Dedim ki: “Yasınla, gözyaşınla başbaşa kal ey lanetli,

tanıdım seni çamurlar içinde olsan da.”

40 Bunun üzerine kayığa doğru uzattı iki elini, bilge ustam hemen itti o elleri,

“Defol, öbür köpeklerin yanına git” dedi.

43 Sonra kollarını boynuma doladı;

yüzümü gözümü öptü, dedi ki:

“Ey yüce ruh, seni doğuran ana kutsanmalı!

46 Gördüğün adam yeryüzünde kurumlunun tekiydi;

küçücük bir iyilik izi süslemez belleğini:

bu nedenle buradaki gölgesi bunca öfkeli.

49 Yeryüzünde kendini kral sanan birçok kişi,

buraya gelince domuzlar gibi pisliğe bulanacak

ardında horgörüden başka bir şey bırakmayacak.”

52 Dedim ki: “Usta, karaya ayak basmadan önce

şunun çamurlara gömüldüğünü görürsem,

çok sevineceğim bil ki.”

55 Dedi ki: “Karşı kıyı görünmeden önce

isteğin yerine gelecek:

ve bundan keyif alman gerekecek.”

41/ Bilge ustam = Vergilius.

46/ Gördüğün adanı = Filippo Argenti.

47/ İyilik izi = yaşarken andarda

kalan hiçbir iyilik yapmamıştır.

51/ Horgörüden başka bir şey = aşağılık olayların anısı.

52/ Usta = Vergilius.

58 Çok geçmedi, çamura bulanmış kişiler öyle bir yüklendiler ki ona,

hâlâ şükürler ediyorum bunu gösteren Tanrı’ya .

61 Hepsi “Kahrolsun Filippo Argenti!”

diye bağırıyordu: çılgına dönmüş Floransalı ruh ise

kendini dişliyordu kendi dişleriyle.

64 Orada bıraktık onu, bir daha sözünü etmeyeceğim;

kulağıma yine yakınmalar geliyordu,

gözlerim ise ileriye bakıyordu.

67 İyi yürekli usta dedi ki: “Oğul şimdi,

ağır suçluların bulunduğu, büyük bir ordunun sahibi,

Dite denilen kent görünüyor.”

70 Dedim ki: “Ateşten yeni çıkmış gibi

kıpkırmızı camileri seçiliyor

şimdiden, uzaktaki vadide.” Dedi ki:

73 “Cehennemin bu alt katında, gördüğün gibi onları kırmızı gösteren,

sonsuza dek yanacak olan içerdeki ateş.”

76 Sonunda bu acılı beldeyi çeviren

derin hendeklere geldik:

duvarlar sanki demirden yapılmış gibiydi.

67/ İyi yürekli usta = Vergilius.

68/ Büyük bir ordu = şeytanlar or-

dusu.

69/ Dite = Cehennem’in son dört

dairesinin bulunduğu alt bölüm;

adını şeytanın adlarından birinden

(Dis) alır; Cehennem’in ilk beş dai-

resi daha yukardadır.

71/ Camiler = kule gibi yüksek yapı-

lar anlamına kullandığını öne süren-

ler olduğu gibi, yozlaşmayı vurgula-

mak için kilise yerine cami sözcüğünün

kullanılmış olduğu görüşünde olan

yorumcular da vardır.

79 Önce uzun süre bizi dolaştıran kayıkçı, bir yere gelince var gücüyle: “İnin” diye bağırdı,

“giriş kapısı burası.”

82 Kapıların üstünde binden çok iblis vardı, hepsi gökten yağmıştı, öfkeyle bağırıyorlardı:

“Ölü canlar diyarına ölmeden gelen

85 bu adam da kim?” diye..

Bilge usta onlara işmar etti,

gizlice görüşmek istediğini belli etti.

88 Öfkeleri biraz dindi bunun üzerine,

dediler ki: “Tek başına sen gel, bu ülkeye

izinsiz giren yanındaki gitsin.

91 Geldiği çılgın yoldan geri dönmeyi denesin

bakalım becerecek mi; sen ki

bu karanlıkta ona yol gösterdin, kalabilirsin.”

94 Ey okur, bu uğursuz sözleri

duyunca ne olduğumu düşünebilirsin,

oradan hiç dönemeyeceğimi sandım inan ki.

97 “Ey beni en az yedi kez esenliğe çıkartan

korkunç tehlikelerden kurtaran

sevgili rehberim” dedim, “beni böyle

79/ Bizi dolaştıran = kayıkçı önce

surların çevresini dolaştırır.

83/ Gökten yağmıştı = gökten inmişti.

86/ Bilge usta = Vergilius.

91/ Geldiği çılgın yol = deliler gibi

aştığı yol.

97/ En az yedi kez = birçok kez.

99/ Sevgili rehberim = Vergilius.

100 bırakma, eğer izin vermiyorlarsa, daha ileri gitmemiz yasaksa,

birlikte geri dönelim geldiğimiz yere.”

103 Beni oraya getirmiş olan usta yanıt verdi:

“Sakın korkayım deme, kimse kesemez önümüzü,

izin büyük yerden çünkü.

106 Beni burada bekle; yorgun ruhunu destekle, içini güzel umutlarla besle,

seni bırakmayacağım Cehennem’in dibinde.”

109 Bunları dedi gitti, orada bıraktı beni güzel babam, boşlukta asılı kalmıştım sanki,

evetlerle hayırlar çarpışıyordu beynimde.

112 Duymadım onlara neler dediğini,

ama yanlarında çok az kaldı ve iblisler

birbirlerini ezerek içeri girdiler.

115 Bu düşmanlar, kapıları ustamın yüzüne örttüler, dışarıda kalan ustam

ağır adımlarla bana doğru geldi.

118 Gözleri yere bakıyordu, güveni yitmişti sanki, içini çekip kendi kendine:

“Karşı çıkan kim bu bölgeye girmeme?”

103/ Usta = Vergilius.

105/ İzin büyük yerden = Tanrı’dan.

110/ Güzel babam = Vergilius.

111/ Evetlerle hayırlar çarpışıyordu = korkuyla umut çarpışıyor.

115/ Ustamın = Vergilius’un.

121 diyordu. Sonra bana döndü: “Bakıp da öfkeme telaşlanayım deme, savunma önlemi alsalar bile

bu denemeden üstün çıkacağım.

124 Bu küstahlıkları ilk değil; daha önce de, bugün hâlâ kilidi olmayan daha az gizli

bir kapıda aynı şeyi yapmışlardı.

127 Sen de gördün o kapının üstündeki ölüm yazısını: bak şimdiden, yanında kimse olmayan biri,

dairelerden geçerek bayır aşağı

130 iniyor, açmak için bize kenti.”

125/ Daha az gizli kapı = İsa, Cehen-

nem'e indiğinde şeytanlar kapıdan

girişini engellemek isterler (daha

dışarıda olduğu için daha az gizlidir

bu kapı) ve İsa kapıyı kırmak zorunda

kalır.

128/ Yanında kimse olmayan biri =

bir ulak.

130/ Açmak için bize kenti = kente

girmemizi sağlamak için.

Dokuzuncu Kanto

1 Rehberimin geri geldiğini görünce

sararan yüzüm, onun ilk kez duyduğu korkuyu

bastırmasını sağladı.

4 Çevresini dinlemek ister gibi durdu,

gözleri öteleri göremiyordu,

hava karanlıktı, yoğun bir sis vardı.

7 “Kazanmak zorundayız bu savaşı”

diye girdi söze, “yoksa... yardım sözü verilmişti.

Beklediğim kişi çok gecikti.”

10 Söze başlarken dediklerini

daha sonra değiştirdiğini sezmiştim,

çünkü ilkinden değişik şeyler demişti;

13 ama yine de beni korkuttu söyledikleri,

çünkü yarıda kestiği sözlerini

belki gereğinden çok önemsemiştim.

1/ Rehberimin = Vergilius’un.

8/ Yardım sözü verilmişti = Beatrice

yardım sözü vermişti.

9/ Beklediğim kişi = yardıma gelecek

olan kişi.

16 “Bu korkunç uçurumun ilk dairesinden, tek cezası umutsuzluk olan biri

hiç aşağıya inebildi mi?”

19 Bu soruyu ben sordum, o yanıt verdi:

“Bizim gibi birinin, benim geçtiğim yerlerden

geçmesine az rastlanır” dedi.

22 “Şurası da doğru ki, Erikhton zalimi

gölgeleri bedenlerine çağırdığında da

bir kez gelmiştim buraya.

25 Bedenim benden sıyrılalı çok olmamıştı daha,

surlardan içeri o soktu, beni,

Yahuda dairesindeki bir ruhu kurtarmamı istedi.

28 Her şeyin döndüğü gökyüzünde

en karanlık, en ırak köşe o köşe:

yolu iyi biliyorum; sakın sıkma canını.

31 Leş gibi kokular saçan bu bataklık, acılı

kenti bir baştan bir başa kuşatıyor,

zor kullanmadan buraya girmemiz zor görünüyor.”

34 Başka şeyler de dedi, ama aklımda kalmadı;

çünkü gözlerim bütün benliğimi

kulenin kızgın tepesine yöneltmişti,

16/ Bu korkunç uçurum = Cehennem.

16/ İlk daire = Limbus.

18/ Hiç aşağıya inebildi mi = Ver-

gilius’a dolaylı bir biçimde aşağıya

inip inmediğini soruyor.

22/ Erikhton = Romalı general Pompeius’a bir savaşın sonucunu önceden söyleyen büyücü.

24/ Bir kez gelmiştim buraya = dolaylı

soruyu anlayan Vergilius yanıt veriyor.

27/ Yahuda = İsa’nın havarilerinden;

İsa’yı para karşılığında Romalı asker-

lere ihbar ettiği için “hain” olarak

nitelendirilir.

37 kulenin bir yerinde birden kan rengi üç cehennem cadısı belirdi;

görünüşleri, yürüyüşleri kadın gibiydi,

40 bellerine yeşil su yılanları dolamışlardı;

korku saçan alınlarında saçların yerini

boynuzlu yılancıklar almıştı.

43 Ustam bunların ölümsüz gözyaşı

melikesinin nedimeleri olduklarını anlamıştı.

“Yırtıcı Erinys’lere bak” dedi.

46 “Megaira, sol tarafta gördüğünün adı;

sağda ağlayan Alekto; ortadaki

Tisiphone.” Bunları dedi, sustu sonra.

49 Tırnaklarıyla göğsünü paralıyordu her biri,

vücutlarını yumrukluyor, öyle bağırıyorlardı ki,

korkudan ozana sarıldım sıkıca.

52 “Medusa gelsin: taş kestirelim onu burada!”

diyordu hepsi bakarak aşağıya:

“Hata ettik Theseus’tan öç almamakla.”

38/ Üç cehennem cadısı = temel il-

kelere karşı çıkmış olanları cezalan-

dırmakla görevli üç Erinys.

43/ Ustam = Vergilius.

43/ Gözyaşı melikesi = Cehennem

kraliçesi Persephone (Prosperina).

51/ Ozana = Vergilius’a.

52/ Medusa = kendisine hakanları

taşa dönüştürme yetisine sahip olan

mitoloji kişisi; üç Gorgo’nun (Ke-

to'nun kızları) en küçüğü; gelip de

Dante’yi taşa dönüştürmesi için adı

anılıyor.

54/ Theseus = Persephone’yi kaçır-

mak isteyen arkadaşı Peirithoos’la

birlikte Cehennem’e iner; These-

us’un bu davranışı cezalandırılmış

olsaydı, şimdi Dante ölüler diyarına

gelmeye cesaret edemezdi.

55 “Arkanı dön ve gözlerini kapa; eğer Gorgon görünür de görürsen onu,

bir daha çıkamazsın yukarıya.”

58 Böyle dedi usta; ve bana doğru

döndü, benim ellerime güvenmedi,

kendi elleriyle kapattı gözlerimi.

61 Sizler ki akıllı kişilersiniz,

bu garip dizelerin bir tül gerisinde gizlediği

benzetmeyi anlayabilirsiniz.

64 Bulanık sulardan, iki kıyıyı da titreten

korku yüklü bir sesin uğultusu

duyulmaya başladı birden.

67 Sıcaklık farkından kaynaklanan,

ormanlarda eserek engel tanımadan

dalları kıran, kopartan, savuran,

70 tozu dumana katıp çobanları, hayvanları

sürükleyen amansız bir kasırganın

uğultusu gibiydi.

56/ Gorgon = Medusa’ların başı.

57/ Bir daha çıkamazsın yukarıya =

çünkü taş kesilirsin.

58/ Usta = Vergilius.

63/ Benzetmeyi anlayabilirsiniz =

Dante, dizelerinin allegorik bir an-

lam içerdiğini vurguluyor ve okurdan

yorum yapmasını istiyor; simgelerin

kimi kez açık seçik olmasına karşılık,

kimi kez de (burada olduğu gibi) yo-

rumcular ortak bir görüşte birleşe-

mezler; söz gelimi Cehennem cadıla-

rının, Medusa’nın ve gelmesi bek-

lenen ulağın işlevleri konusunda

değişik yorumlar vardır.

73 Gözlerimi açtı: “Şimdi gözlerini sisin daha da yoğunlaştığı

yaşlı köpüklerin oraya çevir” dedi.

76 Su kurbağalarının, baş düşmanları

su yılanlarından kaçıp, kendilerini

sudan karaya atmaları gibi,

79 binlerce ruhun, ayakları ıslanmadan

yürüyerek Styks’ten geçmekte olan

birinin önünden kaçtıklarını gördüm.

82 Sık sık sol elini uzatıyor,

ağır havayı yüzünden uzaklaştırıyordu:

bir tek bundan rahatsız olduğu anlaşılıyordu.

85 Onun göklerden gönderilen ulak olduğunu anladım,

ustama döndüm, o bana ses etmememi,

gelenin önünde eğilmemi işaretle anlattı.

88 Ulak öyle horgörüyle yüklüydü ki!

Kapıya gitti, bir değnekle dokunup açtı

hiçbir zorlukla karşılaşmadı.

91 “Ey cennetten kovulmuş adi yaratıklar” diye

söze girdi, o korkunç kapının eşiğinde,

“bu küstahlık nasıl girdi içinize?

73/ Gözlerimi açtı = Vergilius, Dan-

te’nin gözlerindeki bağı açar.

75/ Köpükler = Styks’in bulandırdığı

suların köpükleri.

86/ Ustama = Vergilius’a.

94 Çektiğiniz cezayı kaç kez ağırlaştıran, isteklerine asla karşı koyulamayan

o büyük güce direnmenizin gerekçesi ne?

97 Yazgıya başkaldırmanın anlamı ne?

Unutmadınızsa eğer, Kerberos’un çenesiyle

boynunun havı döküldü bu yüzden.”

100 Sonra bize bir şey söylemeden,

kafasını o anki işinden

daha önemli bir iş kurcalayan biri gibi;

103 çamurlu yola döndü yeniden;

bu kutsal sözlerin verdiği güvenceyle

adımlarımızı kente yönelttik biz de.

106 Hiçbir direnmeyle karşılaşmadan girdik kente; bu kalenin içindekileri çok merak eden ben de,

gözlerimi çevrede gezdirince,

109 dört bir yanı iniltilerle,

korkunç işkencelerle

dolu büyük bir düzlük gördüm önümde.

112 Rhône ırmağının durulduğu Arles’da

ya da İtalya’yı ayırıp, sınırlarını

çizen Carnaro dolaylarındaki Pola’da

95/ İsteklerine asla karşı koyulama-

yan = Tanrı.

98/ Kerberos’un çenesiyle boynunun

Kavı döküldü = Herakles (Herkül)

Kerberos’u ölüler ülkesinden kaçı-

rırken boynuna -incir vurduğu için, o

bölgedeki tüyler dökülmüştür.

102/ Daha önemli bir iş = Cennet’i

düşünmektedir o ara.

105/ Kente = Dite kentine.

112/ Arles = güney-doğu Fransa’da

bir kent; burada bulunan, Romalılar-

dan kalma Aliscan mezarlığı Orta-

çağ’da çok ünlüydü.

114/ Cornaro = bugünkü Qtıarnaro

körfezi.

115 mezarlar toprağı nasıl engebeli kılarsa, öyleydi toprak burada da,

ama buranın durumu daha acıklıydı;

118 mezarlar öyle kızmıştı ki, kendilerini

sımsıkı saran alazlardan, hiçbir demirci

daha kızgın bir demire gereksinme duymazdı.

121 Mezarların kapakları açıktı,

öyle acı çığlıklar yükseliyordu ki,

mezardakilerin eziyet çektikleri belliydi.

124 Dedim ki: “Usta, böyle acılı çığlıklarla varlıklarını duyuran, bu mezarlara

gömülü ölüler kimler?”

127 Dedi ki: “Bunlar sapkınlarla

her mezhepten yandaşları,

sandığından da dolu buranın mezarları.

130 Burada birbirine benzeyenler birlikte gömülü, sıcaklık da mezardan mezara değişik.”

Bunları söyleyip, sağa doğru dönünce

133 mezarlarla yüksek surlar arasından geçip gittik.

114/ Pola = Istria’nın güney ucunda

bir kent; burada da büyük bir Roma

mezarlığı vardı; bu mezarlık günü-

müze ulaşmamıştır.

115/ Mezarlar toprağı nasıl engebeli

kılarsa = Roma döneminden kalma

çok sayıda mezar vardı.

124/ Usta = Vergilius.

132/ Sağa doğru dönünce = o zamana

dek hep sol yönden Cehennem’e

inmekte olan Vergilius ile Dante ilk

kez sağdan giderler.

Onuncu Kanto

1 Ustam şimdi surlarla mezarlar

arasında gizli yolda yürüyordu,

peşinden yürüyordum ben de.

4 “Ey inançtan yoksun bu dairelerde,

beni istediği gibi dolaştıran yüce bilge”

diye, girdim söze: “konuş, yanıt ver isteklerime.

7 Mezarlarda yatan ölüleri

görecek miyim? Kapakların hepsi

açık, bekçi de yok görünürde.”

10 O dedi ki: “Kapanacak hepsi,

yeryüzünde bıraktıkları cesetleriyle

birlikte Arasat’tan buraya döndüklerinde.

13 Epikuros’la onun yolunu izleyenlerin,

ruhun da vücutla öldüğünü söyleyenlerin

mezarları şu köşede.

2/ Gizli yol = gizli sıfatının dar anlamına geldiğini öne süren yorumcular da vardır.

4/ Dairelerde = Cehennem’in daireleri.

5/ Yüce bilge = Vergilius.

8/ Hepsi = mezarlar.

12/ Arasat = kıyamet günü ölülerin dirilerek toplanacaklarına inanılan Kudüs’le Zeytin dağı arasındaki vadi. Musevilik, Hıristiyanlık ve Müslümanlıkta aynı inanç geçerlidir; Bkz Kitabı Mukaddes, Yoel 3(12).

13/ Epikuros = ruhun ölümsüz olmadığını, bedenle birlikte öldüğünü savunan Yunan filozof (İÖ 341-270); Ortaçağ

boyunca Epikürcü felsefenin özellikle bu yönüne önem veriliyordu; Dante Floransa’da Epikuros’un düşüncesini benimseyen birçok kişi olduğunu bildiğinden, bunları (özellikle de Farinata’yı) görmek istediğini belirtmiştir az önce.

16 Bana sorduğun soruya gelince, yanıtı birazdan burada verilecek,

bana açmaktan kaçındığın gizin de.”

19 Dedim ki: “Sevgili rehberim, yüreğimi

gizliyor değilim, az konuşmamın nedeni,

çok konuşmamı istemeyen sensin.”

22 “Ey bu ateşler kentinden

dürüst sözler söyleyerek geçen

canlı Toscana’lı, biraz kalsana bizimle.

25 Konuşmandan belli ki,

belki de haksızlık ettiğim

o soylu toprağın çocuğusun sen de.”

28 Mezarların birinden yükselmişti

bu ses; korku sarınca içimi

biraz daha sokuldum rehberime.

31 O dedi ki: “Ne yapıyorsun? Dönsene!

Bak, Farinata yerinden doğruldu:

belinden başına dek göreceksin onu.”

18/ Bana açmaktan kaçındığın giz =Vergilius, Dante’nin bir Floransalıyı görmek isteğini düşünüyor; Floransalılar arasında ruhun da ölümlü olduğuna inananların sayısı yüksekti.

25/ Konuşmandan belli ki = konuşma biçiminden Floransalı olduğun anlaşılıyor.

26/ Haksızlık ettiğim = Floransalılarla savaşmıştır.

27/ Soylu toprak = Floransa

32/ Farinata = Floransalı krallık yandaşlarının (Ghibellin’ler) başı Farinata degli Uberti; Floransa’dan kovulduktan sonra (1258) Arbia ırmağının vadisinde papa yandaşlarının (Guelf'ler) ordularını bozguna uğratmış (1260) ve yeniden Floransa’ya dönmüştür; arkadaşlarının, papa yandaşı kent halkının ayaklanmasını önlemek için surları yıktırarak Floransa’yı küçük kasabalara bölmek önerisini uygulamamıştır; 1264 yılında ölmüştür. Ölümünden sonra aforoz edilmiştir (1283); Farinata ile Dante’nin bu konuşması Cehennem’in en önemli bölümlerinden birini oluşturur.

34 Gözlerimi onun yüzüne çevirmiştim bile; göğsünü kabartmış, başını kaldırmış duruyordu,

sanki Cehennem’i lanetliyordu.

37 Rehberim becerikli, süratli elleriyle

mezarların arasından ona doğru itti beni,

“Çekinme, ne söyleyeceksen söyle” dedi.

40 Mezarın başına vardığımda, içindeki

bana baktı bir süre, sonra küçümser gibi

sordu: “Kimlerdensin sen?”

43 İsteğini yerine getirmek istedim,

her şeyi söyledim, hiçbir şey gizlemeden;

bunun üzerine kaşlarını kaldırdı

46 ve dedi ki: “Öyle düşmandılar ki,

bana da, atalarıma da, partime de,

iki kez sürmek zorunda kaldım onları.”

49 “Kovulsalar da, dört bir yandan geri döndüler”

dedim, “hem ilk sürgünden, hem de İkincisinden;

ama sizinkiler aynı sanatı öğrenemediler.”

34/ Onun = Farinata’nın.

36/ Cehennem’i lanetliyordu = onuruna düşkün Farinata bulunduğu koşullara boyun eğmez.

42/ Kimlerdensin sen = Farinata, Dante’nin kimliğini öğrendikten sonra, hangi partiden olduğunu da öğrenmek istiyor.

44/ Her şeyi söyledim = hepsinin adını söyledim.

45/ Kaşlarını kaldırdı = Dante ünlü bir aileden olmadığı için, Farinata onu anımsamak için bir an düşünür.

51/ Sizinkiler aynı sanatı öğrenemediler = bizim yandaşlarımız Floransa’dan kovulduktan sonra geri dönmeyi başardılar, oysa sizin yandaşlarınız beceremediler bunu; gerçekten de bu karşılaşmanın olduğu tarihte Farinata’nın çocukları Floransa’ya dönememişlerdi daha.

52 Tam bu sırada mezarın ağzından bir gölge uzandı, başı ilk gölgenin çenesinde kalıyordu,

sanırım dizleri üstünde duruyordu.

55 Gözleriyle çevremi taradı,

sanki yalnız olup olmadığıma baktı;

içindeki kuşku silinince,

58 konuştu gözyaşları içinde: “Bu karanlık yere

akıllı olduğun için geldinse,

oğlum nerede? Niçin gelmedi seninle?”

61 Dedim ki: “Tek başıma gelmedim ki,

şurada bekleyen kişi yol gösteriyor bana,

belki de oğlunuz Guido saygısızlık etmişti ona.”

64 Söylediği sözler, çekmekte olduğu ceza

anlamama yetmişti kim olduğunu,

bu nedenle, verdiğim yanıt da yerini buldu.

67 Yerinden doğrulup haykırdı: “Ne diyorsun öyle?

‘Etmişti’ ne demek, hayatta değil mi, söyle?

Ilık gün ışığı vurmuyor mu artık gözlerine?”

59/ Akıllı olduğun için geldinse =

akıllı olduğun için sana Cehennem’i

gezme ayrıcalığı tanıdılarsa, senin

gibi akıllı olan oğluma niçin aynı

ayrıcalık tanınmadı; konuşan Caval-

cante de’ Cavalcanti’dir, oğlu döne-

min ünlü şairlerinden Guido Caval-

canti, Dante’nin yaşıtı ve yakın arka-

daşıdır.

62/ Bekleyen kişi = Vergilius.

63/ Guido saygısızlık etmişti ona =

aklı temsil eden Vergilius’a karşı çık-

tığını belirtmek istemiş olabilir.

64/ Çekmekte olduğu ceza = Caval-

cante de, Epikuros’un görüşlerini pay-

laşıyor ruhun ölümsüz olduğuna

inanmıyordu.

70 Kendisine karşılık vermeden önce

bir süre oyalandığımı görünce,

sırtüstü yere yattı bir daha dışarı çıkmadı.

73 Ama isteği üzerine durmuş olduğum öteki

soylu ruhun yüzünde bir değişiklik olmadı,

boynu sallanmadı, gövdesi kıpırdamadı;

76 bıraktığı yerden konuşmaya başladı:

“Aynı sanatı öğrenememiş olmaları,

yattığım bu yerden çok acı veriyor bana” dedi.

79 “Buralara egemen olan kadının yüzüne

elli kez aydınlık vurmadan önce, sen de

bu sanatın ne zor olduğunu öğreneceksin.

82 Dilerim, o güzel dünyaya yine dönersin;

ama söyle bana: o insanlar yaptıkları her yasada

niçin acımasız davranıyorlar benim adamlarıma?”

85 Yanıt verdim: “Tapınağımızda

bu ilahilerin söylenmesine, Arbia’yı

kızıla boyayan kıyımla korku yol açtı.

72/ Sırtüstü yere yattı = Dante hemen yanıt vermeyince oğlunun öldüğünü sanıp mezarına yatıyor.

74/ Yüzünde bir değişiklik olmadı =Dante’nin anlattıklarının etkisinde kalan Farinata, Dante’nin Cavalcante ile yaptığı konuşma sırasında hep bunları düşünür.

77/ Sanatı = ülkelerine geri dönmeyi.

78/ Yattığım bu yerden = mezardan.

79/ Buralara egemen olan kadın =Cehennem kraliçesi Persephone.

80/ Elli kez aydınlık vurmadan önce = ay elli kez doğmadan (aradan elli ay geçmeden) önce; klasik mitolojide ay ile Persephone özdeştir.

81/ Bu sanatın ne zor olduğunu öğreneceksin = gerçekten de bir süre sonra Dante de sürgün edilecektir.

83/ O insanlar = Floransalılar.

85/ Tapınağımızda = Floransa’da yasaların yapıldığı San Giovanni kilisesi.

87/ Kızıla boyayan = Montaperti savaşı sonunda (1260) Siena dolaylarındaki Arbia ırmağı kana bulanmıştı.

88 İçini çekip başını salladı:

“Savaşta yalnız ben yoktum” dedi,

“gereksiz yere de savaşmadım kimseyle.

91 Ama herkes Floransa’yı

yerle bir etmek istediğinde,

alnım açık, tek başıma ben savundum orayı.”

94 “Gün gelir, sizin tohumunuz da rahat eder” dedim,

“burada aklımı çelen bir düğüm var,

bu düğümü çözün” diye ekledim.

97 “Eğer yanılmıyorsam sizler,

zamanın neler getireceğini görüyorsunuz,

ama şimdi olanları bilmiyorsunuz.”

100 “Gözleri bozuk olanlar gibi görüyoruz”

dedi, “uzakta olan nesneleri seçebiliyoruz;

yüce Tanrı’nın bize verdiği ışık böyle.

103 Olaylar yaklaşıp da yanımıza gelince, siz insanların halini bilmez oluruz

birisi bize bilgi vermedikçe.

93/ Tek başıma ben savundum orayı

= Empoli Diyet Meclisi üyeleri Flo-

ransa’nın yerle bir edilmesini istedik-

lerinde, Farina Floransa’yı yıkmanın

bir “cinayet olacağını, kılıcını çekip

kenti savunacağını” söyler.

94/ Sizin tohumunuz da rahat eder =

sizin torunlarınızın (tohumunuzun)

da iç savaştan kurtulmalarını dilerim;

Dante, Farinata’nın yapmış olduğu

yararlı hizmetleri kabul ediyor.

95/ Aklımı çelen düğüm = Farina-

ta’nın daha ileride gerçekleşecek

olayları bilmesine karşılık, Caval-

cante’nin oğlu Guido’nun yaşayıp

yaşamadığını bilememesi Dante’nin

aklını kurcalar.

104/ Siz insanların halini bilmez olu-

ruz = aklımız körelir.

106 Geleceğin kapısı örtülünce

bildiklerimizin uçup gittiğini

anlamışsındır sen de.”

109 Bu sözler üzerine, özür diler gibi

dedim ki: “Az önce sırtüstü yatan gölgeye

oğlunun sağlar arasında olduğunu söyleyin;

112 az önce yanıt vermeyişimin,

şimdi aydınlattığınız kuşkudan

kaynaklandığını da ekleyin.”

115 Ustam çağırıyordu beni;

ruhtan kendisiyle birlikte

kimlerin olduğunu söylemesini

118 istedim. “Benimle birlikte” dedi,

“binden çok kişi var, ikinci Federico benimle,

Kardinal benimle; ötekileri söyleyemem” dedi.

121 Sonra görünmez oldu;

yaşlı ozana doğru gittim ben de,

belleğimde kara haberler içeren sözlerle.

124 Yürümeye koyuldu; yürürken sordu:

“Niçin böyle düşüncelisin?”

Yanıtladım sorusunu.

106/ Geleceğin kapısı örtülünce =

kıyamet gününden sonra; kıyametten

sonra gelecek zaman olmayacaktır.

110/ Sırtüstü yatan gölge = Caval-

cante.

115/ Ustam = Vergilius.

119/ İkinci Federico = 1212’de im-

parator oldu, 1250’de öldü; Epiku-

ros’un görüşlerini benimsemişti.

120/ Kardinal = Ottaviano degli

Ubaldini; 1265’de kardinal olmuş,

krallık yandaşlarını desteklemiştir;

bu tutumu nedeniyle lanetleneceğini

bildiğini söyler.

122/ Yaşlı ozan = Vergilius.

127 “Seninle ilgili olumsuz sözleri iyice belleğine kazı” dedi o bilge kişi

ve bir parmağını kaldırdı: “Şimdi iyi dinle,

130 güzel gözleri her şeyi gören güzelin saçtığı tatlı ışığın önüne geldiğinde

kendi yaşam yolculuğunu öğreneceksin.”

133 Sonra adımlarını sola yöneltti:

pis kokuları buraya dek ulaşan

bir vadiye açılan daracık bir yoldan,

136 merkeze döndük, uzaklaşıp surlardan.

130/ Güzel gözleri her şeyi gören =Beatrice.

136/ Merkeze = dairenin merkezine.

On Birinci Kanto

1 Kırılmış kayalardan oluşan, daire biçiminde

yüksek bir yarın tepesine geldiğimizde,

daha beter durumda ruhlar gördük bu yarın dibinde;

4 yardan yükselen iğrenç kokuya dayanamadık,

kendimizi büyük bir mezar kapağının arkasına attık,

mezarın üstünde bir yazı vardı,

7 şunlar yazılıydı:

“Photinos’un hak yolundan saptırdığı

Papa Anastasio yatıyor benim içimde.”

10 “Biraz ara vereceğiz inişimize,

duyularımız bu pis kokuya alışsın diye;

burnumuz duymaz olur, alışınca iyice.”

13 Böyle dedi ustam; ben de: “Öyleyse,

zamanı boşa geçirmeyelim bir şey yapalım” dedim.

“Aynı şeyi düşündüm ben de” diye yanıt verdi.

8/ Photinos = Selanik kentinin di-

yakosu; Papa Anastasio II’ye, İsa’nın

tanrısal kökenli olduğunu kabul

etmeyen Acacius’un (Bizans patriği)

görüşlerini benimsettiği söylenir; ne

var ki yanlış bir bilgidir bu, çünkü

İsa’nın tanrısal kökenine karşı çıkan

Bizans İmparatoru Anastasius l’dir.

9/ Anastasio = 496 ile 498 yılları

arasında papalık eden Anastasio II,

Doğu ve Batı kiliseleri arasındaki

anlaşmazlığı çözmeye çalışmış, Sela-

nik'ten Roma’ya gönderilen diyakoz

Photinos’u kabul etmiştir.

13/ Ustam = Vergilius.

16 “Oğul, bu kayaların içinde” dedi,

“geride bıraktığımız dairelerin benzeri

üç küçük daire vardır, daireler gitgide daralır.

19 Hepsinin içinde lanetlenmiş ruhlar yer alır;

bundan böyle işledikleri günahı hemen anlamak için,

neden, nasıl burada toplandıklarını bilmelisin.

22 Tanrı’nın onaylamadığı her eylem

haksızlıkla sonlanır: kaba güçle, hileyle

zarar verir başka birine.

25 Tanrı en çok hileye öfkelenir, çünkü hile insana özgü bir kusurdur; işte bu yarın dibinde

en büyük acıyı hileciler çekmekte.

28 Kaba güç kullananlar yer alır ilk dairede; üç bölmeye bölünmüştür ilk daire,

çünkü kaba güç üç kişiye yönelebilir.

31 Tanrı’ya, kendisine, bir başka insana

saldırabilir insan, bunlara ve mallarına,

ne demek istediğimi anlayacaksın açıklayınca.

34 Kaba güç birini yaralayabilir, öldürebilir, mala mülke zarar verebilir, yıkıma,

yangına, yağmaya yol açabilir;

37 katiller, durduk yerde birini yaralayanlar, haydutlar, yağmacılar bu bölmede

ayrı bölüklerde cehennem azabı çekmekte.

18/ Üç küçük daire = yedinci, sekiz-

inci ve dokuzuncu daireler; küçük

olmalarının nedeni çapların gitgide

daralmasıdır.

22/ Tanrı’nın onaylamadığı her ey-

lem = Tanrı’ya karşı çıkan her dav-

ranış.

28/ İlk daire = kaba güce başvuran

saldırganların bulundukları yedinci

daire.

40 Kendi canına, kendi malına da zarar verebilir insan; işte ikinci bölmede

canına kıyarak dünyadan ayrılanlar,

43 har vurup harman savuranlar,

kumar oynayanlar, gülecek yerde ağlayanlar,

pişmanlık getirmekte boş yere.

46 Saldırı Tanrı’ya da yönelebilir, ona inanmayarak, ona söverek,

doğayı da, verdiklerini de küçümseyerek;

49 işte bu nedenle, bölmelerin en darı ve üçüncüsü,

Sodom ile Cahors’un, bir de Tanrı’ya sövenlerin

üstüne basar mührünü.

52 Vicdanları sızlatan hile ise,

bir insana güven duyana da yapılır,

o insana güvenmeyene de.

55 Hilenin bu ikinci biçimi, doğanın ürünü sevgi bağlarını kopartır,

işte bu nedenle ikinci dairede

58 ikiyüzlüler, büyücüler, dalkavuklar,

kalpazanlar, din sömürücüleri, hırsızlar,

pezevenkler, dalavereciler gibi pislikler yer alır.

41/ İkinci bölme = yedinci dairenin,

canlarına kıyanlarla para değeri bil-

meyenlerin bulunduğu ikinci bölümü.

45/ Boş yere = çünkü pişmanlıkları

kabul edilmeyecektir.

48/ Doğayı da, verdiklerini de kü-

çümseyerek = dinsizler gibi akıl yo-

luyla değil, duygusal olarak doğaya ve

Tanrı’nın verdiklerine karşı çıkanlar.

50/ Sodom = Kitabı Mukaddes’te adı

geçen ve halkının ahlak yolundan

sapması nedeniyle (erkekler arasında

eşcinsellik yaygındı) Tanrı’nın yağ-

dırdığı ateş yağmuruyla yanan kent;

50/ Cahors = Fransa’da bir kent.

Ortaçağda tefecilik merkeziydi.

54/ Güvenmeyene de = hileciler adi hileci ve hain diye ikiye ayrılır; birinci bölümdekiler sekizinci dairede, ikinci bölümdekiler ise dokuzuncu dairede bulunur.

61 Hilenin öbür örneğinde ise,

doğanın verdiği sevgi de,

buna eklenen ve güveni doğuran sevgi de

64 göz ardı edilir; bu nedenle, dairelerin en küçüğünde, Dite’nin bulunduğu yerde, evrenin merkezinde,

hainler sonsuza dek azap çeker.”

67 Dedim ki: “Usta, sözlerin çok açıktı,

uçurumu da, içinde kimlerin olduğunu da

çok iyi anladım. Ama şunu söyle bana:

70 çamur batağına batmış olanlar,

rüzgârda savrulup yağmurda ıslananlar,

kötü sözler söyleyip çarpışanlar

73 bu kızgın kentte niçin ceza görmüyor,

Tanrı’yı öfkelendirdiklerine göre?

Böyle değil de suçları yoksa, burada işleri ne?”

76 O dedi ki: “Aklın niçin şaştı böyle,

her zaman gittiği doğru yoldan?

Başka bir şey mi amaçlıyor yoksa?

61/ Hilenin öbür örneği — insanın kendine güvenen birini aldatması (ihanet).

63/ Güveni doğuran sevgi = arkadaşlık.

64/ Dairelerin en küçüğü = Cehennem’in dokuzuncu ve son dairesi.

65/ Dite’nin bulunduğu yer = Dite'nin bulunduğu (şeytanın bulunduğu) yer Dünya’nın ve dönemin anlayışına göre evrenin merkezi sayılıyordu.

67/ Usta = Vergilius.

70/ Çamur batağına batmış olanlar = öfkeliler.

71/ Rüzgârda savrulanlar = cinsellik tutkunları.

71/ Yağmurda ıslananlar = boğazına

düşkün olanlar.

72/ Kötü sözler söyleyip çarpışanlar =

cimriler ve savurganlar.

73/ Kızgın kent = Dite kenti.

79 Elinden düşmeyen Etika’nın nefsine yenilmeyi, kötülüğü, çılgın şiddeti,

Tanrı’nın istemediği bu üç eylemi

82 vurguladığı bölümünü unuttun mu ne?

nefsine yenilmenin Tanrı’yı daha az incittiğini,

bu nedenle daha az ceza gerektirdiğini?

85 Bu gerçeği iyice düşünürsen,

bu kentin dışında ceza çekenleri

aklına getirirsen,

88 onların niçin bu kötülerin dışında

tutulduklarını, Tanrı’nın kamçısının

onları niçin daha az kırbaçladığını anlarsın.”

91 “Ey bulanan gözleri gördüren güneş”

dedim, “kuşkularımı giderip sevindiriyorsun beni,

kuşku insana keyif veriyor tıpkı bilgi gibi.

94 Ama ne olur biraz geriye dön de,

‘Tanrı tefeciliği sevmez ki,’

dediğin yere gel ve çöz bu düğümü de.”

97 “Felsefenin birçok bölümü” dedi,

“doğanın gidişini Tanrı’nın aklına,

sanatına göre ayarladığını

79/ Etika = Dante’nin de çok iyi bildiği Aristoteles’in Etika’sı; Aristoteles bu yapıtta çeşitli günahların ağırlık derecelerini tartışır.

86/ Bu kentin dışında = Dite kentinin dışında, daha üst dairelerde.

91/Güneş = Vergilius.

96/ Dediğin yere = Dante, Vergilius’un Cahors’dan söz ettiği 50. dizeye gönderme yapıyor.

97/ Felsefenin = Aristoteles felsefesinin.

98/ Tanrı’nın aklına sanatına göre = Tanrı’ya ve yaptıklarına göre.

100 öğretir anlayanlara; iyi okursan Fizika'yı daha ilk sayfalarında,

elinden geldiğince sizin sanatınızın da,

103 ustasını izleyen bir çırak gibi doğayı izlediğini görürsün,

öyle ki, sanatınız Tanrı’nın torunudur sanki.

106 Yaratılış’ın ilk dizelerinde

bu ikisi konusunda yazılanları anımsa

insan hem çalışmak, hem gelişmek zorunda;

109 oysa bambaşka bir yol izler tefeci,

doğadan da, sanatından da tiksinir,

umutlarını başka yere yöneltir.

112 Artık peşimdem gel, yola koyulma vakti geldi, Balıklar çoktan ufukta belirdi,

Caurus, Araba’ya yüklendi,

115 az ötede bayırın inişi başlıyor yine.”

100/ Fizika = Aristoteles fiziği.

102/ Sizin sanatınız = insanların etkinlikleri.

105/ Sanatınız Tanrı’nın torunudur = Tanrı’nın yarattığı doğayı izleyen insan etkinlikleri Tanrı’nın torunu sayılır.

106/ Yaratılış’ın ilk dizeleri = Kitabı Mukaddes’in ilk bölümü olan Tekvin’in başlangıcında Tanrı insanları çalışmakla yükümlü kılar.

107/ Bu ikisi = doğa ve çalışmak.

111/ Umutlarını başka yere yöneltir = ödünç verdiği para karşılığında elde edeceği faizi bekler.

113/ Balıklar = Balık takımyıldızı; şafaktan üç saat önce ufukta belirir.

114/ Caurus = Büyük Ayı’nın bulunduğu kuzey-batıdan esen rüzgâr; yıldızlar Cehennem’den görülmezler,ama Vergilius, Dante’nin açıklık getirmediği bir yöntemle onların konumlarını bilir.

114/ Araba = Büyük Ayı.

On İkinci Kanto

1 Bayır aşağı inmek için geldiğimiz yer sarptı,

öyle bir canavar duruyordu ki burada,

görür görmez insanın ödü kopardı.

4 Hani bir deprem sonrasında ya da

toprak kayması sonucunda Trento dolaylarında

tepelerden gelip Adice’nin bir yanına

7 düşen kaya, aşağıya ovaya

inerken bir yol açmıştır ya,

bu kayanın sürüklenirken açtığı

10 yola benziyordu yarın inişi de;

işte bu kayanın bir köşesinde

boylu boyunca uzanmış yatıyordu,

13 yapay bir inekten doğma, Girit’in yüz karası;

görür görmez bizi, tuttu kendini ısırdı

sanki içi öfkeden tutuşmuş yanıyordu.

2/ Canavar = Minotauros; mitolojide

insan gövdeli boğa başlı canavar;

tanrı Poseidon’un kral Minos’a gön-

derdiği bir boğayla, Minos’un karısı

Pasiphae’den doğmuştur; sözcük an-

lamı “Minos’un boğası”dır.

6/ Adice = Adige ırmağı.

8/ Bir yol = Rovereto dolaylarında Adige’nin solundaki Slavini di Marco adını taşıyan çöküntü.

13/ Yapay bir inekten doğma Girit’in yüz karası = Minotauros; kraliçe Pasiphae gönlünü kaptırdığı boğa ile birleşebilmek için, Atinalı sanatçı Daidalos’un yaptığı tahtadan ineğin içine girmişti.

16 Bilge ustam seslendi ona: “Yoksa, yeryüzünde canını alan Atina dukasının mı

geldiğini sandın buraya?

19 Defol pis hayvan, bu adam buraya

kızkardeşinin önerisiyle gelmedi,

çektiğiniz cezaları görmeye geldi.”

22 Ölümcül bir yara alan bir boğa,

iplerini kopartıp nasıl sağa sola sıçrarsa

bilmeden nereye gideceğini,

25 Minotaurus da öyle sıçramaya başlamıştı;

uyanık ustam seslendi: “Geçide fırla;

öfkesi üzerinde, inmenin tam sırası.”

28 Aşağıya inmeye başladık böylece,

alışık olmadıkları bu yük nedeniyle

ayaklarımın altından kayan taşlara basa basa.

31 İnerken düşünüyordum; ustam dedi ki:

“Az önce yatıştırdığım öfkeli hayvanın

bekçilik ettiği yıkıntıyı düşünüyorsun belki.

34 Bilmeni isterim ki,

Cehennem’in altına ilk kez indiğimde

bu kaya daha düşmemişti.

16/ Bilge ustam = Vergilius.

17/ Atina dukası = Theseus; Pasip-

hae’nin kızı Ariadne’nin yardımıyla

Minotauros’u öldürmüştür.

20/ Kızkardeşin = Ariadne.

26/ Uyanık ustam = Vergilius.

29/ Alışık olmadıkları bu yük = canlı

bir insanın (Dante’nin) ağırlığı.

31/ Ustam = Vergilius.

35/ ilk kez indiğimde = Vergilius da-

ha önce de bu geziye değinmişti; Bkz.

Cehennem IX(24); bu gezi sırasında

İsa daha çarmıha gerilmemişti.

37 Ama yanılmıyorsam, Dite’nin üst dairesindeki ganimeti almaya gelen kişiden az önce,

pis kokulu derin vadi

40 öyle bir sallanmıştı ki,

kimilerinin dediği gibi

evrende kargaşa yaratan sevgi

43 bir kez daha sarsıyor sanmıştım evreni;

işte bu yaşlı kaya tam o sırada

parçalanıp devrildi.

46 Gözlerini vadiye çevir şimdi,

zor kullanarak başkalarına zarar verenleri

içinde haşlayan kanlı ırmak, şu yaklaşan.”

49 Ey, kısacık ömrümüzde bizi mahmuzlayan, öbür dünyada acılara bulayan

gözü dönmüş açgözlülük ve çılgın öfke!

52 Yay biçiminde büyük bir çukur çıktı önümüze,

rehberimin de açıkladığı gibi

ovanın her yerini kuşatıyordu;

38/ Ganimeti almaya gelen kişi = İsa

Cehennem’e inerek Limbus’taki kimi

ruhları alıp Cennet’e götürmüştü.

39/ Pis kokulu derin vadi = Cehennem.

41/ Kimilerinin dediği gibi = Empedokles’in görüşüne göre evren dört öğeden oluşuyordu: ateş, su, hava, toprak; sevgi bu öğeleri karıştırarak kargaşaya yol açıyordu; Dante, Empedokles’in görüşlerini Aristoteles’in Metafizika adlı yapıtı aracılığıyla öğrenmişti; ama Vergilius’un tanık olduğunu söylediği deprem, Matta’ya göre Incil’de belirtilen, İsa’nın ölümünü izleyen depremdir.

48/ Kanlı ırmak = Phlegeton ırmağı,alev alev anlamına gelir; suları ateş

gibidir; başkalarına karşı kaba güç kullananlar bu ırmağa atılmıştır.

53/ Rehberimin = Vergilius’un.

55 ırmakla yarın arasında dizi dizi Kentaur’lar koşuşuyordu,

ellerinde okları, yeryüzünde ava gider gibi.

58 Durdular, bizim aşağıya indiğimizi görünce, içlerinden üçü ötekilerden ayrıldı,

ellerinde yayları, hazırlanmış okları;

61 içlerinden biri ta uzaktan bağırdı:

“Bayır aşağıya inenler, çarpıldığınız ceza ne?

Olduğunuz yerden söyleyin; yayıma davranırım yoksa.”

64 Ustam dedi ki: “Yanına vardığımızda, Kheiron’a veririm yanıtımı, böyle acele etme,

acele hep zarar veriyor size.”

67 Sonra: “Nessos bunun adı” deyip beni dürttü,

“güzel Deianeira uğruna öldü,

kendisi aldı kendi ölümünün öcünü.

56/ Kentaur’lar = at adamlar, gövde-

lerinin yarısı insan yarısı attır; baş-

ları, göğüsleri, kolları insana, geri

kalan bölümleri ata benzer.

64/ Ustam = Vergilius.

65/ Kheiron = en bilgili Kentaur';

Akhilleus’u yetiştirmiştir.

66/ Acele hep zarar veriyor size =

konuşan, karısı Deianeira’yı kaçırdığı

için Herakles tarafından öldürülen

Nessos’tur; Vergilius ona, düşünüp

taşınmadan aldığı acele kararın yol

açtığı kötü sonucu anımsatıyor.

67/ Nessos = bir Kentaur.

68/ Deianeira = Herakles’in karısı

69/ Kendisi aldı kendi ölümünün

öcünü = Deianeira’nın kalbini ka-

zanmak için Nessos’un hazırlamış

olduğu büyülü gömleği Herakles gi-

yince, acılar içinde kıvranarak ölür.

70 Gözleri yere bakan ortadaki büyük Kheiron, Akhilleus’u beslemişti;

öteki de Pholos, öfke dolu yüreği.

73 Çukurun çevresinde bunların binlercesi

nöbet tutar, suçunun gerektirdiği

kan düzeyini aşan ruhları okla vururlar.”

76 Yerlerinde duramayan canavarlar yaklaşmıştı,

Kheiron bir ok aldı, okun ucuyla

sakalını çenesinin arkasına attı.

79 Kocaman ağzı ortaya çıkınca,

“Geriden gelenin değdiği her şeyi oynattığına

dikkat ettiniz mi?” dedi, arkadaşlarına.

82 “Böyle yapamaz ölülerin ayakları.”

Göğüs düzeyine, iki türün birleştiği

çizgiye ulaşmış olan iyi yürekli usta

85 ona yanıt verdi: “Bu insan canlı ve tek başına,

karanlık vadiyi gösteriyorum ona;

eğlenmek için değil, zorunlu olduğu için geldik buraya.

71/ Akhilleus’u beslemişti = Akhil-

leus, Kheiron’un en iyi öğrencisiydi;

ondan avlanmayı, dövüşmeyi, çalgı

çalmayı öğrenmiş, ahlak ve hekim-

likle ilgili bilgiler edinmiştir.

72/ Pholos = saldırganlığıyla ünlü bir

kentaur; Peirithoos ile Hippodameia’

nın düğünü sırasında, gelini (Hip-

podameia) kaçırmaya kalkışmıştır.

75/ Kan düzeyi = ruhlar işlemiş

oldukları günahlarla orantılı olarak

ırmağa batmışlardır.

80/ Geriden gelen = Dante.

83/ İki türün birleştiği çizgi = ken-

taur’un vücudunun insan bölümüyle

at bölümünün birleştiği yer.

84/ iyi yürekli usta = Vergilius.

88 Bu yeni görevi vermek için bana,

birisi alleluia okumayı kesti yarıda:

ne o hırsızdı, ne ben hırsız ruhuyum.

91 Ne olur, bunca sarp bir yolda

yürümemi sağlayan o gücün adına

adamlarından birini versen de bana,

94 eşlik etse bize, ırmağın sığ yerini gösterse, yanımdakini sırtında karşıya geçirse:

ruh olmadığı için havada yürüyemez de"

97 Kheiron sağına döndü, Nessos’a dedi ki:

“Geri dön de yol göster şunlara,

başka bir birlik çıkarsa karşılarına

100 göz kulak ol onlara.” Güvenilir rehberle yola koyulduk, haşlananların çığlık attıkları

kaynar kızıl sular boyunca.

103 Kirpiklerine dek suya batmış insanlar vardı; koca Kentaur dedi ki: “Başkalarının kanını,

malını çalan zorba hükümdarlar bunlar.

89/ Birisi = Beatrice.

89/ Alleluia = Tanrı’ya şükürler ol-

sun anlamına İbranice kökenli söz-

cük.

89/ Okumayı kesti = Tanrı’ya övgüler

düzülen yerden ayrıldı.

99/ Başka bir birlik = başka bir Ken-

taur sürüsü.

106 Acıma nedir bilmez suçlarına ağlaşıyorlar; İskender burada, Sicilya’ya yıllarca

kan kusturan eli kanlı Dionisio da.

109 Şu alnı kapkara saçlarla örtülü var ya, Azzolino adı; yanındaki sarışın da,

Opizzo da Esti, üvey oğlu

112 canını almıştı yukarıdaki dünyada.”

Ozana doğru döndüm bu sırada, o konuştu:

“Bundan böyle rehberin ben değilim, bu.”

115 Çok gitmedik, Kentaur durdu

boğazlarına dek bu kanlı kaynağa

gömülü insanlar vardı karşımızda.

118 Bir kenarda tek başına bir gölge gösterdi:

“Bu gördüğünüz, kanı hâlâ Thames sularına

damlayan yüreği, Tanrı’nın evinde delendir” dedi.

107/ İskender = Makedonya kralı Büyük İskender.

108/ Dionisio = Siracusa’da krallık yapmış (İÖ IV. yy) baha oğul iki Dionisio’dan biri (büyük olasılıkla baba).

110/ Azzolino = Acımasız yönetimiyle ünlü Padova Kralı Ezzellino da Romano.

111/ Opizzo da Esti = Ferrara senyörü; evlilik dışı oğlu Azzo VIII tarafından boğdurulmuştu.

113/ Ozana = Vergilius’a.

116/ Kaynağa = Dante burada kaynak sözcüğü yerine Viterbo dolaylarındaki kaplıcanın adını (bulicame) kullanıyor.

118/ Tek başına bir gölge = Guy de Montfort. 1272 yılında Viterbo’da San Silvestro Kilisesinde bir ayin sırasında İngiltere Kralı Richard’ın oğlu Henry’yi öldürmüştür; söylenceye göre, Henry’nin yüreği Thames kıyısında bir kutunun ya da yontunun içine yerleştirilmiştir.

120/ Tanrı’nın evinde = kilisede.

121 Başlarını, göğüslerini suların dışında tutan insanlar gördüm daha sonra;

içlerinden çoğunu tanıdım.

124 Gitgide azalan kan, bir ara

yalnızca ayakları yakar oldu,

biz de tam bu noktada aştık çukuru.

127 Kentaur: “Gördüğün gibi bu yanda derinlik durmadan azalmakta” dedi,

“ama şunu aklından çıkartma,

130 ırmak yatağı yine derinleşir karşıda zorbaların eziyet çekmelerini

sağlayacak düzeye erişinceye dek.

133 Burada cezalandırıyor Tanrı’nın adaleti, dünyayı kasıp kavuran Attila’yı, sonra

Pyrrhos ile Sextus’u; yollara

136 korku salan Rinier da Corneto ile Rinier Pazzo da, haşlanarak sonsuza dek gözyaşı akıtmakta

bu kanlı ırmakta.”

139 Sonra geri döndü, karşı yakaya geçti.

134/ Attila = Hun imparatoru (V. yy).

135/ Pyrrhos = Akhilleus’un oğlu, Troya Kralı Priamos'u öldürmüştür.

135/ Sextus = Büyük Pompeius’un korsan oğlu.

136/ Rinier da Corneto ile Rinier Pazzo = Toscana’lı ünlü haydutlar.

139/ Geri döndü = Nesso geri döner.

On Üçüncü Kanto

1 Nessos daha karşı yakaya varmadan

içinde bir tek patika olmayan

bir ormana girmiştik biz de.

4 Yapraklar yeşil değil, koyu renkliydi;

dallar düzgün değil, budaklı, eğriydi;

meyve yerine zehirli dikenler sarkıyordu dallardan.

7 Cecina ile Corneto arasındaki

ekili alanlardan kaçan azgın bir hayvan, buradan

daha dikenli, daha sık bir çalılıktan geçemezdi.

10 Kendilerini bekleyen acıklı geleceği söyleyerek, Troyalıları Strophades’ten kaçıran

ürkünç suratlı Harpya’lar burada yuvalanmışlardı.

13 Kanatları genişti, insan gibiydi boyunları yüzleri,

koca göbekleri tüylü, ayakları pençeli;

garip ağaçların üstünde sızlanıyorlardı.

7/ Cecina ile Corneto = Toscana bölgesinin bataklık bölgesi; Cecina küçük bir ırmaktır; Corneto ise bugünkü Tarquinia'dir; Dante'nin döneminde bu bölgenin nüfus yoğunluğu çok yüksekti.

12/ Harpya’lar = kadın yüzlü, çirkin

görünüşlü yırtıcı kuşlar; Vergilius

Aeneis’te, bu kuşların Stophades

adalarında yemeklerin üstüne pisle-

yerek ve kıtlık haberi getirerek Tro-

yalıların bu adalardan kaçmalarına

yol açtıklarını anlatır.

15/ Garip = korkunç.

16 İyi yürekli usta dedi ki: “Daha ileri gitmeden, bil ki ikinci bölmedesin,

korkunç kumlara varmadan önce,

19 burada eyleşeceksin.

Ama çevrene iyi bak; söylense

inanmayacağın şeyler göreceksin.”

22 Dört bir yandan iniltiler duyuyordum,

ama inleyen hiç kimse göremiyordum;

şaşırmıştım, olduğum yerde durdum.

25 Yanılmıyorsam ustam, bu sesleri

dikenlerin ardındaki kalabalığın çıkardığını

düşündüğümü sandı.

28 Bu nedenle olmalı: “Bu ağaçlardan birinden küçük bir dal kesersen

değişir düşüncen” dedi.

31 Bu sözler üzerine elimi az ileri uzattım,

koca bir böğürtlenin bir dalını kopardım;

bağırdı gövdesi: “Niçin kopardın beni?”

34 Akan kana bulanıp mosmor kesince,

sürdürdü sözünü: “Niçin parçaladın beni?

Hiç mi acıma yok sende?

16/ İyi yürekli usta = Virgilius.

18/ Korkunç kumlar = üçüncü böl-

meyi oluşturan çöl.

20/ Söylense inanmayacağın şeyler =

ben söylesem inanmayacağın şeyler.

30/ Değişir düşüncen = dikenlerin

ardında insanların saklı olduğunu

sanman.

37 Biz de insandık, ama çalıyız şimdi; ellerin acıma nedir bilmeliydi

biz yılan ruhu olsaydık bile.”

40 Bir ucu tutuşmuş çıra

nasıl öbür ucundan çıtırdar da,

ıslık çalarsa esen rüzgârda,

43 kırılan daldan da, kan ve

sözcük fışkırıyordu peş peşe;

ürkmüştüm, dalı elimden düşürdüm.

46 “Ey yaralı ruh” diye yanıt verdi bilge usta,

“yalnızca benim dizelerimde okuduklarına

eğer daha önce inanabilseydi,

49 kaldırmazdı sana elini;

ama bu inanılmaz şey, beni bu eylemi

önermeye itti, çok üzgünüm şimdi.

52 Kim olduğunu söyle ki ona,

dönme hakkı olduğu yukarıdaki dünyada

anını tazelesin, hatasını gidersin."

55 Ağaç dedi ki: “Tatlı sözlerin

etkiledi beni, susamam daha fazla;

uzun konuşursam bağışlayın beni.

46/ Bilge usta = Vergilius.

47/ Benim dizelerimde okuduklarına

= Vergilius da Aeneis’te benzer bir

olaya değinir; yapıtın üçüncü bölü-

münde Trakya’ya gelen Aineias, bir

mersin ağacının dalını koparınca

ağaçtan bir ses yükselir; ses, ihanete

uğrayarak öldürülüp buraya gömül-

müş olan Aineias'ın arkadaşı Polydo-

ros’un sesidir.

58 Federigo’nun yüreğinin

iki anahtarı benim elimdeydi,

öyle yavaş açar kapardım ki kilidi,

61 hiç kimse öğrenemezdi yüreğinin gizini;

bu onurlu göreve çok verince kendimi,

uyku nedir unuttum, sağlığım elden gitti.

64 Caesar’ın sarayından arsız gözlerini

hiç uzaklaştırmayan, insanların özellikle

sarayların baş belası, bütün ruhları ateşleyince

67 bana karşı, onlar da Augustus’u ateşlediler,

böylece yergiye dönüştü övgüler.

Ruhum büyük bir üzüntüye kapıldı,

70 bu aşağılık duruma

ölümün çare olacağını sandı,

haklıydım, haksız kıldı beni.

73 Bu ağacın genç kökleri adına ant içerim ki,

kötüye kullanmadım asla

saygın bir kişi olan efendimin güvenini.

59/ İki anahtar = evet ve hayır anahtarları.

59/ Benim elimdeydi = söz konusu kişi imparator Federigo Il’nin adamlarından ünlü hukukçu ve ozan Pier della Vigna’dır; ihanetle suçlanıp tutuklanmış, gözleri oyulmuş, bunun üzerine başını zindanın duvarına çarparak kendini öldürmüştür; birçokları gibi Dante de onun suçlu olduğuna inanmadığı için, Cehennem’de yalnızca canına kıymış olanların arasında yer veriyor.

60/ Öyle yavaş açar kapardım ki kilidi = öyle ustaca yapardım ki işimi.

61/ Yüreğinin gizini = düşüncelerini kimseye açmazdı.

64/ Caesar’ın sarayından = imparatorluk sarayından

66/ Sarayların baş belası = çekememezlik.

67/ Augustus’u = imparatoru (Federigo’yu).

72/ Haklıydım, haksız kıldı beni =masumdum (haklı) suçlu (haksız) oldum.

73/ Genç kökleri = ruhu; Pier della Vigna Cehennem’e geleli daha elli yıl olmuştu.

76 İçinizden biri dünyaya dönecek olursa, savunsun, kıskançlığın attığı tokatla

hâlâ yerlerde sürünen anımı.”

79 Bir an bekledi ozan, sonra dedi ki bana:

“Konuşması bitti, kaçırma bu fırsatı,

konuş, ne soracaksan sor ona.”

82 Dedim ki: “Ne varsa yarayacak işime, sen sor yine, hüzün çöktü içime,

bir şey soramayacağım ben.”

85 Bunun üzerine o girdi söze:

“İsteğini yerine getirecek yanımdaki kişi,

ama sakıncası yoksa, sen de bize

88 bir ruhun bu budaklı gövdelerle

nasıl birleştiğini söyle;

bir de, kimse çözebildi mi kendini.”

91 Bunun üzerine ağaç bir rüzgâr estirdi,

ardından rüzgâr sese çevrildi:

“Kısa yanıt vereceğim size.

94 Kötü bir ruh kendi kendine

kendi bedenini terk ettiğinde,

Minos onu yedinci çukura yollar.

83/ Sen = Vergilius.

86/ Yanımdaki kişi = Dante.

90/ Kimse çözebildi mi kendini = ruhlardan biri kendini budaklı göv-delerden ayırabildi mi.

96/ Minos = Bkz Cehennem V(4).

97 Ruh ormana düşer, düştüğü yeri seçemese de, yazgının onu attığı bu yerde

bir tohum gibi kök salar.

100 Sap olur önce, sonra orman ağacı;

Harpya’lar yer yapraklarını,

canını yakar, acısına pencere açarlar.

103 Ötekiler gibi biz de kalıplarımıza döneceğiz, ama hiçbirimiz onları giymeyeceğiz,

doğru olmaz insanın çıkardığı şeyleri alması.

106 Buraya sürükleyeceğiz onları,

iç karartan bu ormanda her gövdeyi,

ruhumuzun bulunduğu böğürtlene asacağız.”

109 Biz dikkatle ağaca bakıyorduk,

başka şeyler söylemek istediğini sanıyorduk ki,

beklenmedik bir gürültü koptu,

112 peşine avcı düşmüş domuzlar

yaklaşırken çıkan gürültüyü andırıyordu,

dal hışırtıları, hayvan sesleri duyuluyordu.

115 Birden sol yanımızda iki kişi belirdi, çıplak vücutları tırmalanmıştı, hızla kaçıyorlardı,

ağaçların dallarını kırıyorlardı.

102/ Acısına pencere açarlar = dal-

ların kırıkları aracılığıyla acılar

konuşur.

103/ Biz de kalıplarımıza döneceğiz =

kıyamet günü yeryüzüne dönüp be-

denlerimizi alacağız.

111/ Beklenmedik bir gürültü = ko-

şarak gelen savurganların çıkar-

dıkları gürültü; Dante canına kıyan-

larla savurganları bir arada cezalan-

dırıyor, Aristoteles de Ethica Niko-

makhcis'te savurganlığı, insanın ken-

dini yok etmesiyle eş tutar.

118 Öndeki: “Ey ölüm, yetiş kurtar beni!” dedi.

Aynı hızda koşamayan gerideki:

“Toppo’da cirit atarken ayakların böyle hızlı

121 koşmuyordu Lano” diye seslendi.

Sonra belli ki soluğu tükendi,

çalıların arasına çöküp gözden yitti.

124 Zincirden boşanmış tazılar gibi koşan, karnı zil çalan, kapkara, dişi

köpeklerle doluydu, arkalarındaki orman.

127 Yere çökenin üstüne yüklendiler onu paramparça ettiler,

sızlayan organları alıp götürdüler.

130 Rehberim elimden tuttu beni, kanlar, çaresiz gözyaşları içindeki

çalının yanına götürdü.

133 Çalı: “Ey Iacopo da Santo Andrea” dedi,

“arkama gizlendin de, eline ne geçti?

işlediğin suçlar benim mi?”

121/ Lano = 1287’de, Siena’nın

yenik düştüğü Toppo savaşında ölen,

savurganlığıyla ünlü Siena’lı Lano;

Dante, Lano’nun parasızlıktan kur-

tulmak için bile bile ölüme gittiğini

vurguluyor»

125/ Dişi köpekler = (kimi yorumcu-

lara göre) alacaklılar.

130/ Rehberim = Vergilius.

132/ Çalı = canına kıymış birinin

ruhu; Dante ruhun kimliğini açıkla-

mıyor ama, araştırmacılar hukukçu

Lotto degli Agli ya da iflas etmiş tacir

Rucco de Mozzi olabileceğini öne

sürüyorlar; ikisi de kendisini asmıştır.

133/ lacopo da Santo Andrea =

savurganlığıyla ünlü Padova’lı şöval-

ye; konuklarını eğlendirmek için

evini ateşe verdiği söylenir; idam

edilmiştir.

136 Ustam çalının önüne gelmişti, dedi ki:

“Yaralarından, kanla birlikte bu acıklı sözleri

püskürten sen, kimdin eskiden?”

139 O dedi ki: “Ey, beni

yapraklarımdan eden işkenceyi

görmeye gelen ruhlar, yaslı

142 çalının dibine toplayın yaprakları.

İlk koruyucusunun yerine Battista’yı

getiren kenttenim; ilk koruyucunun hüneri

145 mutsuz kılacak hep bu kenti;

Arno üzerindeki köprüde

kalmamış olsaydı izi,

148 Attila’nın kül ettiği kenti

yeniden kuran kentlilerin

boşa gitmiş olurdu emekleri.

151 Kendi evimde çarmıha gerdim ben kendimi.”

136/ Ustam = Vergilius.

139/ O = adı verilmeyen bir Floransalı; kimliğinden çok, geldiği kent önem taşıyor.

141/ Ruhlar = Dante’nin canlı olduğunu bilmediği için ruhlar diyor.

143/ Battista = Floransa kentinin koruyucusu San Giovanni Battista; kent Romalılar tarafından kurulduğunda koruyucusu savaş tanrısı Mars’tı.

144/ İlk koruyucusunun hüneri =savaş yeteneği.

146/ Arno üzerindeki köprü = Floransa’nın ortasından geçen Arno ırmağı üzerindeki ünlü Ponte Vecchio (= Eski Köprü).

147/ Kalmamış olsaydı izi = Floransalılar Hıristiyanlığı benimseyince, Mars tapınağını kaldırıp yerine bir kilise yaparlar; Arno kıyısına kaldırı-lan Mars heykeli de, Attila ordularının işgali sırasında ırmağa atılır; heykelin sağlam kalan gövdesi daha sonra karaya çıkartılarak Ponte Vecchio’nun ucuna yerleştirilir; Dante’nin burada gördüğü heykeli 1333’

teki taşkında sular sürüklemiştir.

148/ Attila’nın kül ettiği kenti =batılı kaynaklara göre Attila 548

yılında Floransalı ateşe vermiştir.

On Dördüncü Kanto

1 Depreşen yurt özleminin etkisiyle,

dağılmış yaprakları bir araya getirdim,

artık sesi çıkmayan çalıya geri verdim.

4 İkinci bölmenin üçüncü bölmeyle

sınırına vardık az sonra,

Tanrı’nın adaleti korkunçtu burada.

7 Gördüğüm yeni şeyleri

anlatmak için, bağrına hiçbir bitkiyi

basmayan topraklara geldiğimizi

10 söylemeliyim. Toprağın çevresi,

acılı ormanla, orman da hüzünlü uçurumla

çevriliydi; durduk burada, sınırın yanında.

13 Yer, verimsiz kalın bir kum örtüsüyle

kaplıydı, Cato’nun ayaklarının vaktiyle

çiğnediği kumlar da böyleydi.

1/ Yurt özlemi = yaprakları dökülen

ağacın içindeki ruh Floransalı olduğu

için, Dante kentini anımsar.

3/ Artık sesi çıkmayan çalı = çok

konuştuğu için yorulmuştur.

6/ Tanrı'nın adaleti korkunçtu =

burada, yedinci dairenin üçüncü

bölmesinde uygulanan cezalar daha

öncekilerden ağırdı.

14/ Cato = Utica’lı Cato, Roma or-

dusunun askerlerini Libya çöllerin-

den geçirmişti (I. yy).

16 Ey Tanrı’nın intikamı, gözlerimin gördüklerini okuyanlar, kim bilir nasıl bir korkuya

kaptıracaklar kendilerini!

19 Sürüyle çıplak ruh gördüm, acı acı

ağlıyorlardı, her birine ayrı ayrı

yasalar uygulanıyordu sanki.

22 Kimisi yere uzanmış yatmıştı,

kimisi dertop olmuş, çömelmişti,

durmadan yürüyenler de vardı.

25 Çevrede dolaşanlar daha kalabalıktı, acılar içinde uzanmış olanlar azdı,

ama başı çekiyorlardı yakınmada.

28 Rüzgârsız günlerde dağlarda lapa lapa

yağan kar gibi, ateş taneleri

düşüyordu kumların üzerine.

31 Hani Hindistan’ın sıcak bölgelerinde

ordusunun üstüne yağan alevlerin

sönmeden yere indiğini görünce,

19/ Çıplak ruh = Cehennem’deki her

ruh gibi, buradaki ruhlar da çıplaktır;

ateş yağmuru bu nedenle daha da acı

verir.

26/ Azdı = ceza arttıkça günah işle-

miş ruh sayısı azalmaktadır.

27/ Başı çekiyorlardı yakınmada =

yere uzanmış olanlar Tanrı’ya sövme

günahı işlemişlerdi; sayıları azdı ama

ağızları laf yapmayı bildiğinden en

çok yakınanlar bunlardı; çömelmiş

olanlar sanata, koşanlar da doğaya

karşı çıkmışlardı.

34 yalnız kalan kor daha çabuk söner diye, İskender toprağı çiğnetmeye

karar vermişti ya askerlerine:

37 bu sonsuz ateş de böyle iniyordu işte;

kumlar çakmak taşıyla tutuşmuş gibi yanıyor,

çekilen acı bir kat artıyordu.

40 Çaresiz eller durmadan çırpınıyordu

bir o yana bir bu yana gidiyordu,

düşen yeni korlardan korunmak için.

43 Söze başladım: “Kapının önünde karşımıza

çıkan inatçı iblisler dışında

her engeli alt eden usta,

46 yangına aldırmayan, yağanlardan korkmayan,

şu iri yarı, ters bakışlı kaba saba

adam da kim, söyler misin bana?”

49 Adam, rehberime kimliği konusunda

soru sorduğumu anlayınca,

bağırdı: “Yaşarken nasılsam, öyleyim sonra da

35/ İskender toprağı çiğnetmeye karar vermişti = Dante gerçeğe uygun-luğu tartışmalı bu ayrıntıyı, din bilgini Alberto Magno’nun De Meteoris adlı yapıtından alır.

43/ Kapının önünde karşımıza çıkan =Dite kentinin girişinde; Bkz Cehennem VIII 45/ Usta = Vergilius.

51/ Yaşarken nasılsam öyleyim sonra da = pişmanlık duymadığını vurguluyor; bu sözleri söyleyen Kapaneus, Thebai kentini kuşatan yedi kraldan biridir; surların üstünde Jüpiter’e meydan okuyunca, Jüpiter bir yıldırım savurarak onu kül eder.

52 Öfkelenen Jüpiter, son günümde bana attığı keskin yıldırımı elinden aldığı

demirciyi yorsa da; Mongibello’da

55 kapkara ocaklarda sırayla başkalarını da yorsa,

‘Yetiş, iyi yürekli Vulcanus yetiş!’ diye

bağırarak var gücüyle bana saldırdığı

58 Phlegra savaşında yaptığı gibi,

süremeyecek yine de,

benden öç almanın keyfini.”

61 Rehberim öyle bir kükredi ki bunun üzerine,

hiç böyle yüksek duymamıştım sesini:

“Ey Kapaneus, eksilmeyen kurumun

64 sana en büyük ceza, kudurmuşluğun

dışında hiçbir işkence

veremez aynı acıyı öfkene.”

67 Sonra bana döndü, daha sakin bir yüzle,

dedi ki: “Thebai’yi kuşatan yedi

kraldan biriydi; Tanrı’yı küçümserdi,

54/ Demirciyi yorsa da = doğanın yöneticisi Jüpiter’in yıldırımlarını, demirci ustası Vulcanus hazırlardı; Kyklop’lar da (alınlarının ortasında bir tek göz bulunan devler = Tepegözler) ona yardım ederlerdi; Vulcanus’un işliği Etna yanardağının (Mongibello) altındaydı.

55/ Başkalarını = Tepegözleri.

56/ Yetiş iyi yürekli Vulcanus =Jüpiter Vulcanus’u yardıma çağırıyor.

58/ Phlegra savaşında = Teselya’daki Phlegra vadisinde tanrılarla devler karşılaşırlar; devler üç kez saldırırlar ve sonunda Jüpiter’in yıldırımına yenik düşerler.

59/ Süremeyecek yine de benden öç almanın keyfini = çünkü yıldırım çarpsa bile beni, onu kınamayı sürdüreceğim.

61/ Rehberim = Vergilius.

64/ En büyük ceza = vicdan azabı çekiyorsun çünkü.

70 hâlâ küçümsediği belli, ama dediğim gibi, öfkesi güzel bir süs gibi

yakışıyor göğsüne.

73 Peşimden gel şimdi,

kızgın kuma basma yine ayaklarını,

hep ormandan yana tut onları.”

76 Konuşmadan geldiğimiz bir yerde,

küçük bir akarsu taşıyordu ormanın dışına,

bugün bile ürpertir beni kızıl suları.

79 Su, Bulicame’den çıktıktan sonra

günahkâr kadınların paylaştıkları

ırmak gibi, süzülüyordu kumların arasında.

82 Yatağı, yamaçları taşlarla kaplıydı,

böyle taşlıydı iki yakası da;

hemen anladım, geçit burasıydı.

85 “Girişi herkese açık kapıdan

içeri girdik gireli

sana gösterdiğim şeyler içinde,

88 gözlerin, alevleri kendi üstünde

söndüren bu akarsu değerinde

hiçbir şey görmedi."

75/ Orman = canına kıymış olanlar

ormanı.

77/ Akarsu = kanlı Phlegeton ırmağı.

79/ Bulicame = Viterbo dolayların-

daki kükürtlü su kaynağı; orospuların

bu sularda yıkanma önceliği olduğu

söylenir.

85/ Girişi herkese açık kapı = Ce-

hennem'in kapısı; sekizinci kantoda

belirtildiği gibi, İsa kapıyı kırıp girişi

herkese açık kılmıştı.

91 Rehberim bunları dedi; söyledikleriyle uyandırdığı

merakı gidermesini istedim ben de.

94 “Denizin orta yerinde düşkün bir ülke

vardır” dedi, “Girit’tir adı,

kralı başındayken altın çağını yaşadı.

97 Bir dağ bulunur burada, İda dağı adı,

mutluydu bir zamanlar, ağacı suyu boldu,

eskiyen her nesne gibi, şimdi unutuldu.

100 Vaktiyle Rhea, güvenli diye beşik yapmıştı burayı oğluna, iyi gizlemek için onu,

ağlayınca çocuk, dağda çığlıklar attırırdı.

103 Dağın içinde dimdik durur bir yaşlı, Dimyat’a dönüktür sırtı,

Roma’ya bakar, aynaya bakar gibi.

106 İnce altından yapılmıştır başı,

saf gümüşten göğsü, kolları,

bakırdandır kalçalara inen kesimi,

91/ Rehberim = Vergilius.

94/ Deniz = Akdeniz.

96/ Kralı - Saturnus; bereket ve mutluluk getiren Saturnus dönemi, Roma’da “altın çağ" olarak adlandırılır.

100/ Rhea = Saturnus’un karısı oğlu Jüpiter’i, babasının gazabından korumak için (Saturnus oğlu tarafından öldürüleceğini sandığından çocuğu parçalamak istiyordu) İda dağının içindeki bir mağarada büyütür; çocuğun ağlama sesi duyulmasın diye,Korybant’lar (rahipler) çalgı çalar,

şarkı söylerler.

103/ Bir yaşlı = insan türünün yoz-

laşmasını simgeliyor.

104/ Dimyat = Mısır’da Nil’in ağ-

zında bir kent; Dante uygarlığın

doğudaki köklerine gönderme yapı-

yor; insanlık sırtını doğuya, yüzünü

ise batıya, Roma’ya dönmüştür.

106/ Altından = altın çağı simgeli-

yor; daha sonra gümüş, bakır ve de-

mir çağları gelecektir.

109 en iyi demirden oradan aşağısı, pişmiş topraktandır bir tek, sağ ayağı;

öbür ayağından çok, bu ayağına dayanır.

112 Altın başın dışında, bir delik vardır

her bölümde, buralardan akan gözyaşları

birikip oyar bu mağarayı.

115 Kayalardan atlayıp vadiye inen gözyaşları Akheron, Styks, Phlegeton ırmaklarını oluşturur;

sonra dar bir kanalla aşağıya akar,

118 daha aşağıya inemeyince Kokytos’u oluşturur; kendin göreceksin bu bataklığı

söz etmek istemiyorum burada.”

121 “Karşımızdaki bu akarsu” dedim ona,

“dediğin gibi dünyamızdan geliyorsa,

niçin yalnızca burada çıkıyor karşımıza?”

124 “Bildiğin gibi burası yuvarlak” dedi bana,

“çok uzun bir yol aşmış olsan da

hep soldan ine ine,

127 dairenin her yerini dolaşmadın daha, karşımıza yeni bir şey çıktığında

şaşkınlığa yer verme yüzünde.”

111/ Bu ayağına dayanır = pişmiş

topraktan ayak yozlaşmış papayı,

demir ayak da saygınlığını yitirmiş

imparatorluğu simgeliyor.

113/ Buralardan akan gözyaşları = bu

gözyaşları Cehennem’in ırmaklarını

oluşturur; sırtı doğuya, yüzü batıya

dönük yaşlı adam zamanın tam mer-

kezindedir.

118/ Kokytos = Cehennem’in orta-

sındaki suları buz gibi göl.

130 Yine ben: “Ne tarafta kaldı usta, Phlegheton’la Lethe? Birinden söz etmedin,

birini bu yağmurun oluşturduğunu söyledin.”

133 “Sorularını seviyorum, için rahat etsin”

diye yanıt verdi, “ama kızıl suyun kaynaması

ilk soruna yanıt olmalıydı.

136 Lethe’yi göreceksin, ama bu uçurumun dışında, onun sularında yıkanır ruhlar

pişmanlık getirip de günahları bağışlanınca.”

139 Şunları dedi sonra: “Bu ormandan ayrılmanın sırası geldi; peşimden yürü şimdi

yanmamış kıyılar geçit veriyor,

142 buraya düşen her ateş hemen sönüyor.”

130/ Usta = Vergilius.

131/ Lethe = Araf’ta bulunan bir

ırmak.

134/ Kızıl suyun kaynaması = Phle-

geton'un suları.

136/ Bu uçurumun dışında = Araf’ta.

On Beşinci Kanto

1 Taş kıyılardan birinde gidiyorduk şimdi,

ırmaktan yükselen buhar gölge oluşturuyordu,

suyu da, kıyıyı da ateşten koruyordu.

4 Dalgalardan korkan Flamanların

Wissant ile Bruges arasında

denizi durdurmak için yaptıkları setler gibi;

7 Carentana’yı sıcak basmadan Padovalıların,

kentlerini şatolarını korumak amacıyla

Brenta boyunca yaptıkları gibi;

10 engeller vardı burada da, ne var ki

kim olduğu bilinmeyen usta

ne yüksek, ne de enli tutmuştu bu engelleri.

13 Ormandan oldukça uzaklaşmıştık,

geriye dönüp baksam bile

nerede olduğunu göremezdim artık,

5/ Wissant = Flandra’da önemli bir

liman. O dönemde Bruges’ün konu-

mu denize daha yakındı.

7/ Sıcak basmadan = Carinzia’da

(Chiarentana = Alpler bölgesi) buz-

lar erimeden önce; buzların erimesi

Padova’dan geçen Brenta ırmağının

taşmasına yol açıyordu.

11/ Kim olduğu bilinmeyen usta =Tanrı.

16 bir sürü ruhla karşılaştık bu sırada, kıyı boyunca ilerliyorlardı, görünce bizi

her biri bize baktı, yeni doğmuş ay ışığında

19 karşılaşanların baktıkları gibi;

göz kırptılar bize doğru, iğne deliğine

iplik geçiren yaşlı terziler gibi.

22 Topluluk böyle bakarken bize,

içlerinden biri tanıdı beni,

eteğimi çekip: “Olacak şey değil!” dedi.

25 Bana doğru uzatırken elini

yanmış yüzüne diktim gözlerimi

öyle dikkatle baktım ki,

28 yanık yüz onu tanımamı engelleyemedi,

yanıt verdim, yüzüne uzatarak elimi:

“Ser Brunetto, buradasınız demek ki?”

31 Yanıt verdi: “Oğul, kızmazsın değil mi,

Brunetto Latino arkadaşlarından ayrılıp da,

bir süre seninle birlikte geri dönerse.”

16/ Bir dizi ruh = gelenler doğaya

karşı çıkmış olan cinsel sapkınlardır.

18/ Yeni doğmuş ay ışığında = yeni

doğmuş ayın ışığı az olur.

23/ içlerinden biri = Floransalı politikacı ve yazar Brunetto Latini (1212-1294); Guelf’lerin Kastilya elçiliğini yaptı; Guelf’lerin Montaperti’de yenilgiye uğraması üzerine Fransa’ya yerleşti; Floransa’ya döndükten sonra laik kültürün yayılması için çalıştı; Fransızca yazdığı Le Trésor (Hazine) adlı bir ansiklopediden başka İtalyanca Tesoretto (Küçük Hazine) adlı hir yapıtı daha vardır; Dante, Latini’nin düşüncelerinden etkilenmiştir.

28/ Yanık yüz = alevlerin etkisiyle

değişmiş olan yüz.

34 Dedim ki: “Olanca içtenliğimle evet derim, isterseniz yanınızda bile oturabilirim,

birlikte olduğum kişi karşı çıkmazsa.”

37 “Oğul” dedi, “bu sürüdeki biri, bir an duraklayacak olursa, yüz yıl boyunca

korunmasız yatar, yağan ateş altında.

40 Sen yürü, bir süre eşlik edeyim sana; daha sonra yetişirim, sonsuz cezalarına

ağlayarak yürüyen arkadaşlarıma.”

43 Yoldan inip onun yanına gitmeyi göze alamıyordum;

saygıyla yürüyen biri gibi

başımı öne eğmiş gidiyordum.

46 Söze girdi: “Hangi rastlantı, hangi yazgı

ölmeden önce seni buralara attı?

Kim oluyor sana yol gösteren kişi?”

49 Dedim ki: “Mutlu yaşam sürerken yeryüzünde, yaşım olgunlaşmadan önce

yolumu yitirdim bir vadide.

36/ Birlikte olduğum kişi = Vergilius;

Dante yine Vergilius’un adını ver-

miyor; iki ozan Cehennem boyunca

birbirlerinin adlarını söylemezler.

39/ Korunmasız yatar = korlar üstüne

düştüğünde bir yere sığınamaz.

50/ Yaşım olgunlaşmadan önce =

otuz beş yaşıma basmadan önce;

Cehennemin birinci kantosuna gön-

derme yapılıyor.

52 Daha dün sabah sırtımı döndüm o vadiye, orada karşıma çıktı yanımdaki kişi,

bu yoldan evime götürüyor beni.”

55 Dedi ki: “Yaşarken öğrendiklerim doğruysa,

doğru limana varırsın mutlaka

yıldızını izleyince:

58 çok erken ölmüş olmasaydım,

Tanrı’nın sana ilgisini görünce

çabana destek verirdim ben de.

61 Ama vaktiyle Fiesole’den inen, yüreği

hâlâ taş gibi, değer bilmez, kötü niyetli

bu halk, sana düşman kesilecektir

64 iyi davranışların nedeniyle;

haksız da sayılmazlar: çünkü ballı incir

meyve vermez acı üvezler içinde.

67 Köre çıkmıştır adları eski ünleri nedeniyle;

kurumlu, kıskançtırlar, üstelik de cimri;

dikkat et huyları etkilemesin seni.

53/ Yanımdaki kişi = Vergilius.

54/ Evime götürüyor beni = Cen-

net’e götürüyor; Cennet her insanın

evi, gitmek istediği yerdir.

58/ Çok erken ölmüş olmasaydım =

Latini öldüğünde, Dante çok gençtir

daha.

63/ Bu halk = Floransalılar; söylenceye göre Fiesole’de oturan Etrüskler Romalıların saldırısına uğrarlar, kent yerle bir olur, daha sonra Etrüskler ile Romalılar birlikte Floransa’yı kurar-lar; Floransalılar arasındaki çatışmalar, kentin kökenindeki bu ikiliğe dayandırılır.

65/ Ballı incir = Dante.

66/ Acı üvezler = Floransalılar.

68/ Kurumlu, kıskanç, cimri = Ciacco’nun daha önce değindiği nitelikler; Bkz Cehennem VI (75).

69/ Huyları etkilemesin seni = onların kötü huylarını benimseme.

70 Talih sana öyle onurlar hazırlıyor ki, iki taraf da seni kıskanacak,

ama ot keçinin yanında olmayacak.

73 Fiesole hayvanları varsın birbirleriyle didişsinler, gübrelerinin içinde günün birinde

bir çiçek açarsa, o çiçeği ellemesinler,

76 çünkü kötülükler gelip de yerleştiğinde, orada kalan Romalıların kutsal tohumuna

o çiçek can verecek bir kez daha.”

79 “Dualarım kabul edilseydi” diye yanıt verdim,

“insan yaşamının dışına

sürülmemiş olurdunuz daha;

82 yeryüzünde, sırası geldikçe,

insanın nasıl ölümsüzlüğe erişebileceğini

sevecen bir baba gibi öğreten yüzünüz, belleğimde

85 kazılı ve üzmekte beni şimdi;

öyle borçluyum ki size, yaşadığım sürece

gönül borcumu sözlerimle duyuracağım herkese.

71/ İki taraf da seni kıskanacak = ger-

çekten de, önce papa yandaşları

Dante’yl sürgüne gönderecek, ardın-

dan krallık yandaşları ozanı küçüm-

seyeceklerdir.

72/ Ot keçinin yanında olmayacak =

keçi otu yiyemeyecek.

77/ Kutsal tohum = Dante, Floran-

sa’nın kuruluşuna katılan Roma-

lıların soyundan olmakla övünüyor.

83/ Ölümsüzlüğe erişebileceğini =

insanın sürdüğü yaşamla, etkinlik-

leriyle ölümsüzlüğe erişmesi.

88 Aklıma yazdım, geleceğimle ilgili dediklerinizi; varabilirsem yanına eğer, bir kadına

yorumlatacağım başka sözlerle birlikte.

91 Yalnız şunu iyi bilmenizi isterim ki,

hazırım yemeye feleğin sillesini bile,

tek isteğim içimin rahat etmesi.

94 İlk kez kulağıma gelmiyor böyle bir öngörü: felek istediği gibi çevirsin çemberini,

istediği gibi savursun çapasını köylü.”

97 Ustam bunun üzerine sağa döndü,

bana baktı, şunları dedi:

“Dinlemesini bilen, anlamayı da bilmeli.”

100 Bu arada ser Brunetto ile konuşa konuşa yürüyorduk, arkadaşlarının içinde en ünlü, en önemli

kişilerin kimler olduklarını sordum ona.

103 Dedi ki: “Bir bölümünü tanımak doğru olur; hepsinden söz etmek ise yanlış olur:

zaman yetmez bunca adı saymaya.

106 Özetle şunu bil ki, din adamları büyük yazarlar, ünlü kişiler hepsi,

yeryüzünde işledikleri günah hep aynı.

89/ Bir kadın = Beatrice.

90/ Başka sözlerle birlikte = Farina-

ta’nın Cehennem’in onuncu kanto-

sunda söylediği sözler.

97/ Ustam = Vergilius.

100/ Ser = messere'nin kısaltılmışı;

(messere = bay).

108/ İşledikleri günah hep aynı =

hepsi sodomi (erkeklerde cinsel sap-

kınlık) günahını işlemiştir.

109 Priscianus ile Francesco d’Accorso da bunlarla birlikte; sofuların sofusunca

Arno’dan Bacchiglione’ye

112 gönderilince gergin sinirlerini orada bırakanı da görebilirsin, eğer içinde

böyle aşağılık bir istek varsa.

115 Çok şey söylemek isterim daha, ama

uzun süre yürüyüp konuşamam; ötelerde

bir kum bulutunun yükseldiğini görüyorum.

118 Bir arada olamam yeni gelenlerle, sana emanet ediyorum Hazine’mi, hâlâ onda

yaşıyorum ben, başka bir şey sorayım deme.”

121 Sonra geri döndü tıpkı Verona’da yeşil bayrak peşinde koşanlar gibi;

yitirenleri değil, birinci gelenleri

124 çağrıştırıyordu gidişi.

109/ Priscianus = ünlü Latin dilbi-

limci (VI. yy).

109/ Francesco d’Accorso = Bolog-

na’lı hukukçu (XIII. yy); Bologna ve

Oxford üniversitelerinde ders ver-

miştir.

110/ Sofuların sofusu = papa.

113/ Bırakan = Papa VIII. Bonifa-

zio’nun, cinsel sapkınlık gerekçesiyle

Floransa’dan (Arno ırmağı) Vicen-

za’ya (Bacchiglione ırmağı) sürdüğü

piskopos Andrea de’ Mozzi; 1296’da

Vicenza’da ölür (cinsel sapkınlığı ne-

deniyle gergin sinirlerini orada bıra-

kır).

119/ Hazine = yazmış olduğu ansiklo-

pedi.

122/ Yeşil bayrak peşinde koşanlar

gibi = Santa Lucia’da (Verona) bü-

yük perhizin ilk pazar günü yapılan

kır koşusunda, birinci gelene bir yeşil

bayrak armağan edilirdi.

On Altıncı Kanto

1 Öbür daireye akan suyun çıkardığı

arı kovanı uğultusu gibi

seslerin işitildiği

4 yere gelmiştim ki, işkence sağanağı

altında ilerleyen bir kalabalığı,

üç gölge koşarak terk etti. Her biri

7 bağırıyordu, üstümüze gelirken:

“Bekle bizi, karışık ülkemizden

geldiği, giydiği giysiden belli kişi!”

10 Ne yazık ki, vücutlarını, alevlerin yol açtığı

kimisi eski, kimisi yeni yaralar sarmıştı!

Aklıma geldikçe içim sızlar bugün de.

13 Durdu ustam, bu sesleri işitince;

yüzünü yüzüme döndü: “Biraz bekle”

dedi, “saygılı davranalım gelenlere.

1/ Akan suyun = Phlegeton ırmağı.

9/ Giydiği giysiden belli = giydiği

giysi Floransalı olduğunu gösteriyor.

13 / Ustam = Vergilius.

16 Bu yörenin yapısı ateş yağdırmasaydı, acele etmek böyle,

onlardan çok sana yaraşırdı.”

19 Biz durunca yakınmaya koyuldular eskisi gibi; yanımıza gelince

el ele tutuşup bir halka oluşturdular.

22 Güreş tutmadan önce, elleriyle

hasmının neresini tutabileceğini

hesap eden, yağlanmış çıplak güreşçiler gibi

25 birlikte dönerken, her biri

yüzünü benden yana çeviriyordu

ve boyunları ayaklarından ters yöne dönüyordu.

28 “Kumlarla kaplı bu yörenin iğrençliği,

yanmış yüzlerimiz, soyulmuş derilerimiz,

bizi ve isteklerimizi küçümsetmiyorsa sana”

31 dedi içlerinden biri, “sen ki canlı ayaklarınla

rahatça dolaşıyorsun Cehennem’de,

ruhun ünümüzden etkilensin de, bağışla bize kimliğini.

34 Peşinden gittiğimi gördüğün şu kişi, çıplak, derisi soyulmuş da olsa şimdi,

konumu sandığından da yüksekti:

36/ Konumu = toplum içindeki yeri.

37 iyi yürekli Gualdrada’nın torunuydu, adı Guido Guerra, yaşarken örnek oldu

Hem aklıyla, hem kılıcıyla.

40 Peşimde yürüyen, kumları çiğneyen

Tegghiaio Aldobrandi, keşke yukarıda dediklerini

dünyalılar dinleselerdi.

43 Onlarla birlikte aynı işkenceyi

çeken bana gelince, adım Jacopo Rusticucci,

ne çektimse kurumlu karımdan çektim.”

46 Eğer ateşten korunabilseydim,

hemen onların yanına giderdim,

sanırım ustam da karşı çıkmazdı;

49 ama yanıp kavrulmak tehlikesi vardı,

korkum engelledi

onları kucaklamak isteğimi.

52 Dedim ki: “Yanımdaki ustamın sözleri,

buraya gelen sizlerin kimliğini

düşünmeye itince beni, küçümseme

37/ İyi yürekli Gualdrada = güzelliği ve erdemleriyle ünlü Floransalı Gualdrada Beri de’ Ravignanti; ev kadınlığının simgesi sayılır; adı Cennet’te (on beşinci kanto) geçecek olan Bellincione Berti’nin kızıdır.

38/ Guido Guerra = Arezzo’lu krallık yanlılarına karşı savaşan Floransalı papa yandaşlarının ünlü komutanı; soyadını (Guerra = savaş) askerlik alanındaki başarılarından almıştır.

41/ Tegghiaio Aldobrandini = Montaperti bozgunuyla sonuçlanan Sie-nalılarla savaşa karşı çıkan Floransalı Adimari ailesinden şövalye; Dante Cehennem’in altıncı kantosunda Ciacco’ya Tegghiaio’nun nerede olduğunu sormuştu.

44/ Jacopo Rusticucci = Floransalı

varlıklı bir şövalye; karısının aksiliği

yüzünden oğlancı olduğu belirtiliyor.

48/ Ustam = Vergilius.

52/ Yanımdaki ustam = Vergilius.

55 ne demek, hüzün doldu içime durumunuz nedeniyle,

bu hüzün silinmeyecek uzun süre.

58 Sizin oralıyım ben de,

saygın adlarınızı, yaptıklarınızı

övgüyle andım oldum olası.

61 Acıları bırakıp, tatlı meyvelere

gitmekteyim rehberimin peşinde;

ama merkeze inmem gerekiyor önce.”

64 “Ruhun daha uzun süre bedenini taşısın,

ölümünden sonra da şanın ışısın”

diye yanıt verdi o, “ne olur söylesene,

67 eskiden olduğu gibi kentimizde

incelikler, değerler geçerli mi yine,

yoksa yeller mi esiyor yerlerinde?

70 Çünkü aramıza yeni katılan,

şimdi ötekilerle birlikte yürümekte olan

Guiglielmo Borsiere bizi çok üzdü dedikleriyle.”

61/ Acıları bırakıp tatlı meyvelere

gitmekteyim = günahların acısını

bırakıp Cennet’e gidiyorum.

62/ Rehberimin = Vergilius’un.

63/ Merkeze = dünyanın merkezine.

64/ Uzun süre bedenini taşısın = uzun ömürlü olsun.

65/ Şanın ışısın = öldükten sonra seni saygıyla ansınlar.

70/ Aramıza yeni katılan = yeni öldüğü vurgulanıyor.

72/ Guiglielmo Borsiere = Floransalı şövalye; Boccaccio başyapıtı Decameron’da Borsieri’yi öykülerinden

birinin kahramanı yapar; Bkz Gio-

vanni Boccaccio, Decameron (Birinci

gün, sekizinci öykü) Türkçesi: Rekin

Teksoy, Oğlak Yayınları, Birinci Baskı Eylül 1996.

72/ Bizi çok üzdü dedikleriyle =Guiglielmo Borsiere’nin Floransa’daki yozlaşmaya ilişkin sözleri.

73 “Yeni gelen insanlar, kolay kazanılan para, kuruma, aşırılığa yol açtı Floransa’da,

kent ağlıyor şimdi bu duruma.”

76 Başımı kaldırıp bağırdım böyle,

üçü de birbirine baktı yanıtımı duyunca

bakar gibi gerçeğin ta kendisine.

79 “Başkalarının gönlünü etmen bunca kolaysa,

açık sözlü olduğun için ne mutlu sana!”

diye yanıt verdiler hep birlikte.

82 “Eğer günün birinde bu karanlık yöreden

kurtulur da, o güzel yıldızları yeniden görürsen,

‘oraya gitmiştim’ dediğinde, canlılara

85 bizden söz etmeyi unutma.”

Bunları söyleyip halkayı bozdular,

kanatlanan ayakları üstünde kaçtılar.

88 Amin demeye zaman bırakmadan, hızla

gözden kayboldular;

ustam yola koyuldu bu durumda.

91 Peşinden yürüdüm; birkaç adım atmadan daha,

suyun gürültüsü öyle yaklaştı ki,

seslerimizi zor duyar olduk konuşunca.

94 Apenninlerin sol yamacında

Viso dağından doğuya doğru akan, ovadaki

yatağa inmeden önce yukarılarda

73/ Yeni gelen insanlar = Floransa’ya

kırsal kesimden gelenler.

73/ Kolay kazanılan para = Floran-

sa’nın ekonomik gelişmesi vurgu-

lanıyor.

90/ Ustam = Vergilius.

97 Acquacheta adını taşıyan, ama Forli’de bu adı bırakan

ırmak, San Benedetto’da tepelerden,

100 içine bin kişinin sığabileceği

bir yere dökülürken

nasıl uğuldarsa; kan rengi

103 bu suyun yalçın bir kayadan

inerken çıkardığı ses de öyleydi,

kısa sürede kulakları sağır edebilirdi.

106 Belime doladığım bir ip vardı,

bir ara derisi benekli parsı

yakalamayı düşünmüştüm bu iple.

109 Ustamın isteği üzerine

ipi belimden çıkardım,

toplayıp halka yaptım, ona uzattım.

112 Sağ yana doğru döndü usta,

kayanın az ötesinde

sarkıttı ipi uçurumun derinliğine.

115 “Ustamın gözleriyle izlediği

bu yeni işarete, yeni bir şey karşılık vermeli”

dedim kendi kendime.

99/ San Benedetto’da = San Bene-

detto manastırı yakınlarında.

106/ İp = yorumcular, Dante’nin beline

doladığı ipin simgesel bir anlamı olduğu

görüşünde; Dante’nin gençlik yıl-

larında bir ara katılıp, -sonra ayrıldığı

söylenen (bellerine ip dolayan) ermiş

Francesco tarikatı rahiplerine (Fran-

sisken) gönderme yapılmış olabilir.

109/ Ustamın = Vergilius'un.

112/ Usta = Vergilius.

115/ Ustamın = Vergilius’un.

118 Ah, insanlar nasıl da dikkat kesilmeli, eylemlerimizi gördükleri gibi,

düşüncelerimizi de okuyanların yanında!

121 Ustam dedi ki: “Benim beklediğim, senin de aklından geçen, birazdan yukarıya gelecek;

senin de gözlerine görünecek.”

124 Yalan görünüşlü bir gerçek karşısında, insan çenesini tutmalı elinden geldiğince,

çünkü utanmak zorunda kalabilir kusuru olmasa da;

127 ama susmayacağım ben burada;

ey okur -uzun ömürlü olmasını dilediğim-

bu Komedya’nın dizeleri üstüne

130 ant içerim ki, o ağır, karanlık havada korkusuz yürekleri bile

ürkütecek bir görüntünün, yüze yüze

133 geldiğini gördüm; bir taşa ya da başka bir nesneye takılan çapayı kurtarmak için denize

dalan biri nasıl geri dönerse, öyle geliyordu yukarıya,

136 bacaklarını kıvıra kıvıra.

121/ Ustam = Vergilius.

126/ Utanmak zorunda kalabilir = adı yalancıya çıkabilir.

128/ Komedya'nın = Dante ilk kez yapıtının adını anıyor.

132/ Görüntü = Geryon; Bkz Cehennem XVII(97)

136/ Bacaklarını kıvıra kıvıra = suyu aşağıya doğru itmek için ilkin bacaklarını karnına doğru çekerek.

On Yedinci Kanto

1 “İşte dağları delen, surları, zırhları deşen,

kuyruğu sivri canavar,

işte dünyayı kokutan canavar!”

4 Ustam bunları dedi bana; sonra,

üzerinde yürüdüğümüz kayaların kenarına

yaklaşmasını işmar etti ona.

7 O iğrenç dalavereci yanımıza geldi,

başıyla gövdesini gösterdi,

ama kuyruğunu kıyıya çekmedi.

10 Yüzü dürüst insan yüzü gibiydi,

yanıltıcı bir uysallık içindeydi,

yılan vücuduydu vücudun geri kalanı;

13 koltuklarına dek kıllı iki pençesi vardı,

sırtı, göğsü, iki yanı

renkli yumrularla, halkalarla kaplıydı.

4/ Ustam = Vergilius.

5/ Kayaların kenarı = Phlegeton ırmağının kenarı.

7/ İğrenç dalavereci = hile, dalavere simgesi Geryon.

16 Türkler de, Tatarlar da, renkleri daha canlı kumaşlar işleyip dokuyamazlardı,

Arakhne bile böyle kumaş yapamazdı.

19 Hani kıyıya çekilmiş kayıklar olur ya

yarısı suyun içinde yarısı karada,

ya da pisboğaz Almanların orada

22 kunduz pusuya yatar ya, bu iğrenç hayvan da

öyle yerleşmişti

kumları kuşatan taşların kıyısına.

25 Kuyruğu boşlukta sallanıyordu,

kuyruğun ucundaki akrep zehirli

çatal yukarı kıvrılıyordu.

28 Ustam: “Şurada duran pis hayvanın” dedi,

“yanına gidinceye dek

yolumuzu değiştirmemiz gerekecek.”

31 Böylece sağ yamaçtan aşağıya indik,

kumlardan alevlerden korunmak amacıyla

kıyının kenarında on adım gittik.

16/ Türkler de Tatarlar da = ortaçağda en iyi dokumayı doğulular yapıyordu.

18/ Arakhne = Minerva’ya karşı geldiği için örümceğe dönüştürülen Lydia’lı dokumacı, nakışçı kız.

22/ Kunduz pusuya yatar ya = balık avlamaya hazırlanır.

28/ Ustam = Vergilius.

31/ Sağ yamaçtan = Dante ile Vergilius Cehennem’in dokuzuncu kanto-sundan sonra, ikinci ve son kez sağdan gidiyorlar; hileden korunmak için doğru yoldan ayrılmak gereğini vurguluyorlar belki de.

34 Hayvanın yanına vardığımızda, ötede kumların üstünde,

uçurumun kenarında oturanlar gördüm.

37 Burada ustam: “Eğer bu daireyi

iyice tanımak istersen, git de

çektikleri cezayı gör” dedi,

40 “ama sözü fazla uzatma; seni beklerken ben de

bu hayvanla konuşurum, taşısın diye

güçlü omuzlarında bizi.”

43 Bu yedinci dairenin en ucunda

oturan, acılı kalabalığın yanına

gittim tek başıma.

46 Gözlerinden okunuyordu çektikleri; oralarına buralarına götürüyorlardı ellerini,

kızgın tabandan, alevlerden korunmak için:

49 yazın pire, sinek, büvelek ısırınca,

köpekler de böyle yapar,

ayaklarıyla burunlarıyla.

52 Üzerlerine bu yakıcı ateşin yağdığı kalabalığa gözlerimi yöneltince

tanımadım hiçbirini; ama renkli bir kese

36/ Oturanlar = tefeciler.

37/ Ustam = Vergilius.

45/ Tek başıma = Dante ikinci kez

Vergilius’tan ayrılıyor; ilk ayrılışı

Cehennem’in sekizinci kantosunda

Dite kentinin kapısında olmuştu.

55 sarkıyordu herbirinin boynundan,

kesenin üzerinde bir çizim vardı,

gözlerini keseden ayırmıyorlardı.

58 Yanlarına varıp da bakınca, sarı bir kesede

aslan yüzlü aslan biçimli

mavi renkler gördüm.

61 Bakışlarımı gezdirince yine,

kan rengi bir kırmızı gördüm,

tereyağından ak bir kaz gösteriyordu.

64 Ak kesesine mavi renkli

yağlı bir domuz çizili biri sordu:

“Ne işin var bu çukurda?

67 Çekil git; hâlâ canlı olduğuna göre bil ki, komşum Vitaliano gelip

oturacak sol yanıma.

70 Bir ben Padovalıyım bu Floransalılar içinde:

ikide bir ‘Kesesi üç gagalı

şövalyeler kralı gelsene!’

57/ Gözlerini keseden ayırmıyorlardı = hileciler, dalavereciler tıpkı yeryüzünde olduğu gibi gözlerini kese-lerinden ayırmazlar.

59/ Aslan yüzlü aslan biçimli mavi renkler = Floransalı Gianfigliazzi ailesinin arması; buradaki kişi Fransa’da tefecilik yaparak para sahibi olan Catello Gianfigliazzi.

63/ Ak bir kaz = Floransalı Obriachi ailesinin arması; buradaki kişi Ciappo Obriachi olabilir.

65/ Yağlı bir domuz = Padovalı Scrovegni ailesinin arması; buradaki kişi ünlü tefeci Scrovegni olabilir; bu tefecinin oğlu Enrico, Padova’da yaptırdığı Santa Maria delPArena kilisesinde ailesinin adını taşıyan mihrabın ünlü fresklerini Giotto’ya yaptırmıştı.

68/ Komşum Vitaliano = Padovalı yönetici ve tefeci Vitaliano del Dante.

71/ Kesesi üç gagalı = tefecilerin en

acımasızı sayılan Floransalı tefeci

Giovanni Buiamonte’nin arması.

73 diye bağırır, sağır ederler kulakları.”

Sonra ağzını büzdü, dilini çıkardı

burnunu yalayan bir öküz gibi.

76 Daha fazla kalıp da, oyalanma diyeni

kızdırmaktan çekindiğim için,

geri döndüm, bırakıp bu acılı ruhları.

79 Çoktan o yabaninin

sırtına binmiş buldum ustamı;

dedi ki: “Koçlanmanın, güçlü olmanın sırası.

82 Basamak basamak ineceğiz bundan böyle;

ortada olmak istiyorum ben, sen geç öne

kuyruğu acıtmasın canını.”

85 Sıtma nöbetinin ilk ürpertisi gelince tırnakları ağaran, gölge bir yer görünce

titremeye başlayan birine döndüm ben de

88 bu sözleri işitince;

bereket, iyi bir efendinin uşağına

korkusuzluk aşılayan utanç dikildi karşıma.

91 Ve o korkunç sırtın üstüne bindim;

“Kollarınla sar beni” demek istedim,

ama istediğim gibi çıkmadı sesim.

94 Daha önce de beni kaç kez

korumuş olan ustam, ben biner binmez

kollarıyla sarılıp tuttu beni.

76/ Oyalanma diyeni = Vergilius’ıı.

79/ O yabaninin = Geryon’un.

80/ Ustamı = Vergilius’u.

95/ Ustam = Vergilius.

97 “Haydi Geryon yürü” dedi;

“ağır ağır in, açıktan al dönemeçleri,

aklından çıkarma sırtına yeni bineni.”

100 Hayvan, limandan çıkan bir gemi gibi gerisin geri kıyıdan uzaklaştı;

artık özgür olduğunu sezince

103 kuyruğunu göğsüne doğru kıvırdı,

uzattı, yılanbalığı gibi oynattı,

havayı kendine çekti pençeleriyle.

106 Havanın dört bir yanımı sarıp da,

canavarın görüntüsü dışında

bir şeyin görülmediğini anladığımda

109 duyduğum korkuyu, sanmam ki,

Phaeton da duymuş olsun, dizginleri bırakınca

gökyüzü tutuştuğunda, hâlâ görüldüğü gibi;

112 ne de bahtsız İkaros, balmumu akıp da kanatları düştüğünde, bir yandan da,

babası “Yanlış yoldasın!” diye bağırdığında.

97/ Geryon = batıdaki adalardan birinin (Balear olabilir) kralı, konuklarını yiyerek karnını doyuran ve Hektor tarafından öldürülen üç başlı, üç gövdeli canavar.

110/ Phaeton = güneş tanrı Helios’un oğlu; bir gün babasından izin alıp onun arabasını kullanırken azgın atlarla baş edemez, dizginleri bırakır; arabanın yeryüzüne düşmesini engellemek için, Jüpiter bir yıldırım savurarak Phaeton’u öldürür; Ovidius Metamorphoseis adlı yapıtında anlatır bu olayı.

111/ Hâlâ görüldüğü gibi = Samanyolu; Phaeton’un yönetemediği güneş arabası aşağıya inip de gökyüzünü tutuşturunca Samanyolu oluş-muştur.

112/ İkaros = Giritli mimar Daidalos’un oğlu; babasının yapıp balmumuyla omuzuna yapıştırdığı kanatlarla uçmuş, babasının sözünü dinlemeyerek güneşe yaklaşınca bal mumu erimiş, İkaros da denize düşerek boğulmuştur; Ege’de Sisam adasının çevresindeki deniz onun adını taşır.

115 Yavaş yavaş yüzerek yol alıyordu; döne döne inmeye koyuldu,

aşağıdan yüzüme vuran rüzgârdan anladım bunu.

118 Altımızdaki çavlanın korku veren sesi sağ yanımızdan duyulmaya başlamıştı bile;

aşağıya eğdim başımla birlikte gözlerimi.

121 İçimi büyük bir düşme korkusu kapladı: çünkü iniltiler duydum, ateşler gördüm;

tir tir titreyerek topladım ayaklarımı.

124 Sonra inişi, dönemeçleri gördüm,

daha önce görmemiştim,

her yandan yaklaşan işkenceyi gördüm.

127 Hani uzun süre uçup da, avla, çığırtkanla karşılaşmayan şahin, sahibine “iniyor tüh be!”

dedirterek, dipdiri havalandığı yere

130 yorgun argın dönüp de,

havada yüz kez süzüldükten sonra

sahibinin uzağına konar ya, kızgın, öfkeli;

133 Geryon da öyle bıraktı bizi

sarp yamacın dibine ve yükünü indirince,

oktan fırlayan bir yay gibi kaçtı gitti.

123/ Topladım ayaklarımı = aşağıyı

görebilmek için daha önce ayaklarını

açmıştır.

On Sekizinci Kanto

1 Cehennem’de Malebolge denilen bir yer vardır,

boydan boya demir rengi taştandır,

tıpkı kendisini kuşatan kayalar gibi.

4 Bu lanetli yerin tam ortasında,

ağzı geniş, derin bir kuyu yer alır,

daha sonra anlatacağım özelliklerini.

7 Dik yamaçla kuyu arasında bir alan kalır,

bu alan yuvarlaktır,

on vadiye ayrılır.

10 Kalelerin çevresini kuşatan,

surları koruyan

sıra hendeklerin görüntüsü

13 nasılsa, öyledir bu vadinin görüntüsü; yardan uzanan kayalar,

tıpkı kale tabanından

1/ Malebolge = Dante’nin türettiği

bir sözcük (male = kötü ; bolge = cepler); Dante sekizinci daireyi bu sözcükle adlandırıyor; bu daire ortak

merkezli on hendekten (bölge)

oluşur; yamacın kenarından uzanan

kayalar doğal köprüler oluşturarak,

hendeklerin üstünden ortadaki ku-

yuya ulaşmayı sağlar; sekizinci daire-

de hile, dalavere yapmış olanlar

bulunur.

4/ Lanetli = günahkârlar bulunduğu

için lanetli.

16 hendeğin karşı yakasına ulaşan

küçük köprüler gibi, hendekleri aşar,

kuyuya ulaşır, orada son bulur.

19 Geryon’un sırtından indiğimizde

işte burada bulduk kendimizi;

ozan sol yana gitti, peşinden gittim ben de.

22 Sağımda acınacak şeyler,

yeni işkenceler, yeni işkenceciler

gördüm, ilk hendek bunlarla tıka basaydı.

25 Dipteki günahkârlar çırılçıplaktı;

hendeğin ortasındakiler bize doğru geliyordu,

ötekiler bizim yönde, ama bizden hızlı yürüyordu:

28 Romalılar da jübile yılında

böyle yapmışlardı,

köprüden geçirirken büyük kalabalığı,

31 bir uçtakiler yüzlerini

şatoya dönüp San Pietro’ya,

öbür uçtakiler tepeye doğru gitmişlerdi.

17/ Küçük köprüler = Dante kaç köprü olduğunu belirtmiyor.

21/ Ozan = Vergilius.

24/ İlk hendek = burada kadın tellalları ile kadınları baştan çıkaranlar yer alır; Dante ile Vergilius’a doğru yürüyenler, kadınları başkaları için baştan çıkarmıştır (kadın tellalları, pezevenkler); ters yönde gidenler ise, bir kadını kendileri için baştan çıkarmıştır.

28/Jübile yılı = Bkz Cehennem I(1); jübile yılında Dante de Roma’da bulunuyordu.

30/ Köprü = Roma’dan geçen Tevere ırmağı üstündeki Sant’Angelo köprüsü.

32/ Şato = Sant’Angelo şatosu; Cem Sultan da tutuklu olarak bu şatoda kalmıştı.

32/ San Pietro = Roma’daki (bugün Vatikan’ın sınırları içinde kalan) ünlü kilise.

. 33/ Tepe = Sant'Angelo’nun karşısında yer alan, Orsini ailesinin oturduğu Monte Giordano.

34 Kara kayaların üstünde yer yer, elleri kırbaçlı, boynuzlu zebaniler

acımasızca kırbaçlıyordu buradakileri.

37 İlk kırbacı yiyen, kaçıyordu hemen!

ikinci üçüncü kırbacı

beklemiyordu hiçbiri.

40 Yürürken gözlerim birine takıldı, kendi kendime dedim ki:

“Gözüm bir yerden ısırıyor bu adamı.”

43 Kim olduğunu çıkarmak için durdum,

iyi yürekli ustam da durdu benimle birlikte,

ses çıkarmadı birkaç adım geri dönmeme;

46 kırbaç yiyen saklanmaya yeltendi

başını öne eğerek, ama beceremedi,

dedim ki ona: “Ey gözlerini yere eğen kişi,

49 yüz çizgilerin yanıltmıyorsa beni,

Venedico Caccianemico senin adın:

söylesene, bu işkenceye niçin çarptırıldın?”

52 O dedi ki: “Açık sözlerin, bir zamanların

dünyasını getirdi aklıma,

istemeye istemeye söyleyeceğim her şeyi.

44/ İyi yürekli ustam = Vergilius.

46/ Saklanmaya yeltendi = buraya

dek günahkârlar adlarının dünyalı-

lara anımsatılmasını istemişlerdi;

bundan böyle kimliklerini saklamaya

çalışacaklardır.

50/ Venedico Caccianemico = Bo-

logna’lı politikacı; birçok önemli

görevde bulummuştur; kızkardeşi

Ghisolabella’yı, Ferrara Markisi Eres-

te Obizzo’ya peşkeş çektiği söylenir.

55 Ghisolabella’ya markinin isteğini kabul ettiren benim,

kim ne derse desin o iğrenç olay konusunda.

58 Burada acı çeken tek Bolognalı değilim; burası öyle dolu ki Bolognalılarla,

Reno ile Savena arasında

61 ‘sipa’diyen bunca dil yoktur;

belge, tanık istersen eğer,

ne denli cimri olduğumuzu anımsa yeter.”

64 O böyle konuşurken bir zebani kamçısını

indirdi: “Yürü bakalım muhabbet tellalı”

dedi, “satılık kadın yok burada.”

67 Rehberimin yanına gittim;

birkaç adım daha atınca,

kıyıdan bir kayanın çıktığı yere geldik.

70 Kolayca tırmandık kayaya;

sağa dönüp tepesinde yürüdükten sonra

öncesiz sonrasız bu dairelerden çıkıp gittik.

73 Köprünün kemer yaptığı yere geldiğimizde,

kırbaç yiyenler geçsin diye

rehberim dedi ki: “Biraz bekle de,

60/ Reno ile Savena = Bologna’dan

geçen iki ırmak.

61/ Sipa = Bologna ağzında “evet” anlamında sözcük.

63/ Olduğumuzu = Bolognalıların.

67/ Rehberimin = Vergilius’un.

75/ Rehberim = Vergilius.

76 bizimle aynı yönde gittikleri

için yüzlerini göremediğin

bahtsızların da gör yüzlerini.”

79 Bu eski köprünün üstünde, kırbaç yiye yiye karşı yönden bize doğru gelen

kalabalığa çevirdik gözlerimizi.

82 İyi yürekli ustam, ben bir şey demeden

dedi ki: “Canı acısa da gözünden

yaş akmayan şu iri yarı adama baksana:

85 ne soylu bir duruşu var hâlâ!

İason’dur adı, Kolkhis’e gitti,

yüreğiyle aklıyla altın postu elde etti.

88 Lemnos adasına da gitti,

taş yürekli, eli maşalı kadınlar erkekleri

öldürmüşlerdi o gittiğinde.

91 Orada tatlı sözlerle, yöntemlerle

Hysippyle’nin gönlünü çaldı, daha önce

bu kadın öbür kadınları kandırmıştı.

94 Gebe kalan kadını, adada bırakıp kaçtı;

bu suçtan işkenceye çarptırıldı.

Medeia’nın da öcü alınıyor böylece.

82/ İyi yürekli ustam = Vergilius.

86/ lason = Argonaut’lar seferinin kahramanı; Argo gemisini yaptırmış,yanına aldığı yiğitlerle birlikte Karadeniz seferine çıkarak, altın postu eline geçirmek için Kolkhis’e gitmiştir.

88/ Lemnos = Limni adası.

92/ Hypspyle = Lemnos kraliçesi;Lemnoslu kadınlar bir gece adadaki erkekleri öldürdüklerinde, kadınları aldatarak babasını kurtarır; Argonaut’lar adaya geldiklerinde İason tarafından ırzına geçilir.

96/ Medeia = Kolkhis kralının kızı; İason, altın postu ele geçirmesine yardım eden Medeia ile evlenir ama daha sonra terk eder onu; Medeia iki çocuğunu öldürerek öç alır kocasından.

97 Hep başkalarını kandırdı, yanında yürüyenler; birinci vadiyle, burada işkence görenler

konusunda bu öğrendiklerin yeter.”

100 Daracık yolun ikinci yükseltiyle

kesiştiği yere gelmiştik bile,

bir başka kemer dayanıyordu bu yükseltiye.

103 İkinci hendektekilerin iniltilerini işittik burada, burunlarından soluyor,

avuçlarıyla tokatlıyorlardı kendilerini.

106 Aşağıdan yükselen soluklar yoğunlaşıyor, yamaçları vıcık vıcık küf kaplıyordu,

insanın gözleri de, burnu da rahatsız oluyordu.

109 Aşağısı karanlıktı, kemerin üstüne, kayanın en yüksek yerine

çıkmadan bir şey görünmüyordu.

112 Oraya çıktık; hendeğin dibinde

insanlar vardı, pisliğe gömülmüşlerdi,

belli ki pislik keneflerden çekilmişti.

115 Gözlerimle tararken hendeğin dibini

birini gördüm, öyle boka bulanmıştı ki başı,

anlayamadım din adamı olup olmadığını.

103/ İkinci hendektekiler = bu hen-

dekte dalkavuklar yer alır.

117/ Anlayamadım din adamı olup

olmadığını = başı pislik içinde ol-

duğu için din adamları gibi başında

takke olup olmadığını anlayamadım.

118 Bağırdı bana doğru: “Ötekilere değil de niçin bana bakıyorsun bunca dikkatle?”

Dedim ki: “Belleğim yanıltmıyorsa beni,

121 saçların kuruyken de görmüştüm seni: Lucca’lı Alessio Interminei’sin sen;

ötekilere değil de sana bakmamın nedeni bu.”

124 Bunun üzerine ellerini başına vurdu:

“El etek öptüğüm için pisliğe gömdüler beni,

dilim övgüler düzmekten bıkmak bilmezdi.”

127 Rehberim bana: “Gözlerini” dedi,

“biraz daha öteye çevir de,

kir pas içinde, saçları cadı gibi,

130 şu kızın yüzüne bak iyice,

boklu tırnaklarıyla vücudunu kaşıyor,

kâh yere çömeliyor, kâh ayağa kalkıyor.

133 ‘Verdiğimi sevdin mi?’ diye

sorunca sevgilisi, ‘Hem de nasıl!’ diye

yanıt veren Thais orospusu bu.

136 Gözlerimiz artık görmeye doydu.”

122/ Alessio Interminei = Lucca'lı

krallık yanlısı soylu.

127/ Rehberim = Vergilius.

135/ Thais = Latin yazar Teren-

tius’un (10. 185-159), bir kadını elde

etmek için hadım olduğunu söyleyen

bir erkeğin serüvenini işleyen gül-

dürüsü Eunuchus’un (Hadım) baş

kişisi.

On Dokuzuncu Kanto

1 Ey büyücü Simon, ey onu izleyenler,

Tanrı’nın, iyilikle gerdeğe girmesi gereken

nesnelerini, altınla gümüş uğruna lekeleyen

4 aç gözlü sefiller,

borular sizin için çalacak şimdi,

üçüncü hendektesiniz madem ki.

7 Bir sonraki mezara varmıştık artık,

hendeğin tam ortasındaki

kayanın tepesine çıkmıştık.

10 Ey ulu bilge, gökyüzünde,

yeryüzünde, yerin dibinde

dağıttığın adalet nasıl da yerinde!

13 Hendeğin çeperlerinde, dibinde

soluk renkli taşlar gördüm, üzerlerinde

delikler vardı, hepsi aynı genişlikte.

1/ Büyücü Simon = vaftiz yetkisini

elde edebilmek için, İsa’nın havari-

lerine para öneren büyücü (Simon

Magus); batı dillerinde din sömü-

rücülüğü, dinden çıkar sağlama anla-

mına kutlanılan “simoni” sözcüğü

onun adından türetilmiştir.

1/ Onu izleyenler = dini kullanarak

para, güç sahibi olanlar.

3/ Lekeleyen = satan, sömüren.

5/ Borular = cezaya çarptırılanlar

cezaevine ya da idam sehpasına götü-

rülürken boru çalınırdı.

10/ Ulu bilge = Tanrı.

11/ Yerin dibinde = Cehennem’de.

16 Bu delikler benim güzel San Giovanni’mde açılmış vaftiz deliklerinden ne

daha dardı, ne daha enli;

19 boğulmaktan kurtarmak için birini

bunlardan birini kırmıştım birkaç yıl önce;

umarım sözlerim inandırır aksini düşünenleri.

22 Her deliğin ağzından bir günahkârın ayakları,

bacakları çıkıyordu dışarı,

gövde baldırlara dek içeride kalıyordu.

25 Her birinin ayak tabanları alev alevdi;

eklemler öyle hızlı çırpınıyordu ki,

sazlardan kamışlardan prangalar zor dayanıyordu.

28 Alev, yağlı bir nesne üzerinde

nasıl yukarıya doğru süzülürse,

topuklardan ayak uçlarına öyle süzülüyordu.

31 “Usta” dedim, “herkesten çok debelenen,

öfkesi burnundan tüten, daha da kızıl alev emen

şu adam kim?”

16/ San Giovanni = Floransa’daki

San Giovanni kilisesi; Dante de

burada vaftiz olmuştu.

21/ Sözlerim inandırır aksini düşü-

nenleri = Dante vaftiz deliğini niçin

kırdığını açıklayarak, büyük bir ola-

sılıkla, kendisine yöneltilen kutsal

yerlere saldırı suçlamasına yanıt veri-

yor; ancak deliklerde su bulunmadığı

için “boğulmaktan” sözcüğü havasız-

lıktan boğulmak anlamına kulla-

nılmış olabilir; bir yoruma göre de

Dante, ayağı deliğe sıkışan bir ço-

cuğu kurtarmak için deliğin taşlarını

kırmıştır.

31/ Usta = Vergilius.

33/ Adam = 1277 ile 1280 yılları ara-

sında papalık yapan ve dinden çıkar

sağlayan Niccolo III; daha sonraki

dizelerde başının altında başka papa-

ların da yattığını söyleyecektir.

34 Yanıt verdi: “Eğer istersen, şu az eğimli yokuştan seni indireyim,

kimliğini, günahlarını kendisinden öğren.”

37 Dedim ki: “Ben de isterim, sen ne istersen:

efendimsin, sözünden çıkmadığımı bilirsin,

aklımdan geçenleri bile sezersin sen.”

40 Bunun üzerine dördüncü yükseltiye geçtik,

sola dönüp, aşağıya indik,

delik deşik, daracık bir yere geldik.

43 İyi yürekli ustam ayırmadı yine beni yanından,

bir delikte bacaklarıyla ağlayan

adamın yanına götürdü.

46 “Ey tepesi toprağa gömülü

acılı ruh” diye söze girdim, “kim olursan

ol, konuş elinden geliyorsa.”

49 Ölümünü geciktirmek için papaz çağırtan

bir ayağı çukurda azılı bir katile günah çıkartan

bir papaz gibiydim orada.

52 Seslendi bana: “Bonifazio, geldin mi yoksa, sen misin ayakta duran orada?

Demek kitap kandırdı beni, erken öldürdü seni.

38/ Efendimsin = Bkz Cehennem II (140).

43/ İyi yürekli ustam = Vergilius.

45/ Adamın = Niccolo III.

50/ Azılı bir katil = eski bir Floransa

yasasına göre, adam öldürenler baş

aşağı toprağa gömülür, ayakları dışa-

rıda bırakılırdı.

52/ Bonifazio = 1294 ile 1303 yılları arasında papalık yapan Bonifazio VIII; baskı yaparak papa Celestino V’in görevi bırakmasını sağlamış (Bkz Cehennem III) böylece “güzel kadını” (Kilise) ele geçirmiştir.

55 Uğrunda güzel kadını hileyle ele geçirdiğin, sonra da sömürdüğün altınlara

bunca çabuk mu doydun yoksa?”

58 Söyleneni anlamayınca

vereceği yanıtı bulamayan,

şaşırıp kalan birine döndüm o an.

61 Bunun üzerine Vergilius: “Çabuk” dedi,

“senin sandığın kişi değilim de, ona”;

yanıt verdim istediği gibi.

64 Bunun üzerine ruh olanca gücüyle

ayaklarını kastı, içini çekti,

yakarır gibi: “Ne istiyorsun peki?” dedi.

67 “Kim olduğumu bilmen önemliyse,

bu amaçla sarp yamaçtan indinse,

bil ki kutsal kaftanı giydim,

70 saf kan ayı soyundan geldim,

yeryüzünde yavrularıma kanat gerdim,

burada, altın kesesine kendim girdim.

54/ Kitap = Cehennemdekilerin

geleceği okudukları fal kitabı;

Niccolo III, Dante’yi Bonifazio VIII

sandığı için kitabın kendisine yanlış

bilgi verdiğini söylüyor; çünkü

Bonifazio 1303 yılında ölecektir, oysa

Dante bu geziyi 1300 yılında yap-

maktadır.

69/ Kutsal kaftan = papalığın simgesi.

70/ Ayı soyundan geldim = Niccolo III Orsini ailesindendi (Orsi = ayılar) 71/ Yavrulanma kanat gerdim =akrabalarını kayırdığını itiraf ediyor.

72/ Burada altın kesesine kendim girdim = oysa yeryüzünde altınları kesesine dolduruyordu.

73 Benden önce gelen din sömürücüleri

başımın altında üst üste yatmakta,

taşların oyuklarında.

76 Ben de düşeceğim aşağıya,

demin o ani soruyu sorduğumda

seni benzettiğim kişi gelince.

79 Ama onun kıpkırmızı ayaklarla yerde

çakılı durması, benim böyle tepesi üstü

ayaklarımın yanmasından az sürecek;

82 çünkü onun ardından batıdan,

yasa nedir bilmez bir çoban gelecek,

onu da, beni de mat edecek.

85 Makkabelerin yeni İason’u olacak:

kral, ilkine nasıl baş eğdiyse,

Fransa kralı da öyle davranacak.”

88 Çılgınlık ettim belki

şu yanıtı vermekle: “Söylesene peki:

Efendimiz ermiş Petrus’dan neler istedi,

91 yetkesinin anahtarını

ona vermeden önce? Hiçbir şey istemedi,

yalnızca ‘Peşimdem gel’ dedi.

82/ Batıdan = Roma’ya oranla batı-

dan; çünkü daha sonra 1305 ile 1314

arasında papa olan Clemente V, daha

önce Bordeaux (Fransa) piskoposuy-

du; Clemente V, papalığın merkezini

Roma’dan Avignon’a taşımıştır.

83/ Bir çoban = papa (Clemente V.)

85/ Makkabelerin yeni lason’ıı ola-

cak = Kitabı Mukaddes’e göre (Mak-

kabeler bölümü) Simon Il’nin oğlu

lason, kral Antiokhus’a para vererek

Yahudilerin baş rahibi olmuştur; Kral

Antiokhus’un lason’un isteğini ye-

rine getirmesi gibi, Fransa kralı (Gü-

zel Philippe) da Clemente V’in istek-

lerini yerine getirecektir.

90/ Efendimiz = İsa.

94 Ne Petrus, ne de ötekiler, ne altın, ne gümüş istediler

Matya’dan, hain ruhun yerine geçtiğinde.

97 Sana verilen ceza yerinde;

Charles’a ters davranmana

yol açan haram parayı iyi sakla.

100 Yeryüzünde elinde tuttuğun

kutsal anahtarlara

duyduğum saygı engel olmasa,

103 daha da ağır sözler söylerdim; çünkü cimriliğiniz dünyayı karartıyor,

iyileri ezip, kötüleri yüceltiyor.

106 İncil’i yazan, siz çobanları görmüş olmalı, krallarla suların üstünde

orospuluk eden kadını gördüğünde:

109 yedi başlı doğmuştu o kadın

ve gücünü on boynuzdan almıştı

kocası erdemi benimsedikçe.

94/ Petrus = Bkz Cehennem 1(134).

94/ Ötekiler = İsa’nın öbür havarileri.

96/ Hain ruh = Yahuda (Bkz Cehennem IX); Matya, Yahuda’nın yerini almıştır.

98/ Charles’a ters davranmana yol açan haram para = Niccolo III’ün Napoli ve Sicilya kralı Charles d’Anjou’ya saldırmak için dönemin politikacılarından Giovanni da Procida’dan para aldığı söylenir.

106/ Incil’i yazan = havari Yuhanna (Giovanni, Jean).

106/ Çobanlar = din adamları.

108/ Kadın = Kilise.

109/ Yedi başlı = Hıristiyanlığın yedi kutsal ayinine (vaftiz, günah çıkartma vb) ya da pagan Roma’nın yedi tepesine gönderme yapılıyor.

110/ On boynuz = on emre (Sina dağında Tanrı’nın Musa’ya verdiğine inanılan on buyruk) ya da pagan Roma’nın on kralına gönderme yapılıyor.

111/ Kocası = papa.

112 Altınla gümüşü tanrı yaptınız kendinize; putatapardan farkınız,

bir yerine yüz puta tapmanız.

115 Ey Constantinus, mezhep değiştirmen değil ama, zengin olan ilk papanın aldığı drahoma

nice kötülüğün anası oldu!”

118 Bu notaları seslendirirken ben ona, öfkesinin ya da vicdan azabının etkisiyle,

o, iki ayağını da büyük bir hızla sallıyordu.

121 Sanırım rehberim de durumdan hoşnuttu, güleç bir yüzle dinliyordu

söylediğim sözlerin gerçek anlamını.

124 Bu nedenle olmalı, iki koluyla beni kavradı; göğsünün üzerine bastırdı,

indiği yoldan yukarı tırmandı;

127 yol boyunca beni hiç bırakmadı,

dördüncü yükseltiden beşinciye geçilen

kemerin tepesine götürdü beni.

130 Orada yükünü yavaşça indirdi,

keçilerin bile geçemeyeceği

sarp, çetin kayanın üstüne.

133 Burada başka bir vadi göründü gözlerime.

116/ Zengin olan ilk papanın aldığı

drahoma = Dante de papaların yer-

yüzündeki yetkelerinin kökenini

Constantinus’un bağışına bağlıyor;

Constantinus dördüncü yüzyılda baş-

kentini Bizans’a taşıdığında, toprak-

larının batıda kalan bölümünü Kili'

seye bağışlamıştı; bu bağışı kabul

eden (zengin olan) papa Silvestro

I’dir.

121/ Rehberim = Vergilius.

Yirminci Kanto

1 Yeni acılar dökmem gerek dizelere,

ilk bölümün yirminci kantosunun konusu

yerin dibindekileri getirmek için dile.

4 Acılı gözyaşlarının biriktiği

karşımdaki hendeğin dibine

bakıyordum olanca dikkatimle:

7 değirmi vadiden gelen insanlar gördüm,

sessizce ağlıyorlardı, yeryüzünde

ayinde yürür gibi yürüyorlardı.

10 Bakışlarımı dibe, onlara doğru indirince

şaşırdım, çeneleriyle gövdeleri

arasının ters dönmüş olduğunu gördüm:

13 böbreklerine bakıyordu yüzleri,

gerisin geri yürüyorlardı,

çünkü önlerini görmüyorlardı.

3/ Yerin dibindekiler = Cehennemdekiler

13/ Böbreklerine bakıyordu = böbreklerinin bulunduğu bölgeye.

16 Belki de inme nedeniyle vücutları kıvrılmıştı böyle;

ama ne duymuş, ne de görmüştüm böyle inmeli.

19 Ey okur, Tanrı yararlandırsın seni

okuduklarından, ama yine de kendi kendine

karar ver, gözlerim kuru kalabilir miydi,

22 insanın görünüşünün, kaba etleri

gözyaşları sulayacak gibi

değiştiğini yakından görünce.

25 Sarp yamacın kayalarından birine dayanıp öyle ağladım ki, rehberim şöyle dedi:

“Bu budalalar gibi misin yoksa sen de?

28 Burada acımanın ancak ölüsü bulunur;

Tanrı’nın verdiği cezaya acımaktan

daha büyük suç mu olur?

31 Kaldır başını, kaldır, Thebai’lilerin gözleri

önünde yarılan yerin içine düşeni

gör; ‘Nereye düşüyorsun, niye savaşı bırakıyorsun

19/ Tanrı yararlandırsın seni = ders

almanı sağlasın (da gelecekten haber

vermeye kalkma).

21/ Gözlerim kuru kalabilir miydi = ağlamadan durabilir miydim.

26/ Rehberim = Vergilius.

30/ Daha büyük suç olur mu = Dan-

te’nin acıma duyması karşısında daha

önce tepki göstermeyen Vergilius, ilk

kez böyle sert bir tepki gösteriyor;

çünkü burada, gelecekten haber ver-

mek gibi, insan aklıyla bağdaşmayan

bir etkinlikte bulunanlar söz konu-

sudur.

34 Amphiaraos?’ diye bağırtmıştı herkesi.

Ama o, her geleni yakalayan Minos’un

önüne dek yuvarlanmayı sürdürmüştü.

37 Bak, sırta dönüşmüş göğsü;

çok ileriyi görmek istediği için,

arkasına bakıyor, gerisin geri yürüyor.

40 Teiresias’a bak, erkekti

kadın oldu, görünüşü değişti,

değişime uğradı her yeri;

43 yeniden girebilmek için erkek kılığına,

birbirine sarılı iki yılana, sopasıyla

vurmak zorunda kaldı bir kez daha.

46 Onu izleyen, sırtı karnına dayalı Aronta,

aşağılarda oturan Carrara’lının kazma

salladığı Luni dağlarında,

49 ak mermerler arasında

bir mağaraya yerleşmiş, yıldızlara,

denize bakmıştı doya doya.

34/ Amphiaraos = Thebai kentine

saldıran yedi kraldan biri; geleceği

bilmek yetisi olduğu için savaşta öle-

ceğini öğrenince kaçmak ister; ama

Jüpiter’in gönderdiği bir şimşekle yer

yarılır, herkesin gözleri önünde,

arabası, atlarıyla birlikte toprağa

gömülür.

35/ Minos = Bkz Cehennem V(4).

40/ Teiresias = Thehai’li bilici; çiftleşmekte olan iki yılana sopasıyla vurunca kadına dönüşür; yedi yıl süreyle kadın olarak kalır.

46/ Aronta = Etrıisk bilici; Caesar ile Pompeius arasındaki iç savaş sırasında Caesar’ın savaşı kazanacağı haberini vermiştir.

48/ Luni dağları = La Spezia’nın kuzeyinde yer alan Lunigiana bölgesi; Dante 1306 yılında bir süre burada kalmıştır.

49/ Ak mermerler arasında = Carrara bölgesi mermer yataklarıyla ünlüdür.

52 Göremediğin memelerini dağılmış saçları örten, vücudunun kıllarla kaplı

bölümü önde olan kadının adı

55 Manto, bir sürü yer dolaştıktan sonra, karar kıldı benim doğduğum topraklarda;

biraz ondan söz etmek istiyorum sana.

58 Babası bu dünyadan göçünce

Bacchus’un kenti tutsak düşünce,

dünyayı dolaştı uzun süre.

61 Güzel İtalya’nın yukarı kesiminde,

Alplerin eteğinde, Tyrol bölgesinde

Almanya’yı kuşatan bir göl vardır, Benaco adında.

64 Garda ile Val Camonica arasında,

belki de binden fazla ırmağın suyu

Pennino’yu sulayıp, dökülür bu göle.

67 Bir merkez vardır buranın orta yerinde,

Trento, Brescia, Verona piskoposları birlikte

ayin yapabilirler bu yerde.

70 Kıyının en alçak kesiminde

göz alıcı, güçlü Peschiera kalesi yükselir

Brescia’lılarla Bergamo’lular ona vız gelir.

55/ Manto = Teiresias’ın kızı ünlü

bilici; babasının ölümünden sonra

Thebai’den kaçar; son olarak yerleş-

tiği yerde Mantova kenti kurulur.

Vergilius Mantova’da doğmuştur.

63/ Benaco = bugün Garda gölü.

6. 4/ Val Camonica = İtalya’nın Lom-

bardia bölgesinde bir vadi.

66/ Pennino = Apennin dağları ola-

bilir; bu durumda Dante yanlış bir

bilgiye dayanarak, Alplerin Garda

gölünün kuzeyinden Val Camo-

nica’ya uzanan kesimine Apennin

demiş oluyor.

73 Benaco’nun içine sığmayan suları buraya dökülür, aşağıda yeşil çayırları

sulayan bir akarsuya dönüşür.

76 Akarsu artık Benaco adını bırakır,

Governol’a dek Mincio adını alır,

burada Po ırmağına ulaşır.

79 Ama çok geçmeden bir ovaya yayılır,

burada bir bataklık oluşur;

kimi kez yaz boyunca hastalık kaynağı olur.

82 Yabani bakire oradan geçerken

bataklığın ortasında bir kara gördü,

ekilmemişti, insan eli değmemişti.

85 İnsanlardan kaçıp oraya yerleşti

uşaklarıyla birlikte ve sanatını uyguladı;

orada yaşadı, ruhsuz bedenini oraya bıraktı.

88 Daha sonra, çevredeki insanlar

dört bir yana yayılan bataklığın sınırladığı

bu güvenli bölgede toplandılar.

91 Ölünün kemikleri üzerinde bir kent kurdular,

ilk oturanın anısına, Mantova adını verdiler,

başka ad aramaya gerek görmediler.

77/ Governnol = bugün Governolo.

82/ Yabani bakire = Manto.

94 Eskiden, Casalodi budalası Pinamonte’nin oyununa gelmeden önce,

oturanların sayısı daha fazlaydı.

97 Kentimin kuruluşunu değişik biçimde

anlatan olursa, yalanlar gerçeği

değiştirmesin diye uyarmak istedim seni.”

100 Dedim ki: “Usta, söylediklerin öyle kesin ki, öyle inanıyorum ki sana, başka sözlerin değeri

sönmüş kömür gibi, seninkilerin yanında.

103 Söylesene bana, gelenler arasında

dikkati çeken biri var mı?

Aklım hep bu noktaya takılı.”

106 Dedi ki: “Yanaklarından esmer omuzlarına sakalı dökülen adam var ya,

falcılık yapıyordu Yunanistan’da,

109 ülkenin erkekleri boşalıp da

yalnızca beşikteki çocuklar kaldığında;

Aulis’te Kalkhas ile birlikte

112 ilk o verdi palamarı çözme

buyruğunu. Euryplos’tur adı,

benim tragedyam da över onu bir yerinde,

94/ Casalodi = papa yanlısı Mantova senyörü Alberto da Casalodi; krallık yanlısı Pinamonte Bonacolosi’nin önerilerine uyunca, senyörlüğünden olur (1272).

97/ Değişik biçimde anlatan = Vergilius Aeneis’te Mantova’nın kuruluşunu başka türlü anlatır; Dante Vergilius’a bu yanlışı düzelttiriyor.

100/ Usta = Vergilius.

111/ Kalkhas = Yunan bilici.

113/ Euryplos = Troya savaşı için

yola çıkma vaktinin geldiğini belir-

ten Yunan bilici.

114/ Benim tragedyam = Vergilius’un

yazmış olduğu Aeneis destanı; o dönemde destansı biçeme tragedya adı veriliyordu.

115 sen de bilirsin, baştan sona okudun kitabı.

Michele Scotto, yanındaki sıskanın adı,

büyü işlerinin bilirdi girdisini çıktısını.

118 Şu gördüğün Guido Bonatti, öteki de Asdente, keşke deriyle iplikten başka şeye değmeseydi elim diyor,

ama son pişmanlık fayda etmiyor.

121 Şu bahtsız kadınlar da, falcı olmak istediler, iğneyi, mekiği, iği bir kenara ittiler;

büyücülük yaptılar otlarla muskalarla.

124 Yürü gidelim artık, Kabil dikenleriyle iki yarıkürenin sınırına ulaştı bile,

Sevilla’nın altında denize değmekte.

127 Ay yusyuvarlaktı dün gece,

sen de anımsamalısın bunu,

ormanda kaç kez yardımına koştu.”

130 Bir yandan yürürken, bir yandan bunları diyordu.

116/ Michele Scotto = Michael Scot

ya da Scott (1175-1255); lskoçyalı

astrolog; Palermo’da Federigo II’nin

sarayında bulunmuştur.

118/ Guido Bonatti = Guido Monte-

feltro’nun danışmanı Forli'li astrolog.

118/ Asdente = bilicilik de yapan

Parma’lı ayakkabıcı.

124/ Kabil dikenleriyle = ortaçağda

ayın üzerindeki lekeler Kabil’in sır-

tında taşıdığı diken demetleri olarak

yorumlanırdı.

126/ Sevilla’nın altında denize değ-

mekte = ayın iki yarıkürenin ortak

ufkunda olduğu, Sevilla’da (dünya-

nın batı ucu; Kudüs de doğu uç sayı-

lıyordu) en yüksek noktada olduğu

belirtiliyor.

Yirmi Birinci Kanto

1 Böylece, komedyamın seslendirmeyi

önemsemediği şeylerden söz ede ede,

köprüden köprüye geçtik; kemerin en yüksek yerinde,

4 Malebolge’nin, umarsız iniltilerin yükseldiği

öteki yarığını görmek için mola verdik;

zifiri karanlıktı yarığın dibi.

7 Kışın denize açılamayan Venediklilerin,

kalafata çektikleri tekneleri

onarmak için tersanede zift kaynatmaları gibi

10 -bu sırada kimi gemisini yeniler,

kaç sefer yapmış geminin bordasını temizler;

kimi pruva, kimi pupa çekiçler;

13 kimi kürek yapar, kimi halat büker;

kimi mizana, kimi artene yelkeni diker;

işte buranın dibinde de,

16 ateşin etkisiyle değilse bile,

kutsal bir beceriyle bir zift kaynıyordu,

kıyıyı dört bir yandan sarıyordu.

1/ Komedyamın = İlahi Komedya.

5/ Öteki yarığını = dalaverecilerin

bulunduğu beşinci hendek.

19 Zifti görmesine görüyordum, ama yalnızca, kaynaya kaynaya şişen,

ardından sönen kabarcıkları seçiyordum.

22 Sürekli aşağıya bakarken ben,

ustam “Dikkat et, dikkat et!” dedi,

beni bulunduğum yerden çekti.

25 Bunun üzerine ben, kaçması gereken tehlikeyi görüp de, ne yapacağını bilemeyen,

ama yine de bakmaktan vazgeçmeyen

28 biri gibi arkaya döndüm:

kayanın üstünden bize doğru

kara bir zebaninin koştuğunu gördüm.

31 Öyle korkunçtu ki görünüşü!

yüzünde acıma duygusu kalmamıştı,

ayakları hızlı, kanatları açıktı!

34 Kalkık, sivri omuzlarının üstünde

bir günahkâr taşıyordu, sıkı sıkıya tutuyordu

adamım ayaklarını.

37 “Hey Malebranche’ler” diye bağırdı, bizim köprüde: “Alın size eski bir Santa Zita’lı!

Ben geri dönüyorum, en alta atın onu,

23/ Ustam = Vergilius

37/ Malebranche = beşinci hendekteki zebaniler (male = kötü; branche

= pençeler).

38/ Eski bir Santa Zita’lı = Lucca’lı bir devlet görevlisi; kadın ermiş (Santa) Zita, Lucca kentinin koruyucusu sayılıyordu; Toscana’da devlet görevlilerine “eski” sıfatı yakıştırılırdı; burada sözü edilen kişi, 1300

yılında öldüğü bilinen Martin Bottaio olabilir.

40 orası böyleleriyle dolu,

herkes üçkâğıtçı, Bonturo dışında,

hayır diyenler evet diyor para uğruna.”

43 Sırtındakini aşağıya attı, sonra

sarp kayadan geri döndü; bir çoban köpeği

hırsızın peşine o hızla düşemezdi.

46 Öteki zifte battı, sırtüstü yüze çıktı sonra,

köprünün altındaki zebaniler bağırdılar ona:

“Burada Santo Volto yardıma gelmez!

49 Burada Serchio’daki gibi yüzülmez!

Pençemizi tatmak istemiyorsan eğer,

sakın ziftin üstüne çıkma.”

52 Sonra yüz zıpkınla onu aşağıya ittiler,

”Bu kapalı yerde oyna şimdi” dediler,

“dolap çevir gizlice, elinden gelirse eğer.”

55 Yüzeye çıkan eti, aşçılar da

tencerenin dibine böyle iter,

yamaklarının elindeki çatalla.

40/ Orası = Lucca.

41/ Bonturo = Bonturo Da ti; bu kişi

çevirdiği dolaplarla ünlüdür; Dante,

“herkes üçkâğıtçı, Bonturo dışında”

diyerek alay ediyor.

42/ Para uğruna = paranın açamaya-

cağı kapı yok anlamına.

46/ Öteki = günahkâr.

48/ Santo Volto = Kutsal Yüz (Bizans

döneminden kalma, İsa’yı çarmıhta

gösteren, Lucca’ltların Tanrı’nın

elinden çıktığına inandıkları tahta

yontu).

49/ Serchio = Lucca yakınında bir

ırmak; yaz aylarında Lucca’lılar bu

ırmakta yüzerdi.

58 Ustam: “Burada olduğunu görmesinler”

dedi, “bir kayanın arkasına

çök ki, siper olsun sana;

61 ne denli söverlerse sövsünler bana,

sakın korkma, iyi bilirim bu işleri

ilk kez dalaşmıyorum onlarla.”

64 Sonra, köprünün öbür yakasına geçti, altıncı yükseltiye ulaştığında

korkusuz bir havaya girdi.

67 Zebaniler, sadaka istemek için duraksayan

yoksul birine fırtına gibi saldıran

bir köpek öfkesiyle, köprünün altından

70 çıktılar ve ellerindeki

bütün zıpkınları ona çevirdiler;

ama o: “Hainlik etmeyin!” diye seslendi,

73 “Zıpkınlarınız vurmadan önce bedenimi, içinizden biri gelip dinlesin beni,

kararınızı ondan sonra verin.”

76 Bir ağızdan bağırdılar: “Malacoda gitsin!”;

hepsi durdu, öne çıktı biri,

rehberime doğru gelip: “Ne istiyorsun?” dedi.

79 Ustam yanıt verdi: “Malacoda, sanıyor musun ki,

Tanrı istemeseydi, yazgı destek vermeseydi,

kurduğunuz tuzakları atlatıp da

58/ Ustam = Vergilius.

78/ Rehberime doğru = Vergilius'a doğru.

79/ Ustam = Vergilius.

79/ Malacoda = buradaki zebanilerin adı (mala = kötü; coda = kuyruk).

82 gelebilirdim buraya?

Bırak da gidelim, çünkü bu tehlikeli

yolu birine göstermem, cennetin isteği.”

85 Bu sözler öyle incitti ki

onurunu, ayaklarının dibine düştü zıpkını,

ötekilere: “Vurmayın bunları” dedi.

88 Rehberim de bana: “Köprünün kayaları

arasında iki büklüm oturan sen,

korkmadan yanıma gel şimdi” dedi.

91 Ayağa kalktım, ona doğru gittim koşar adım;

zebaniler öne çıktı hep birlikte,

öyle ki, sözlerini tutmayacaklar sandım;

94 verilen söze güvenip Caprona’dan çıkarken, çevrelerinin kuşatıldığını görünce

korkuya kapılan askerleri görmüştüm vaktiyle.

97 Ustama sarıldım olanca gücümle,

gözlerimi hiç çekmeden

suratsız yüzlerinden.

100 Zıpkınları indirdiler: “Okşayayım mı”

dedi içlerinden biri, “şunun sırtını?”

Yanıt geldi: “Evet, tam orasını.”

84/ Birine = Dante’ye.

88/ Rehberim = Vergilius.

94/ Caprona’dan çıkarken = 1289

yılı Ağustos ayında Floransa ve Luc-

ca ile Pisa arasında çıkan çatışmada,

Pisa’lıların elindeki Caprona kalesi

teslim olmuştu; bu çatışmaya Dante

de katılmıştı.

97/ Ustama = Vergilius’a.

103 Ama ustamla konuşmuş olan zebani hemen başını çevirdi,

“Dur Scarmiglione, dur!” dedi.

106 Sonra bize: “Bu kayadan daha ileri

gidemezsiniz, çünkü olduğu gibi devrildi,

dipteki altıncı kemer” dedi.

109 “İlle de gitmek istiyorsanız ileri,

şu mağara boyunca gidin; önünüze bir kaya

çıkar az sonra, geçit veren bir kaya.

112 Dün, bu saatten tam beş saat sonra,

bin iki yüz altmış altı yıl doldu

yolun kapanışından bu yana.

115 Ziftin yüzüne çıkan var mı, baksınlar diye;

""birkaç adam gönderiyorum o yana,

onlarla birlikte gidin, bir şey yapmazlar size.”

118 Sonra, “Alichino, Calcabrina, buraya gelin, bir de sen Cagnazzo” dedi ötekilere;

“Barbariccia da yol göstersin.

103/ Ustamla = Vergilius’la.

103/ Zebani = Malacoda.

105/ Scarmiglione = Dante’nin uydurduğu bir ad (dağıtan, altüst eden anlamına).

10S/ Altıncı kemer = Malacoda yalan söylemektedir, yalnızca altıncı kemer değil kemerlerin tümü, İsa’nın çarmıhta ölümü üzerine meydana geldiğine inanılan deprem sırasında yıkılmıştır.

113/ Bin iki yüz altmış altı yıl = Dante de, İsa’nın 34 yılında öğleye doğru öldüğüne inanır; yaptığı hesaba göre bu sahne 1300 yılının kutsal cumartesi günü sabah saat 7’de geçmektedir.

118/ Alichino = “eğik kanat”.

118/ Calcabrina = “kırağı çiğneyen”.

119/ Cagnazzo = “pis köpek".

120/ Barbariccia = “kıvırcık sakal”.

121 Libicocco ile Draghignazzo, siz de gidin, çengel dişli Ciriatto ile Graffiacane,

Farfarello ile çılgın Rubicante, siz de.

124 Kaynar ziftin çevresine göz atın;

bu iki kişinin, hendeklerin üstünden aşan

öbür kayaya varmalarını sağlayın.”

127 “Usta, neler görüyorum böyle?”

dedim, “biz bize gidelim, başkası gelmesin,

yolu biliyorsan, sen yeterlisin.

130 Dikkat kesildinse, her zaman yaptığın gibi, diş gıcırdatıp, kaş titrettiklerini

sen de görüyorsun değil mi?”

133 O dedi ki: “Sakın korkayım deme;

diş gıcırtılarını önemseme,

diş gıcırtıları ziftte pişenlere.”

136 Yükseltinin üstünde sola döndüler, ama daha önce dişleriyle dillerini

ısırıp, reislerine işaret verdiler;

139 o da, götünü öttürdü borazan gibi.

121/Libicocco = “Libyalı".

121/ Draghignazzo = “kötü canavar”.

122/ Ciriatto = “domuz”.

122/ Graffiacane = “köpek tırmalayan".

123/ Farfarello = “delişmen”.

12. 3/ Rubicante = “kızılımsı”.

125/ Bu iki kişinin = Dante ile Vergilius.

126/ Sağlayın = bu kemer de yıkılmış

olduğu için Malacoda’nın dediğinin

gerçekleşmesi söz konusu değildir.

127/ Usta = Vergilius.

131/ Kaş titrettiklerini = tehdit savurduklarını.

138/ işaret verdiler = söylenenleri anladıklarını belirttiler.

Yirmi İkinci Kanto

1 Çadır toplayan, düşmana saldıran,

geçit yapan, kimi kez ölümden kaçan

atlılar gördüm vaktiyle;

4 ey Arezzo’lular, akıncılar gördüm,

yarışlar gördüm sizin ülkenizde,

cirit atanlar, mızrak savuranlar gördüm;

7 kimi kez borazan, kimi kez çan sesleri

gelir, davullar çalınır, işaretler verilirdi

kalelerden, yerli, yabancı geleneklere göre;

10 ama böyle görülmedik nefesli bir saza

ayak uyduran ne atlı, ne yaya, ne de karaya,

yıldızlara bakarak yol alan bir gemi gördüm.

13 On zebaniyle birlikte gidiyorduk şimdi.

Ah, zebaniler öyle korkunçtu ki! Ne var ki,

kiliseye ermişle, meyhaneye boğazına düşkünle gidilirdi.

4/ Arezzo’lular = Dante’nin de süvari

olarak katıldığı sanılan Arezzo savaşı;

bu savaşta Floransalı papalık yandaş-

ları, Arezzo’lu krallık yandaşlarını

bozguna uğratmışlardı (1289).

10/ Görülmedik nefesli bir saz = Bkz

Cehennem XXI(139)

11/ Karaya, yıldızlara bakarak yol

alan bir gemi = eski denizciler yön-

lerini kara görünüyorsa karaya göre,

kara görünmüyorsa yıldızlara göre

bulurlardı.

15/ Kiliseye ermişle = bir atasözü.

16 Gözlerimi zifte çevirmiştim yine,

amacım çukurun her bir yerini

ve içinde yananları iyice görebilmekti.

19 Sırtlarını çıkartarak, denizcilere

yaklaşan tehlikeyi

haber veren yunuslar gibi,

22 günahkârın biri

arada sırtını gösteriyordu,

sonra yıldırım hızıyla görünmez oluyordu.

25 Su dolu bir çukurun kıyısında

kurbağalar nasıl burunları dışarıda,

ayakları, gövdeleri suyun içinde dururlarsa,

28 her taraf öyle duran günahkâr doluydu;

ama yaklaşır yaklaşmaz Barbariccia,

hemen giriyorlardı ziftin içine.

31 Bir kurbağa suya dalarken, yanındaki

nasıl beklerse, bir günahkâr da öyle beklemekteydi,

hâlâ tüylerim ürperir aklıma geldikçe;

34 oradaki Graffiacane, hemen çengeliyle ziftli saçlarından onu dışarı çekti,

havalanan, bir su samuruydu sanki.

37 Zebanilerin tümünün adını öğrenmiştim: seçildiklerinde bellemiştim,

birbirlerine seslendiklerinde dikkat etmiştim.

20/ Yaklaşan tehlikeyi = yaklaşan fırtınayı; Ortaçağda yunus balıklarının denizcilere kopacak fırtınayı haber

verdiklerine inanılırdı.

29/ Barbariccia = Bkz Cehennem,

XXI (120).

34/ Graffiacane = Bkz Cehennem

XXİ (122).

38/ Seçildiklerinde = Malacoda onlara görev verdiğinde

40 “Haydi Rubicante, batır çengelini şunun etine, yüzüver derisini!”,

diye bir ağızdan bağırıyordu bu lanetliler.

43 Dedim ki: “Usta, elindeyse eğer, düşmanlarının eline düşen bu zavallı

kimmiş öğreniver.”

46 Rehberim onun yanına gitti,

kim olduğunu sordu, yanıt verdi öteki:

“Dünyaya geldiğim yer, Navarra krallığı.

49 Kendine de, malına da yararı olmayan

bir serseriden beni doğuran

anam, bir senyörün hizmetine verdi beni.

52 İyi yürekli kral Tebaldo’nun sarayına

girdim sonra; orada öğrendim para yürütmeyi,

şimdi cezamı çekiyorum bu sıcakta.”

55 Ağzının iki yanından domuzlarınki gibi

birer diş çıkan Ciriatto da,

dişinin nasıl keskin olduğunu gösterdi ona.

58 Fare, azgın kedilerle yanyana gelmişti;

kollarıyla onun belinden kavrayan Barbariccia

“Olduğunuz yerde durun ben onu dişlerken” dedi.

40/ Rubicante = Bkz Cehennem XXI (12. 3).

43/ Usta = Vergilius.

46/ Rehberim = Vergilius.

47/ Öteki = bu kişi Navarra’lı Ciampolo’dur.

52/ Tebaldo = Navarra kralı Thibault

II; Tunus’a düzenlenen haçlı seferi

sırasında vebadan ölmüştür.

56/ Ciriatto = Bkz Cehennem XXI (122).

57/ Dişinin nasıl keskin olduğunu gösterdi ona = onu ısırarak derisinden bir parça kopardı.

58/ Fare azgın kedilerle yanyana gelmişti = bir atasözü.

61 Sonra yüzünü ustamdan yana çevirdi:

“Öğrenmek istediğin başka bir şey varsa”

dedi, “parça parça olmadan önce sor ona.”

64 Rehberim sordu: “Söylesene: ziftin altında günahkârlar arasında, Latin olan birine

rastladın mı hiç?” Yanıt geldi: “Az önce,

67 yanımda biri vardı, oralara yakındı;

keşke onunla birlikte olsaydım yine,

çengelden de, pençeden de korkum kalmazdı.”

70 Libicocco: “Bu kadar sabır yetti” dedi ve çengelini saplayıp onun kolunu biçti,

kolun bir parçasını alıp gitti.

73 Draghignazzo bacaklara saldırmak istedi; ama dört döndü reisleri,

sert bakışlarla taradı çevreyi.

76 Ortalık biraz yatışınca,

rehberim vakit geçirmeden bir soru yöneltti,

hâlâ yarasına bakmakta olana:

79 “Yanından ayrılıp buraya gelmekle

hata ettiğini söylediğin kişi kimdi?”

Yanıt verdi o: “Gallura’lı keşiş Gomita,

61/ Ustamdan = Vergilius’tan.

64/ Rehberim = Vergilius.

65/ Latin olan birine = bir İtalyan’a.

67/ Oralara yakındı = İtalya’ya yakın bir yerdendi (Sardinya).

70/ Lihicocco = Bkz Cehennem XXI (121).

73/ Draghignazzo = Bkz Cehennem XXI (121).

74/ Reisleri = Barbariccia.

77/ Rehberim = Vergilius.

81/ Keşiş Gomita = Sardinya’nın Gallura eyaletinden din adamı; Pisa’lı yargıç Nino Visconti’nin tem-silcisiydi; Nino Visconti’nin düşmanlarını rüşvet karşılığında salıverdiği için asılmıştır.

82 düzenbazların en ustası,

efendisinin düşmanlarını eline geçirince

öyle iyi davrandı ki onlara, övgülerini kazandı.

85 Paralarını aldı, salıverdi onları,

kendisi de der bunu; başka görevlerinde de

küçük değil, yine büyük oynadı.

88 En iyi arkadaşı Logoduro’lu Michel Zanche;

Sardinya’dan söz etmeye başladılar mı

artık durmak bilmez çeneleri.

91 Eyvah, dişlerini gıcırdatıyor içlerinden biri;

diyeceklerim daha bitmedi,

ama korkuyorum tırmalar diye beni.”

94 Gözleri şaşı bakan, saldırmaya hazırlanan

Farfarello’ya büyük reis dedi ki:

“Pis kuş, defol git buradan!”

97 “Toscana’lı ya da Lombardia’lı görmek isterseniz”

diye sözünü sürdürdü korkuya kapılan

günahkâr, “getirebilirim buraya onlardan;

100 ama Malabranche’ler biraz geri gitsin ki, gelenler ürkmesin;

ben burada tek başımayım ama,

88/ Michel Zanche = Sardinya’nın

Logoduro eyaletinin yöneticisi; keşiş

Gomita’dan daha fazla rüşvet yediği

söylenir; Cehennem’in otuz üçüncü

kantosunda adı geçen Branco d’Oria

tarafından öldürülmüştür (1275).

91/ İçlerinden biri = Farfarello.

95/ Farfarello = Bkz Cehennem XXI (123).

95/ Büyük reis = Barbariccia.

96/ Pis kuş = zebanilerin kanatları vardır.

103 yedi kişi getirebilirim bir ıslıkla, içimizden biri dışarı çıkınca,

âdetimizdir, ıslıkla haberleşiriz.”

106 Bu sözler üzerine burnunu havaya kaldırdı, başını salladı Cagnazzo ve dedi ki:

“Aşağıya inmek için bulduğu dümene bakın siz!”

109 Bu sözün altında kalmayan öteki

yanıt verdi: “Bizimkilerin çektikleri acıyı

çoğaltmada kimse yarışamaz benimle.”

112 Kendini tutamayan Alichino, ötekilerle

çelişme bahasına ona dedi ki: “Dalarsan dibe,

sanma ki peşine takılırım,

115 kanat çırpar, ziftin üstüne konarım.

Kıyıdan ayrılıp kayanın gerisine gizlenelim,

tek başına bizden daha güçlü müsün, görelim.”

118 Ey okur, yeni bir oyun öğreneceksin şimdi: her biri gözlerini karşı yakaya çevirdi,

en acımasızları en önden gitti.

121 Navarra’lı uygun zamanı kolladı,

ayakları üzerinde yaylandı

ve birden atlayıp kendini kurtardı.

124 Bu kaçışta hepsinin kusuru vardı, özellikle içlerinden biri hatalıydı;

bu nedenle “Yakaladım seni!” diye fırladı.

109/ Öteki = Navarra’lı Ciampolo.

119/ Gözlerini karşı yakaya çevirdi =zebaniler kayanın arkasına gizlen-meye giderler.

120/ En acımasızları = Cagnazzo; Bkz Cehennem XXI (119).

125/ İçlerinden biri = Alichino; Bkz Cehennem XXI (118).

127 Ama çabası işe yaramadı: zebaninin kanatları korku ile yarışamadı: biri zifte daldı,

öteki, göğsü üstte, havalandı:

130 ördek de böyle dalar suya

şahin ona yaklaştığında,

yenik düşen şahin geri döner hışımla.

133 Calcabrina kendisine oynanan oyuna kızmıştı, peşlerinde uçarken, birinin kurtulmasını

istiyordu, hır çıkartmaktı amacı;

136 dalavereci gözden yitince,

arkadaşına doğrulttu pençelerini,

birbirlerine girdiler çukurun üstünde.

139 Ama öteki, keskin bakışlı bir atmacaydı sanki: pençeledi karşısındakini, ikisi birlikte

düştü kaynar ziftin içine.

142 Sıcaklık hemen birbirinden ayırdı onları, ama havalanma çabaları sonuçsuz kaldı,

yapış yapıştı çünkü kanatları.

145 Barbariccia da, yanındakiler de üzgündü, ellerinde zıpkınları dört arkadaşlarını

karşı kıyıya gönderdiler;

148 bunlar büyük bir hızla denilen yere indiler; yüzeyde pişmekte olan arkadaşlarını

çengelle kurtarmayı denediler.

151 Bu durumda bıraktık biz onları.

133/ Calcabrina = Bkz Cehennem XXI (118).

134/ Birinin = Ciampolo’nun.

147/ Karşı kıyı = beşinci yükselti.

Yirmi Üçüncü Kanto

1 Kimse yoktu yanımızda, konuşmuyorduk,

birimiz önde, birimiz geride yürüyorduk

biz bize, küçük keşişler gibi.

4 Zebaniler kavgası, Aisopos’un

kurbağayla fare masalını

aklıma getirmişti;

7 çünkü kavganın da, masalın da başı

sonu, hemen ile şimdi gibi,

birbirinin aynıydı.

10 Her düşüncenin bir başka düşünceyi

doğurması gibi, ilk düşünce de bir yenisini

doğurmuş, var olan korkumu bir kat artırmıştı.

13 İçimden şunlar geçti: “Bu iblisler

bizim yüzümüzden oyuna geldiler, zarar gördüler,

sanırım içerlemişlerdir bize.

3/ Küçük keşişler = genellikle peşpeşe yürüyen, Assisi'li Francesco tarikatı keşişleri (frati minör).

4/ Aisopos = İO VI. yy.'da Yunanistan’da yaşadığı sanılan hayvan masallarının yaratıcısı yazar.

5/ Kurbağayla fare masalı = Ortaçağda okullarda okutulan ve daha sonra La Fontaine’in de yazacağı bu masal-da, kurbağa sırtındaki fareyi suda boğmak isteyince, fare canını kurtarmaya çalışır, ama bir çaylak gelip ikisini birden kapar; bir önceki kantoda Calcabrina, Alichino’ya oyun oynamak istemiş, ikisi de zifte düşmüştür.

16 Bir de öfke eklenirse kötü niyetlerine, tavşan yakalamış bir köpekten bile

azgın bir biçimde düşerler peşimize.”

19 Tüylerim diken diken olmaya başlamıştı bile,

dikkat kesilmiş arkamızı kollarken

şunları dediğimde: “Usta eğer senle ben, hemen

22 gizlenmezsek, korkacağım Malebranche’lerden.

Peşimize düştüler şimdiden,

aklımdan çıkmıyorlar, kulağımda sesleri.”

25 O dedi ki: “Kalaylı cam olsaydım, dış görünüşünü, içinden geçenleri

okuduğum hızla yansıtamazdım.

28 Senin düşündüğünle benim düşündüğüm şimdi, birbirinin öyle benzeri ki,

ikisini birleştirip tek bir karara vardım.

31 Eğer sağ yakanın eğimi

öbür hendeğe geçmemizi sağlayacak gibi

yumuşaksa, düşemezler peşimize.”

34 Sözleri daha sona ermemişti ki,

geldiklerini gördüm az ötemize,

açık kanatları fazla uzun değildi.

21/Usta = Vergilius.

22/ Malebranche’ler = son iki kantoda adları geçen zebaniler.

25/ Kalaylı cam = ayna.

30/ Tek bir karara = kaçma kararına.

37 Rehberim hemen kollarına aldı beni, tıpkı, gürültüye uyanan, yanıbaşındaki

alevleri görünce yavrusunu kaptığı gibi,

40 aklı kendinden çok bebede,

üstünde tek bir gecelikle

durmadan kaçan bir ana gibi;

43 dik yamacın tepesinde,

öteki hendeğin bir yanını kapatan eğimli

kayanın üstünden sırtüstü bıraktı kendini.

46 Bir kara değirmenini döndüren

su bile, çarkın kanatlarını

gördüğünde, beni dost yerine

49 öz çocuğu gibi göğsüne

bastırarak yamaçtan indiren

ustamdan hızlı akamazdı.

52 Çukurun dibine değer değmez ayakları,

ötekiler yetişti, tam üstümüzdeydiler;

ama korkmak için kalmamıştı bir neden;

55 çünkü onları beşinci hendekte görevlendiren

yüce esirgeyici, hiçbirine vermemişti

hendekten çıkmak izni.

37/ Rehberim = Vergilius.

51/ Ustamdan = Vergilius'tan.

58 Orada boyalı insanlarla karşılaştık, ağır adımlarla çevrede dolaşıyorlardı,

yorgun, bitkin, ağlaşıyorlardı.

61 Üzerlerinde cüppeler vardı,

gözlerine dek iniyordu külahları,

Cluny keşişlerini örnek almışlardı.

64 Dışları yaldızlı, göz alıcıydı;

içleri kurşundandı, ağırdı,

Federigo’nun cüppeleri tüy gibi kalırdı.

67 Bu ağır cüppe sonsuza dek taşınacaktı!

Biz de sola döndük onlarla birlikte

acıklı yakarılarını dinleye dinleye;

70 Ama yüklerinin ağırlığı altında kıvranan

bu insanlar öyle ağır yürüyorlardı ki,

adım başında başkaları geçiyordu yanımızdan.

73 Bunun üzerine: “Gözlerini çevrede

gezdir de yürürken, öyle birini bul ki,

eylemleri ya da adı bilinsin” dedim rehberime.

58/ Boyalı insanlar = altıncı hen-

değin, dışı yaldızlı kurşun cüppeler

giymiş ikiyüzlüleri.

63/ Cluny keşişleri = Fransa’nın

Cluny kasabasında 910 tarihinde

yapılan ünlü manastırın keşişleri.

64/ Dışları = cüppeleri.

66/ Federigo’nun cüppeleri = söylen-

tiye göre imparator Federico II ken-

disine karşı çıkanları, üzerlerine kur-

şun bir zırh giydirip, kurşunun

erimesi için kaynar bir kazana

atarmış

75/ Rehberime = Vergilius’a.

76 Toscana ağzıyla konuştuğumuzu duyan biri:

“Bu karanlık havada koşa koşa gidenler,

adımlarınızı ağırlaştırın!” diye peşimizden seslendi.

79 “Aradığını bende bulursun belki.”

Rehberim bana dönüp: “Biraz bekle” dedi,

“onun adımlarına uydur adımlarını.”

82 Durdum, benimle birlikte olmaya can attıkları

yüzlerinden belli iki kişi gördüm;

yükleri ve dar yol engelliyordu adımlarını.

85 Yanımıza gelince bir şey demediler,

göz ucuyla beni süzdüler;

sonra birbirlerine dönüp şöyle dediler:

88 “Boğazı oynadığına göre, şuradaki canlı;

ölüyseler eğer, nasıl edinmişler

ağır cüppe giymeme ayrıcalığını?”

91 Bana döndüler: ‘Bahtı kara ikiyüzlüler

arasına gelen Toscana’lı,

küçümseme bizi de, açıkla kimliğini.”

94 Dedim ki: “Güzelim Arno kıyısındaki

o büyük kentte doğdum, yetiştim,

hiç ayrılmadığım bedenimle birlikteyim.

80/ Rehberim = Vergilius.

88/ Boğazı oynadığına göre = soluk

alıp verdiğine göre.

94/ Arno = Floransa’nın ortasından

geçen ırmak.

96/ Hiç ayrılmadığım bedenimle

hâlâ sağım.

97 Çektiğiniz acıdan, yanaklarından su gibi gözyaşı akan sizler kimsiniz peki?

Çarptırıldığınız ceza ne, ağır olduğu belli.”

100 Yanıt verdi içlerinden biri:

“Bu turuncu cüppe kurşundandır, ağırdır,

gıcırdatır kefeleri.

103 Neşeli keşiştik, Bologna’lıydık ikimiz de, benim adım Catalano, Loderingo onunki,

senin kentin, ikimize birlikte

106 verdi, hep tek kişiye verilen işi, düzeni sağlama işini; öyle çalıştık ki,

izleri hâlâ görülür Guardingo’nun çevresinde.”

109 “Ey keşişler, başınıza gelenler...” demiştim ki, sözümü yarıda kestim, üç kazığa çakılı

biri takıldı gözlerime.

102/ Gıcırdatır kefeleri = inletir ikiyüzlüleri anlamına.

103/ Neşeli keşişler = 1261’de Bologna’da kurulan Santa Maria tarikatı keşişleri; dulları, yetimleri, yoksulları korumak amacıyla kurulan tarikatın keşişlerine neşeli sıfatının verilmesinin nedeni, bu keşişlerin din adamlarına yaraşır bir biçimde yaşamayıp, dünya nimetleri peşinde koşmalarıydı.

104/ Catalano, Loderingo = Benevento savaşından sonra, 1266 yılında Catalano dei Malvolti ile Loderigo degli Andalo, Floransalı birlikte yönetmekle görevlendirildiler; biri papalık yandaşı, biri kral yanlısı bu iki yönetici kendilerini seçenleri yanılttılar ve kentten kaçmak zorunda kaldılar.

108/ Gııardigno’nun çevresinde =Guardigno şatosunun yakınında, iki yönetici döneminde Uberti’lerin malikânesi yakılmıştı.

110/ Üç kazığa çakılı = iki elinden, bir ayağından.

110/ Biri = Isa’nın ölmesi gerektiğini söyleyen Yahudi din adamı Kaifas;Ferisilere halkın yararı için bir kişinin (Isa) kurban edilmesi gerektiğini söylemişti; Kaifas, Cehennem’de Isa gibi çarmıha çivilerle mıhlanmamış, kazıklarla yere çakılmıştır; Bkz Kitabı Mukaddes, Yuhanna'yagöre İncil 10(50) ve 18(14).

112 Titreşti bütün organları beni görünce, içini çekti, soluğunu sakalına verdi;

bunu gören keşiş Catalano dedi ki:

115 “Gördüğün çarmıha gerili kişi,

halkın yararı için, Ferisilere

bir kişinin kurban edilmesini önermişti.

118 Gördüğün gibi, yolun orta yerinde

çırılçıplak yatar boylu boyunca,

geçenlerin ağırlığını duyumsar kendi vücudunda.

121 Kayınbabası da bu çukurda

işkence çekiyor, Yahudilerin kara

gün tohumlarını ekenlerle birlikte.”

124 Bunun üzerine, sonu olmayan bu sürgünde, haç biçiminde uzanmış bu kişiye

Vergilius’un baktığını gördüm hayretle.

127 Sonra keşişe döndü, şunları dedi:

“Eğer bir sakınca yoksa,

kara meleklerin gelip de

116/ Ferisiler = (Latince pharisaeus’

tan) İÖ I. ve II. yüzyıllarda etkinlik

gösteren bir dinsel siyasal kuruluşun

üyeleri.

121/ Kayınbabası = İsa’yı yargılayanlardan Yahudi din adamı Hanna; Bkz Kitabı Mukaddes, Yuhanna’ya göre İncil 18(13).

122/ Yahudilerin kara gün tohum-

larını ekenler = İsa’yı ölüm cezasına

çarptıranlar Yahudilerin başına gelen

felaketlerin hazırlayıcısı olmuşlardır.

124/ Sonu olmayan bu sürgünde =Cehennem’de.

129/ Kara melekler = iblisler.

130 bizi kurtarmalarına gerek kalmadan, sağ yakada ikimizin

çıkabileceği bir çıkış varsa, söyler misin.”

133 Yanıt verdi: “Sandığından da

yakın bir yerde bir kaya var,

büyük daireden çıkıp korkuç hendekleri aşar,

136 ama buradaki bölümü kırıldı, üstümüz açık kaldı; tabandan yükselen, eğimi tatlı

yıkıntıdan çıkabilirsiniz yukarı.”

139 Başını eğen rehberim bir süre öyle kaldı, sonra: “Burada günahkârları şişleyen kişi,

yalan söylemiş demek ki bize” dedi.

142 Keşiş: “Bir zamanlar Bologna’da söylemişlerdi ibliste oyunun çok olduğunu,

hem yalancı hem yalanın babası olduğunu.”

145 Bu sözlere üzerine rehberim yola koyuldu koşar adım, yüzünde öfke okunuyordu;

ben de, yük altında ezilenleri bıraktım,

148 sevgili ayakların peşine takıldım.

139/ Rehberim = Vergilius.

140/ Günahkârları şişleyen kişi =Malacoda; Bkz. Cehennem XXI(79).

145/ Rehberim = Vergilius.

147/ Ezilenler = ikiyüzlüler.

148/ Sevgili ayakların = Vergilius’un.

Yirmi Dördüncü Kanto

1 Güneşin saçlarını kovada serinlettiği,

gecenin gündüze eşit geldiği

yılın genç döneminde,

4 kırağı, toprağa ak bacısının,

bir yazı kamışı gibi kısa ömürlü

görüntüsünü verdiğinde,

7 samanı tükenen köylü

kalkıp da her yeri bembeyaz görünce;

dövünür elleriyle ve döner evine,

10 yakınır bir o köşede, bir bu köşede,

ne yapacağını bilemeyen çaresiz biri gibi;

ama yeniden çıkıp da dışarı,

13 dünyanın yüzünün kısa sürede değiştiğini

görünce, umudu canlanır, alır sopasını,

otlamaya götürür koyunlarını;

3/ Yılın genç dönemi = güneşin Kova burcunda (20 Ocak - 18 Şubat) olduğu yılın başlangıç döneminde.

4/ Ak bacısının = karın.

16 ustam da böyle korkuttu beni

suratını asınca, ama çok geçmedi,

yüreğime su serpti:

19 yıkılmış köprünün üstüne geldiğimizde

rehberim bana döndü, tepenin eteğinde

gülümsediği gibi gülümsedi.

22 Kollarını açtı, kendince bir karara vardı,

iyice inceledi yıkılmış taşları,

sonra beni kollarının arasına aldı.

25 Ne yaptığını iyi bilen, gerekli

önlemleri önceden alan biri gibi

kocaman bir kayanın tepesine kaldırdı beni,

28 bir yandan da bir başka kayayı gösterdi:

“Sıkı tut bu kayayı, çekecek mi seni,

önce bir dene” dedi.

31 Buradan cüppeli kişiler geçemezdi,

ben arkamdan itiliyordum, o hafifti,

yine de zorlukla geçiyorduk girintiden girintiye.

34 Bu yükseltinin boyu bir öncekine göre

düşük olmasaydı, onu bilemem

ama ben beceremezdim bu işi.

16/ Ustam = Vergilius.

20/ Tepenin eteğinde = Dante ile

Vergilius’un karşılaştıkları tepenin

eteğinde; Bkz Cehennem I.

31/ Cüppeli kişiler geçemezdi = cüp-

penin ağırlığı geçmelerine engel

olurdu.

37 Ama Malebolge en dipteki kuyunun ağzına doğru iniyordu,

her vadide yamaçların biri yükseliyor,

40 öteki aşağıya iniyordu:

sonunda son kayanın tepesindeki

doruğa ulaştık.

43 Yürüyecek gücüm kalmamıştı artık,

ciğerlerimde soluk tükenmişti

buraya geldiğimde, çöküverdim olduğum yere.

46 “Silkip at üstünden tembelliği”

dedi ustam, “kuş tüyü üstünde,

yorgan altında kavuşulmaz üne;

49 üne kavuşmadan yaşamını tüketen kişi,

dumanın havada, köpüğün suda bıraktığı iz gibi

bir iz bırakır yeryüzünde.

52 Haydi kalk! Bedenin ağırlığı

altında ezilmedikçe, her savaşı

kazanan cesaretinle yen kapıldığın telaşı.

55 Daha uzun bir merdivenden çıkacağız şimdi;

iblislerden kurtulmuş olmak yeterli değil.

Sözlerimi anladınsa, ders almasını bil.”

47/ Ustam = Vergilius.

55/ Bir merdivenden çıkacağız =Araf’a tırmanacağız.

58 Ayağa kalktım bunun üzerine, olduğumdan daha güçlüydüm sanki, dedim ki:

“Yürü, gücüm de yerinde, cesaretim de.”

61 Kayanın üstünde yola koyulduk,

yol engebeli, bozuk ve dardı,

öncekinden daha sarptı.

64 Güçsüz görünmemek için, konuşuyordum yürürken,

bu sırada bir ses yükseldi öteki hendekten,

ama anlam çıkmıyordu sözcüklerinden.

67 Anlamıyordum dediklerini, hendeği aşan yayın

ortasında olmama karşın;

ama öfkesi burnundan tütüyordu konuşanın.

70 Aşağıya eğildim, ne var ki canlı bir insanın

gözleri, bu karanlığı delip de göremezdi dibi;

dedim ki “Usta, ne yap yap öteki yükseltiye gidelim,

73 bu duvardan aşağıya inelim;

nasıl anlamıyorsam burada işittiklerimi,

seçemiyorum aşağıda gördüklerimi.”

76 “Yanıtım eylemle olacak” dedi,

“çünkü haklı bir isteğin karşılığı

söz değil eylem olmalı.”

65/ Öteki hendek = hırsızların bulunduğu yedinci hendek.

72/ Usta = Vergilius.

79 Köprünün sekizinci yükseltiyle birleştiği ucundan aşağıya inince,

hendek görünür oldu gözlerime:

82 bir sürü korkunç yılan gördüm burada,

türleri öyle garipti ki, aklıma geldikçe hâlâ

kanım donar damarlarımda.

85 Libya artık çölleriyle övünmesin;

chelydrid, cenchres, amphisbaena ya da

jaculi yılanlarıyla böbürlenmesin,

88 çünkü Habeşistan’la Kızıldeniz’in üstünü de

eklese topraklarına, böyle

zehirli, korkunç bir sürüyü getiremez bir araya.

91 Ürkü salan bu gözü kara sürünün orta yerinde,

çırılçıplak insanlar koşuyordu korku içinde,

ne bir sığınak, ne de siğilotu bulma umutları vardı;

94 elleri yılanlarca arkalarına bağlanmıştı,

yılanlar onlara kuyruklarını, kafalarını

vuruyor, önlerinde çörekleniyordu.

97 Yanımızda bulunan birine birden saldıran bir yılan, adamın vücudunu delip geçti,

boyunla omuzların birleştiği noktadan.

86/ Chelydrid = Latin ozan Lucanus’

un (İ.Ö I. yy) Pharsalia adlı uzun

şiirinde değindiği ve başından buhar

tüttüğünü belirttiği Libya yılanı.

86/ Cenchres = Lucanus’un değin-

diği bir Libya yılanı.

86/ Amphisbaena = Lucanus’a göre

kuyruğunda ikinci bir baş bulunan

Libya yılanı.

87/ Jaculi = Lucanus’a göre uçabilen

Libya yılanı.

88/ Kızıldeniz’in üstü = Arabistan.

92/ Siğilotu = insanları görünmez

kıldığına inanılan bir ot.

100 O ya da I harfi yazacak zaman dolmadan, adam tutuşup cayır cayır yandı,

külleri etrafa dağıldı;

103 böylece yok olduktan sonra yerde,

küller kendiliğinden toplandı,

yeniden aynı görüntü ortaya çıktı.

106 Büyük bilgeler, zümrüdüanka

beş yüz yaşına yaklaştığında

ölür, sonra yeniden doğar derler;

109 bu kuş yaşamı boyunca ne ot, ne tohum yer, kakule ile günlükle beslenir,

geyik otuyla dikenler ise kefenidir.

112 Kendisini yere çeken iblisin etkisiyle ya da elini kolunu bağlayan bir inmeyle,

nasıl olduğunu bilmeden yere yığılan biri,

115 ayağa kalkıp da çevresine baktığında nasıl şaşkın şaşkın içini çekerse

çektiği büyük acının etkisiyle:

118 öyleydi yerden doğrulan günahkâr da.

Ey Tanrı’nın gücü, ne sertsin sen,

öcünü böyle darbelerle alırken!

105/ Aynı görüntü ortaya çıktı = ye-

niden insan biçimine dönüştüler.

106/ Büyük bilgeler = Dante burada

Latin ozan Ovidius'a (İÖ I. yy) gön-

derme yapıyor; zümrüdüanka ile ilgili

bilgiler Ovidius’un Metamorphoseis

adlı yapıtından alınmadır.

121 Rehberim kim olduğunu sordu ona; yanıt geldi: “Kısa bir süre önce

Toscana’dan düştüm bu korkunç çukura.

124 insan gibi değil, hayvan gibi yaşadım,

çünkü katırdım, adım hayvan Vanni Fucci,

Pistoia’yı bir in gibi kullandım.”

127 Ustama dedim ki: “Söyle de bir yere gitmesin, buraya atılmasına yol açan suçu neymiş söylesin,

ben onu katil, hırsız olarak tanımıştım.”

130 Dediklerimi duyan günahkâr hiçbir şey gizlemedi; ruhunu, yüzünü bana çevirdi

acılı bir utanç yayılmıştı yüzüne;

133 dedi ki: “Bu iğrenç durumda senin önünde duyduğum acı, öteki yaşamdan koptuğumda

duyduğum acıdan daha fazla.

136 Geri çeviremem isteğini;

böyle aşağılara atılışımın nedeni

kutsal eşya dolabındaki güzel süslemeleri

121/ Rehberim = Vergilius.

125/ Katırdım = piçtim.

125/ Vanni Fucci = Pistoia'lı Fucci

de’ Lazzeri’nin evlilik dışı oğlu; 1293

yılında Pistoia’da bir kilisenin kutsal

eşya dolabını soymuş, ama yerine

başkaları suçlanmış, gerçek ortaya

çıkınca Vanni Fucci kaçmıştır.

127/Ustama = Vergilius’a.

139 çalmam ve yanlış yere başkasının suçlanması.

Ama bu karanlık diyardan kurtarırsan paçanı

gördüklerine sevinmeyesin diye,

142 kulaklarını aç, söyleyeceklerimi iyi dinle: ilkin Pistoia’da Karalar azalacak;

sonra Floransa yenileyecek halkını, yasalarını.

145 Mars, Val de Magra’dan kara bulutlara sarılı bir şimşek çaktıracak;

azılı, azgın bir fırtınada

148 Campo Picen’de bir savaş olacak; tam o sırada şimşek sisi yaracak,

Akların her biri yaralanacak.

151 Üzülmen için, söyledim bunları sana!”

140/ Bu karanlık diyardan = Cehennem’den.

143/ Karalar azalacak = Vanni Fucci

gelecekteki olayları haber veriyor;

gerçekten de 1301 yılı mayıs ayında

Pistoia’lı Aklar (krallık yandaşları)

Karaları (papalık yandaşları) kentten

kovar; ama aynı yıl Karaların başı

Corso Donati, Floransa’yı ele geçirir,

kurduğu hükümet yasaları yeniler,

Akları (bu arada Dante’yi) kentten

kovar (halkı değiştirir); 1302 yılında

Malaspina Markisi Moroello’nun

komutasındaki Pistoia’lı Karalar,

Floransalı Karaların da desteğiyle,

Akların elindeki Serravalle kalesini

ele geçirir; bu savaş Akların kesin

yenilgisini oluşturur.

145/ Mars = Roma mitolojisinde sa-

vaş tanrısı (Yunan mitolojisinde

Ares.)

Yirmi Beşinci Kanto

1 Sözü biten hırsız ellerini kaldırdı,

o ayıp işareti yaptı:

“Al Tanrı, bu da yüzüne karşı!” diye bağırdı.

4 O günden sonra dost bildim yılanları,

çünkü yılanın biri,

adamın boynuna dolandı “kes sesini” der gibi;

7 bir başkası kollarına sarıldı,

öyle bir düğümlendi ki,

adamı kıpırdanamaz kıldı.

10 Ey Pistoia, Pistoia, madem ki

atana bile rahmet okutuyorsun,

niçin kül olup yok olmuyorsun?

13 Cehennemin karanlık dairelerinde, senin gibi

Tanrı’ya karşı çıkan ruh görülmedi,

Thebai surlarından düşen bile böyle değildi.

1/ Hırsız = Vanni Fucci.

2/ Ayıp işaret = başparmağı, işaret

parmağıyla orta parmak arasına soka-

rak yapılan işaret.

10/ Pistoia = İtalya’nın Toscana böl-

gesinde bir kent.

11/ Atana bile rahmet okutuyorsun

= kötülük yapmakta atandan bile

ileri gidiyorsun (Pistoia’nın kurucusu

sayılan Catilina, Senatoyu devir-

meye kalkışmıştı.)

15/ Thebai surlarından düşen = Ka-

paneus; Bkz Cehennem X1V(51).

16 O, tek söz etmeden kaçıp gitti;

öfkeli bir Kentaur çıkageldi,

“Nereye gitti o saygısız?” diye kükredi.

19 İnsan yüzünün başladığı

yere dek sırtında taşıdığı yılan sayısı,

sanırım Maremma’daki yılanlardan fazlaydı.

22 Omuzlarında, ensesinin gerisinde

kanatları açık bir ejderha vardı,

ejderha birini görünce ateşler saçıyordu.

25 Ustam: “Bu gördüğün Cacus” dedi,

“Aventino dağının eteğini

kaç kez kan gölüne çevirdi.

28 Kardeşlerinin yolundan gitmedi,

çünkü yanıbaşındaki

büyük sürüyü hileyle ele geçirdi.

31 Herkül’ün gürzü karanlık işlerini

sona erdirdi, belki yüz gürz yedi,

ama onunu bile hissetmedi.”

17/ Kentaur = Bkz Cehennem XII(56)

20/ Maremma = İtalya’nın güney Toscana kıyıları; Dante'nin döneminde ıssız bir bölgeydi.

25/ Ustam = Vergilius.

25/ Cacus = ağzı ateş saçan üç başlı dev; Roma'daki Aventino (Aventi-num) tepesinin altındaki mağarada otururdu; Tevere (Tıber) ırmağı kıyısında sürüsünü otlatırken uyuya kalan Herkül’ün sığırlarını çalar; hayvanları, ayak izi bırakmamak için kuyruklarından çekip gerisin geri yü-rüterek mağarasına götürür; uyanan Herkül mağaraya gidip Cacus’u boğar; Dante öyküyü Vergilius'tan (Aeneis) aktarıyor, ancak Cacus’u gürzle öldürtüyor.

31/ Herkül = Roma mitolojisinde insanın doğaya karşı yenilmezliğini simgeleyen kahraman; Yunan mitolojisindeki Herakles’in karşılığı.

34 Ustam bunları derken, öteki çoktan gitmişti, bu sırada altımıza üç ruh gelmişti,

ama “Kimsiniz siz?” diye bize seslenmeden önce,

37 geldiklerini anlamamıştık ustam da, ben de.

Konuşmamız kesilmişti,

olanca dikkatimiz onlara yönelmişti.

40 Tanımıyordum hiçbirini, ama sık sık olduğu gibi,

rastlantı sonucu, içlerinden biri

bir başkasının adını söyledi,

43 “Cianfa da nerede kaldı?” dedi.

Bunun üzerine, ustamı uyarmak istedim,

parmağımı çenemden burnuma yönelttim.

46 Ey okur, şimdi diyeceklerime inanmakta

zorluk çekersen şaşmam buna,

ben bile zor inanıyorum gördüklerime.

49 Dikkatle bakarken ben onlara,

altı ayaklı bir yılan atladı birinin üstüne,

dolanıverdi gövdesine.

52 Orta ayaklarıyla karnını sardı,

ön ayaklarıyla kollarını kavradı,

sonra, dişlerini geçirdi iki yanağına.

34/ Ustam = Vergilius.

35/ Üç ruh = Floransalı üç hırsız: Agnello Brunelleschi, Buoso degli Abati (kimilerine göre de Buoso dei Donati) ve Puccio Sciancato.

37/ Ustam = Vergilius

43/ Cianfa = 1280’de öldüğü bilinen Floransalı hayvan hırsızı Cianfa dei Donati.

44/ Ustamı uyarmak istedim = sesini çıkarmaması için.

50/ Altı ayaklı bir yılan = Francesco Cavalcanti.

50/ Birinin üstüne = Buoso degli Abati’nin üzerine.

55 Arka ayaklarını kalçalara uzattı,

kuyruğunu bacak arasından geçirip, yukarıya,

bele doğru kaldırdı.

58 Hiçbir sarmaşık bir ağaca,

bu korkunç hayvanın bu organlara

sarıldığı gibi sarılamazdı.

61 Birbirlerine karıştılar, renkleri içiçe geçti,

sıcak balmumundan yapılmışlardı sanki,

artık ikisi de eskisi gibi değildi:

64 kâğıt yanarken önce esmere dönüşür ya,

beyaz ölmekteyken kara değildir daha,

onların rengi de öyleydi işte.

67 Onlara bakıyordu öteki ikisi,

“Nasıl da değiştin Agnel!” diye bağırıyordu her biri,

“artık ne birsin, ne de iki!”

70 İki baş çoktan teke inmişti,

iki yüz birbirine geçmişti,

ikisinden izler içeren bir görüntü belirmişti.

73 Dört parçadan iki kol gelişti;

karınla göğüs, kalçalarla bacaklar,

görülmemiş organlar oluşturdular.

68/ Agnel = Floransalı Agnolo dei Brunelleschi olduğu sanılıyor.

76 İlk görünüşleri silinip gitmişti, ikisine de benzemeyen, ama ikisinin de benzeri

bu garip görüntü, ağır ağır uzaklaştı.

79 Yaz ortasında, güneşin kızgın ışınları altında çalılık değiştiren bir kertenkele,

yoldan nasıl yıldırım hızıyla geçerse,

82 biber tanesi gibi kurşuni kara,

ateşler püsküren bir küçük yılan da,

o ikisinin karınlarına saldırdı.

85 Bunlardan birini, ilk besinimizi

aldığımız yerden ısırdı;

ardından onun önünde yere uzandı.

88 yaralı ona baktı, hiçbir şey demedi;

ayakları yere çakılı, esnedi

sıtması tutmuş, uykusu gelmiş gibi.

91 O yılana, yılan ona bakıyordu,

birinin yarası, ötekinin ağzı duman tütüyordu,

dumanlar birbirine karışıyordu.

94 Lucanus sussun artık, bahtsız Sabellus’la Nassidius’tan söz etmeyi kessin,

anlatacaklarıma kulak versin.

79/ Yaz ortasında = 22 Temmuz 23

Ağustos arası.

85/ İlk besinimizi aldığımız yerden =

göbeğinden.

94/ Lucanus = Romalı şair. Pharsalia

adlı yapıtında, Libya çöllerinde yı-

lanların saldırısına uğrayan, Ca-

ton’un iki erinin (Sabellus ile Nas-

sidius) öyküsünü anlatır.

97 Ovidius, Kadmos’tan, Arethusa’dan söz etmesin; birini yılana, ötekini pınara çevirse de şiiri,

kıskandıramıyor beni:

100 çünkü bu iki varlığı,

özleri birbirine karışacak biçimde

birleştirmeyi asla başaramadı.

103 Yılan, kuyruğunu çatal gibi

ikiye ayırdı, yaralı ise

ayaklarını yanyana getirdi.

106 Bacaklarla kalçalar öyle birleşti ki, çok geçmeden, ek yerlerini bile

belli edecek bir iz kalmadı geriye.

109 ikiye ayrılan kuyruk ötekinin yitirdiği biçimi alıyordu; birinin derisi yumuşarken,

sertleşiyordu birininki.

112 Kollar koltuk altlarına girmişti,

hayvanın kısa ayakları uzarken,

kollar kısalıp çekilmişti.

115 Sonra arka ayaklar büzüldü,

erkeklerin gizledikleri organa dönüştü:

öteki zavallının organından iki ayak çıktı.

97/ Ovidius = Romalı şair; Meta-

morphoseis adlı yapıtında Kadmos’un

yılana, Arethusa’nın pınara dönüş-

mesini anlatır.

118 Duman ikisini de yeni bir renge büründürdü, birinde kıllar çıkarken, ötekinin kılları döküldü,

biri ayağa kalkarken, öteki yere devrildi,

121 ve böylece değişirken yüzleri,

birbirlerinden ayrılmadı lanetli gözleri.

Ayakta duran gerince şakaklarını,

124 maddenin artakalanı,

düzleşmiş yanaklardan kulaklar çıkarttı;

maddenin arkaya gitmeyip yerinde kalanı

127 suratın ortasında bir burna dönüştü ve yeterince kalınlaştırdı dudakları.

Yerde yatan, yüzünü öne uzattı

130 boynuzlarını içeri çeken bir salyangoz gibi, kulaklarını kafasının içine çekti;

konuşmaya hazır yekpare dili

133 ikiye ayrılırken, ötekinin çatal dili bütünleşti, duman da artık kesildi.

Hayvana dönüşen ruh, ıslık çala çala

136 vadiye doğru yürüdü gitti,

yere tükürüp konuştu geride kalan öteki.

Yeni omuzlarını ona döndürüp dedi ki:

130/ Boynuzlarını = duyargalarını.

139 “Buoso’nun da benim gibi, bu yoldan dört ayak üzerinde gitmesini

istiyorum.” Böylece yedinci dairedeki

142 pisliklerin dönüşümünü, değişimini

görmüş oldum; eğer kalemim sürçtüyse,

bu hata gördüklerimin yeniliğine verile.

145 Gözlerim biraz bulanmıştı,

kafam da karışmıştı,

ama yine de kaçanlar gizlenemedi yeterince,

148 Puccio Sciancato’yu tanıdım içlerinde, az önce gelen üç arkadaş içinde

bir tek o değişmemişti.

151 Öteki ise, Gaville’yi ağlatan kişiydi.

139/ Buoso = Buoso degli Abati.

148/ Paccio Sciancato = 1280’de

öldüğü bilinen Floransalı hırsız;

topaldı.

151/ Gaville = İtalya’nın Val d’Arno

bölgesinde bir kasaba; kasaba halkı

Dante’nin “öteki” diye tanımladığı

Francesco Cavalcanti’yi öldürmüş,

Cavalcanti’nin adamları kasabayı

yağmalayarak karşılık vermişlerdir.

Yirmi Altıncı Kanto

1 Sevin Floransa sevin, öyle büyüksün ki,

karaları denizleri tutmuş şanın,

Cehennem’e bile ulaşmış adın!

4 Hırsızlar arasında beş yurttaşına rastladım,

kendi payıma utandım,

sana da onur katmaz bu sanırım.

7 Sabah düşlerinin çıktığı doğruysa,

öğreneceksin kısa bir süre sonra

Prato ile başkalarının senin için düşündüklerini.

10 Olması gereken olduysa, erken değildi.

Olmadıysa, olsun ne olacaksa,

daha çok yanacak içim, başım kocadıkça.

13 Yola koyulduk, inerken yüreğimizi ağzımıza

getiren merdivenden çıkarken,

rehberim beni çekti; ıssız yolda ilerlerken

1/ Sevin Floransa sevin = alaycı bir

sesleniş; çünkü Dante dördüncü dize-

de Floransa’dan utandığını belirte-

cektir.

9/ Prato = Floransa dolaylarında bir

kasaba; başka kentlerle birlikte

Floransa’nın egemenliğine başkaldır-

mıştı; bu dizedeki “başkaları” sözcüğü

kimi yorumculara göre, 1304’te Flo-

ransa’da çatışan tarafları barıştırmak

isteyen, ancak bunu başaramayınca

kentten ayrılan kardinal Niccolo da

Prato’yu belirtmektedir.

16 taşlarla köprünün kayaları arasında, ellerimiz yardım etmeden

gidemiyorduk ileriye.

19 Üzüntüye kapılmıştım o sırada, gördüklerim aklıma geldikçe üzülürüm yine,

aklımı her zamankinden daha dizginlerim,

22 erdemin peşinden gitmezlik etmesin de,

güzel yıldız ya da daha iyi bir nesne

bana bir şey verirse, boşa gitmesin diye.

25 Dünyayı aydınlatanın yüzünü

bizden en az sakladığı,

sineğin yerini sivrisineğin aldığı

28 dönemde, bir tepede dinlenen köylü,

belki de üzüm toplayıp toprağı sürdüğü

aşağıdaki vadide nasıl ateşböcekleri görürse;

31 dibinin seçildiği yere geldiğimde,

sekizinci hendeğin de, alevlerle

öyle ışıdığını gördüm ben de.

34 Beygirler şahlanıp da İlyas’ın arabası gökyüzüne

yükseldiğinde, öcünü ayıların aldıkları kişi

gözleriyle izleyince,

23/ Güzel yıldız = Dante’nin burcu İkizler; bu burç Dante’ye şiir yazma yeteneğini vermiştir ama, “daha iyi bir nesne"

(Tanrı’nın desteği) yardım etmeyecek olursa bu yetenek yetersiz kalabilecektir.

25/ Dünyayı aydınlatan = güneş.

28/ Dönemde = yaz aylarında.

34/ llyas'ın arabası = Kitabı Mukaddes’in Krallar Kitabına (II/II) göre, atları ateşten bir araba İlyas ile Elize’yi birbirlerinden ayırır ve İlyas arabayla birlikte gökyüzüne yükselir.

35/ Öcünü ayıların aldıkları kişi = Kitabı Mukaddes'te adı geçen peygamber Elize; yolda yürürken, saçları dökülmüş olduğu için kendisiyle alay eden çocukları, ormandan çıkan iki ayı parçalar; Bkz Kitabı Mukaddes,Krallar Kitabı II (23-24)

37 nasıl küçük bir bulut gibi yükselen bir alevden başka

bir şey göremediyse havada:

40 hendeğin dibindekiler de öyle ilerliyordu,

hiçbir alev gizlediğini göstermiyordu,

her alev bir günahkâr içeriyordu.

43 Aşağıya bakmak için ayakta duruyordum köprüde,

kayanın çıkıntısını tutmasaydım ellerimle,

aşağı düşebilirdim, itmeden kimse.

46 Bunca dikkatle baktığımı görünce, rehberim dedi ki: “Ruhlar bu alevlerin içinde,

her ruh kendini yakan aleve sarılı iyice.”

49 “Usta, sözlerin kanımı pekiştirdi” dedim,

“böyle olduğunu ben de sezmiştim,

sana bir şey sormak istiyorum:

52 Eteokles’le kardeşinin ateşe verildiği

odun yığınından yükseliyormuş gibi

gelen, çatallı alevin içindeki kim, bilmek istiyorum.”

47/ Rehberim = Vergilius.

49/ Usta = Vergilius.

52/ Eteokles’le kardeşi = Thebai’li iki

kardeş olan Eteokles ile Polyneikes

iktidar kavgası yapar, birbirlerini

öldürürler; cesetleri aynı odun yığı-

nında yakılırken, alevler kardeşler

arasındaki uyuşmazlığı vurgulayarak

ikiye ayrılır.

55 Yanıt verdi: “Ulikses ile Diomedes ceza çekmekteler bu alevin içinde; öfkede olduğu gibi,

cezada da birlikteler;

58 at hilesine gözyaşı dökmekteler,

Romalıların soylu tohumunun filiz verdiği

kapıyı açmıştı at hilesi.

61 Deidamia’nın, öldükten sonra bile

Akhilleus’tan şikâyet etmesine yol açan hileye

dövünüyor, Palladion için de ceza çekiyorlar.”

64 Dedim ki: “Bu alevlerin içinde konuşabiliyorlarsa,

senden bir değil bin kez istiyorum usta,

tepesi çatallı alev buraya

67 gelinceye dek bir yere gitmememizi,

yerimizde beklememizi;

bak, nasıl istekle eğiliyorum onlardan yana.”

55/Ulikses ile Diomedes = ilki (Ulikses = Yunancada Odysseus) Homeros destanlarının kahramanı lthaka kralı; ikincisi Argos kralı.

58/ At hilesi = Troya’nın savaşla ele geçemeyeceğini anlayan Ulikses “tahta at” hilesini bulur; Troya surlarının karşısında tahta bir at yaptırır; Troyalıları atın Tanrı’nın bir armağanı olduğuna inandırır; Troyalılar atı kente sokunca, atın içinde saklı askerler dışarı çıkarak, kentin düşmesini sağlarlar; Homeros, Troya savaşını llyada adlı yapıtında anlatır.

59/ Romalıların soylu tohumu =Troya’dan kaçan Aineias, arkadaşlarıyla birlikte İtalya’ya giderek, Latium’da (bugünkü Lazio) Roma’nın ilk yerleşim birimlerini kurar.

61/ Deidamia = Skyros adasının kralı Lykomedes'in kızı; Thetis, oğlu Akhilleus’un Troya savaşına katılmasını önlemek için onu, kadın giysileri giydirerek Lykomedes’in kızları arasında saklar; Deidamia ile sevişen (ya da evlenen) Akhilleııs Troya’ya gidince Deidamia üzüntüden ölür.

63/ Palladion = Troya’yı koruyan heykel (Palladium); Ulikses ile Diomedes bu heykeli hileyle alıp götürünce, Troya savaşı yitirmiştir.

65/ Usta = Vergilius.

70 Yanıt verdi: “İsteğin bana da övgüye değer geldi, kabul ettim gitti,

dilini tutmasını bil yeter ki.

73 Bırak ben konuşayım, ne istediğini

anladım çünkü; Yunan oldukları için

hor görebilirler senin söyleyeceklerini.”

76 Alev rehberimin konuşmaya elverişli saydığı yere

gelince, onun aşağıdaki gibi

konuştuğunu duydum uygun görünce:

79 “Ey, aynı ateş içindeki iki kişi,

eğer yaşamım övgünüzü kazanabildiyse,

az çok sevginizi kazanabildimse

82 soylu dizelerimi yazarken yeryüzünde,

gitmeyin bir yere; içinizden biri, kaybolduktan sonra

nerede öldüğünü söylesin bana.”

85 Eski alevin daha yüksek çatalı,

rüzgârda savrulan bir ateş gibi,

mırıldanarak sallanmaya başladı;

88 ucunu sağa sola oynattı,

sesler çıkardı konuşan bir dil gibi, dedi ki:

“Aineias ona bu adı vermeden önce

75/ Hor görebilirler senin söyleye-

ceklerini = Dante İtalyanca konu-

şacağı için Yunanlar bu dili anlamay-

acaklar, üstelik Troya yenilgisini

çağrıştıran Aineias’ın soyundan gel-

diği için onu küçümseyebileceklerdi.

76/ Rehberimin = Vergilius’un.

82/ Soylu dizelerim = Aeneis destanı.

83/ İçinizden biri = Ulikses

85/ Eski alevin daha yüksek çatalı =

Ulikses’in ruhu.

90/ Aineias = Bkz Cehennem 11(31)

91 beni Gaeta’da bir yıl süreyle

ağırlayan Kirke’den ayrıldığımda,

yaşlı babama duyduğum acıma da,

94 çocuk sevgisi de,

Penelope’yi mutlu kılan sevgim de

içimde yanan dünyayı öğrenmek,

97 insanların erdemlerini,

kötülüklerini, değerlerini bilmek

isteğini yenememişti;

100 açık denizlere yelken açtım

bir tekneyle, yanımda

benden ayrılmayan üç beş arkadaşım.

103 İspanya’dan Fas’a iki kıyıyı da aştım, Sardinya’yı da, bu denizin çevrelediği

öbür adaları da dolaştım.

106 İnsanlar öteye geçmesinler diye

Herkül’ün direkler diktiği dar geçide

geldiğimizde, yaşlanmış, hantallaşmıştık

91/ Gaeta = güney İtalya’da bir kasa-

ba; Vergilius’a göre kasabaya bu adı,

Caieta adındaki sütninesi burada

öldüğü için, Aineias vermiştir.

92/ Kirke = Ulikses ile arkadaşlarını

domuza dönüştürerek bir yıl süreyle

yanında tutan büyücü kadın.

95/ Penelope = Ulikses’in karısı.

100/ Açık denizlere = Akdeniz.

107/ Herkül’ün direkler diktiği dar

geçit = Cebelitarık boğazı; Cebelita-

rık sınır sayılır, oradan öteye geçil-

mezdi; Herkül'ün direkleri bu sınırı

belirlerdi.

109 arkadaşlarım da, ben de; Sevilla sağımızda kalmıştı,

Ceuta’ya solda bırakmıştm daha önce.

112 ‘Kardeşlerim’ dedim, ‘yüz bin tehlikeye göğüs gerip batıya eriştiniz madem ki,

geri kalan kısa ömrümüzde, güneşi

115 izleyerek kimsenin oturmadığı bölgeleri tanıma deneyiminden

yoksun kılmayın kendinizi.

118 Aslınızı düşünün isterseniz;

hayvanlar gibi yaşamak için dünyaya gelmediniz,

erdem ve bilgi peşinde koşmak göreviniz.’

121 Bu kısa sözler arkadaşlarımı

sabırsızlandırdı yola devam konusunda,

istesem de tutamazdım artık onları;

124 doğuya çevirdik pupamızı,

küreklerimizi bu çılgın uçuşa kanat yaptık,

durmadan sola doğru yol aldık.

110/ Sevilla = Dante döneminde Is-

panya’nın güneyindeki bölgeye ver-

ilen ad; Sevilla sağda, Ceuta solda

kaldığına göre, Dante ile arkadaşları

Cebelitarık’tan çıkmış Atlas Okya-

nusu'na girmişlerdir.

111/ Ceuta = Cebelitarık’ın karşısın-

da Afrika kasabası.

113/ Batıya eriştiniz = bilinen dün-

yanın sınırına eriştiniz.

126/ Durmadan sola doğru yol aldık

= Ekvatora gelirler.

127 Gece öteki kutbun yıldızlarını görüyordum, bizim kutup çok alçaktı,

artık kalkmıyordu deniz düzeyinden yukarı.

130 Biz bu korkulu yolculuğa çıkalı,

ayın alt yüzü beş kez aydınlanmıştı,

beş kez de kararmıştı ki,

133 kara bir dağ belirdi uzakta,

öyle yüksek göründü ki gözüme,

bir benzerini görmemiştim daha önce.

136 Sevindik ilkin, ama sevinç gözyaşına bıraktı yerini, bu yeni karadan doğan bir kasırga

gelip teknemizin önüne bindirdi.

139 Tekneyi üç kez döndürdü sularla birlikte; pupayı havaya kaldırdı dördüncüsünde,

sanki birinin isteği üzerine, pruva dibe battı,

142 sonunda deniz üstümüze kapandı.”

127/ Öteki kutbun = güney yarı-

kürenin.

131/ Beş kez aydınlanmıştı = aradan

beş ay geçmişti.

133/ Kara bir dağ = Araf; Dante’nin

coğrafya bilgisine göre kuzey yarıküre

karalardan, güney yarıküre ise deniz-

lerden oluşur; ancak güney deniz-

lerinde Kudüs’ün tam karşılığı olan

noktada Araf dağı vardır.

Yirmi Yedinci Kanto

1 Alev artık doğrulmuş, konuşmaz olmuş,

tatlı ozandan izin almış,

bizden uzaklaşmıştı ki, bu sırada

4 peşinden gelen bir başka

alevin ucundan yükselen belli belirsiz

bir çıtırdıya yöneldi gözlerimiz.

7 İlk kez, kendisini törpüsüyle

yaratanın iniltisiyle

haklı olarak böğüren,

10 tunçtan yapılmış olsa da

acı çektiği izlenimi veren,

kurbanın sesiyle böğüren Sicilya öküzü gibi;

13 alevin içinden çıkacak delik de,

geçit de bulamayan acılı sözcükler,

karışıyordu alevin sesine.

4/ Bir başka alev = Guido da

Montefeltro (1223-1298); Romagna’

lı krallık yandaşlarının ileri gelen-

lerinden, usta savaşçı ve politikacı.

12/ Sicilya öküzü = İÖ VI. yy.’da

Atinalı Perillus'un, Agrigento (Sicil-

ya) hükümdarı zalim Phalaris için

yaptığı işkence aleti; ölüm cezasına

çarptırılanlar tunçtan öküzün karnı-

na yerleştirilirdi; öküzün altında ateş

yakılıp da tunç kızınca, içindeki kur-

ban sıcaktan kavrularak ölürdü; at-

tığı çığlıklar ise, öküzün böğürmesi

olarak yorumlanırdı; Phalaris tunç

öküzü ilk kez Perillus üzerinde dene-

mişti.

16 Çok geçmedi sözcükler

alevin tepesine ulaştı,

titreşmesine yol açtı,

19 şu sözleri işittik: “Ey sesimin seslendiği, az önce Lombardia diliyle

‘Başka sorum kalmadı, git artık’ diyen kişi,

22 gelmekte geciktim gerçi,

ama biraz daha kal benimle konuşmak için,

gördüğün gibi, yanıp tutuşuyorum bunun için!

25 Bu kör dünyaya yeni düştünse,

bütün günahlarımı getirdiğim

o güzel Latin ülkesinden, ne olur bana söyle,

28 barış mı, yoksa savaş mı var Romagna’da,

Urbino ile Tevere’nin çıktığı tepenin arasında

kalan dağların insanıyım ben de.”

31 Eğilmiş can kulağıyla dinliyordum ki,

rehberim dürttü beni,

“Bu adam Latin, sen konuş” dedi.

34 Vereceğim yanıtı çoktan hazırlamıştım,

vakit geçirmeden konuşmaya başladım:

“Ey orada saklı ruh, senin Romagna,

25/ Bu kör dünyaya = Cehennem’e.

25/ Yeni düştünse = karşısındakinin

ölü olmadığını anlamamıştır.

28/ Romagna = orta İtalya’da bir

bölge.

30/ Dağların insanıyım = konuşan

Guido da Montefeltro’nun doğduğu

Montefeltro kasabası, Urbino ile

Tevere (Tıber) ırmağının doğduğu

dağların arasındadır.

33/ Latin = Italyan; daha önce Dan-

te’nin Yunanlarla konuşmasını en-

gelleyen Vergilius, bu kez bir İtalyan-

la konuşmasını destekliyor.

37 zorbaların gönlünde hiç savaşsız kalmadı, savaşsız kalmayacak da,

ama savaş yoktu daha, ben ayrıldığımda:

40 Ravenna yıllardır nasılsa yine öyle:

Polenta kartalı kuluçkaya yattı üstüne,

Cervia’ya dek uzattı kanatlarını.

43 Çetin bir sınav veren,

Fransızları kan gölünde dize getiren

belde, yeşil pençeler altında yine;

46 Montagna’yı canından eden

yaşlı Verruchio itiyle eniği,

avlarını dişlemekte aynı yerde.

49 Lamone kentiyle Santerno kenti,

yaz kış demeden dost değiştiren, ak inli

yavru aslanın egemenliğinde.

37/ Zorbaların = yöneticilerin.

41/ Polenta kartalı = Adriyatik kıyısındaki Ravenna’yı 1275 yılından beri Polenta ailesi yönetiyordu; 1300 yılında Ravenna’nın başında Guido Vecchio da Polenta vardı; Ravenna’nın güneyindeki Cervia kasabası da ona bağlıydı; Polenta ailesinin arması kartaldı.

45/ Belde = Forli; 1282 yılında Guido da Montefeltro burada Fransızları büyük bir bozguna uğratmıştı; kent daha sonra, arması yeşil bir aslan olan Sinibaldo degli Ordelaffi’nin baskıcı yönetimi altına geçmiştir.

46/ Montagna = krallık yandaşlarının başı Montagna dei Parcitati; 1295’de yenilgiye uğrayarak Rimini yöneticisi Malatesta Verrucchio’nun eline tutsak düşmüş, bunun oğlu Malatestino Verrucchio tarafından öldürülmüştür.

49/ Lamone kentiyle Santerno kenti = bu iki ırmağın kıyısında kurulu Faenza ve Imola kentleri.

50/ Ak inli yavru aslan = üstte adı geçen iki kentin yöneticisi Maghinardo Pagani; arması ak bir taban üzerinde mavi bir aslandı; sık sık görüş değiştirir, kuzeyde krallık yandaşı, güneyde (Floransa) papa yandaşı gibi davranırdı.

52 Savio’nun yanından geçtiği kente gelince, ovayla dağ arasında yer aldığı için,

zorbalıkla özgürlük arasında yaşam sürmekte.

55 Ne olursun, şimdi kim olduğunu söyle: bir başkası gibi aksilik etme de,

adın zamana yenik düşmeye.”

58 Alev bir süre homurdandı kendine göre, sivri ucunu yöneltti öteye beriye,

sonra şu soluğu üfledi:

61 “Eğer yanıtımın yeryüzüne

dönecek birine verildiğine

inansaydım, sesi soluğu kesilirdi bu alevin;

64 duyduklarım doğruysa, kimse

canlı çıkamamış buradan, bu nedenle

ihanet tasası taşımadan yanıt veriyorum işte.

67 Silah kuşanırken, Francesco keşişi oldum

bu giysilerin günahlarımı bağışlatacağını umdum;

umduğum gerçekleşecekti elbette,

70 kahrolası başpapaz karışmasaydı işe,

o papaz beni yeniden günaha soktu;

dinle bak, niçin, nasıl oldu.

52/ Savio’nun yanından geçtiği kent

= Cesena; 1300’de bağımsız bir kent-

ken 1314'te Malatestino tarafından

ele geçirildi.

66/ İhanet tasası taşımadan = Ce-

hennem’de olduğu haberinin yer-

yüzüne iletilmesi olanağının bulun-

maması (Dante’nin ölü olmadığını

anlamamıştır hâlâ.)

67/ Francesco keşişi oldum = Guido

da Montefeltro 1296’da Francesco

tarikatına girer.

70/ Başpapaz = papa Bonifazio VIII.

73 Anamın verdiği etten kemikten biçimi taşıdığım sürece, aslan gibi

değil, hep tilki gibi davranmıştım

76 Her türlü hileyi düzeni kavramıştım;

öyle ustalaşmıştım ki,

dünyanın öbür ucuna ulaşmıştı sanım.

79 Her insanın yelkenleri

indirip, halatları derlemesi

gereken yaşa erişince,

82 sevmez oldum eskiden sevdiğim şeyleri:

pişmanlık duydum, keşişlere katıldım;

kurtulacağımı sandım, oysa yanılmıştım!

85 Yeni Ferisilerin önderi

o sırada Lateraano dolaylarında savaşıyordu

ne Müslümanlara, ne de Yahudilere karşı,

88 çünkü bütün düşmanları Hıristiyandı,

ne Akkâ’da yengi kazanmışlardı,

ne de Sultan’ın topraklarında ticaret yapmışlardı;

85/ Ferisilerin önderi = yine papa Bo-

nifazio VIII.(İÖ I. ile II. yy.’da etkin.'

lik gösteren Ferisileri, İsa ikiyüzlülük'

le suçlamıştı.)

86/ Laterano dolaylarında savaşıyor-

du = Papa Bonifazio VIII. Laterano

(Roma’daki papalık sarayı) yakı-

nındaki Penestrino’da (bugün Pa-

lestrina) bir şatoda oturan Colonna

ailesiyle savaşmıştı (1297).

89/ Akkâ’da yengi kazanmışlardı =

Akkâ 1291 ’de Müslümanların eline

geçmişti.

90/ Ticaret yapmışlardı = Kilise, Müs-

lümanlarla ticaret yapılmasını yasak-

lamıştı.

91 o, ne kutsal konumunu, ne yüce görevini, ne de bir zamanlar kuşananları

incelten kemerimi önemsedi.

94 Constantinus’un, cüzamdan kurtulmak için

Siratti dağından Silvestro’yu getirtmesi gibi,

kendini üstünlük hummasından kurtarmam için,

97 hekimi kıldı beni;

akıl danıştı, yanıt vermedim,

çünkü sözleri sarhoş sözleriydi.

100 Bunun üzerine dedi ki: ‘Ferah tut yüreğini, şimdiden bağışladım ne suçun varsa,

sen de Penestrino’yu yere sermenin yolunu öğret bana.

103 Gökyüzünü açıp kapatmak benim elimde, sen de bilirsin; ama benden öncekinin önem vermediği

anahtarlar iki tane.’

106 Bu önemli kanıtlar, susmanın daha iyi

olmayacağını düşünmeye yöneltti beni,

dedim ki: ‘Şimdi işlediğim günahtan, madem ki

92/ Kuşananları incelten kemerimi = Francesco tarikatına girenler fazla yiyip içmedikleri için zayıf olurdu.

94/ Constantinus = efsaneye göre Roma imparatoru Constantinus cüzama tutulur; daha önce zulmünden kaçarak Roma yakınındaki Siratti dağında (bugün Santo Oreste) bir mağaraya sığınmış olan papa Silvestro'yu çağırtır, kendisini iyileştirmesini ister.

102/ Penestrino = Colonna ailesinin şatosunun bulunduğu yer (Palestrina) .

104/ Benden önceki = 1294’te kendi isteğiyle papalığı bırakan Celestino V.

109 arındırıyorsun beni, bil ki çok söz vermek, az yerine getirmek,

sağlam kılar yerini.’

112 Sonra ben ölünce Francesco geldi buldu beni; ama kara meleklerden biri ona dedi ki:

‘Götürme onu; hakkımdan etme beni.

115 O da, benimkilerle birlikte aşağıya inmeli, hileli öğüt verdi vereli,

ensesinden çekmedim ellerimi;

118 pişman olmayanın bağışlanmaz işledikleri, pişmanlık getiren ise günah işlemez,

iki kavram arasındaki çelişki buna izin vermez.’

121 Zavallı ben! Öyle bir sarsıldım ki,

tutup da beni, şöyle deyince:

‘Mantıkçı olduğumu bilmiyorsun belli ki!’

124 Minos’a götürdü beni; o da kuyruğunu sekiz kez sert sırtına doladı;

sonra kuyruğu öfkeyle ısırdı:

110/ Çok söz vermek, a: yerine getir-

mek = Bonifazio’nun Colonna ailesi-

ni tuzağa düşürmesini sağlayan ilke;

Bonifazio barış sözleşmesi yapmayı

kabul ederek karşı tarafa silah

bıraktırmış, ardından şatoyu yerle bir

etmiştir.

112/ Francesco = Assisi’li ermiş

Francesco.

113/ Kara meleklerden biri = bir şey-

tan.

124/ Minos = Cehennem yargıcı; Bkz

Cehennem V(4).

127 ‘Bunun da yeri, hırsızların ateşi' dedi; bu nedenle bu cezayı çekmekteyim gördüğün gibi,

söylene söylene gidiyorum, sırtımda bu giysi.”

130 Sözleri biten alev, sivri

tepesini eğdi, titretti,

inildeye inildeye uzaklaşıp gitti.

133 Rehberimle ben oradan ayrıldık,

uyuşmazlık tohumu ekenlerin, bunun bedelini

ödedikleri hendeği örten, öteki

136 kemerin tepesine vardık.

133/ Rehberimle = Vergilius’la

135/ Öteki kemer = toplumda bölünmelere yol açanların bulundukları dokuzuncu hendeğin üstündeki kemer.

Yirmi Sekizinci Kanto

1 Şimdi gördüğüm kanları yaraları,

zincirsiz sözcüklerle dese, üst üste yinelese de,

anlatacak biri var mı?

4 Kuşkusuz hiçbir dil bunu başaramaz,

düşüncemiz de, sözlerimiz de,

gördüklerimi kavrayamaz.

7 Yanılmaz Livius’un aktardığı gibi,

vaktiyle talihli Puglia beldesinde

Troyalılar için ya da yüzüklerin ele geçirildiği

10 uzun savaş için gözyaşı dökenleri,

Robert Guiscard’a karşı çıkınca

yaralanıp da acı çekenleri,

2/ Zincirsiz sözcüklerle = düzyazıyla.

7/ Yanılmaz Livius = Romalı tarihçi

(İÖ. 1. yy)

8/ Puglia beldesi = İtalya’nın güney

doğu bölgesi (Napoli Krallığı)- Dan-

te’nin bu bölümde değindiği olay-

ların tümü bu bölgede geçer.

8/ Troyalılar = Romalılar; (Aineias

Troyalı olduğu için Dante Romalı-

lara Troyalı diyor).

9/ Yüzüklerin ele geçirildiği uzun

savaş = Kartaca ile Roma arasındaki

savaş (İkinci Pön Savaşı, 10 219-

202); Kartacalıların, savaş meyda-

nında ölen Romalıların parmakların-

daki altın yüzükleri topladıkları

söylenir.

11/ Robert Guiscard = XI. yy.’da

Napoli’yi ele geçiren Norman sa-

vaşçı.

13 Puglia’lıların yalan söyledikleri Ceperan’da bugün kemikleri ortada sürünenleri,

yaşlı Alard’ın silahsız üstün geldiği

16 Tagliacozza’dakileri bir araya

getirseler ve içlerinden biri

parçalanmış dizini, öteki kopmuş elini

19 gösterse, bunların hiçbiri,

dokuzuncu hendeğin tüyler ürpertici

görüntüsü gibi etkileyemez kimseyi.

22 Dibi delik, tahtası eksik hiçbir fıçı,

benim gördüğüm, tepesinden tırnağına bağrı

deşik biri gibi parçalanmış olamazdı.

25 Bacakları arasından sarkıyordu bağırsakları;

iç organları ortadaydı,

yenilenlerden bok yapan murdar keseyle birlikte.

28 Onu görmek için olanca dikkatimi verince,

bana baktı, göğsünü açtı elleriyle,

“Bak nasıl paralıyorum kendimi” dedi,

13/ Ceperan = Ceperano; Puglia’lı

baronlar ihanet edince Napoli kralı

Charles d’Anjou Ceperano’daki ge-

çidi kolayca aşmıştır.

15/ Yaşlı Alard = Charles d’Anjou’nun

Tagliacozza savaşındaki (1268)

danışmanı Erard de Valéry.

27/ Murdar kese = mide.

31 “Bak Muhammed de nasıl sakat edildi!

Önümde ağlayarak giden de Ali,

çenesinden tepesine yüzü kesili.

34 Burada gördüğün öteki kişiler yeryüzünde bölücülük, bozgunculuk tohumu ektiler,

bu nedenle ikiye bölündüler.

37 Arkamızdaki zebani bizi denetler,

bu acılı yolu her döndüğümüzde,

bu sürüdeki herkesi

40 gözünü kırpmadan kılıcıyla bir daha şişler;

çünkü yaralarımız kapanmıştır yine,

yeniden onun önüne geldiğimizde.

43 Sen kimsin peki,

yoksa günahına biçilen diyeti geciktirmek için mi,

oyalanmaktasın bu köprüde?”

31/ Muhammed = Hz. Muhammed; o dönemde Müslümanlıkla Hıristiyanlık arasında yaşanan çatışmaların etkisiyle, Dante, İslam dininin peygamberi Hz Muhammed’i, Hıristiyanlık varken yeni bir din kurduğu için bölücü olarak değerlendiriyor; oysa Hz Muhammed Hira dağında Cebrail’in getirdiği “vahiylerle” peygamber olmuştur. İslam büyüklerine karşı saygılı davranan Dante’nin buradaki fanatik tutumuna, Abdülhak Hamid Tarhan, Tayflar Geçiti’nde şu karşılığı verir: “Vay Dante! Sen misin? Koca dahi-i müfteri / Hâki siyahı tıyneti hakister-i cahim!” (müfteri = iftira eden; hâk = toprak; tıynet = yaratılış; hakister = kül; cahim

= cehennem); Dante’ye de şunları söyletir: “Zâhilmişim neşideyi naz-mettiğim zaman / Ben sonra anladım ki hata etmişim yaman.” (zahil=

ihmal eden, unutan; neşi-de=şiir; nazmetmek= şiir yazmak)

32/ Ali = Hz Ali.

46 Ustam: “Ölüm çökmedi daha üstüne”

yanıtını verdi, “günahlarının bedelini ödemeye

de gitmiyor; deneyim kazansın diye,

49 ölü olan ben gezdiriyorum onu Cehennem’de daire daire; seninle konuşmam nasıl gerçekse,

öyle gerçek, söylediklerim de.”

52 Yüzden fazla ruh, bu sözleri işitince

hendekte durup bana baktı,

şaşkınlıktan unutmuşlardı acılarını.

55 “Sen ki, güneşi görebileceksin

yakında, keşiş Dolcin’e söyle de,

yanıma gelmek istemiyorsa kısa sürede,

58 karın Novara’lıları üstün kılmaması için,

bol yiyecek istif etsin,

yoksa zor getirir onun sırtını yere.”

61 Bu sözleri bana Muhammed söyledi,

daha önce kaldırmış olduğu ayağını indirdi,

yere bastı, uzaklaşıp gitti.

64 Boğazı parçalanmış,

burnu kirpik altına dek budanmış,

tek kulağı kalmış bir başkası,

46/ Ustam = Vergilius.

56/ Keşiş Dolcin = Novara’lı Fra

Dolcino Tornielli; Papa’ya karşı çıka-

rak bir tarikat kuran ve yandaşlarıyla

birlikte kuzey İtalya’daki Novara

dolaylarında dağa çıkan Tornielli,

kışın bastırması üzerine papanın

güçlerine teslim olmak zorunda kalır (1307).

61 ötekilerle birlikte durup bana baktı şaşkın şaşkın, dört bir yanı kanlı

gırtlağını ötekilerden önce açtı,

70 dedi ki: “Ey hiçbir suçun yüklenmediği, eğer gözüm aldanmıyorsa,

yeryüzünde Latin ülkesinde gördüğüm kişi,

73 Vercelli’den Marcabo’ya inen tatlı ovaya gidebilecek olursan bir kez daha,

Pier da Medicina’yı anımsa.

76 Ve Fano’nun en iyi iki kişisi

messer Guido ile Angiolello’ya de ki,

doğruysa buradaki öngörüler, bir zorbanın ihaneti

79 sonucunda gemilerinden atılacaklar, boyunlarında taş Cattolica dolaylarında

denizde boğulacaklar.

82 Kıbrıs’la Mayorka adası arasında,

korsanlar ya da Argoslularca

işlenmiş böyle bir cinayet görmemiştir Neptunus.

72/ Latin ülkesinde = İtalya’da.

73/ Vercelli = Lombardia bölgesinde

bir kent.

73/ Marcabo = Po ırmağının ağzına yakın bir kent.

73/ Tatlı ova = Padova ovası.

75/ Pier da Medicina = Bologna’lıları birbirlerine düşürdüğü ileri sürülen kimliği konusunda fazla bilgi olmayan bir kişi.

76/ Fano’nun en iyi iki kişisi =Adriyatik kıyısındaki Fano’nun önde gelenlerinden Guido del Casssero ile Angiolello da Carignano, Malatestino’nun isteği üzerine Cattolicla (Adriyatik kıyısında kent) dolaylarında birer çuval içinde denize atılırlar.

82/ Kıbrıs’la Mayorka arasında =Akdeniz’in iki karşıt ucundaki adalar.

83/ Argoslular = Yunanlar (Yunan korsanlan).

84/ Neptunus = deniz tanrısı.

85 Burada benimle birlikte olan birinin, görüp göreceğine pişman olduğu beldenin

egemeni tek gözlü hain,

88 onları çağıracak görüşmek için;

öyle bir oyun oynayacak ki, dualar da,

adaklar da koruyamayacak onları Focara rüzgârından.”

91 Dedim ki: “Senden haber götürmemi istiyorsan

yukarıya, bu acı beldeyi göreni göster bana,

kimliğini açıkla.” Bunun üzerine,

94 elini bir arkadaşının çenesine uzattı,

adamın ağzını açtı,

şöyle dedi yüksek sesle:

97 “İşte bu adam, konuşamaz ama. Sürgün edilince,

hazırlıklı kişi zarar eder beklerse

dedi, Caesar’ın kuşkusunu giderdi.”

100 Boğazından kesilmiş diliyle,

öyle korku içinde göründü ki gözüme

Curio, oysa konuşmayı ne çok severdi!

103 İki eli de kesik biri,

ellerinin arta kalan kesimini

karanlık havaya kaldırınca, yüzü kan içinde kaldı,

85/ Benimle birlikte olan biri =Curio.

86/ Beldenin = Curio’nun günah işlediği Rimini.

87/ Tek gözlü hain = Rimini senyörü

Malatestino; Malatestino’nun bir

gözü kördü.

90/ Koruyamayacak onları Focara

rüzgârından = çünkü Focara’ya var-

madan ölmüş olacaklar.

102/ Curio = Gaius Curio. Iulius

Caesar’a Rimini dolaylarındaki

Rubicone ırmağından geçmeyi öner-

erek iç savaş çıkmasına yol açmıştır

(İÖ 47); Caesar’a “hazırlıklı kişi zarar

eder beklerse” dediğini yazar Luca-

nus.

106 “Mosca’yı da unutma” dedi,

“Eden bulur, diyen benim ne yazık ki,

bu sözlerim Toscana’ya kötülük tohumu serpti.”

109 Şunları ekledim ben: “Senin soyunu da tüketti”; o ise, acısına acılar ekledi,

çıldırmış biri gibi yürüdü gitti.

112 Durup kalabalığa baktım,

başka kanıt olmasa tek başıma anlatmaya

çekineceğim bir şeyle karşılaştım:

115 bereket, insanı arılık zırhına büründüren, özgürlüğümüzü veren

sadık dost vicdan yetişti imdadıma.

118 Bu acıklı kalabalığın içinde,

ötekiler gibi yürüyen başsız bir gövde

gördüm, hâlâ da görür gibiyim gerçekten.

121 Kesik başını saçlarından tutuyordu, bir fener gibi elinde sallıyordu:

bize bakıyor “Yazıklar olsun!” diyordu.

106/ Mosca = Mosca dei Lamberti;

“eden bulur” diyerek, Oddo Arrig-

hi’nin yeğeniyle nişanını bozan

Buondelmonti’nin öldürülmesine yol

açmıştır; bu cinayetin Floransa’nın

krallık ve papa yandaşları olmak

üzere ikiye bölünmesinin kaynağı

olduğu ileri sürülür.

109/ Senin soyunu da tüketti = Mosca’nın ailesi Floransa’dan sürüldü (1258)

124 Kendi kendini aydınlatıyordu; bir bedende iki, iki bedende tekti,

nasıl olabildiğini ancak yaradan bilirdi.

127 Köprünün tam ayağına geldiğinde

eliyle başı havaya kaldırdı

sözleri daha iyi duyulsun diye,

130 dedi ki: “Sen ki, ölüleri görmeye gelmişsin canlı canlı:

bak bakalım benden çok acı çeken var mı.

133 Benden de haber götüresin diye,

bil ki, Bertrand de Born benim adım,

genç kralı ben yoldan çıkarttım.

136 Baba ile oğlu birbirlerine karşı kışkırttım: Achitofel bile Davud’u Absalon’a karşı

böyle insafsızca kışkırtmamıştı.

139 Birbirine yakın iki kişiyi

ayırdığım için, beynimi bu gövdedeki

kökünden ayrı taşıyorum ne yazık ki.

142 Bana uyguladıkları, kısas ilkesi.”

125/ Bir bedende iki, iki bedende

tekti = gövdeyle başın ayrılmasına

karşın konuşurken, görürken tek bir

insan gibiydi.

134/ Bertrand de Born = Fransa’nın Périgord bölgesindeki Hautefort şatosunun senyörü ünlü saz şairi (XII.yy); İngiltere veliahtı Genç Henry'yi babası kral Henry ll’ye başkaldırması

için desteklemişti, tıpkı Achitopel’in, babası Davud’a başkaldırması için Absalon’u desteklemesi gibi; Bkz Kitabı Mukaddes, II. Samuel 15(3).

Yirmi Dokuzuncu Kanto

1 O büyük kalabalık, o korkunç yaralar,

öyle etkilemişti ki gözlerimi

ağlamak istiyordum sanki;

4 Ama Vergilius dedi ki: “Nereye bakıyorsun?

gözlerin niçin hâlâ, aşağıdaki

sakat gölgelere çevrili?

7 Öbür hendeklerde böyle yapmıyordun:

belki onları saymak istiyorsun,

bil ki, yirmi iki mil vadinin çevresi.

10 Ay şimdiden ayaklarımızın dibinde,

az kaldı süremizin bitimine,

görmen gereken çok şey var oysa.”

13 “Niçin böyle baktığıma dikkat etseydin”

diye yanıt verdim hemen, “belki izin verirdin

biraz daha kalmama.”

10/ Ay = ay ayaklarının dibinde ol-

duğuna göre, yeryüzünde güneş tam

tepededir, Dante’nin Cehennem ge-

zisine başladığı geceyi izleyen günün

öğle sularıdır.

11/ Sürenin bitimine = Dante'nin

Cehennem gezisi 24 saat içinde son-

lanacaktır.

16 Rehberim yola koyulmuştu bu arada,

peşinden giderken dedim ki:

“Gözlerimi diktiğim o çukurda

19 sanırım benim soyumdan gelen

bir ruh, çok ağır ceza biçilen

bir günahın cezasını çekmekteydi.”

22 Bunun üzerine ustam dedi ki:

“Düşünceni artık ona yöneltme:

başka şeyler düşün, bırak onu yerinde;

25 çünkü küçük köprünün dibinde

seni gösterip, gözdağı verdiğine tanık oldum,

‘Geri del Bello’ diye seslendiğini duydum.

28 O sırada sen, kendini öyle vermiştin ki

Hautefort’un eski senyörünü izlemeye,

bakmadın bile yüzüne, o da çekildi gitti.”

31 “Ustam” dedim, “öfkesinin nedeni,

kurban gittiği

cinayetin öcünün, yakınlarınca

34 alınmamış olması hâlâ:

sanırım bu yüzden konuşmadı benimle,

daha da acıdım ona bu nedenle.”

16/ Rehberim = Vergilius.

20/ Bir ruh = Geri del Bello.

22/ Ustam = Vergilius.

27/ Geri del Bello = Dante’nin baba tarafından akrabası Geri del Bello Alighieri; Sacchetti ailesi tarafından öldürtülmüştür; o dönemde kan da-vası toplumca kabul gördüğü için, Dante bu cinayetin öcünün alınmamış olmasını aşağıdaki dizelerde kınıyor.

29/ Hautefort’un eski senyörü = Bertrand de Born; Bkz Cehennem XXVIII( 134).

31/ Ustam = Vergilius

37 Konuşa konuşa böylece, kayanın ucunda öyle bir yere geldik ki,

biraz aydınlık olsa, öteki vadi görünecekti.

40 Malebolge’nin son manastırına gelip de, kendi gözlerimizle

gördüğümüzde keşişleri,

43 değişik iniltiler yüreğimi deldi ok gibi, okların ucunda acıma vardı demir yerine;

kulaklarımı tıkadım ellerimle.

46 Temmuzla eylül arasında,

Valdichiana, Maremma, Sardinya

hastanelerinde inim inim inleyenleri

49 bir araya getirip, bir çukura atsalar ne olursa, burası da öyleydi, öyle bir koku yükseliyordu ki,

eller ayaklar kangren olmuştu sanki.

52 Bu uzun köprüden son kıyıya indik,

yine sol yöne doğru gittik;

gözlerim keskinleşmişti şimdi,

55 iyice görüyordum dibi,

yüce yaradanın şaşmaz adaleti

cezalandırıyordu defterindeki sahtecileri.

40/ Malabolge = Bkz Cehennem

XVIII(1)

40/ Manastır = Dante bu hendeği

manastıra, buradaki günahkârları da

keşişlere benzetiyor, alaycı bir dille.

47/ Valdichiana, Maremma, Sardin-

ya = o dönemde sıtmanın yaygın

olduğu bölgeler.

58 Herkesin salgından yatağa düştüğü,

havanın leş gibi koktuğu,

hayvanların, börtü böceklere dek öldüğü,

61 ve ozanların da doğruladıkları gibi,

karınca tohumundan yeniden eski halkların türediği

Aigina’nın görüntüsü, sanmam ki

64 bu karanlık vadide öbekler halinde

işkence gören ruhların görüntüsünden

daha korkunç görünsün gözlere.

67 Kimisi yüzükoyun yere,

kimisi bir başkasının sırtına yatmıştı,

o korkunç yolda sürünenler de vardı.

70 Biz, bir şey demeden ağır adımlarla yürüyorduk, vücutlarını doğrultamayan bu hastalara

bakıyor, onları dinliyorduk.

73 Oturan iki kişi gördüm, ısınsın diye yanyana

konan iki kap gibi birbirlerine yaslanmışlardı,

tepeden tırnağa kabuk bağlamışlardı;

76 efendi bekleyen hiçbir uşak,

ya da uykusu kaçan hiç kimse kaşağıyı,

büyük bir öfkeyle kendilerini kaşıyan

61/ Ozanların = Ovidius ile Luc-

retius’un.

63/ Aigina = Atina dolaylarında

küçük bir ada; Jüpiter’in peri Aigi-

na’yı sevmesini kıskanan Iuno, adada

veba salgını başlatır; ölü sayısı çoğa-

lınca, Jüpiter karıncaları insana dö-

nüştürerek nüfusu yeniden dengeler.

79 ama kaşıntılarını yatıştıramayan

bu iki ruhtan

daha hızlı kullanamazdı;

82 sazanın ya da daha büyük bir balığın pullarını

nasıl kazırsa bıçak, onlar da yaraların kabuklarını

tırnaklarıyla öyle kopartıyorlardı.

85 Rehberim şunları dedi birine:

“Ey parmaklarıyla derisini yüzen,

kimi kez onları kerpeten yerine

88 kullanan ruh, buradakiler içinde

hiç Latin var mı söylesene,

umarım tırnakların sonsuza dek yarar işine.”

91 “İkimiz de Latiniz, halimiz gördüğün gibi”

diye ağlayarak yanıt verdi iki kişiden biri,

“bizden bilgi isteyen sen kimsin peki?”

94 Rehberim dedi ki: “Bu canlı ile birlikte kayadan kayaya gitmekteyim,

ona Cehennem’i gezdirmekle görevliyim.”

97 Bunun üzerine, yaslanmaya son verdiler,

titreye titreye bana döndüler,

konuşmaları duyan başkaları da geldi.

85/ Rehberim = Vergilius.

89/ Latin = İtalyan.

94/ Rehberim = Vergilius.

100 İyi yürekli ustam daha da sokuldu bana,

“Ne istiyorsan söyle onlara” dedi;

söze girdim, onun istediği gibi:

103 “Adlarınız yeryüzünde

insanların belleklerinden silinmesin,

nice güneşler altında sürüp gitsin,

106 bana kim olduğunuzu, nereli olduğunuzu söyleyin, çektiğiniz korkunç işkence

yüreğinizi açmanızı engellemesin.”

109 “Arezzo’luyum ben, Siena’lı Albero beni ateşe attırdı” diye yanıt verdi biri,

“ama ölümüme yol açan olay değil, burada oluşumun nedeni.

112 Doğrusu, bir gün iş olsun diye

‘Havada uçabilirim’ demiştim ona;

merakı çok, aklı biraz kıt biriydi,

115 ona da öğretmemi istedi bu hüneri;

Daidalos gibi kılamadığım için kendisini,

oğlu gibi sevdiği birine yaktırdı beni.

118 Ama yanılmaz Minos, on hendeğin sonuncusuna gönderdi beni, çünkü simya

ile uğraşmıştım dünyada."

100/ iyi yürekli ustam = Vergilius.

105/ Nice güneşler altında = uzun yıllar.

109/ Arezzo’luyum ben = simyacı ve kalpazan Griffolino; Siena’lı Albero tarafından yakılarak öldürtülmüştür.

116/ Daidalos = kapatıldığı Labyrinthos'tan, kanat yaparak oğlu İkaros'la birlikte kaçıp Sicilya’ya kadar uçan Atinalı sanatçı; (İkaros babasının uyarısını dinlemeyip güneşe yaklaşınca, kanatlarını tutan balmumu eridiği için denize düşer.)

117/ Oğlu gibi sevdiği biri = Siena piskoposu.

118/ Minos = Bkz Cehennem V(4).

121 Ozana dedim ki: “Siena’lılar gibi budala insanlar olabilir mi?

Fransızlar bile böyle değildir.”

124 Sözlerimi işiten öteki cüzamlı

yanıt verdi: “Ama ayrı tutmalı

giderleri düşüren Stricca’yı,

127 bu tohumun yetiştiği

bahçede, yemeklere pahalı karanfil ekmeyi

akıl eden Niccolo’yu; uğrunda

130 Caccia d’Asciano’nun, bağlarını korularını elinden çıkardığı, Abbagliato’nun da

aklını kullandığı çeteyi de ayrı tutmalı.

133 Siena’lılara karşı seni destekleyenin kim olduğunu öğrenmek için

gözlerini bana çevirirsen, madenlerin

136 arılığını bozan simyacı

Capocchio’nun izdüşümünü göreceksin;

gözlerim yanıltmıyorsa beni,

139 hep anımsayacaksın doğayı nasıl alt ettiğimi.”

121/ Ozana = Vergilius’a.

126/ Stricca = Stricca de’ Salimbeni;

parasını har vurup harman savur-

muştur; (Dante “giderleri düşüren”

diyerek alay ediyor); kardeşi Niccolo

ise Siena mutfağına, o dönemde çok

pahalı olan karanfili getirmiştir.

130/ Caccia d’Asciano = çok varlıklı Scialenghi ailesinden.

131/ Abbagliato = Bartolomeo de’

Folcacchieri (Dante “aklını kul-

landığı” diyerek adı geçenin akıl-

sızlıklarıyla alay ediyor.)

137/ Capocchio = 1293’te Siena’da

diri diri yakılan Floransalı simyacı;

Dante’nin arkadaşı.

Otuzuncu Kanto

1 Iuno’nun Semele yüzünden

Thebai soyuna diş bilediğini

üstüste belli ettiği günlerde,

4 Athamas’ın gözü öyle dönmüştü ki,

kucağında iki çocuğuyla birlikte

karısının geldiğini görünce,

7 “Ağları gerelim, dişi aslanla yavrularını

tuzağa düşürelim” diye bağırdı;

sonra aman vermez pençelerini açtı,

10 adı Learco olan çocuğu yakaladı,

bir kayaya fırlatıp parçaladı;

kadın öbür çocukla suda boğuldu.

13 Ve talih, astığı astık kestiği kestik

Troyalıların burnunu sürtüp de,

krallık kralla birlikte göçtüğünde,

1/ Iuno = Hera ile bir tutulan Romalı

tanrıça; Jüpiter’in karısı; kadınların

koruyucusu sayılır; Jüpiter Thebai

kralı Kadmos’un kızı Semele ile onu

aldatır.

4/ Athamas = Tanrı Aiolos’un oğlu,Semele’nin kaynı; Iuno tarafından çıldırtılır; karısı İno’yu dişi aslan sanıp, oğlu Learco’yu taşlara çarparak öldürür; karısı ve öbür oğlu Melicerta ise denizde boğulur.

16 kederli, bitkin, tutsak Hekabe, Polyksene’nin öldüğünü, oğlu Polydoros’un da

denizin kıyısında

19 cansız yattığını görünce,

köpekler gibi ulumuştu,

çünkü acıdan kudurmuştu.

22 Ama ne Thebai’nin, ne Troya’nın öfkesi, hayvanlara, insanlara eziyet etmede,

önüne çıkanları ahırdan salınan

25 bir domuz gibi koşarak ısıran,

solgun ve çıplak iki gölge gibi

acımasız değildi.

28 Gölgelerden biri Capocchio’nun yanına geldi,

dişlerini onun ense köküne geçirdi,

yüzüstü yerde sürükledi.

16/ Hekabe = Troya kralı Priamos’un

karısı; Polyksene ile Polydoros’un

anaları; Troya yenilince Yunanların

eline tutsak düşer; kızının Akhil-

leus’un (Akhilleus kızı sevmiştir)

mezarı üstünde kurban edilmesine

tanık olur, oğlunun ölüsünü görür ve

çıldırır; Ovidius Metamorphoseis adlı

yapıtında bu olayı anlatır.

26/ İki gölge = Gianni Schicchi ile Myrrha.

28/ Capocchio = Bkz Cehennem XXIX(137).

31 Tir tir titreyen Arezzo’lu dedi ki:

“Bu çılgının adı Gianni Schicchi,

herkesin ensesinde boza pişirir.”

34 “Bakarsın öteki de, dişlerini sana geçirir”

dedim, “o buradan gitmeden önce,

bana onun kim olduğunu söyle.”

37 Dedi ki:‘Sevda yasalarını çiğneyen,

babasının koynuna giren

ahlaksız Myrrha’nın eski ruhu bu.

40 Başka birinin kimliğine girdi,

babasıyla öyle günah işledi,

şurada koşan da,

43 sürünün en iyi dişisini

elde etmek için, tıpkı onun gibi

kılık değiştirdi, Buoso Donati kılığına girdi,

46 yasaya uygun vasiyet düzenledi.”

Gözlerimi diktiğim bu iki öfkeli

gidince, kalan soyu bozuklara bakmak için döndüm.

31/ Arezzo’lu = Griffolino d'Arezzo;

Bkz Cehennem XXIX( 109).

32/ Gianni Schicchi = Floransalı Cavalcanti ailesinden; Buoso dei Donati ölünce, oğlu Simone ölüyü yataktan kaldırır, Gianni Schicchi’yi babasıymış gibi yatağa yatırır, noter getirip kendi çıkarına bir vasiyetname düzenletir; Bkz Cehennem XXV(35).

39/ Myrrha = Kıbrıs kralı Kinyras'ın

kızı; babasına âşık olur, başka bir

kadının kılığına girerek onunla yatar;

bu ensest ilişkiden Adonis doğar.

42/ Koşan= Gianni Schicchi.

43/ Sürünün en iyi dişisi = Buoso Donati’nin en güzel atı.

49 Lavtaya benzeyen birini gördüm, bedenin çatallaştığı yerden

bacakları kesilmişti sanki.

52 Vücudu su toplamıştı,

organlar arasında orantı kalmamıştı,

o yüz sanki o karnın değildi,

55 susuzluktan dudaklarından biri

burnuna, öbürü çenesine yönelen bir hasta gibi,

dudakları açıktı.

58 Dedi ki bize: “Sizler ki

bu acılar ülkesinde, nasıl oluyorsa

ceza çekmiyorsunuz, bakın da

61 görün Adamo ustanın başına gelenleri;

yaşarken ne istedimse elde ettim,

ama şimdi bir damla su peşindeyim.

64 Casentino’nun yeşil tepelerinden,

Arno’ya doğru süzülürken,

kıyılarına serinlik ve nem getiren

67 dereler, hiç gitmiyor gözlerimin önünden,

ve bunların özlemi, avurtlarımı çökerten

illetten daha çok kurutuyor içimi.

61/ Adamo = büyük olasılıkla İngiliz

kökenli kalpazan; yirmi dört ayar

altın yerine yirmi bir ayar altın kulla-

narak Floransa florini basması eko-

nomik bunalıma yol açmış, yakılarak

öldürülmüştür (1281).

64/ Casentino = Arno ırmağının yu-

karı vadisi.

70 Şaşmaz adalet cezalandırırken beni, günah işlediğim yerden

yararlanıyor, artırmak için çektiklerimi.

73 Oradaki Romena’da öğrendim, Battista’nın resmini taşıyan sikkeyi taklit etmeyi;

bu nedenle dünyada bıraktım kül olmuş bedenimi.

76 Ama Guido’nun, Alessandro’nun ya da

kardeşlerinin alçak ruhlarını görebilsem burada,

Fonte Branda’yı bile değişmem buna.

79 Çevrede koşuşan öfkeli ruhlar doğru söylüyorsa,

bunlardan biri çoktan gelmiş buraya;

ama neye yarar, elim kolum bağlıysa?

82 Yüz yılda bir adım gidecek

gücüm olduğunu bilseydim,

çukurun çevresi on bir mil,

85 eni de yarım mil demezdim,

çoktan yola çıkardım,

bu iğrenç adamlar arasında onu arardım.

73/ Romena = Guidi kontlarının

(Guido, Alessandro, Aghinolfo kar-

deşler) şatosu; Adamo’yu düşük ayar-

lı para basmaya bunların zorladıkları

söylenir.

73/ Battista’nın resmi = Floransa'nın

koruyucusu ermiş Giovanııi Battis-

ta’nın resminin bulunduğu sikke.

77/ Kardeşlerinin = Aghinolfo'nun.

78/ Fonte Branda = Siena’daki ünlü

çeşme; ancak Adamo kendi mem-

leketinden söz ettiğine göre, Romena

dolaylarındaki Branda pınarını be-

lirttiğini düşünmek daha doğru olur.

80/ Bunlardan biri = Guidi kardeşler-

den birinin ruhu; Guido 1300’den

önce ölmüştü

88 Onların yüzünden bu murdarların yanına atıldım, onlar yöneltti beni üç ayar

eksik florin basmaya.”

91 Dedim ki ona: ‘Sağ yanında

birbirine sarılı yatanlar,

kışın ıslak elden çıkan buhar gibi tütenler kim?”

94 “Buraya atıldığımda buradaydılar”

diye yanıt verdi, “hiç kıpırdamadılar,

sanırım sonsuza dek de kıpırdamazlar.

97 Biri, Yusuf’u haksız yere suçlayan kadın; öteki de Troyalı üçkâğıtçı, Yunan Sinon:

için için yanıyorlar, leş kokulu duman salıyorlar.”

100 İçlerinden biri, belki de

bu aşağılayıcı sözlere alındı,

onun kösele gibi göbeğine bir yumruk attı.

103 Göbek davul gibi ses çıkardı;

Adamo usta da, adamın suratına kolunu indirdi,

bu vuruş da yumruktan hafif değildi,

106 sonra dedi ki: “Gerçi gövdem ağırlaştı, kıpırdayacak gücüm kalmadı,

ama kolum bu işe yeterli hafiflikte.”

97/ Yusuf'u haksız yere suçlayan ka-

dın = Yakup peygamberin oğlu Yu-

suf’tan yüz bulamayınca, sarkıntılık

ettiği gerekçesiyle onu kocasına

şikâyet eden kadın; (Mısırlı Potip-

har’ın karısı); Bkz Kitabı Mukaddes,

Tekvin 39.

98/ Sinon = Troyalıları kandırarak,

içi asker dolu tahta atın kente alın-

masını sağlayan kişi.

100/ İçlerinden biri = Sinon.

102/ Kösele gibi = kösele gibi sert ve

gergin.

109 Beriki yanıt verdi: “Hiç de böyle değildi yakılmaya giderken,

ama yerinde duramıyordu para basarken.”

112 Şiş karınlı konuştu: “Doğru diyorsun bu konuda; ama Troya’da gerçeği sorduklarında,

hiç de doğru tanıklık yapmadın.”

115 ‘Ben yalan söyledimse, sen de sahte sikke bastın”

dedi Sinon, “tek günah işledim ben,

ama sen, iblisten büyük günahkâr olmalısın!”

118 “Hain, tahta atı anımsa”

diye yanıt verdi şiş karınlı,

“herkes öğrensin de, ders olsun sana.”

121 ‘Susuzluktan dilin kuruyorsa” dedi Yunanlı,

“hak ettin bunu, irinli su da şişirip karnını

gözlerinin önüne perde olmalı.”

124 Kalpazan dedi ki: “Her zaman olduğu gibi ağzından inciler dökülüyor;

evet susuz kaldım ben, karnım da su topladı,

127 ama senin de ateşin var, başın ağrıdan çatlıyor, yalaman için Narkissos’un aynasını,

sanmam ki bekleyesin sana yalvarmalarını.”

128/ Narkissos’un aynası = Narkis-

sos’un kendisine baktığı su; Narkissos

suya vuran kendi görüntüsüne sev-

dalanır

130 Onları dinlerken olanca dikkatimle, ustam dedi ki: “Bakmayı sürdürürsen böyle,

aramız bozulacak seninle!”

133 Onun öfkeli sesini duyunca,

öyle bir utançla döndüm ki ondan yana,

o an, bugün bile aklımda.

136 Hani insan kötü bir düş görür de,

düşteki olayı özler,

ama bunun düş olmasını ister ya;

139 o durumdaydım ben de, özür dilemek istiyordum, ama ağzımı açamıyordum,

ve özür dilemeden, dilemiş oluyordum.

142 Ustam dedi ki: “Daha az utanç bile

yeter, daha ağır bir kusuru temizlemeye;

her türlü üzüntüden sıyrıl bu nedenle,

145 rastlantı karşına yine böyle

kavga eden insanlar çıkarırsa,

yanında benim olduğumu unutma:

148 onları dinlemek yakışmaz sana.”

131/ Ustam = Vergilius.

141/ Özür dilemeden dilemiş oluyor-

dum = Dante ağzını açmamakla suç-

luluğunu kabullenmekte, aynı za-

manda da özür dilemiş olmaktadır.

142/ Ustam = Vergilius.

Otuz Birinci Kanto

1 Aynı dil önce utandırdı beni

iki yanağım kıpkırmızı kesti,

ama sonra çaresini verdi;

4 derler ki, Akhilleus’un babasının mızrağı da

öyle bir yara açardı ki,

iyileştirmek için bir daha vurmak gerekirdi.

7 Vadiyi çeviren yamacın tepesinde

acılar vadisine sırtımızı döndük,

hiçbir şey söylemeden yürüdük.

10 Geceden aydınlık, gündüzden karanlıktı ortalık,

gözlerim uzağı seçemiyordu;

birden bir boru sesi duyuldu,

13 öyle güçlüydü ki,

gök gürlese işitilmezdi;

sesin geldiği yöne çevirdim gözlerimi.

1/ Aynı dil = aynı kişi, Vergilius.

4/ Akhillus’un babasının mızrağı =

Akhilleus’a babasından kalan mız-

rak, açtığı yaralara değdirilince bu

yaraları iyileştirirdi; Bkz Cehennem

V(66).

8/ Acılar vadisi = sekizinci daire.

12/ Boru sesi = Nemrud’un borusu.

16 Şarlman’ın ordusundan olduğu

o büyük bozgundan sonra bile,

Roland daha güçlü çalmamıştır borusunu.

19 Başımı o yöne çevirince

bir sürü yüksek kule görür gibi oldum;

“Burası neresi?” diye ustama sordum.

22 Yanıt verdi: “Bu karanlıkta uzağa bakmaya

kalkışınca, düş gücün oyun oynadı sana.

Uzaklığın insanı

25 ne denli yanılttığını

kendin de göreceksin, oraya varınca;

biraz acele et şimdi.”

28 Sonra sevgiyle elimi tutup dedi ki:

“Daha ileri gitmeden önce,

göreceklerin seni şaşırtmasın diye

31 bil ki, kule değil hiçbiri,

hepsi birer dev, göbeklerinden

ayaklarına dek gömülüler kuyuya.”

17/ Büyük bozgun = Frank kralı Şarl-

man’ın (Charlemagne) 778’de Ron-

cevaux’da Endülüs Emevileri karşı-

sında uğradığı bozgun; Şarlman’ın

yeğeni Roland da bu savaşta ölür;

artçılara komuta eden Roland, düş-

man saldırısı karşısında boru çalarak

Şarlman’dan yardım ister; sekiz mil

ötedeki Şarlman boru sesini duyar

ama Roland’ı kurtaramaz; Roland,

1200’de yazılan ünlü Fransız destanı

La Chanson de Roland ile, İtalyan

yazar Ariosto’nun (XV.yy) Orlando

Furioso adlı destanının kahramanıdır.

21/Ustama = Vergilius’a.

34 Sis dağılınca, havada biriken buharın gizlediği nesneleri

göz nasıl yavaş yavaş seçmeye başlarsa,

37 ben de yaklaştıkça,

gözlerim yoğun karanlığı deliyordu,

yanılgım azalırken, korkum çoğalıyordu.

40 Çünkü, Montereggion kalesinin daire biçimi

surlarında yükselen kuleler gibi,

kuyunun çevresinde de, kule benzeri

43 yarım gövdeli korkunç devler sıralanıyordu,

Jüpiter her gürleyişinde,

göklerden onlara tehditler savuruyordu.

46 Şimdiden bunlardan birinin yüzünü,

omuzlarını, göğsünü, karnının bir bölümünü,

yana sarkmış iki kolunu görüyordum.

49 Bu hayvanları yaratmaya son veren doğa,

Mars’ı onlardan yoksun kılmakla

hiç kuşkusuz doğru bir iş yaptı;

52 balinalarla fillere dokunmadığına göre,

aklı başında biri, bunun ne yerinde,

ne doğru bir karar olduğunu hemen anlamalı:

40/ Montereggion = Montereggione;

Siena dolaylarında surlarla çevrili

kasaba.

44/ Jüpiter = Bkz Cehennem XIV

(58).

50/ Mars = Bkz Cehennem XXIV

(145).

51/ Doğru bir iş yaptı = çünkü savaş-

larda devlere yer olmayacaktı artık.

55 çünkü akıl, kötü niyetle kaba kuvvetle birleşirse,

kimse karşı koyamaz bu güce.

58 Devin suratı dolgun, uzundu,

Roma’daki San Pietro kozalağına benziyordu;

öteki kemikler de buna göreydi;

61 belinden aşağısını gizleyen kuyu

öyle iri bir gövdeyi açıkta bırakıyordu ki,

üç Frison bile başaramazdı

64 saçlarına ulaşmayı:

çünkü giysinin düğmelendiği

noktadan aşağıya, en az otuz karış vardı.

67 Daha tatlı sözlerin yakışmadığı

bu ağız: “Raphael may amech zabi almi”

diye bağırmaya başlamıştı.

70 Rehberim dedi ki ona: “Ey budala, borunu kavra da,

içini öfke ya da başka bir tutku kapladığında,

kendini onunla oyala!

59/ San Pietro kozalağı = Dante dö-

neminde Roma’daki San Pietro ki-

lisesinin önünde bulunan bronz ko-

zalak (bugün Vatikan’dadır); bir

çeşme süslemesi olarak yapılan koza-

lağın yüksekliği dört metreydi.

63/ Frison = Hollanda’nın Frisia böl-

gesinde oturanlar, ortaçağda dünya-

nın en uzun boylu insanları sayılı-

yordu.

66/ Otuz karış = yaklaşık yedi metre;

bu durumda Nemrud’un boyu 27

metre oluyor.

68/ Raphael may amech zabi almi -

anlamsız sözcükler; Nemrud’un ağ-

zından çıkan, Arapça ve Yahudice’yi

çağrıştıran bu anlamsız sözcüklerle

Dante, Babil’deki dil karmaşasını

vurguluyor.

70/ Rehberim = Vergilius.

73 Boynunu yokla, boynuna bağlı

kayışı göreceksin orada,

ey şaşkın ruh, boru iri göğsünde asılı durmakta.”

76 Sonra bana dedi ki: “Nemrud bunun adı, kendi kendini suçluyor, çılgın düşüncesi

yeryüzünü aynı dili konuşmaz kıldı.

79 Boşver ona, boşuna tüketme nefesini,

çünkü anlamaz hiçbir dili,

kimsenin anlamadığı gibi onun konuştuğu dili.”

82 Sola doğru yürüdük bunun üzerine,

bir ok atımı gidince,

öteki dev göründü, daha korkunç, daha iriydi.

85 Hangi usta onu böyle zincirlemişti

bilemem, ama sağ kolu geriye,

öteki kolu öne bağlıydı bir zincirle,

88 zincir boyundan aşağıya sarkıyordu,

bedenin görünen bölümüne

tam beş kez dolanıyordu.

91 “Bu kendini bilmez, yüce Jüpiter’le

boy ölçüşmeye kalktı,

ağzının payını da gördüğün gibi aldı”

76/ Nemrud = Babil’in ilk kralı;

Babil Kulesini yaptırdığı söylenir; bu

yüzden Tanrı tarafından cezalan-

dırılır; Babil Kulesi değişik dillerin

ortaya çıkmasına yol açar; Kitabı

Mukaddes’te Nemrud’un böyle iri yarı

olduğuna ilişkin bir bilgi yoktur.

94 dedi rehberim. “Ephialtes’tir adı, devler tanrılara başkaldırınca ortaya atıldı,

ama oynatamıyor şimdi, o zaman kullandığı kollarını.”

97 Dedim ki: “Eğer olabilirse,

gözlerimle görmek isterdim, Briareus adlı

devlerin devini.”

100 Yanıt verdi: “Antheus’u göreceksin az ötede, hem konuşuyor, hem zincirli değil,

günahların en dibine indirecek bizi.

103 Senin görmek istediğin, çok daha ileride, onun da her yeri bağlı bunun gibi,

yüzü daha korkunç olmasa, tıpkı bunun benzeri.”

106 Hiçbir deprem hiçbir kuleyi,

sanmam ki, debelenen Ephialtes gibi

sallamış olsun. Her zamankinden

109 çok ürktüm o an ölümden,

zincirli olduğunu görmesem

kuşkusuz ölürdüm ödleklikten.

94/ Rehberim = Vergilius

94/ Ephialtes = Jüpiter’e karşı çıkan

devlerden; Olimpos’un doruğuna

tırmanmaya kalkmıştır.

98/ Briareus = devlerin en irisi, en

korkuncu; elli başı, yüz eli vardı, elli

kılıç, elli kalkan taşır, alev kusardı.

100/ Antheus = Neptunus’la Yer’in oğlu, Jüpiter’e başkaldırmayan tek dev; anasına (Yer’e) dokundukça gücü arttığı için, Herakles tarafından boğularak öldürülür.

107/ Ephialtes = kardeşiyle birlikte

Olympos dağının üstüne iki dağ ek-

leyip göğe tırmanmaya kalkınca Jü-

piter tarafından öldürülen dev.

112 Yolumuzu sürdürüp Antheus’un yanına geldik, kuyunun üstünde kalan kesimi tam beş aile idi,

başı bu uzunluğun içinde değildi.

115 “Sen ki vaktiyle, Annibal’in,

şanlar kazanan Scipion’un önünden askerleriyle

birlikte kaçtığı mutlu vadide,

118 tam bin aslan ele geçirmiştin;

sen ki, kardeşlerinin katıldıkları büyük savaşa

katılabilseydin, yeryüzü çocuklarına

121 savaşı kazandırırdın herkesin inandığı gibi; haydi utanma da aşağıya,

Kokytos’un buz tutmuş sularına indir bizi.

124 Tityos’a ya da Typhoeus’a gönderme bizi: haydi suratını asma da, biraz eğil şimdi,

yanımdaki, burada özleneni verebilecek bir kişi.

127 Önüne ün katabilir yeryüzünde,

çünkü canlı, uzun bir ömür var önünde

yüce Tanrı aksine karar vermedikçe.”

113/ Aile = Felemenklerin kullan-

dıkları yaklaşık yedi metrelik bir

ölçü.

117/ Mutlu vadi = Zama vadisi; ikinci Kartaca-Roma savaşında Scipion bu vadide Annibal’i yenilgiye uğratmıştı.

118/ Bin aslan ele geçirmiştin = Antheus aslanla besleniyordu.

119/ Kardeşlerinin katıldıkları savaşa = devlerle tanrılar savaşı; Antheus bu savaş sırasında daha doğmamıştı.

120/ Yeryüzü çocuklarına = devlere.

123/ Kokytos = Bkz Cehennem XIV

(119).

1241 Tityos, Typhoeus = iki dev; ilkini Apollon okla, İkincisini Jüpiter yıldırımla öldürmüştür.

126/Yanımdaki = Dante.

126/ Burada özlenen = ün.

130 Ustam bunları dedi, öteki de, vaktiyle Herkül’ü sıkan ellerini uzattı

hızla, ustamı yakaladı.

133 Vergilius yakalandığını

anlayınca: “Yaklaş da sana tutunayım” dedi,

beni kollarına aldı, tek vücut kıldı ikimizi.

136 Bir bulut geçerken, eğik olduğu yönden Garisenda’ya bakan biri,

nasıl ters yöne eğilmiş görürse kuleyi,

139 öne eğilmesini beklerken,

Antheus da öyle göründü gözüme,

başka bir yola sapmak geçti içimden.

142 Ama o, Lucifer’le Yahuda’yı yutan uçurumun dibine indirdi bizi özenle;

uzun süre eğik kalmadı,

145 bir gemi direği gibi yeniden yukarı kalktı.

130/Ustam = Vergilius.

137/ Garisenda = Bologna’daki ünlü

eğri kule. Dante’nin döneminde

bugünkünden daha yüksekti.

142/ Lucifer = şeytan.

142/ Yâhuda = Bkzç Cehennem IX (127).

Otuz İkinci Kanto

1 Dizelerim, öteki kayaların üzerine bindiği

bu korkunç deliğin gerektirdiği gibi

sert ve acı olabilseydi,

4 daha eksiksiz dile gelirdi

düşüncemin özü; ama böyle dizelerden yoksunum

ve çekine çekine konuşuyorum:

7 çünkü evrenin tümünün dibini

anlatmak, ne hafife alınmalı,

ne de, ana baba diyen bir dilin işi olmalı.

10 Thebai’nin surlarını yapan Amphion’a yardım eden

kadınlar, beni de destekleseler,

sözlerim gerçeklere uygun düşse.

13 Ey anlatılması zor bu yerde

oturan en büyük lanetliler,

koyun ya da keçi olsaydınız keşke!

7/ Evrenin tümünün dibini = dünya evrenin merkezi sayılıyordu.

9/ Ana baba diyen bir dilin işi olmalı = çoluk çocuk işi olmamalı.

10/ Amphion’a yardım eden kadınlar = Jüpiter’in oğlu olan Amphion, Thebai’nın surları yapılırken lirini çalmış, taşlar çalgının sesine kapılarak kendi kendilerine istenilen sıraya girmişlerdi; Amphion’a esin perileri (Musa’lar) arka çıkmıştı; Bkz Cehennem 11(7).

16 Devin ayaklarının altındaki kuyunun karanlık dibine geldiğimizde,

gözlerim hâlâ yüksek duvarda gezinirken,

19 bir ses duydum, dedi ki: “Dikkat et yürürken!

Yoksa acılı kardeşlerinin

başlarını çiğnersin.”

22 Başımı çevirdim bunun üzerine,

bir göl gördüm önümde, ayaklarımın dibinde,

donmuştu, sudan çok camı andırıyordu.

25 Avusturya’daki Tuna da, uzaklarda

buz gibi gökler altındaki Tanai da, kış aylarında

asla böyle kalın bir buzla kaplanmazdı,

28 eğer Tambernicchi ya da Pietrapana

üstüne düşecek olsa,

bu buzun kenarı bile çatlamazdı.

31 Köylü kızı ekin biçmeyi düşlediğinde, kurbağa

nasıl başını sudan çıkartırsa

ötmek için, acı çeken soluk benizli

34 bu gölgeler de, utancın kendini belli ettiği noktaya dek buza gömülmüşlerdi,

dişleri vuruyordu leylek gagası gibi.

23/ Bir göl = Kokytos; Bkz Cehennem XIV( 119).

26/ Tanai = Don ırmağı.

28/ Tambernicchi = Apuana Alple-

rinde bir tepe olabilir.

28/ Pietrapana = İtalya’nın Toscana

bölgesinde bugünkü Pania della Cro-

ce tepesi.

31/ Köylü kızı ekin biçmeyi düşle-

diğinde = yaz aylarında.

34/ Utancın kendini belli ettiği nokta = yüz.

37 Her birinin yüzü aşağıya bakıyordu; ağızları korkunun, gözleri yüreklerindeki

derdin ürkünç izlerine tanıklık ediyordu.

40 Yeterince süzünce çevremi, ayaklarımın dibine

baktım, birbirine sarılmış, saçları birbirine

karışmış iki günahkâr gördüm.

43 “Siz ki, göğüs göğüse vermişsiniz”

dedim, “söyleyin kimsiniz?”

Boyunlarını çevirdiler, yüzlerini kaldırınca,

46 gözlerinin içini ıslatan yaşlar dudaklarına

döküldü; gözyaşları soğuktan dondu

ve gözleri yumuldu.

49 Mengene bile iki tahtayı böyle üst üste bindiremezdi; büyük bir öfkeyle,

tekeler gibi tos vurdular birbirlerine.

52 Soğuktan iki kulağı da düşmüş, yüzünü ötekiler gibi yere eğmiş biri:

“Niçin böyle bakıyorsun bize?” dedi.

55 “Merak ediyorsan bu iki kişinin kimliğini,

bil ki, Bisenzo’nun indiği vadi

babaları Alberto ile bunların.

55/ Bu iki kişi = Mangano kontu Napoleone ve Alessandro kardeşler; 1286 yılında birbirlerini öldürmüşlerdir.

56/ Bisenzo = Toscana bölgesinde bir ırmak.

58 Anaları aynı, altını üstüne getirsen Kaina’nın, buza batmayı bunlardan çok hak eden

tek bir gölge bulamazsın;

61 ne Arthur’un bir vuruşta göğsünü ve gölgesini

deldiği kişi; ne Focaccia; ne de kafası ileriyi

görmemi engelleyen ve Toscana’lı isen,

64 kimliğini senin de bilmen gereken

Sassol Mascheroni adlı kişi,

tutabilir bunların yerini.

67 Daha fazla söyletme beni,

adım Camicion de’ Pazzi,

suçumu hafifletecek Carlin’i beklemekteyim.”

70 Soğuktan mora çalan bin yüz daha gördüm; o günden beri ne zaman donmuş su görsem ürperirim,

bundan böyle de ürpereceğim.

58/ Kaina = Bkz Cehennem V(107).

61/ Arthur’un bir vuruşta göğsünü ve gölgesini deldiği kişi = kral Arthur’un yeğeni (kimi kaynaklara göre evlilik dışı oğlu) Mordrec; amcasını öldürmeye kalkışınca, Arthur bir kılıçta onu öldürür ve tam o sırada bir güneş ışını yaradan geçer.

62/ Focaccia = Pistoia’lı Vanni dei Cancellieri’nin takma adı; birçok kez elini kana bulamıştır.

65/ Sassol Mascheroni = Floransalı Torchi ailesinden; mirasını ele geçirmek için gözetimi altına verilen yeğenini öldürmüştür.

68/ Camicion de’ Pazzi = bir akraba katili.

69/ Carlin = Carlino de’ Pazzi; Floransalı krallık yandaşlarına ihanet ederek, Piantravigne şatosunun papa yandaşlarının eline geçmesine neden olmuştur; suçu Camicion’un suçundan daha ağırdır.

73 Ağırlığı olan nesnelerin yöneldiği merkeze yaklaştıkça, bu sonsuz soğukta

tir tir titriyordum ben de;

76 isteyerek mi, rastlantı mı, yazgı mı bilemiyeceğim; başların arasında

giderken, ayağım birinin yüzüne çarptı.

79 Ağlayarak bağırdı: “Niçin çiğnedin başımı?

Montaperti’nin öcünü artırmak amacıyla

gelmedinse, niçin eziyorsun beni?”

82 Dedim ki: “Usta burada bekle beni,

bu kişiyle ilgili bir kuşkuyu gidermeliyim;

sonra istediğin gibi acele ederim.”

85 Rehberim durdu, bana ağzına geleni

söylemeyi sürdürene dedim ki:

“Başkalarına söven sen, kim oluyorsun?”

88 O da: “Antenora’da başkalarının suratını

çiğneyen sen kimsin peki?” dedi,

“canlı bile olsan haddini aşıyorsun.”

73/ Merkeze = Dante’ye göre Cehennem’in merkezi dünyanın merke-zindedir; dünya ise evrenin merkezidir, Aristoteles fiziğine göre, bu merkez ağırlığı olan nesneleri kendine çeker; günah işleyenleri de Cehennem’in merkezindeki şeytan buraya çeker.

80/ Montaperti = Floransalıların 2

Eylül 1260’da Sienalılar karşısında

uğradıkları büyük bozgun.

82/ Usta = Vergilius.

85/ Rehberim = Vergilius.

88/ Antenora = vatanlarına ya da

partilerine ihanet edenlerin ceza-

landırıldıkları bölüm; sözcük Ante-

nor’dan türetilmiştir; Antenor’un,

tahta atın Troya’ya alınmasına yar-

dım ederek vatanına ihanet ettiği

söylenir.

91 “Canlıyım, işine de yarayabilirim,

ünse istediğin” diye yanıt verdim,

“adını gözlemlerim arasına katabilirim.”

94 Dedi ki: “İçimden geçen, dediğinin tam tersi; çekil git buradan, daha fazla yorma beni,

buraya uygun söz etmeyi bilmiyorsun!”

97 Ense kökünden kavrayıp onu dedim ki:

“Adını söylersen iyi edersin,

yoksa bir tutam saç bırakmam başında.”

100 Dedi ki: “Saçlarımı yolsan da,

başıma bin tekme atsan da,

ne adımı söylerim, ne yüzümü gösteririm sana.”

103 Ellerimi saçlarına dolamıştım,

perçemlerini koparmıştım,

o da gözlerini öne eğmiş uluyordu ki,

106 “Neyin var Bocca?” diye bir başkası seslendi,

“dişlerinin vurması yetmedi de, havlıyor musun şimdi?

Yoksa iblis mi soktu bir yerini?”

109 “Artık konuşmana gerek kalmadı, hain lanetli”

dedim; “utancına yeni haberler

ekleyeceğim yeryüzünde.”

106/ Bocca = Floransalı Bocca degli

Ahati; Montaperti savaşında, Floran-

sa sancağınım taşımakta olan lacopo

Nocca dei Pazzi’nin elini kesmiştir.

112 “Defol git, anlat ne istersen”

diye yanıt verdi, “ama buradan gidebilirsen

deminki gevezeden de söz etmeyi unutma.

115 Fransızların paralarına ağlıyor burada:

‘Günahkârların buz kestikleri yerde

Duera’lıyı da gördüm’ dersin.

118 ‘Başka kim vardı?’ diye sorarlarsa,

Floransa’nın boğazladığı

Beccheria’lı yanı başında.

121 Gianni de’ Soldanier ise, sanırım az ötede, Ganellone ve herkes uyurken Faenza’nın kapılarını

açan Tebaldello ile birlikte.”

124 Buradan uzaklaşmıştık ki,

aynı çukurda donmuş iki ruh gördüm,

birinin başı ötekinin başına şapka olmuştu sanki;

117/ Duera’lı = Buosa da Duera;

1265 yılında, para karşılığında Char-

les d’Anjou’nun askerlerinin geçme-

sine karşı koymayarak Lombard iyalı

krallık yandaşlarına ihanet etmiştir;

Bkz Cehennem XIX (98).

120/ Beccheria’lı = krallık yandaş-

larıyla işbirliği yapmakla suçlanarak

idam edilen (1258) Vallombrosa ra-

hibi Tesauro.

121/ Gianni de’ Soldanier = Floran-

salı krallık yandaşı; daha sonra papa

yandaşlarına katılmıştır; Dante onu

da Antenora’ya yerleştirerek, ilkelere

ihaneti de vatana ihanet gibi değer-

lendiriyor.

122/ Ganellone = Roncevaux’da Ro-

land'ın yenilmesinde etkili olan

ünlü haydut; Bkz Cehennem XXXI

(17).

123/ Tebaldello = gece kent kapı-

larını açarak Faenza’yı Bologna'lılara

teslim eden Tebaldello degli Zamb-

rasi.

127 acıkınca nasıl ekmek yenirse, üstteki, beyinle ensenin birleştiği

yerden, dişlerini ötekine geçirdi:

130 Tydeus nasıl dişlediyse

Menalippos’un şakaklarını,

o da öyle kemirdi kafayla birlikte her şeyi:

133 “Sen ki” dedim, “öfkeni bir hayvan gibi kusuyorsun yediğin kişiye,

niçin böyle davrandığını söyle,

136 haklıysan ondan şikâyet etmede

kim olduğunuzu, onun suçunu öğrenirsem,

karşılıksız bırakmam bunu yeryüzünde

139 dilim hâlâ konuşuyorsa elbette.”

130/ Tydeus = Thebai’ye karşı yapılan yediler seferi sırasında, kendisini yaralayan Melanippos’u öldürür ve düşmanının kesik kafasını kemirir.

139/ Dilim hâlâ konuşuyorsa = sağ kalırsam.

Otuz Üçüncü Kanto

1 Günahkâr, o iğrenç yemekten başını

kaldırdı, ensesinden kemirdiği

kellenin saçlarıyla sildi ağzını.

4 Sonra dedi ki: “Konuşmadan önce, düşüncesi

bile yüreğimi ezen umarsız acıyı

dile getirmemi istiyorsun belli ki.

7 Sözlerim, kemirdiğim hainin

yüz karasını artıracaksa,

konuşurken ağladığımı da göreceksin.

10 Kimsin, buraya nasıl geldin

bilmiyorum; ama konuşmana bakılırsa

belli ki Floransa’dan gelmişsin.

13 Bil ki, Ugolino kontuydum ben,

bu da başpiskopos Ruggieri,

niçin böyle davrandığımı öğreneceksin şimdi.

13/ Ugolino kontuyum = Ugolino

della Gherardesca; krallık yandaşı bir

ailedendi; Pisa’yı kurtarmak için

Floransalı ve Lucca'lı papa yandaş-

larına bazı kaleleri verdi; Cenevizli-

lerle barış imzaladı; ama krallık

yandaşları ayaklandılar ve başpisko-

pos Ruggieri, Ugolino’yu, çocuk-

larını (Gaddo ile Uguiccione) torun-

larını (Anselmuccio ile Brigata sanlı

Nino) bir kuleye kapattı, aç bıra-

karak öldürdü (1289).

16 Güvenmiştim ona, oyun oynadı bana, hapse düştüm, ardından öldürüldüm,

bilmeyen yok bunları;

19 ama bir şey var ki bilemezsin,

nasıl öldüğümü şimdi öğreneceksin,

bana işkence yapıp yapmadığına karar vereceksin.

22 Benim yüzümden, Açlık Kulesi

adı verilen, benden sonra daha bir sürü kişiyi

konuk eden zindanın deliğinden

25 kaç kez ayın doğuşuna tanık olmuştum ki,

bir gece kötü bir düş görünce,

aralandı geleceği örten perde.

28 Bu adam, kurtla yavrularını, Lucca’yı

Pisa’lıların görmelerini engelleyen tepeye

süren avın düzenleyicisi oldu düşümde.

31 En öne yerleştirmişti Gualandi’leri,

Sismondi’leri, Lanfranchi’leri,

yanlarına incecik, çevik dişi köpekler vermişti.

34 Kısa bir kovalamadan sonra, pes etti baba da, çocuklar da, böğürlerine sivri

dişlerin saplandığını gördüm sanki.

23/ Bir sürü kişiyi konuk eden =

Açlık Kulesi 1318 yılına dek zindan

olarak kullanılmıştır.

25/ Kaç kez ayın doğuşuna tanık ol-

muştum = aylar geçmişti; Ugolino

1288 yılı Temmuz’unda tutuklanır,

1289’da ölür.

28/ Bu adam = başpiskopos Ruggieri.

29/ Tepeye = Lucca ile Pisa arasın-

daki S. Giuliano tepesi.

31/ Gualandi’ler, Sismondi’ler, Lanf-

ranchi’ler = başpiskopos Ruggieri ile

işbirliği yapan Pisa’nın önde gelen

aileleri.

37 Gün doğmadan uyandığımda, çocuklarım ağlıyordu uykularında,

ekmek istiyorlardı benden.

40 İçime doğanı düşünüp de üzülmezsen,

acıma nedir bilmiyorsun sen;

neye ağlayacaksın, buna gözyaşı dökmezsen?

43 Çocuklar artık uyanmıştı,

bize azık getirdikleri saat yaklaşmıştı,

herkes gördüğü düşün etkisinde kalmıştı;

46 o sırada korkunç kulenin alt kapısını

çivilediklerini duydum;

hiçbir şey demeden çocuklarımın yüzüne baktım.

49 Ağlamıyordum, içim taş kesmişti:

onlar ağlaşıyordu; Anselmuccio: ‘Neyin var baba,

niçin bize böyle bakıyorsun?’ dedi.

52 Yanıt da vermedim, ağlamadım da,

ne o gün, ne de ertesi gece

güneş yeniden yükselinceye dek dünyanın üzerinde.

55 Bu acılar zindanının içine

biraz güneş ışığı süzülüp de,

dördünün de yüzünde kendi görüntümü görünce,

45/ Herkes gördüğü düşün etkisinde

kalmıştı = hepsi düşünde öleceğini

görmüştü.

58 acıdan iki elimi de ısırdım;

onlar bunu açlıktan yaptığımı sandılar,

hemen yerlerinden fırladılar,

61 ‘Baba bizi yersen, acımız azalır,

bu bedeni sen vermiştin bize,

geri al şimdi’ dediler.

64 Kendimi yatıştırdım, üzmemek için onları;

o gün de ertesi gün de açmadık ağızlarımızı;

ey kara toprak niçin açmıyorsun kapılarını?

67 Dördüncü güne geldiğimizde

Gaddo ayaklarımın dibine uzandı,

‘Baba yardım etmeyecek misin bana?’ dedi.

70 Ardından öldü; nasıl görüyorsan şimdi beni,

tanık oldum üçünün de peşpeşe ölümüne,

beşinci günle altıncı gün içinde;

73 körelmişti gözlerim, her birini elledim, ölümlerinin ardından iki gün onlara seslendim.

Acının yapamadığını açlık başardı sonunda.”

76 Bunları dedikten sonra gözlerini

kaydırdı, kemik ısıran bir köpek gibi

dişledi o talihsiz kelleyi.

73/ Körelmişti gözlerim = açlıktan

gözlerim görmez olmuştu.

73/ Her birini = çocuklarını ve

torunlarını.

75/ Açlık başardı sonunda = açlıktan

öldüm; (kimi yorumcular da, Ugoli-

no’nun Ruggieri’nin kafatasını ke-

mirmesinden yola çıkarak, bu dize-

nin çocuklarını ve torunlarını yediği

anlamına geldiğini ileri sürerler.)

79 Ey Pisa, si’nin yankılandığı o güzel yöre halkının yüz karası,

madem ki komşuların seni cezalandırmada

82 ağır davranmakta, bari Capraia ile Gorgona gelip Arno’nun ağzını tıkasa da,

içinde yaşayanlar boğulsa sularda!

85 Çünkü, Ugolino kontu senin kalelerine ihanet etmekle suçlansa bile,

çocuklarına etmeyecektin bunca işkence.

88 Ey yeni Thebai, yaşları suçsuz kılıyordu

Brigata’yı da, Uguiccione’yi de

şiirimin daha önce değindiği öteki ikisini de.

91 Biraz daha ilerledik,

buzun başka insanları örttüğü bir yere geldik,

bunların aşağıya değil, yukarıya dönüktü yüzleri.

94 Gözyaşları ağlamalarına engel oluyordu, gözlerden boşalmayan acı içe dönüyor,

yüreklerin sıkıntısını daha da artırıyordu;

97 çünkü ilk yaşlar katılaşıyordu,

kirpiklerin altındaki çukuru dolduruyor,

sanki billur bir siper oluşuyordu.

79/ Si’nin yankılandığı o güzel yöre

= İtalya (Italyancada si = evet.)

82/ Capraia ile Gorgona = Arno

ırmağının ağzına yakın iki küçük ada.

100 Soğuğun etkisiyle

yüzüm buz kesmişti, bir nasır gibi

duyarlığı yitmişti,

103 ama yine de bir rüzgâr estiğini sezince, dedim ki: “Usta, nereden geliyor bu esinti?

burada buhar yoktu hani?”

106 O dedi ki: “Birazdan varacağımız yerde gözlerinle göreceksin esintinin kaynağını,

gözlerin verecek sorduğun sorunun yanıtını."

109 Buzun içine gömülü zavallılardan biri, şöyle seslendi: “Ey Cehennem’in dibine

gönderilen acımasız ruhlar,

112 şu katı perdeyi kaldırın da yüzümden,

gözyaşlarına donmadan yeniden,

yüreğimin sıkıntısı azalsın biraz.”

115 Dedim ki: “Kim olduğunu söyle

yardımcı olmam için sana, açmazsam gözlerini

buzların dibine ineyim ben de!”

104/ Usta = Vergilius.

105/ Buhar yoktu = rüzgârın toprağın

buharlaşması sonucunda oluştuğuna

inanılıyordu; Cehennem’de güneş

olmadığına göre bu buharlaşma nasıl

gerçekleşebilirdi?

111/ Acımasız ruhlar = keşiş Alberi-

go, Dante ile Vergilius’u, cezalarını

çekmek için Cehennem’in dibine

gönderilen iki günahkâr sanıyor.

118 Yanıt verdi: “Keşiş Alberigo benim, zehirli meyve bahçesinin sahibiyim,

burada incir yerine hurma yemekteyim.”

121 “Nasıl olur, ne zaman öldün sen?” dedim.

“Yeryüzünde kalan bedenim

ne durumda bilemem” diye yanıt verdi.

124 “Tolomea’nın ayrıcalığı şu ki,

çoğu kez bir ruh, Atropos onu yola

çıkartmadan önce düşer buraya.

127 Yüzümdeki buzlu gözyaşlarını daha

büyük bir istekle kazıyasın diye,

bil ki, bir ruh benim gibi ihanet ettiğinde,

130 bir şeytan gelip alır bedenini,

artık şeytan yönetir onu

doluncaya dek vadesi.

133 Bu durumda ruh, bu mahzene düşer

ve arkamda donmakta olan gölgenin bedeni,

hâlâ yeryüzünde görünüyordur belki.

118/ Keşiş Alberigo = Floransalı pa-

palık yandaşlarının başı, eğlence düş-

künü Alberigo de’ Manfredi; kendi-

sine hakaret eden yeğeni Alberghetto

ile babası Manfredi'yi yemeğe çağır-

mış, uşaklarına meyve getirin de-

diğinde, cellatlar içeri girerek Al-

berghetto ile babasını öldürmüşlerdir.

120/ İncir yerine hurma yemekteyim

= cezamı kat kat çekmekteyim.

124/ Tolomea = konuklarına ihanet

edenlerin bulunduğu, dokuzuncu

dairenin üçüncü bölümü; Tolomea

sözcüğü, kendisine sığınan Romalı

general Pompeius’u öldüren Mısır

kralı Ptolemaeus’tan türetilmiş ola-

bilir.

125/ Atropos = ömür ipliğini kesen

tanrıça.

136 Yeni geldinse tanırsın sen de: Ser Brança d’Oria’dır adı,

yıllar oldu buraya atılalı.”

139 “Sanırım beni aldatıyorsun” dedim ben de,

“Brança d’Oria ölmedi ki, yiyip içiyor,

yatıp uyuyor, giyinip kuşanıyor.”

142 O dedi ki: “Yukarıda yapışkan ziftin kaynadığı Malebranche çukuruna

Michel Zanche gelmemişken daha, Brança

145 bedeninde bir iblis bıraktı kendi yerine, aynı şeyi yaptı, onunla birlikte

ihanet eden akrabası da.

148 Haydi artık uzat da ellerini,

açıver gözlerimi.” Gözlerini açmadım,

saygı sayılmalıydı bu kaba davranışım.

151 Ey Cenevizliler, yol yordam bilmez

kötülük yüklü kişiler,

hâlâ ne işiniz var yeryüzünde?

154 Sizlerden birini gördüm, suçları nedeniyle Kokytos’a batmıştı ruhu

Romagna’nın en kötü ruhuyla birlikte,

157 oysa bedeni canlı dolaşıyordu yeryüzünde.

136/ Yeni geldinse = hâlâ Dante’nin bir günahkâr olduğunu sanıyor.

137/ Ser Brança d’Oria = malvarlığını ele geçirmek için, kayınbabası Michel Zanche’yi bir yemek sırasında öldürten (1275) Cenovalı senyör.

150/ Saygı sayılmalıydı bu kaba davranışım = Tanrı’nın cezaya çarptırdığı günahkârın isteğini yerine getirmek Tanrı’ya saygısızlık olurdu.

156/ Romagna’nın en kötü ruhu =keşiş Alberigo.

Otuz Dördüncü Kanto

1 “Vexilla regis prodeunt inferni

bize doğru” dedi ustam; “gözlerini ileri

çevir, görürsün belki gelenleri.”

4 Yoğun bir sis bastırdığında,

ya da yarıküremizde gece olduğunda

bir yel değirmeni nasıl görünürse göze,

7 buna benzer bir yapı görür gibi oldum ben de;

sindim rehberimin gerisine

rüzgârdan korunmak için, başka sığınak yoktu çünkü.

10 Gölgelerin baştanbaşa örtüldüğü,

cam içinde bir saman çöpü gibi göründüğü

bir yere gelmiştim, elvermiyor bunu yazmaya şiirim.

1/ Vexilla regis prodeunt inferni =

Cehennem hükümdarının sancakları

ilerliyor (Latince); Cehennem hü-

kümdarı Lucifer, sancaklar ise kanat-

larıdır; Dante bu dizeyi Venatius

Fortunatus’un (1. yy) bir ilahisinden

almıştır.

2/ Ustam = Vergilius.

5/ Yarıküremizde = insanların otur-

duğu kuzey yarı kürede.

8 / Rehberimin = Vergilius’un.

12/ Bir yere = dokuzuncu dairenin

dördüncü ve sonuncu bölümü; bura-

da kendilerine iyilik edenlere ihanet

edenler bulunur.

13 Kimi ayaktaydı, kim yerdeydi, kimi başının, kimi tabanlarının üstündeydi;

yay gibi kıvrılıp ayaklarına bakanlar da vardı.

16 Bir zamanlar güzeller güzeli

olan yaratığa, onu bana gösterecek gibi

yaklaştığımızda, ustam önümden çekildi,

19 durdurdu beni:

“İşte Dite” dedi, “cesaretini

toplaman gereken yere geldik şimdi.”

22 Nasıl buz kestiğimi, güçten kesildiğimi sorma bana ey okur, bunu yazamam,

çünkü yeterli sözcükleri bulamam.

25 Ölmemiştim, ama diri de değildim;

bir nebze aklın varsa kendin tasarla

ne hale geldiğimi, yaşamla ölümden yoksun kalınca.

28 Acılar ülkesi hükümdarının yarı gövdesi buzlardan dışarı yükseliyordu;

benim boyum bir devin boyuna daha yakın olurdu

31 onun kollarına oranla:

buna bakarak, gövdesinin nasıl olduğunu

artık sen hesapla.

17/ Yaratığa = Lucifer’e; Lucifer Cen-

net’ten kovulmadan önce meleklerin

en güzeliydi. Bkz Cehennem 111(7).

18/ Ustam = Vergilius.

20/ Dite = Lucifer; Bkz Cehennem

VI(69).

34 Ne denli güzelse vaktiyle, o denli çirkin olduğuna, yaratıcısına başkaldırdığına

göre, her türlü kötülüğün kaynağı o olmalıydı.

37 Şaşırdım kaldım,

başında üç yüzü olduğunu görünce.

Kırmızı renkliydi yüzlerden öndeki,

40 omuzlardan eklenmekteydi

öbür ikisi bu yüze

ve tepede birleşiyordu yüzlerin hepsi;

43 beyazla sarı arasıydı sağ yandaki;

sol yandaki, Nil’in geçtiği

yerlerden gelenlerin rengindeydi.

46 Her yüzün altında iki kanat vardı,

her kanat dev bir kuş kanadıydı

böyle yelken bile görmemiştim denizlerde.

49 Kanatlar tüyden yoksundu,

yarasa kanadına benziyordu;

çırptıkça kanatlar, üç rüzgâr esiyordu:

52 Kokytos bir baştan bir başa buz kesiyordu.

O altı gözüyle birlikte ağlıyordu,

üç çeneye gözyaşlarıyla kanlı salyalar akıyordu.

35/ Yaratıcısına = Tanrı’ya.

38/ Üç yüzü = Dante, Hıristiyanlığın

üçlem ilkesine gönderme yapıyor.

Bkz Cehennem III(5).

39/ Kırmızı = kini simgeler.

43/ Beyazla sarı arası = güçsüzlüğü

simgeler.

44/ Nil’in geçtiği yerlerden gelenlerin rengi = kara; bilgisizliği simgeler.

55 Her ağızda dişler bir günahkâr öğütüyordu bir değirmen gibi, böylece aynı anda

üç günahkâr birden işkence görüyordu.

58 Öndeki günahkârı öyle tırmalıyordu ki,

kimi kez sırtında hiç deri kalmıyordu,

ısırma, solda sıfır kalırdı bunun yanında.

61 “En büyük cezaya çarptırılan,

şu yukarıdaki ruh” dedi ustam, “İskaryot Yahuda;

başı ağzın içinde, çırpınan ayakları boşlukta.

64 Baş aşağı duran iki ruhtan,

kara yüzden sarkanı Brutus,

gördüğün gibi, kıvranmakta hiç ağzını açmadan!

67 İri kıyım öteki de Cassius.

Gece oluyor artık, gitme zamanı geldi,

gördük sayılır her şeyi.”

70 İsteğine uydum, boynuna doladım ellerimi,

o, en uygun zamanı, yeri seçti;

kanatlar baştan başa açılınca

73 tutundu tüylü kaburgalara,

tüyden tüye kaya kaya,

indi gür tüylerle buzların arasına.

62/ Ustam = Vergilius.

62/ İskaryot Yahuda = Bkz Cehennem 1X(27).

65/ Brıırus = lulius Caesar’ın evlatlığı; Cassius’la birlikte Caesar’ı öldürmüştür (İ.Ö 1. yy); Bk: Cehennem IV(127).

68/ Gece oluyor = Dante ile Vergilius’un yolculuklarının başlangıcından bu yana neredeyse 24 saat geçmiştir; Bkz Cehennem 11(142).

76 Uyluğun kalça çıkıntısıyla

birleştiği noktaya ulaştığımızda,

rehberim bin bir zorlukla, korkuyla

79 başını ayakların olduğu yöne çevirdi

ve tüylere yapıştı yukarı çıkmak ister gibi,

öyle ki, Cehennem’e geri dönüyorduk sanki.

82 “İyi tutun” dedi ustam, yorgun biri gibi

soluk soluğa, “kurtulmak için bu kötülüklerden,

böyle merdivenlerden inmek gerek.”

85 Sonra bir kaya yarığından dışarı çıktı,

kayanın kenarına oturttu beni,

dikkatli adımlarla yanıma geldi.

88 Gözlerimi yukarı kaldırdım,

Lucifer’i bıraktığım gibi bulacağımı sanmıştım;

oysa havaya kaldırmıştı bacaklarını.

91 Şaşırıp şaşırmadığıma cahiller,

geçtiğim noktayı bilmeyenler

karar versinler.

94 “Doğrul” dedi ustam, “ayağa kalk:

yolumuz ırak, üstelik engebeli,

saat dersen yedi buçuğu geçti.”

78/ Rehberim = Vergilius

78/ Bin bir zorlukla = Vergilius’ta ilk

kez yorgunluk belirtileri görülüyor.

92/ Geçtiğim nokta = dünyanın merkezi.

94/ Ustam = Vergilius.

97 Bulunduğumuz yer saray odası değildi, yeraltında doğal bir indi,

hiç ışık almıyordu, tabanı delik deşikti.

100 Ayağa kalkınca dedim ki:

“Bu çukurdan uzaklaşmadan önce,

nerede yanıldığımı bana söyle: Buz nerede?

103 Lucifer nasıl baş aşağı duruyor böyle?

Güneş nasıl geçti geceden gündüze,

birkaç saat içinde?”

106 Dedi ki: “Sen kendini hâlâ, dünyayı kemiren lanetli kurdun tüylerine tutunduğum yerde,

merkezin ötesinde sanıyorsun.

109 Oradaydın ben aşağıya indikçe; ama ben dönünce, dört bir yandan ağırlıkların yöneldiği

noktayı geçtin sen de.

112 Şimdi, günahsız doğup ölen kişinin öldürüldüğü toprakları içeren yarıkürenin

karşısında yer alan yarıkürenin

107/ Kurdun = Lucifer’ in.

108/ Merkezin ötesinde = dünyanın

merkezinin ötesinde (Cehennem’de).

111/ Nokta = dünyanın merkezi; yer

çekimi nedeniyle ağırlıklar bu nok-

taya yönelir.

112/ Günahsız doğup ölen kişinin = İsa’nın.

115 dibine vardın:

ayaklarının bastığı küçük daire,

öteki yüzü Giudecca’nın.

118 Burası sabahtır, orada gün batarken:

bizi tüylerinden merdiven gibi indiren,

yerinde dikili eskisi gibi.

121 Bu yana düşmüştü gökyüzünden

buralarda uzanan toprak

ondan korkup denizin dibine gizlenmiş,

124 bizim yarıküremize gelmişti;

üstümüzde görünen toprak,

belli ki ondan kaçıp ardında bu boşluğu bıraktı.”

127 Belzebuth’un ötesinde

bu mezar sona ermeden önce

bir yer vardır, görünmez çıplak gözle

130 ama oyduğu bir kayadan hafif bir eğimle akan bir suyun şırıltısı

belli eder varlığını.

117/ Giudecca = dokuzuncu dairenin

en dar bölümü olan dördüncü bölüm;

Giudecca sözcüğü İsa’ya ihanet eden

Yahuda’nın adından (Giuda) türetil-

miştir.

119/ İndiren = Lucifer.

121/ Bu yana düşmüştü = Lucifer

gökyüzünden güney yarıküreye düşer.

124/ Bizim yarıküremize = kuzey

yarıküre.

125/ Üstümüzde görünen toprak = Âraf.

127/ Belzebuth = şeytanların başına

verilen ad; Dante bu adı Lucifer için

kullanıyor.

128/ Bu mezar = Cehennem.

131/ Akan bir suyun = büyük bir olasılıkla Araf’tan gelen Lethe ırmağı.

133 Aydınlıklar dünyasına dönmek için, rehberimle bu yeraltı geçidine daldık,

mola vermeyi aklımızdan bile geçirmeden,

136 o önde ben peşinde yukarılara tırmandık

sonunda yuvarlak bir delikten

gökyüzünün taşıdığı güzel nesnelere baktık;

139 buradan dışarı çıktık, görmek için yıldızları.

(Explicit prima pars Comedia Dantis Alaghieri in qua tractatum est de Inferis)

(Dante Alighieri’nin Komedya’sının Cehennem’den

söz edilen birinci bölümü burada sona erdi)

133/ Aydınlıklar dünyasına = güneşin ışıdığı dünyaya.

133/ Rehberimle = Vergilius’la.

138/ Güzel nesnelere = yıldızlara.

139/ Yıldızları = Araf ve Cennet de yıldızlar sözcüğüyle sona erer.

Âraf

Birinci kanto

1 Azgın denizi ardında bırakan

düş gücümün küçük teknesi,

dingin sulara girince şişirdi yelkenini:

4 insan ruhunun arınıp da

Cennet’e çıkmayı hak ettiği

ikinci beldeyi anlatacağım şimdi.

7 Ey kutsal esin perileri, değil mi ki

sizinim, ölü şiir burada dirilsin;

Kalliope de buraya gelsin,

10 bahtsız Pieridesler de

bağışlanma umudu bırakmayan sesiyle

türküme eşlik etsin.

13 Duru havada ilk daireye bile

yayılan doğu kökenli güzelim yakut rengi,

gözlerimle yüreğimi

1/ Azgın deniz = Cehennem

6/ ikinci belde = Araf

8/ Ölü şiir = ölüler ülkesi Cehennem' i anlatan şiir.

9/ Kalliope = dokuz Musa’dan biri; adı, güzel sesli anlamına gelir; Bkz Cehennem II(7).

10/ Pieridesler = Teselya Kralı Pierius’un dokuz kızı; Kalliope ile şarkı yarışması yaparlar, yenik düşünce saksağana dönüştürülürler.

13/ ilk daireye bile = ufka (kimi yorumculara göre de, gökyüzünün ayın bulunduğu kesimine) bile.

16 karartan ölü havadan çıkınca,

yeniden yaşama

sevinci doldurdu bakışlarıma.

19 Sevdayı körükleyen güzel gezegen

gülümsetiyordu doğuyu bir baştan bir başa,

kendine eşlik eden Balıkları gizlerken.

22 Sağ yana dönüp de öbür kutba bakınca

dört yıldız gördüm, kimse görmemişti

bunları ilk insanlar dışında.

25 Keyfini sürüyordu gök, bunların alevlerinin:

ey kuzey toprakları, dul say kendini

görmediğin için bu alevleri!

28 özlerimi bunlardan ayırıp da

Araba’nın gözden yittiği öbür kutba

dönünce biraz, yanımda tek başına

31 yaşlı birini gördüm, öyle saygıdeğerdi ki,

hiçbir çocuğun babasına

bunca saygı göstermesi beklenmezdi.

16/ Ölü havadan = Cehennem’den.

19/ Güzel gezegen = Venüs; Venüs’ün ışığı Balıklar takımyıldızının görülmesini engellemektedir.

22/ Sağ yana dönüp de = Araf’ta hep sağ yandan gidilir.

22/ Öbür kutup = güney kutbu

23/ Dört yıldız = bu noktada Güney-haçı takımyıldızı bulunmakla birlikte, Dante’nin bu yıldızları bilmesi söz konusu değildir; yorumcuların çoğuna göre dört yıldız dört ana erdemi (adalet, güçlülük, ılımlılık, sakınım) simgeliyor.

24/ İlk insanlar = Adem ile Havva; Cennet'ten kovulmadan önce dört ana erdemi tanımışlardır.

29/ Araba = Büyük Ayı.

29/ Öbür kutba = kuzey kutbuna.

31/ Yaşlı biri = Marcus Porcius Cato Uticensis (İÖ 95-46); Caesar’la Pompeius’un politikalarına karşı çıkarak cumhuriyeti savunmuş, Caesar’ın eline düşmemek için kuzey Afrika’ da, Utica’da canına ktymıştır; bu nedenle Uticensis (Utica’lı) diye anılır.

37/ Dört kutsal ışık = dört ana erdemi simgeleyen dört yıldız.

34 Ak teller karışmıştı uzun sakalına, göğsüne iki örgü gibi

inen saçları da öyleydi.

37 Dört kutsal ışığın ışınları

yüzünü öyle aydınlatıyordu ki,

sanki güneş vurmuş gibi görüyordum onu

40 “Karanlıklar ırmağı boyunca giderek, öncesiz

sonrasız zindandan kaçan sizler kimsiniz?” dedi,

saygın sakalını sallarken.

43 “Kim yol gösterdi size, Cehennem vadisini

sürekli karanlık kılan derin geceden çıkarken

kim oldu feneriniz?

46 Aşağıda yasalar mı kalktı?

Yoksa, lanetlilerin mağaralarıma gelmelerine

izin veren yeni bir karar mı alındı?”

49 Bunun üzerine rehberim beni tuttu, saygılı

bir konuma getirdi gözlerimi dizlerimi,

sözleriyle, elleriyle, işaretleriyle.

52 Sonra yanıt verdi: “Kendiliğimden gelmedim: gökten bir kadın indi, onun isteği üzerine

bu kişiye eşlik ettim, yol gösterdim.

40/ Karanlıklar ırmağı = Lethe; Bkz Cehennem XXX1V(131).

47/ Mağaralarıma = Araf’a.

49/ Rehberim = Vergilius.

53/ Bir kadın = Beatrice; Bkz. Cehen-

nem 11(70).

55 Gerçek kimliğimizi açıklamamı istiyorsun belli ki,

karşı gelmem düşünülemez bu isteğine.

58 Bu kişi hiç görmedi son gecesini;

ama çılgınlığı yüzünden öyle yaklaştı ki,

neredeyse tüketecekti günlerini.

61 Dediğim gibi, onu kurtarmak için

gönderdiler beni;

yoktu başka yol girdiğim yoldan başka.

64 Ne kadar suçlu varsa gösterdim ona, şimdi de, gözetimin altında

arınan ruhları göstermek istiyorum.

67 Onu nasıl getirdiğimi anlatmak uzun sürer;

yukarıdan inen bir güç yardım etti de,

seni görüp işitmesi için yol gösterdim ona.

70 Buraya gelişini ne olur hoş karşıla:

özgürlüğü arıyor o, özgürlüğün değerini

uğrunda can verenler bilir en iyi.

73 Sen de bilirsin, çünkü ölümden acı duymadın

Utica’da, orada bıraktın

büyük gün gelince ışıyacak giysini.

58/ Son gecesini = ölümü; Vergilius

Dante’nin ölü olmadığını anlatmaya

çalışıyor.

68/ Yukarıdan inen bir güç = Tanrı’nın yardımı.

75/ Giysini = bedenini; büyük gün

(kıyamet günü) gelince Cato bede-

nine bürünüp Cennet’e gidecektir;

Cato özgürlük uğruna canına kıydığı

için Dante bu davranışı hoşgörüyle

karşılar.

76 Yasalara karşı çıkmadık biz, bu kişi canlı ve Minos bağlamadı beni;

ey kutsal ruh, saf gözleri, sahip çıkman

79 için hâlâ sana yalvaran

Marzia’nın bulunduğu dairedenim ben de:

onun sevgisi adına izin ver bize.

82 Bırak da girelim yedi ülkene,

aşağıda adının geçmesine üzülmezsen,

selam götürürüm ona senden.”

85 “Gözlerim Marzia’yı çok severdi

öbür taraftayken ben” dedi,

“yerine getirirdim her isteğini.

88 İblisin ırmağının karşı kıyısında

kaldığı için, ben ayrıldıktan sonra çıkan bir yasa

gereğince, etkileyemez oldu artık beni.

91 Ama dediğin gibi, seni gökteki

bir kadın gönderdiyse, gerek yok bunca söze,

onun adına istemen yeterli.

94 Hadi yürü, önce bir saz dola şu adamın beline

sonra da yüzünü yıka iyice,

temizlensin kirleri;

77/ Minos = Bkz Cehennem V(4).

80/ Marzia = Cato’nun karısı; Ver-

gilius’la birlikte aynı dairededir (Limbus’ta).

82/ Yedi ülkene = Araf’ın yedi dairesine.

88/ İblisin ırmağı = Akheron; Bkz Cehennem III(77) 89/ Bir yasa = Limbus’tan ayrılan

ruhların orada kalanlara sevgi besle-

melerini yasaklayan yasa.

94/ Saz = alçakgönüllülük simgesi;

günahlardan arınmak için ruhun al-

çakgönüllü olması gerekir.

97 İlk cennet görevlisinin önüne bulanık gözlerle

çıkması doğru olmaz.

100 Bu küçük adanın sahillerinde

dalgaların dövdüğü nemli toprak üstünde

sazlar biter;

103 yapraklı bitki, gövdeli bitki de

burada yaşayamaz,

çünkü dalgalara karşı koyamaz.

106 Buradan geri dönmeniz doğru olmaz;

yükselmeye başlayan güneş, tırmanmaya elverişli

yamacı gösterir şimdi.”

109 Bunları dedi, çekilip gitti;

bir şey demeden kalkıp rehberime sarıldım,

gözlerinin içine baktım.

112 Dedi ki: “Oğul peşimden yürü,

geri dönelim, bu ova

buradan iniyor kıyıya.”

115 Ağaran gün, önünden kaçan

karanlığın son saatlerini kovalıyordu,

uzaktan denizin hışıltısı geliyordu.

97/ Cennet görevlisi = melek.

100/ Küçük ada = üzerinde Araf dağı-

nın bulunduğu ada.

107/ Güneş = Tanrı’nın yol gösterici

ışığının simgesi.

110/ Rehberime = Vergilius’a.

118 Yitirdiği yola kavuşan, ve o zamana dek boşuna dolaştığını anlayan

biri gibi yürüyorduk ıssız vadide.

121 Çiyin güneşe dayandığı,

serinlik nedeniyle ağır buharlaştığı

bir yere geldiğimizde,

124 ustam iki elini açtı,

ince otların üstünde dolaştırdı,

bunu niçin yaptığını anlamıştım,

127 gözyaşlarımla ıslanmış yanaklarımı uzattım; Cehennem’in saklamış olduğu rengimi

açığa çıkardı o da.

130 Issız kıyıya vardık sonra,

bu sulardan açılıp da

geri dönmeyi başaran kimse olmamıştı daha.

133 Başkasının dediği gibi, belime saz doladı burada, öyle bir saz seçti ki, inanmayacaksınız ama,

o boynu bükük bitkiyi derleyince,

136 hemen bir yenisi bitti yerinde.

124/ Ustam = Vergilius.

127/ Islanmış yanaklarımı = Dante

heyecandan ağlamıştır.

128/ Saklamış olduğu rengimi =dumanlar Dante’nin yüzünü karartmıştır.

132/ Geri dönmeyi başaran olmadı =Ulikses ile arkadaşlarına gönderme yapılıyor; Bkz Cehennem XXVI (133).

133/ Başkasının = Cato'nun

İkinci kanto

1 Meridyen dairesinin doruk noktası

Kudüs’ün üstünü örttüğünde

ufka ulaşmıştı güneş de;

4 karşı dairede yol alan geceyse

uzayınca elinden düşen Teraziyle birlikte

Ganj’dan çıkmaktaydı,

7 ve bulunduğum yerde

güzel Aurora’nın pembe beyaz yanakları

turuncuya çalıyordu yaşı ilerledikçe.

10 Deniz kıy ısındaydık biz yine,

gideceği yol aklından çıkmayan

yüreğiyle yürüyüp, bedeniyle duran

13 bir yolcu gibi. Gün ağarırken batıda,

denizden yükselen yoğun sisin arkasında

Mars nasıl kızıla çalarsa,

2/ Kudüs’ün üstünü örttüğünde =

Dante’nin coğrafya kavramında dört

ana yön vardır: Kudüs (kuzey), Araf

(güney), Ganj (doğu), Ebro (batı).

Kudüs’te akşam olurken, Araf’ta gün

doğar; Ispanya’da vakit öğle, Hin-

distan’da ise gece yarısıdır; dünyanın

toprakları kuzey yarıkürededir, güney

yarıkürede yalnızca Araf vardır.

5/ Uzayınca = geceler uzayınca

5/ Elinden düşen = görünmez olan.

5/ Terazi = Terazi takımyıldızı.

8/ Aurora = şafak tanrıçası.

9/ Yaşı ilerledikçe = zaman geçtikçe.

16 o sırada, erişilmez bir hızla

denizden öyle bir ışığın geldiğini gördüm,

şimdi de görebilsem keşke.

19 Soru sormak için rehberime, gözlerimi çevirip de,

sonra yeniden bakınca,

daha parlak, daha büyük göründü gözüme.

22 Ardından ışığın çevresinde

ne olduğunu bilmediğim bir beyazlık belirdi,

altından da bir başka beyaz geldi.

25 İlk beyazlar kanada dönüştüğünde

rehberim bir şey dememişti daha;

ama kayıkçıyı tanıyınca:

28 “Diz çök, çabuk diz çök” diye seslendi.

“Kavuştur ellerini, gelen Tanrı’nın meleği,

böyle görevliler göreceksin bundan sonra.

31 Gördüğün gibi, insan yapısı gereçleri küçümsüyor,

kürek de, yelken de kullanmıyor,

bunca ırak kıyılar arasında kanatlarıyla yol alıyor.

34 Bak, kanatlarını nasıl gökyüzüne kaldırıyor,

ölümlü tüyler gibi dökülmeyen

ölümsüz tüyleriyle havayı nasıl dövüyor.”

37 Kutsal kuş bizden yana yaklaştıkça

parlaklığı arttı, sonunda

ışığa dayanamaz oldum, gözlerimi yumdum,

19/ Rehberime = Vergilius’a.

26/ Rehberim = Vergilius.

27/ Kayıkçı = melek

33/ İrak kıyılar arasında = Tevere

ırmağının ağzıyla Araf arasında.

37/ Kutsal kuş = melek.

40 o da, kıyıya yanaştırdı neredeyse suya değmeyen

ince yapılı hızlı kayığını.

43 Göklerden gelen kayıkçı kıçta duruyordu,

çevresine nurlar saçıyordu,

kayıkta yüzü aşkın ruh oturuyordu.

46 “in exitu Israel de Aegypto" diye başlayan mezmuru söylüyorlardı

hep bir ağızdan.

49 Sonra kayıkçı istavroz çıkardı;

herkes kendini kıyıya attı,

o da hızla dönüp gitti, geldiği gibi.

52 Burada kalanlar belli ki yörenin yabancısıydı,

ilk kez görülen bir yere bakar gibi

çevrelerine bakıyorlardı.

55 Güneş, ışığını her yere saçıyordu,

çünkü gökyüzünden çoktan kovalamıştı

Oğlak burcunu soylu okları

58 ve yeni gelenler bizden yana döndüler:

“Dağa giden yolu biliyorsanız eğer,

bize de gösterin” dediler.

43/ Kayıkçı = melek.

46/ in exitu Israel de Aegypto - İsrail

Mısır’dan gidince; 114. mezmurun

başlangıcı; ruhun günahlardan arın-

ması anlamında kullanılıyor.

47/ Mezmur = makamla okunan Ze-

bur (Tanrı tarafından Davut Peygam-

bere gönderildiğine inanılan Kitabı

Mukaddes) sureleri.

49/ Kayıkçı = melek.

59/ Dağa giden yolu = Araf'a giden

yolu.

61 Vergilius yanıt verdi: “Belki buraları tanıdığımızı sanıyorsunuz;

oysa biz de yolcuyuz sizin gibi.

64 Az önce bir başka yoldan buraya vardık,

öyle çetin öyle sarptı ki, yokuş çıkmak

bizim için çocuk oyuncağı artık”

67 Ruhlar soluk aldığımı, hâlâ yaşadığımı

görünce sapsarı kesildiler,

şaşırmış göründüler.

70 Zeytin dalı tutan ulağın çevresini

haber almak isteyenlerin sarıp da

itişip kakışması gibi,

73 bu talihli ruhlar da

yüzüme bakmaya koyuldular,

güzelleşmeye gitmeyi unuttular.

76 İçlerinden biri öne çıktı

boynuma sarıldı büyük bir sevgiyle,

aynı şeyi yapmak zorunda kaldım ben de.

79 Ama, içi boştu gölgenin!

Tam üç kez ellerimi gövdesine doladım,

üçünde de ellerimle havayı kucakladım.

70/ Zeytin dalı tutan ulak = ulağın

elinde zeytin dalı bulunması iyi ha-

ber getirdiği anlamına gelirdi.

75/ Güzelleşmeye gitmek = günah-

lardan arınmak.

76/ İçlerinden biri = Floransalı ya da

Pistoia’lı besteci Casella.

82 Şaşkınlık kaplamış olmalı ki benliğimi, gölge gülümseyip geri çekildi,

ona doğru bir adım attım ben de.

85 Durmamı söyledi yumuşacık bir sesle,

o zaman kim olduğunu anladım,

biraz kalmasını istedim, benimle konuşsun diye.

88 “Ölümlü bedenimle nasıl sevdimse seni,

bedensiz de seviyorum, peki

sen ne arıyorsun burada?” diye yanıt verdi.

91 “Sevgili Casella, bu gezimin nedeni,

buraya dönebilmek isteği,

sen niye buradasın hâlâ?” dedim ben de.

94 Dedi ki: “Bana kimse haksızlık etmedi, ama, istediğini istediği zaman götüren kişi

geçitten geçmemi kaç kez engelledi:

97 kararı haklı bir gerekçeye dayanıyor, doğrusu, üç aydır her isteyeni

nazlanmadan kayığına alıyor.

100 Tevere’nin tuzunun arttığı

kıyıya geldiğimde

yine öyle davrandı, beni de aldı.

93/ Niye buradasın hâlâ = çünkü öleli çok olmuştur.

97/ Haklı bir gerekçeye = Tanrı’nın

kararına.

98/ Üç aydır = 1299 Noel’inden bu

yana; papa Bonifazio 1300 yılını jü-

bile yılı ilan ettiğinden, bu yıl boyun-

ca öngörülen günahların bağışlan-

ması, öteki dünyada da geçerlidir.

Bkz Cehennem I(I).

100/ Tevere = Roma’nın ortasından

geçen ırmak (Tıber).

100/ Tuzunun arttığı = denize döküldüğü.

103 Şimdi ırmağın ağzına yöneltti kanatlarını, çünkü hep oradan alır

Akheron’a gitmeyecek ruhları.”

106 Dedim ki: “Yeni bir yasa yasak getirmediyse, belleğinden de silmediyse,

bütün kaygılarımı gideren

109 sevda ezgisini söylesen de,

cismimle buraya gelirken

yorgun düşen ruhum dinlense!”

112 “Aklımdan çıkmayan sevda”

şarkısını öyle tatlı bir sesle söylemeye

koyuldu ki, kulaklarımda çınlıyor hâlâ.

115 Ustam da, ben de, oradakilerle birlikte onu dinledik kendimizden geçmiş gibi,

hiçbir şey düşünmez olmuştuk sanki.

118 Dikkat kesilmiş şarkıyı dinliyorduk ki, birden saygın yaşlı seslendi:

“Tembel ruhlar, bu ne hal böyle?

121 Bu ne aymazlık, bu ne umursamazlık?

Hemen dağa çıkın, Tanrı’nın size görünmesine

engel olan kabuğunuzu bırakın!”

105/ Akheron = Bkz Cehennem III (77)

112/ Aklımdan çıkmayan sevda =

Dante’nin Convivio adlı yapıtındaki

ikinci şiirin ilk dizesi; Casella’nın bu

şiiri bestelediği sanılıyor.

119/ Saygın yaşlı = Cato.

123/ Kabuğunuzu bırakın = günahlarınızdan arının.

124 Yem zamanı gelince böbürlenmeyi unutup, topladıkları arpa, buğday tanelerini

bir arada sessizce yiyen güvercinler,

127 kendilerini ürkütecek bir şey olursa,

bu tehlike karşısında

nasıl bırakırsa yemlerini,

130 bu acemi ruhlar da hemen kesti şarkı söylemeyi, nereye gittiğini bilmeyenler

gibi yamaca yöneldiler;

133 bizim gidişimiz de, daha yavaş değildi.

130/ Acemi ruhlar = yeni gelmiş olan ruhlar.

Üçüncü kanto

1 Ruhlar birden kaçışıp da,

adaletin ceza dağıttığı

dağa doğru dağılınca,

4 daha da sokuldum güvenilir dostuma.

O olmasa nasıl gelirdim buralara?

Kim çıkartırdı beni dağa?

7 Ustam sanki kendisiyle hesaplaşıyordu,

ufacık bir hata, bu onurlu temiz ruhta

büyük üzüntüye yol açıyordu!

10 Her davranışın saygınlığını

azaltan telaştan uzaklaşınca ayakları,

aklımın daha önce sınırlı ilgi alanı

13 genişledi, istekle doldu sanki,

sulardan çıkıp göklere yükselen tepeye

çevirdim bakışlarımı.

16 Arkamda ışıyan güneşin kızıl ışınları

gövdemin önüne gelince kırılıyordu,

gövdem ışınları engelliyordu.

4/ Dostuma = Vergilius’a.

14/ Tepeye = Araf’a.

19 Görünce önüme düşen gölgemi, tek başıma kalmış gibi

korkuyla başımı yana çevirdim.

22 “Yoksa korktun mu?” dedi destekçim

benden yana dönerek, “yanında olduğumu,

yol gösterdiğimi unuttun mu?

25 Gölge veren bedenimin gömülü olduğu

yerde çoktan akşam oldu,

Napoli’deki bedenim Brandizio’dan alındı.

28 Seni şaşırtmasın önümde gölge olmayışı,

göklerin birbirlerinin ışınlarını

kesmeyişine de şaşırayım deme.

31 Tattırmak için soğuğu, sıcağı, acıyı,

kutsal Güç böyle bedenler yaratıyor,

ama gizini bize açıklamıyor.

34 Üç kişilikli bir özün izlediği sonsuz yoldan, bizim aklımızın da geçebileceğini

sananın, zoru olmalı aklından.

37 İnsanlar quia ile yetinmeyi bilmeli;

her şeyi görebilmeleri söz konusu olsaydı,

Meryem’in doğurmasına gerek kalmazdı;

20/ Tek başıma kalmış gibi = Vergilius ruh olduğu için gölgesi yoktur; Vergilius’un gölgesini görmeyen Dante onun gittiğini sanır.

22/ Destekçim = Vergilius.

27/ Brandizio = Brindisi; Vergilius 10

19 yılında Brindisi’de öldü; daha

sonra Augustus’un isteği üzerine

ölüsü Napoli’ye götürüldü.

34/ Üç kişilikli bir öz = Tanrı (üçlem

ilkesi); Bkz Cehennem 111(5).

37/ Quia = çünkü; insanlar var olanla yetinmeyi bilmeli.

40 böyle istekler peşinde koşanların

sonuç elde edemediklerini,

sonsuz bir acıya gömüldüklerini gördünüz,

43 sözünü ettiklerim Aristo, Platon ve daha niceleri.”

Bunları dedi başını öne eğdi,

sustu canı sıkılmış gibi.

46 Dağın eteğine varmıştık bu arada;

öyle dikti ki önümüzdeki kaya

hiçbir ayak tırmanamazdı buraya.

49 Turbia ile Lerici arasındaki dağlarda

en bozuk en ıssız yol bile,

geniş, rahat bir merdiven sayılırdı bunun yanında.

52 Ustam: “Kanadı olmayanların çıkmasına elverişli

yamaç kim bilir hangi yönde?” dedi,

yürümeye ara verdi.

55 O başını öne eğmiş, gideceğimiz yolu

aklında tasarlıyor;

ben de kayanın tepesine bakıyordum ki,

58 sol kolda bize doğru gelen bir dizi ruh belirdi,

öyle yavaş yürüyorlardı ki,

belli bile olmuyordu yürüdükleri.

61 “Usta” dedim, “kaldır gözlerini,

karar veremiyorsan tek başına,

gelenler yardım edebilir sana.”

49/ Turbia ile Lerici = Monaco dolaylarındaki Turhia ile La Spezia dolaylarındaki Lerici arasındaki dağlar çok sarptır.

52/ Ustam = Vergilius.

61/ Usta = Vergilius.

64 Onlara baktı, kendine güveni geldi,

“Yavaş yürüyorlar, biz gidelim yanlarına,

sen de ferah tut yüreğini oğul” dedi.

67 Biz bin adım atmıştık, ama onlar

hâlâ usta bir elin attığı bir taşın

aşabileceği uzaklıktaydılar

70 ve yüksek yarın yalçın yamaçlarına kaçıştılar,

kuşkulu bir şey görüp de durup bakanlar gibi

kıpırdamadan durdular.

73 “Ey Tanrı’nın bağışladığı cennetlik ruhlar”

diye Vergilius söze girdi,

“hepinizin dört gözle beklediği

76 erinç adına söyleyin bize,

dağa çıkmaya elverişli yol nerede,

zaman yitirmek değer bilenler için çok kötü de.”

79 Ağıldan nasıl önce bir, sonra iki,

sonra üç koyun çıkar da, ötekiler içerde kalırsa

ürkek, gözleriyle başları öne eğili;

82 ilk koyunun yaptığını ötekiler de yaparsa,

öndeki durunca, ötekiler de bilmeden nedenini

sessizce onun yanında toplanırsa;

85 tıpkı bunun gibi, talihli kalabalığın başı da

bize doğru yürüdü, onurluydu yürüyüşü

utangaçtı yüzü.

78/ Değer bilenler = zamanın değerini bilenler.

88 Sağ yanımda ışığın kırıldığını,

gölgemin kayaya yansıdığını

görünce, önde yürüyenler durakladı,

91 sonra biraz gerilediler,

onları izleyenler de aynı şeyi yaptı

bilmeden nedenini.

94 “Bu gördüğünüz bir insan bedeni,

bu yüzden gölgesi vuruyor yere,

siz sormadan açıklıyorum size.

97 Şaşırmaya kalkmayın, bu duvarı

göklerin desteğiyle aşmaya çalıştığını

aklınızdan çıkartmayın.”

100 Ustam bunları dedi, o saygın kişiler de, ellerinin tersiyle işmar ettiler,

“Geri dönün, önümüzden yürüyün” dediler.

103 Sonra söze girdi içlerinden biri:

“Kim olursan ol yürürken bana çevir gözlerini

ve düşün yeryüzünde beni görüp görmediğini.”

106 Dönüp dikkatle baktım: yakışıklıydı,

sarışındı, soylu bir görünüşü vardı,

kaşlarından biri ortadan yarılmıştı.

109 Sıkılarak, onu görmediğimi söyleyince,

“Gör şimdi” dedi, göğsünün üstündeki

bir yarayı gösterdi. “Adım Manfredi,

100/ Ustam = Vergilius

111/ Manfredi = Sicilya kralı II. Federico’nun evlilik dışı oğlu; babasının ölümünden sonra onun papalık karşıtı politikasını sürdürmüş, aforoz edilmiş ve , 1266’da Benevento'da, papanın desteklediği Charles d’Anjou karşısında yenilgiye uğramış, çarpışmalar sırasında ölmüştür.

112 imparatoriçe Costanza babamın anası, Aragon’la Sicilya’ya

onur katanların anası

115 güzel kızıma git geri dönünce,

gerçeği anlat ona,

başka şeyler söyleyen varsa.

118 Ölümcül iki vuruş vücudumu deşince,

hoşgörüsünü kimseden esirgemeyene

teslim ettim kendimi gözyaşları içinde.

121 Günahlarım korkunçtu;

ama sonsuz bağışlayıcının kolları uzundu,

başvuran herkesi bağrına basıyordu.

124 Clemente’nin peşime taktığı Cosenza papazı eğer iyi okumuş olsaydı

Tanrı’nın kitabını,

127 gövdemin kemikleri hâlâ,

Benevento yakınındaki köprünün sonunda

ağır taşların altında olacaktı.

112/ Costanza babamın anası =

babasının adı yerine babaannesinin

adını anarak, evlilik dışı kökenini

gizlemek istiyor.

113/ Onur katanlar = Manfredi’nin

torunları Aragon’da ve Sicilya'da

tahta çıkmışlardır.

119/ Esirgemeyene = Tanrı’ya.

122/ Sonsuz bağışlayıcı = Tanrı.

124/Clemente = Papa Clemente IV.

124/ Cosenza papazı = Cosenza pis-

koposu Bartolomeo Pignatelli; papa

Clemente’nin isteği üzerine Manfre-

di’nin kemiklerini Napoli sınırları

dışına çıkartıp, Verde ırmağına (Ga-

rigliano) attırmıştır.

130 Oysa sönmüş mumlarla götürüldükleri krallık toprakları dışında, tâ Verde kıyısında

yağmurda ıslanıyor, rüzgârda savruluyor şimdi.

133 Umut çiçeği açtığı sürece,

onların ahı yok etmez sonsuz sevgiyi,

geri dönmeyecek biçimde.

136 Kutsal Kiliseye karşı çıkıp da

ölen biri, pişmanlık getirse bile sonunda,

hata ettiği sürenin otuz katına

139 eşit bir süre boyunca,

bu kıyının dışında kalmak zorundadır,

bu süreyi ancak iyi dualar azaltır.

142 İyi yürekli Costanza’ya bu engeli

ve beni nasıl gördüğünü söylersen

mutlu edersin beni, çünkü onların yardımıyla

145 çok yol alınıyor burada.”

130/ Sönmüş mumlarla = aforoz edilenlerin cenazesinde mum yakılmazdı.

141/ İyi dualar = yaşayanların duaları

142/ Bu engeli = süre dolmadan Araf’a girme yasağı.

144/ Yardımıyla = dualarıyla.

Dördüncü kanto

1 Duyularımızdan birine

acı ya da zevk egemen olursa,

öyle kaptırır ki ruhumuz kendini bu duyguya

4 artık öteki duyuları tanımaz bile

ve bu olgu, birden çok ruhumuz olduğuna

inananların görüşünü çürütür.

7 Ruhu büyük bir güçle kendine çeken

bir şey görülürse duyulursa,

zaman bir çırpıda akıp gider,

10 çünkü zamanı algılayan yeti başka,

ruhu içeren yeti başkadır,

biri bağımsız, öteki bağımlıdır.

13 Saygıyla dinlerken o ruhu, kendi üstümde de

sınadım bunu; çünkü o ruhların hep birlikte

“İşte aradığınız şey bu” diye

5/ Birden çok ruhumuz = Platon’un

görüşüne göre insanın (karaciğerde,

kalpte ve beyinde yerleşmiş) üç ruhu

vardı; daha önce Vita Nuova’da

Platonun görüşünü benimsemiş olan

Dante, artık tek ruhu savunmaktadır.

6/ Çürütür = birden çok ruh olsaydı,

hepsi aynı konuda yoğunlaşamazdı.

13/ O ruhu = Manfredi’yi.

16 bağırdıkları yere geldiğimizde,

ben hiçbir şey gözlemeden

güneş tam elli derece yükselmişti.

19 Ruhlar topluluğu bizi bırakıp gitmişti,

önde rehberim, peşinde ben

tırmanmaya koyulduk bir geçitten,

22 üzümler olgunlaşınca asmaların dibine

bağcının çatalla açtığı delik bile,

daha geniş olurdu bu geçitten.

25 Sanleo’ya gidebilir, Noli’ye inebilir, Bismantova’nın doruğuna tırmanabilir

insan ayaklarıyla; ama burada uçmak gerekiyordu,

28 bana umut aşılayan, yolumu

aydınlatan rehberimin peşinde,

büyük tutkunun kanatları ve hızlı telekleriyle,

31 Kayanın yarığından yukarı çıkarken

yarığın iki yanı üstümüze geliyordu,

ayaklar ellerden yardım istiyordu.

34 Sarp yamacın ucundaki açıklığa

ulaşınca dedim ki: “Usta,

hangi yoldan gideceğiz?”

18/ Elli derece = güneş saatte on beş derece yükseldiğine göre, Dante’nin Tanrı’nın meleğini görmesinden bu yana üç saat yirmi dakika geçmiştir; Bkz Araf 11(29).

25/ Sanleo = Urbino dolaylarında sarp bir tepenin üstünde kurulu San Leo kasabası.

25/ Noli = Liguria bölgesinde dağlar-

la çevrili bir kasaba.

26/ Bismantova = Reggio Emilia bölgesinde bir dağ.

29/ Rehberimin = Vergilius’un.

35/ Usta = Vergilius.

37 Dedi ki: “İyi bir kılavuza rastlayıncaya dek, peşimden tırmanman gerek,

sakın geri adım atayım deme.”

40 Öyle yüksekti ki doruk, görünmüyordu gözle,

yokuşa gelince, dairenin dörtte birini

merkeze bağlayan doğrudan dikti.

43 Yorulmuştum artık, dedim ki:

“Güzel babam, dön de geri,

gör nasıl geride kaldığımı, beklemezsen beni.”

46 O, tepeyi çepeçevre kuşatan

üstümüzdeki bir çıkıntıyı gösterdi:

“Oğul oraya tırmanmaya bak” dedi.

49 Bu sözler kamçılamıştı beni,

peşinden tırmanmaya koyuldum ben de

ve ulaştım çıkıntının üstüne.

52 İkimiz de oraya çöktük,

yüzümüzü geldiğimiz doğu yönüne döndük,

aştığımız yola bakmak, güç kaynağı oldu bize.

55 Gözlerimi aşağıya çevirdim önce;

sonra güneşe doğru kaldırdım,

bize soldan vurduğunu görünce şaşırdım.

58 Ozan, ışık selinin bizimle

kuzey arasından geçtiğini görünce

şaşırdığımı anlamıştı.

42/ Doğrudan dikti = 45 dereceden daha dikti.

57/ Şaşırdım = Dante dünyada olsaydı güneş sağdan gelecekti.

61 “Castor’la Pollux” dedi,

“ışığı yukarıya, aşağıya yansıtan

bu aynaya eşlik etseydi

64 kızıla çalan burçlar kuşağı

Ayılar’ın daha da yakınında dönerdi,

eski yörüngesinden sapmadıkça.

67 Bunun nedenini anlamak için, kendini toparla,

Sion’u da, bu dağı da

yeryüzünde tasarla,

70 ufukları bir olsun, yarıküreleri ayrı;

Phaeton’un arabasını

sürmeyi beceremediği yolun

73 bir yerde dağdan, bir yerde kuzeyden yana

gittiğine tanık olursun bu durumda,

iyi kullanırsan aklını.”

76 Dedim ki: “Haklısın usta,

aklımın ermediği bu noktayı

hiç böyle kavramamıştım daha önce,

79 bilimin Ekvator adını verdiği,

hep güneşle kış arasında kalan,

üst gökteki orta daire,

61/ Castor’la Pollux = ikizler takım-

yıldızının iki yıldızı.

63/ Aynaya = güneşe.

68/ Sion = Kudüs; Güneş Kudüs’te soldan sağa gittiği için sağdan doğar, Araf’ta ise bunun tersi olur.

68/ Bu dağı = Âraf’ı.

71/ Phaeton = Bkz Cehennem XVII (110).

76/ Usta = Vergilius.

79/ Bilimin = gökbilimin.

80/ Güneşle kış arasında kalan = bir yarıküre yaz, öbür yarıküre kış olduğu için, ekvator hep yazla (güneşle) kış arasında kalır.

81/ Orta daire = iki kutbun arasından geçen daire.

82 bu dediğin nedenle buradan

kuzeye doğru uzaklaşıyor,

oysa Yahudiler onu sıcak bölgede görüyor.

85 Ama ne olur, bana söyle,

daha ne kadar yolumuz kaldı geriye,

çünkü dağın yüksekliğine gözlerim erişemiyor.”

88 Dedi ki: “Bu dağ öyle bir dağdır ki,

başlangıcı çok sarptır,

ama yükseklik arttıkça zorluk azalır.

91 Bu nedenle, dağa tırmanış,

akıntıya kapılmış

bir gemi gibi kolayladığında,

94 yolun sonuna varmış olacaksın;

bekle, yorgunluğunu orada çıkartırsın.

Başka şey demiyorum, dediğim doğru, biliyorum.”

97 Sözlerini yeni bitirmişti ki,

yanı başımızda bir ses işitildi:

“Belki daha önce oturma gereksinimi duyarsın!”

100 Bu sesi duyunca ikimiz de geri döndük, solumuzda koca bir taş gördük,

daha önce dikkatimizi çekmemişti.

103 Oraya doğru yürüdük;

taşın gerisindeki gölgede insanlar vardı,

sere serpe uzanmışlardı.

98/ Bir ses = Belacqua’nın sesi; asıl adı Duccio di Bonavia olan tembelliğiyle ünlü Floransalı lavtacı; ancak yemek masasına ve yatağına gitmek için iskemlesinden kalktığı söylenirdi.

106 İçlerinden yorgun görünen biri, oturmuş, ellerini dolamıştı dizlerine,

başını iki dizinin arasına eğmişti.

109 “Güzel efendim benim,

şu miskine bak, tembellikle

kardeş sanki” dedim.

112 Bunun üzerine adam bize döndü, yüzünü kaldırıp bizi süzdü:

“Er kişiye benzersin, durma yukarı git!” dedi.

115 O zaman anladım kim olduğunu,

sıkıntı hâlâ soluğumu zorluyordu,

ama yine de yanına gitmeme engel olmadı;

118 yanına vardığımda başını kaldırdı,

“Güneşin arabasını soldan sürdüğünü

gördün değil mi?” dedi.

121 Ağır davranışları, kırık dökük sözleri gülümsetmişti beni; dedim ki:

“Artık merak etmiyorum başına gelecekleri;

124 ama burada niçin oturduğunu söyle bana, birini mi bekliyorsun, Belacqua?

Yoksa eski huyların mı tepti?”

127 Dedi ki: “Kardeş, yukarı çıkmak neye yarar ki?

Tanrı’nın kapıda duran meleği,

cezamı çekmeme izin vermez ki.

130 Pişmanlık getirmede geciktiğim için, Tanrı’nın bağışladığı bir kişi

hayır dua etmedikçe benim için,

133 yaşadığım sürece güneş kaç kez döndüyse

bir o kadar dönmesi gerekiyor çevremde.

Bağışlanmamış kişinin duası kabul edilir mi?”

136 Ozan önümde yürümeye koyulmuştu,

“Haydi yürü” diyordu,

“güneş meridyene değdi değiyor,

139 kıyıda gece Fas’ın üstünü örtüyor.”

136/ Ozan = Vergilius.

137/ Güneş meridyene değdi değiyor= vakit öğle uluyor.

Beşinci kanto

1 Gölgelerden uzaklaşmış,

rehberimi izlemeye başlamıştım ki,

arkamdan biri parmağını kaldırıp seslendi:

4 “Şuraya bakın, aşağıdaki adamın

sol yanında güneş ışımıyor,

üstelik canlıymış gibi yürüyor!”

7 Başımı bu sesin geldiği yöne döndüm,

şaşkın şaşkın bana baktıklarını gördüm,

bana, bir de kırılan ışığa bakıyorlardı.

10 “Niçin için bunca sıkıldı?”

dedi ustam, “adımların ağırlaştı.

Burada söylenenlerden sana ne?

13 Peşimden gel, aldırma denilenlere.

Rüzgârda doruğu bel vermeyen

sağlam bir kule gibi ol sen;

16 çünkü düşüncesinin üstüne düşünce yeşerten,

uzaklaşmış olur ereğinden,

ikinci düşünce güçsüz kılar ilkini.”

2/ Rehberimi = Vergilius’u.

3/ Biri = gölgelerden biri.

5/ Güneş ışımıyor = Dante’nin vücudu güneşin ışınlarının geçmesini engelleyerek gölge oluşturuyor.

19 “Geldim” demenin dışında ne diyebilirdim ki?

Öyle dedim, kişiyi kimi kez bağışlatan

o renge bürünen yüzümle.

22 Bu sırada az ötede, yamaç yönünde

gelenler vardı, bir âyetten bir âyete

Miserere okuyorlardı.

25 Bedenimin ışınları engellediğini

görünce, uzun, boğuk

bir “Oo!”ya dönüştü ilahiler;

28 içlerinden ikisi sanki birer ulak gibi

bize doğru geldi,

“Durumunuz nedir, bilgi verin” dediler.

31 Ustam dedi ki: “Geri dönebilirsiniz,

sizi gönderenlere, bunun bedeninin

etten kemikten olduğunu söyleyebilirsiniz.

34 Sanırım gölgesini görmek için durdular,

öyleyse, gereken yanıtı almış oldular;

saygı gösterirlerse ona, kazançlı çıkarlar.”

37 Gece başlangıcının tutuşmuş buharlarından,

gün batımında dingin havayı yaran

ağustos bulutlarından

40 daha hızlı geri döndü, haber almaya gelenler;

oraya varınca, ötekilerle birlikte

dizginden boşanmış gibi bize yöneldiler.

21/O renge bürünen = kızaran.

23/ Miserere = Mezmurlar’dan biri

37/ Tutuşmuş buharlar = akan-yıldızlar;

43 “Çok kalabalık, üstümüze gelenler”

dedi ozan, “sana bir şey diyecekler,

bir yandan yürü, bir yandan kulak ver.”

46 “Ey içinde doğduğu bedenle

mutluluğa yürüyen ruh” diye seslendiler,

“ağır at biraz adımlarını.

49 Bak bakalım, öbür dünyaya haberini götürebileceğin

tanıdığın biri var mı içimizde?

Hey, niçin durmuyorsun? Niçin gitmektesin?

52 Hepimizin yaşamına şiddet son verdi,

hepimiz son dakikamıza dek günah işledik;

ama göklerin ışığı aydınlatınca bizi,

55 pişmanlık getirdik, affa eriştik,

yaşamı, içimizde onu görme isteği

tutuşturan Tanrı’yla barışık terk ettik”

58 Dedim ki: “Ne denli baksam yüzünüze

tanımıyorum hiçbirinizi; ama elimden,

sizi hoşnut edecek bir şey gelebilirse,

61 ey temiz yürekli ruhlar, söyleyin bana

yerine getireyim, böyle bir rehberin ardında

dünya dünya gezerek aradığım erinç adına.”

64 Biri söze girdi: “Gerek yok ant içmene,

araya aşılmaz bir engel girmedikçe,

sözünü tutacağına inanıyoruz.

62/ Böyle bir rehberin = böyle yetkin

bir rehberin.

63/ Dünya dünya = Cehennem’i,

Araf’ı, Cennet’i dolaşarak.

67 Ötekilerden önce konuşan ben,

bir istekte bulunacağım senden,

Romagna ile Charles’ın toprakları arasındaki

70 beldeye gidersen, iyiliğini esirgeme benden,

Fano halkına söyle dua etsinler benim için,

büyük günahlarımdan arınabilmem için.

73 Oralıyım, ama içinde yaşadığım kanın aktığı

derin yaralar, Antenor’un topraklarında

açıldı, oysa kendimi

76 güvencede sanıyordum orada.

Canıma kıyan, bana gereğinden fazla

kin besleyen bir Este’li.

79 Ama Oriaco’da kıstırdığında beni

Mira’ya doğru kaçabilseydim,

soluk alınan yerde olurdum hâlâ.

82 Bataklığa doğru koştum oysa,

sazlar, çamurlar engel oldu kaçmama,

yere düştüm; damarlarımdaki kan göl oldu toprakta.”

67/ Ben = konuşan, Fano’nun önemli ailelerinden birinden gelen Jacopo Uguccione del Cassero’dur; Bologna’yı yönetirken 1298’de Milano yöneticiliğine atanmış, Venedik’e giderken Este markisi Azzo’nun adam-larınca öldürülmüştür.

68/ Romagna = Orta İtalya’da bir bölge.

68/ Chartes’ın toprakları = Charles d'Anjou’nun yönetimindeki Marche bölgesi.

73/ İçinde yaşadığım kan = ruhun kanda oturduğuna inanılırdı.

74/ Antenor = Troyalı savaşçı; Trakya yoluyla İtalya’ya göçmüş, Padova kentini kurmuştur.

78/ Este’li = 1293 ile 1308 arasında Ferrara senyörü olan Azzo VIII.

79/ Oriaco = Padova dolaylarında kasaba.

80/ Mira = Padova dolaylarında kasaba.

81/ Soluk alınan yer = yeryüzü.

85 Bir başkası dedi ki: “Seni bu yüksek dağa tırmandıran tutku dilerim gerçekleşir,

benimki de gerçekleşsin, yardımcı ol da bana!

88 Montefeltro’luyum, adım Bonconte;

ne Giovanna, ne başkası ilgileniyor benimle,

bu yüzden alnım önümde yürüyorum bunlarla birlikte.”

91 Dedim ki: “Hangi güç, hangi yazgı

Campaldino’nun onca uzağına attı da seni,

kimse bilmedi mezarının yerini?”

94 “Casentino’nun eteğinde” diye yanıt verdi,

“bir ırmak akar, Archiano’dur adı;

Apenninlerde, Ermo’dan daha yukarıdadır kaynağı.

97 Bu suyun adını yitirdiği yere,

delinmiş boğazımla yürüye yürüye geldiğimde,

kana bulamıştım ovayı.

100 Orada gözlerim görmez oldu,

Meryem’in adı, ağzımdan çıkan son söz oldu,

yere yığıldım, bedenim yalnız kaldı.

103 Doğruyu söyleyeceğim, canlılara söyle sen de: Tanrı’nın meleği alınca beni, Cehennem’inki

‘Niçin beni ondan yoksun kıldın?’ diye kükredi.

88/ Bonconte = 1289’da Campaldino savaşında Floransalılara karşı dövü-şürken ölen Bonconte da Montefeltro; Guido'nun oğlu; Bkz Cehennem XXVII(19).

89/Giovanna = Bonconte’nin karısı.

94/ Casentino = Toscana bölgesinde,yukarıda değinilen savaşın yapıldığı yer.

96/ Ermo = Apenninlerde bir akarsu; kaynağında ünlü Camaldoli manastırı yer alır.

97/ Adını yitirdiği yer = Archiano ırmağının Arno ile birleştiği yer.

101/ Meryem = İsa’nın anası.

102/ Yalnızca bedenim kaldı = öldüm.

104/ Cehennem’inki = iblis.

106 ‘Bir damla gözyaşı uğruna, bunun sonsuz yanını alıp götürüyorsun, ama geri kalanını

bilirim ben ne yapacağımı!’

109 Havada biriken nemli buharın, yükselip de soğukla karşılaşınca yağmura dönüştüğünü

bilirsin elbette.

112 İşte o da, kötülük peşinde koşan isteğine aklını ekleyince, yapısından kaynaklanan güçle,

rüzgârla sisi yerlerinden oynattı.

115 Gün batınca Pratomagno’dan yüce doruğa, vadinin her yerini sisler kapladı;

öyle yoğunlaştı ki göğün üst katı

118 suya dönüştü hava katmanı;

yağmur yağdı, çukurlar suyla doldu,

toprak bu suyu ememez oldu;

121 ırmaklara ulaşan sular

hiçbir şeyin durduramayacağı

bir hızla ırmakların kralına boşaldı.

124 Kabarmış Archiano, ağzında buldu

buz kesmiş gövdemi, Arno’ya atarken onu,

acıya yenik düştüğümde

106/ Sonsuz yanını = ruhunu.

107/ Geri kalanını = vücudunu.

115/ Pratomagno = bugünkü Pratovecchio.

115/ Yüce doruk = Apenin dağı.

123/ Irmakların kralı = Arno.

127 göğsümde birleştirdiğim ellerimi çözdü; kıyılarında, dibinde sürükledi beni,

sonra çakılla çamurla örttü üstümü.”

130 İkinci ruhtan sonra, üçüncü ruh dedi ki:

“Yeryüzüne dönüp de

bu uzun gezinin yorgunluğunu giderince

133 anımsa beni de, adım Pia;

Siena can vermişti bana,

Maremma aldı canımı;

136 parmağıma nikâh yüzüğü takan, iyi bilir bunları.”

133/ Pia = Siena’lı Pia dei Tolomei;

Maremma’da bir şatoda kocası tara-

fından öldürtülmüştür.

136/ Parmağıma nikâh yüzüğü takan = kocam.

Altıncı kanto

1 Zar oyunu sona erince

yenilenin içine sıkıntı çöker,

zarlara sarılır yeniden, bilensin diye;

4 herkes yenenin peşinden gider;

kimi önde yürür, kimi onu arkasından çeker,

kimi varlığını yanında belli eder;

7 yenen, durmayıp yürürken herkesi dinler,

elini uzattığı, çekilip gider;

böylece kurtarmış olur kendini.

10 Bu büyük kalabalıkta benim de durumum böyleydi,

bir o yana, bir bu yana bakıyordum,

sözler vererek kendimi kurtarıyordum.

13 Ghino di Tacco’nun hain elinden

ölüm şerbetini içen Arezzo’lu buradaydı,

kaçarken boğulan öteki de vardı.

4/ Herkes yenenin peşinden gider =kazancından para kopartabilmek için.

8/ Elini uzattığı = para verdiği.

12/ Sözler vererek = kendileri için

dua edilmesini sağlama sözü.

14/ Arezzo’lu = yargıç Benincasa da Laterina; bir yakınını ölüm cezasına çarptırdığı Ghino di Tacco tarafından öldürülmüştür; Boccaccio da Ghino Tacco’dan söz eder; Bkz Giovanni Boccaccio, Decameron (Onuncu gün, ikinci öykü) Türkçesi: Rekin Teksoy, Oğlak Yayınları, Birinci Baskı 1996.

15/ Öteki = Guccio dei Tartari; papalık yandaşlarına karşı savaşırken Arno’ya düşerek boğulur.

16 Ellerini uzatmış yalvarıyorlardı,

Federigo Novello ile baba Marzucco’nun

sarsılmazlığını kanıtlayan Pisa’lı.

19 Orso kontunu gördüm, bir de, suçu yüzünden

değil, dediği gibi, kinle haset yüzünden

ruhu bedeninden ayrılan Pier della Broccia’yı;

22 daha yeryüzündeyken,

Brabant’lı kadın bir çaresine bakmalı,

yoksa daha da beter bir sürüye verirler onu.

25 Daha çabuk kutsanmak amacıyla,

kendileri için dualar okunmasını isteyen

bu gölgelerden kurtulunca

28 söze girdim: “Ey ruhumun ışığı,

duaların Tanrı’nın kararını

değiştirmediğini yazıyorsun sen;

16/ Federigo Novello = Guido Novello’nun oğlu, Casentino kontu; 1289’da öldürülmüştür.

17/ Pisa’lı = Gano degli Scornigiani; 1287’de öldürülünce, babası Marzucco ölüm haberini soğukkanlılıkla karşılamıştır.

19/ Orso kontu = Orso degli Alberti; yeğeni Alberto tarafından öldürülmüştür.

21/ Pier della Broccia = Fransa kralı Louis XI ile Philippe IIl’ün cerrahı Pierre de la Brosse; Philippe’in ikinci karısı Marie de Brabant’ı, tahtın kendi oğluna kalması için Philippe’in büyük oğlunu öldürtmekle suçlar; Marie de Brabant’ın şikâyeti üzerine, düşmanla işbirliği yaptığı gerekçesiyle 1278’de ölüm cezasına çarptırılır.

23/ Çaresine bakmalı = pişmanlık getirmeli.

28/ Ruhumun ışığı = Vergilius.

30/ Yazıyorsun sen = Vergilius’un Aeneis destanında Sibylla şöyle der: Dualarınla Tanrı'nın kararını değiştireceğini sanma.

31 oysa bu ruhlar dua ediyor;

boşuna mı umut besliyorlar,

yoksa dediğini iyi anlamadım mı ben?”

34 Dedi ki: “Benim yazdığım ortada:

eğer sağlıklı düşünürsen,

bunların umudu da yerinde.

37 Yargının doruğu bel vermez elbette, çünkü aşk ateşi bir çırpıda

borcunu ödetir buraya gelenlere.

40 Benim o yazıyı yazdığım yerde,

dua kusuru bağışlatmıyordu,

çünkü Tanrı’ya ulaşmıyordu.

43 Bu türden bir kuşkuya düşme,

böyle demedikçe, gerçekle

usun arasında ışık olacak kişi.

46 Belki anlamışsındır: Beatrice bu kişi;

yukarıda onu göreceksin, mutluluklar içinde

gülerken bu dağın tepesinde.”

49 Dedim ki: “Usta, daha hızlı gidelim mi, eskisi gibi yorgun değilim şimdi,

bak uzamaya başladı dağın gölgesi.”

34/ Benim yazdığım ortada = Vergilius’un dizesi çok tanrılı dinler dönemine ilişkin olduğundan, bir çelişki söz konusu değildir.

49/ Usta = Vergilius.

50/ Yorgun değilim şimdi = Beatrice’nin adını duyunca Dante’nin yorgunluğu geçmiştir.

52 “Gün ışıdıkça, elimizden geldiğince yol alacağız” diye yanıt verdi;

“ama durum sandığın gibi değil.

55 Doruğa varmadan önce, yamacın gizlediği,

senin de artık ışıklarını kırmadığın

nesneyi karşında bulacaksın.

58 Bak şurada bir ruh var, tek başına duruyor,

bize doğru bakıyor:

en kısa yolu o gösterecek bize.”

61 Ona doğru gittik: ey Lombardiyalı ruh, ne yüce,

ne küçümseyiciydin,

ne ağır, ne saygın bakıyordu gözlerin!

64 Ağzından tek sözcük çıkmıyordu,

dinlenen bir aslan gibi bize bakıyordu,

yaklaşmamıza aldırmıyordu.

67 Vergilius onun yanına gitti,

tırmanması en kolay yolu göstermesini istedi,

ama o sorulana yanıt vermedi,

70 nereden geldiğimizi,

kim olduğumuzu sordu; ustam dedi ki:

“Mantua...”, düşüncelere dalmış ruh, bunun üzerine

57/ Nesneyi = güneşi.

61/ Lombardiyalı ruh = 1273’ten önce öldüğü bilinen, Verona ve Provence saraylarının ünlü saz ozanı

Sordello.

72/ Mantua = Mantova; Dante kentin adının Latincesini kullanıyor.

73 bulunduğu yerden ona doğru yöneldi,

“Ey Mantovalı, Sordello’yum ben” dedi,

“senin oralı!”; sarıldılar birbirlerine.

76 Ey köle İtalya, acılar ülkesi,

fırtınada kaptansız gemi,

taşranın değil, kerhanenin ecesi!

79 O soylu ruh duyar duymaz toprağının adını,

büyük bir aceleyle atıldı

burada, yurttaşının boynuna;

82 oysa, aynı hendeğin, aynı surun kuşattığı

senin halkın şu ara savaşmakta,

kardeş kardeşi boğazlamakta.

85 Ey bahtsız, denizlerini, kıyılarını tara,

bak bakalım bağrında

barış içinde bir yer var mı?

88 Iustinianus’un dizginleri onarması

ne işe yarar, eyer boş olduktan sonra.

Utancın daha az olurdu, dizginler olmasaydı.

91 Ey, Tanrı’nın dediklerini duyması,

bu sözlere uyması,

Caesar’ın atına binmesine izin vermesi

74/ Sordello = Mantova’lı saz şairi ;

Verona ve Provence saraylarında ya-

şamıştır; 1273’ten önce öldüğü sanı-

lıyor

82/ Aynı hendeğin, aynı surun kuşattığı = aynı kentte yaşayan.

88/ Iustinianus’un dizginleri onarması = lustinianus devleti yeniden düzenleyip, yasaları bir araya getirerek devleti (dizginleri) onarmış, İtalya’nın birleşmesi için gerekli koşulları hazırlamış, ama çabası sonuç vermemişti.

89/ Eyer boş olduktan sonra = güçlü

bir hükümet olmazsa.

93/ Casear’ın atına binmesine izin vermesi = imparatorun görevini yap-masına izin vermesi.

94 gereken insanlar, bakın siz dizginleri ele aldıktan sonra, artık mahmuzlanmayan

hayvan nasıl da huysuzlaştı.

97 Ey Alman Albert, yüzüstü bıraktın

eyerine binmen gereken hayvanı,

yabanileşti hayvan, başıboş kaldı,

100 yıldızlardan kanının üstüne

duyulmadık, görülmedik, haklı bir karar inse de,

gözü korksa ardılının bile!

103 Açgözlüydünüz baban da, sen de,

uzaklara yöneldiniz,

imparatorluk bahçesini küçümsediniz.

106 Gel de, Montecchi’leri, Cappelletti’leri, Monaldi’leri, Filippeschi’leri gör, sorumsuz kişi:

kimisi üzgün, kuşkular içinde kimisi!

109 Gel taş yürekli, gel de soylularının

nasıl inlediğini gör, yaralarını sar onların,

Santafior’un nasıl güvencede olduğunu gör!

96/ Huysuzlaştı = Kilisenin İtalya’yı iyi yönetemediği vurgulanıyor.

97/ Alman Albert = 1298 ile 1308 arasında imparatorluk yapan Habsburg hanedanından Albert; Kutsal Roma İmparatorluğunun kuzey böl-gesiyle ilgilenmiş İtalya’ya adım bile atmamıştır.

101/ Bir karar = bir ceza.

103/ Baban = Habsburg hanedanından Rudolph.

105/ imparatorduk bahçesi = İtalya.

106/ Montecchi’ler, Cappelletti’ler = birbirine düşman Verona’lı iki aile.

107/ Monaldi’ler, Filippeschi’ler = birbirine düşman Orvieto’lu iki aile.

111/ Nasıl güvencede olduğunu gör= Dante alaycı bir dille Santafior kontlarının topraklarını Siena’lılara bırakmak zorunda kaldıklarını vurguluyor.

112 “Sevgili Caesar niye bıraktın beni?”

diye gece gündüz inleyen,

tek başına gözyaşı döken öksüz Roma’yı gör.

115 Gel de insanların nasıl sevgide birleştiğini gör!

Hiçbirimiz acıma uyandırmıyorsa sende,

gel de, kendi ünün seni yerin dibine geçirsin.

118 Ey yüce Jüpiter, sen ki çarmıha gerildin yeryüzünde bizim için, sormama izin ver,

başka yere mi çevrildi doğrucu gözlerin?

121 Ya da düşüncenin derininde

aklımızın ermediği

bir iyilik mi düşünmektesin?

124 Çünkü İtalya’nın kentleri

zalimlerle doldu, partiye giren

her serseri Marcel kesildi hemen.

127 Ey Floransam benim, konu dışı bu sözleri üstüne almayıp, sevinebilirsin sen,

çünkü halkın iyi bilir gemisini yürütmeyi.

130 Yürekleri hakbilir birçok kişi,

geç karar verir, yayı acele germeyenler gibi;

oysa adalet ağzından düşmüyor senin halkının.

112/ Caesar = imparator.

118/ Ey yüce Jüpiter = Tanrı.

126/ Marcel = Claudius Marcellus;

herkes politikacı kesildi.

132/ Adalet ağzından düşmüyor senin

halkının = Floransalılar durmadan

adaletten söz ederler ama uygulamazlar.

133 Devlet katında görev istemez çoğu kişi; ama çağrılmadan çığlıklar atar halkın

“Ben hazırım!” diye.

136 Keyfine bak, her şeyin yerli yerinde,

para sende, barış sende, akıl sende!

Doğru söyleyip söylemediğimi olaylar göstermekte.

139 Eski yasaları koyan, uygarlıklar kuran Atina ile Lacedemona senin yanında

hiç kalır, çünkü öyle incelikli

142 kararlar alıyorsun ki,

ekimde büktüğün iplik,

ulaşmıyor kasımın ortasına.

145 Kendini bildin bileli

kim bilir kaç kez paranı, yasalarını, yöntemini,

geleneklerini değiştirdin, yapını yeniledin!

148 Anımsıyorsa belleğin, görüyorsa gözlerin, kuştüyünde bile rahat edemeyen,

oradan oraya dönerek acısıyla pençeleşen

151 bir hasta gibi olduğunu kabul etmelisin.

140/ Lacedemona = Sparta.

Yedinci kanto

1 Saygılı bir sevinç gösterisi

üç dört kez yinelendikten sonra Sordello geri çekildi:

“Peki siz kimsiniz?” dedi.

4 “Tanrı katına yükselmeye

değer ruhlar bu dağa yönelmeden önce,

Octavianus gömmüştü kemiklerimi.

7 Vergilius’um ben; Cennet’i yitirmemin nedeni

iman etmeyişim, başka suçum yok yoksa.”

Ustam böyle yanıt verdi ona.

10 Hani insan şaşırtıcı bir şey karşısında

inanmakla inanmamak arasında bocalar da,

“Evet o...hayır o değil” der ya,

13 Sordello da öyleydi; sonra gözlerini indirdi,

saygıyla ona doğru gitti,

küçüğün büyüğe sarıldığı yerden sarıldı ona

1/ Saygılı bir sevinç gösterisi = Ver-

gilius ile Sordello birbirlerine sanılır.

4/ Tanrı katına yükselmeye değer

ruhlar = 33 yılında İsa’nın Cehen-

nem’e inerek Limbus’taki kimi ruh-

ları kurtarması; Bkz Cehennem IV.

6/ Octavianus = Brindisi’de ölen

Vergilius’un kemiklerini Napoli’ye

getirten Caesar Octavianus Augustus.

9/ Ustam = Vergilius.

15/ Küçüğün büyüğe sarıldığı yer = ayaklar.

16 “Ey Latin halkının yüz akı” dedi,

“dilimizin gücünü kanıtlayan öncü,

ey doğduğum yerin ölümsüz övüncü,

19 hangi değer, hangi bağış seni bana gösterdi?

Sözlerini duymayı hak ettimse, söyle

Cehennem’in hangi bölümünden geldiğini.”

22 “Acılar ülkesinin bütün dairelerini

aştım da buraya geldim” diye yanıt verdi;

“göklerin gücü yola çıkarttı beni, bu güçle geldim.

25 Senin peşinde koştuğun, benim ne yazık ki çok geç tanıdığım yüce Güneş’i,

yaptıklarım için değil, yapmadıklarım için yitirdim.

28 Aşağıda, acı çekenlerin değil, yalnızca

karanlığın hüzünlü kıldığı bir yer var, orada

çığlık değil, iç çekişidir yakınmalar.

31 Ben de oradayım, yeryüzü kusurlarından

arınmadan ölümün dişlerini geçirdiği

masum çocuklarla bir aradayım;

34 üç kutsal erdemi sırtına geçirmeyen,

ama hiç hata etmeden öteki erdemleri

benimseyip izinden gidenlerle yanyanayım.

18/ Doğduğum yer = Mantova.

21/ Hangi bölümünden = hangi dai-

resinden.

22/ Acılar ülkesi = Cehennem.

26/ Çok geç tanıdığım = ancak

öldükten sonra tanıdığım.

26/ Güneş = Tanrı.

29/ Bir yer = Limbus; Bkz Cehennem IV.

34/ Üç kutsal erdem = Hıristiyanlığın öngördüğü üç erdem: inanç, umut, sevgi.

37 Biliyorsan ve sakıncası yoksa eğer, Araf'ın asıl girişinin bulunduğu yere

bir an önce nasıl gidebileceğimizi söyle.”

40 Yanıt verdi: “Belirli bir yer verilmedi bize, dağa çıkabilir, çevrede dolaşabilirim;

elimden geldiğince sana eşlik ederim.

43 Ama bak, güneş batıyor neredeyse,

dağa tırmanamayız, bastırınca gece;

bir sığınak bulmamız gerekli

46 Sağ tarafta ruhlar var, az ötede;

izin ver, onlara götüreyim seni,

pişman olmazsın onları tanıdığına.”

49 “Anlamadım” dedi usta.

“Gece çıkmak isteyeni biri mi

engeller, yoksa gece çıkmayı beceremez mi?”

52 İyi yürekli Sordello parmağıyla bir çizgi çizdi yere ve “Dinliyor musun?” dedi,

“güneş batınca bu çizgiyi bile geçemezsin;

55 gecenin karanlığından başka bir şey

engellemez yukarı doğru gitmeni;

ama karanlık yok eder insanın tırmanma isteğini.

44/ Dağa tırmanamayız bastırınca

gece = İsa şöyle der: Karanlıkta yürü-

yen nereye gittiğini bilmez; Bkz Kita-

bı Mukaddes, Yuhannaya göre İncil

XII(35).

49/ Usta = Vergilius

58 Ufuk, günü tutsak kıldığı sürece, aşağıya inebilirsin,

çevrede gezinebilirsin elbette.”

61 Ustam şaşırmış gibiydi, dedi ki:

“Söylediğin yere götür bizi öyleyse,

dinlenelim biz de, dediğin gibi.”

64 Bulunduğumuz yerden az uzaklaşmıştık ki,

dağın tıpkı buradaki koyaklar gibi

oyulu olduğunu gördüm,

67 “Şuraya gideceğiz” dedi gölge,

“yamacın geçit verdiği yere,

orada yeni günü bekleyeceğiz birlikte.”

70 inişler çıkışlar arasında

kıvrıla kıvrıla giden bir patika

yamacın yarıya alçalan yakasına varıyordu.

73 Bu vadideki otların çiçeklerin yanında

altın da, beyaz da,-

cilalı pırıl pırıl tahta da,

76 çivit mavisiyle ince gümüş de,

yeni parçalanmış zümrüt de

sönük kalırdı, artının eksiye üstün gelmesi gibi.

58/ Günü tutsak kıldığı sürece = gece

boyunca.

61/ Ustam = Vergilius.

77/ Yeni parçalanmış zümrüt = zümrütün kırılan yerleri daha parlak olur.

79 Doğa burayı rengârenk kılmakla kalmamıştı, bin bir koku da katmıştı,

bilinmedik, görülmedik bir bütün yaratmıştı.

82 Yeşil otların çiçeklerin üstünde

Salve Regina okuyan ruhlar vardı,

vadinin dışından görünmüyorlardı.

85 “Yuvasına girmeden güneşin geri kalanı”

dedi, bizi oraya götüren Mantova’lı,

“onların yanına götüremem sizi.

88 Bu yükseltiden daha iyi seçersiniz

her birinin yüzünü, yaptığını ettiğini,

vadiye indiğinizde böyle göremezsiniz.

91 En yüksekte oturan, yapması gerekeni

yapmadığı anlaşılan, ötekiler ilahi

söylerken ağzını bile açmayan,

94 imparator Rudolph, sarabilmek elindeydi

İtalya’nın canını alan yaraları,

artık olanaksız bir başkasının sarması bunları.

97 Bakışlarıyla onu yüreklendiren kişi

Moldau’yu Elbe’ye, Elbe’yi de denize

ulaştıran suların çıktığı topraklarda krallık etti:

83/ Salve Regina = selam Tanrı’nın

Anası’na; her akşam Meryem için

okunan bir ilahi; XII. yy’da beste-

lenmiştir; bestecisi bilinmiyor.

86/ Mantova’lı = Sordello.

94/ İmparator Rudolph = Habsburg

hanedanından imparator Rudolph;

1273’te tahta çıkmış 129. 1’de ölmüş-

tür; Alpleri aşıp bir kez olsun İtal-

ya’ya gitmemiştir.

100 adı Ottokar, kundaktayken bile, tembellikle, hovardalıkla beslenen

sakallı oğlu Venceslaus’tan daha değerliydi.

103 Babacan görünüşlü kişiyle senli benli şu burnu kemerli ise,

kaçıp zambağı lekelerken öldü;

106 bakın nasıl dövüyor elleriyle göğsünü!

Öteki de, yanağı avucunun içinde,

içini çekmekte gördüğünüz gibi.

109 Fransa’daki hastalığın babası, kayınbabası bunlar, onun kirli, yoz yaşamını biliyorlar,

bundan kaynaklanıyor üzüntüleri

112 Erkek burunlu biriyle birlikte

şarkı söyleyen iri yarı kişi de,

erdemleri kemer gibi sarmıştı beline;

115 gerisinde oturan genç ise

ondan sonra kral olabilseydi,

değerler kaptan kaba geçerdi,

100/ Ottokar = Bohamya kralı Ottokar II; 1253-1278 arasında krallık yapmış, Rudolph’la savaşırken ölmüştür; Araf'ta ikisi de dosttur şimdi.

102/ Venceslaus = 1278-1305 arasında krallık yapan Venceslaus II.

103/ Babacan görünüşlü kişi =Navarre kralı Henri I.

104/ Burnu kemerli = Fransa kralı Philippe III.

105/ Zambağı lekelerken = Sicilya’da amiral Ruggero di Lauria’nın donanması karşısında, bozguna uğrayınca kaçan Philippe III zambağı (Fransa krallarının simgesi) lekelemiştir.

106/ Öteki = Navarre kralı Henri I. 109/ Fransa’daki hastalık = Philippe le Bel (Güzel Philippe); babası Philippe III, kaymbabası Navarre kralı Henri I’dir.

112/ Erkek burunlu biri = Charles d’Anjou.

113/ İri yarı kişi = Aragon kralı Pierre III.

115/ Gerisinde oturan genç = Aragon kralı Pierre III'ün oğlu Alphonse III.

117/ Kaptan kaba = babadan oğula.

118 öteki mirasçılar için söyleyemem aynı şeyi: Giacomo da, Federico da tahtta şimdi,

ama babalarının iyi yönlerini almamış hiçbiri.

121 İnsanın erdemlerinin çocuklarına geçmesine az rastlanır; erdemleri ancak istenince

veren böyle istediği için durum böyle.

124 Sözlerim hem iri burunluya, hem de

onunla birlikte şarkı söyleyen Pierre’e,

Puglia ile Provence yaka silkiyor ondan.

127 Bitki öyle düşük ki tohumdan

Beatrice ile Marguerite değil ama,

Costanza övünebilir kocasıyla.

130 Şurada tek başına duran, gösterişsiz yaşayan İngiltere kralı Henry;

çocuklarından yana o daha talihli.

133 Daha aşağıda yerde oturan

havaya bakan, marki Guiglielmo,

Alessandria’ya savaş ilan edince

136 gözyaşına boğuldu Canavese ile Monferrato.”

119/ Giacomo da, Federigo da = Pierre IlI’ün çocukları.

122/ İstenince veren = Tanrı; erdemler babadan oğula geçmez, Tanrı ancak isteyene verir.

128/ Beatrice ile Marguerite = Charles d’Anjou’nun karıları.

128/ Costanza = Aragon kralı Pierre III'ün karısı; kocasıyla övünebilir çünkü kocası, oğlu Charles d’Anjou’dan daha erdemlidir.

134/ Guiglielmo = Monferrato markisi; kendisine başkaldıran Alessandria kentine savaş açar, yakalanır, bir demir kafese kapatılarak öldürülür.

136/ Canavese ile Monferrato = Guiglielmo’ya bağlı iki kasaba; işgale uğrayınca halkları gözyaşına boğulur.

Sekizinci kanto

1 Gemiyle denize açılanların,

sevgili dostlarından ayrıldıkları günü anımsayıp

yüreklerinin ezildiği saatlerdi;

4 yurdundan ilk kez ayrılanların,

uzaklardan gelen, ölen güne ağlar gibi bir çan sesi

duyunca yüreklerinin burkulduğu saatlerdi;

7 artık sesler kesilip de,

ruhlardan biri ayağa kalkıp, elini uzatıp,

sesine kulak verilmesini istediğinde.

10 Elleri havada birleşmişti,

doğuya bakıyordu gözleriyle,

“Tek düşüncem sensin” diyordu Tanrı’ya sanki.

13 Dudaklarından dökülen “Te lucis ante"

öyle içten, öyle yumuşaktı ki,

kendimden geçirdi beni;

3/ Saatlerdi = güneş batıyordu.

7/ Sesler kesilip de = ruhlar susmuştur.

13/ Te lucis ante = gece şeytanın in-

sanın aklını çelmesini önlemek

amacıyla ikindide okunan bir ila-

hinin ilk sözcükleri; (Te lucis ante

terminum = gün bitmeden önce sen.)

16 gözleri gökyüzüne çevrili ötekiler de, inanç yüklü yumuşacık sesleriyle

sonuna dek okudu ilahiyi onunla birlikte.

19 Ey okur, burada iyice çevir gözlerini gerçeğe

çünkü şimdi perde ince mi ince,

ardını görmek zor değil hiç de.

22 Daha sonra o soylu topluluğun sessizce

gökyüzüne baktığını gördüm,

saygın ve solgundular, bir şey bekler gibiydiler,

25 ve gökyüzünden iki meleğin indiğini gördüm,

ellerinde alevler saçan iki kılıç vardı,

kılıçlar budanmıştı, uçları kalmamıştı.

28 Yeni açmış yapraklar gibi yeşil giysileri,

yeşil kanatların çırptıkça oluşturduğu rüzgârda

dalgalanıyordu arkalarında.

31 Biri, az üstümüze geldi,

öteki karşı yakaya indi

ruhlar iki arada kaldı.

34 Açıkça seçiliyordu sarışın başları;

ama göremiyordum yüzlerini,

aşırı ışık köreltmişti gözlerimi.

20/ Perde = gerçeğin içerdiği anlam.

25/ İki meleğin = şeytanın oyununu

bozmak için Tanrı’nın gönderdiği

melekler.

27/ Kılıç = Tanrı’nın adaletinin sim-

gesi.

28/ Yeşil = umudu simgeleyen renk;

Araf’taki ruhlar Cennet’e çıkabil-

mek umudunu taşırlar; Cehennem’in

kapısındaki yazı ise “dışarıda bırakın

her umudu” der; Bkz Cehennem III(9).

36/ Aşırı ışık = meleklerin yüzleri

çok parlaktı.

37 “Meryem’in yanından geliyor, bu ikili”

dedi Sordello, “birazdan gelecek yılandan

vadiyi korumak görevleri.”

40 Yılanın nerden geleceğini bilmeyen ben

buz kestim korkudan, çevreme bakındım,

rehberimin güvenli omuzlarına yaslandım.

43 Sordello dedi ki: “Gelin şimdi,

büyük gölgelerin yanına varalım,

biraz konuşuruz; sevinirler görünce sizi.”

46 Sanırım üç adım inmiştim ki,

aşağıda buldum kendimi, gölgelerden biri

bana bakıyordu, tanımak ister gibi.

49 Havanın kararma saati gelmişti,

ama daha önce gizlediği şeyi

seçmemi engelleyecek denli karanlık değildi.

52 O bana doğru geldi, ben ona doğru gittim:

saygıdeğer yargıç Nino, bilsen nasıl sevindim

lanetliler arasında olmadığını görünce.

55 Karşılıklı selamlaşma sona erince

yargıç sordu: “Uzak suları geçip de

ne zaman geldin bu dağın eteğine?”

38/ Sordello = Bkz Âraf VI(74)

38/ Yılandan = şeytandan.

42/ Rehberimin = Vergilius’un.

50/ Gizlediği şeyi = yargıcı; daha

önce aralarındaki uzaklık Dante’nin

yargıcı görmesini engellemişti.

53/ Yargıç Nino = Ugolino Visconti. Gallura’da (Sardinya) yargıçlık yapmış, yardımcısı Gomita’yı cezalandırmıştır; sık sık Floransa’ya gittiği için Dante’yi tanımış olabilir; Bkz Cehennem XXII(81).

54/ Lanetliler arasında = Cehennem’de.

56/ Uzak suları = denizi.

58 “Acılar ülkesini aşıp, bu sabah geldim, daha ilk yaşamımdayım, ama bu geziyle

İkincisini de kazanmaktayım” diye yanıt verdim.

61 Verdiğim yanıtı işitince,

Sordello da, o da şaşırıp kaldı,

bir adım geri attılar,

64 Biri Vergilius’a döndü, yerde oturan birine

seslendi öteki: “Currado çabuk gel!

Tanrı’nın işini gör, gel de.”

67 Sonra bana döndü: “Aklından geçenleri

bizlerden saklamasını bilene

duyman gereken saygı adına dinle sözlerimi,

70 büyük dalgaların ötesine geçtiğinde,

Giovanna’ma benim için dua etmesini söyle

masumların dileklerine kulak veren yere.

73 Anası beyaz çatkıyı çıkardı çıkaralı,

sanırım sevmiyor artık beni,

bu gidişle çok arayacak çatkıyı.

58/ Acılar ülkesini = Cehennem’i.

59/ İlk yaşamımdayım = canlıyım.

60/ İkincisini de kazanmaktayım =Cennet'e gidebilecek durumdayım.

62/ Şaşırıp kaldı = Dante’nin canlı olduğunu anlamışlardır.

65/ Currado = Villafranca markisi Corrado Malaspina.

68/ Saklamasını bilene = Tanrı’ya.

70/ Büyük dalgaların ötesine geçtiğinde = Araf’ı çevreleyen denizi geçtiğinde.

71/ Giovanna = yargıcın kızı.

72/ Kulak veren yere = Tanrı’ya.

73/ Beyaz çatkı = dulluk simgesi.

73/ Çıkardı çıkaralı = Nino Visconti’nin karısı Beatrice, kocasının ölümünden sonra Galeazzo Visconti ile evlenir.

75/ Çok arayacak çatkıyı = Beatrice’nin ikinci kocası Milano’dan sürülür, karısıyla birlikte Ferrara’ya sığınmak zorunda kalır.

76 Bakışlar, dokunuşlar körüklemeden de, kadında aşk ateşinin yandığını

gösterir başa çatılan çatkı.

79 Milanoluların engereği,

Gallura horozu gibi

yakışmayacak gömüldüğü yere.”

82 Bu sözleri söylerken, gönlünde

için için yanan haklı tutku

yüzüne vuruyordu.

85 Merak dolu gözlerimle göğe bakıyordum,

dingile daha yakın tekerlek gibi

daha ağır yol alan yıldızları izliyordum.

88 Rehberim dedi ki: “Oğul, nereye bakıyorsun öyle?”

Dedim ki: “Burada kutbu tutuşturan

şu üç meşaleye bakıyorum.”

91 Bunun üzerine dedi ki:

“Sabah gördüğün dört parlak yıldız aşağıya indi,

onların yerini bunlar aldı şimdi.”

94 Bu sırada Sordello onu kendine doğru çekti,

“Bakın düşmanımız orada!” dedi,

ve ustamın bakması için parmağını uzattı.

76/ Bakışlar dokunuşlar = seven kişinin bakışları dokunuşları.

79/ Milanoluların engereği = Visconti (Galeazzo) ailesinin arması.

80/ Gallura horozu = Gallura’lı Viscontilerin (Nino) arması.

87/ Daha ağır yol alan yıldızlar = kutuptaki yıldızlar.

88/ Rehberim = Vergilius.

90/ Üç meşale = üç tanrıbilimsel erdem; Bkz Araf VII(34).

92/ Dört parlak yıldız = dört ana erdem. Bkz Âraf I (23).

96/ Ustamın = Vergilius’un.

97 Küçük vadinin önü açık kesiminde bir yılan vardı, Havva’ya acı meyvayı

veren, belki de bu yılandı.

100 Otların çiçeklerin arasında sürünüyordu, arada başını geri çeviriyor

perdahlar gibi sırtını yalıyordu.

103 Atmacaların gökten nasıl havalandıklarını görmedim, atlıyorum bu konuyu;

onları gördüğümde havada uçuyorlardı.

106 Duyunca yeşil kanatların havayı yarışını yılan kaçtı; ve melekler yukarıya, yerlerine

döndüler geldikleri gibi.

109 Yargıç çağırınca yanına gitmiş olan gölge bütün bu saldırı süresince,

ayırmamıştı benden gözlerini.

112 “Dilerim, seni yukarılara götüren meşale Cennet’e erişmene yeterli

iyi niyet bulur sende” diye girdi söze,

115 “Val di Magra’ya ya da o yöreye

ilişkin doğru bilgilerin varsa söyle,

çünkü oranın ileri gelenlerindenim ben de.

98/ Bir yılan = şeytan

98/ Acı meyve = Adem ile Havva’nın

Cennet’ten kovulmalarına yol açan

yasak meyve.

103/ Atmacaların = meleklerin.

115/ Val di magra = Malaspina ailesinin topraklarının bulunduğu Lunigiana’da Magra vadisi.

118 Adım Currado Malaspina, ailenin büyüğü değil soyundan geleniyim, aileme büyük sevgi besledim,

şimdi burada arınmakta sevgim.”

121 “Ne yazık ki” dedim, “hiç gitmedim

sizin oralara; ama ününüzün erişmediği

yer mi var Avrupa’nın içinde?

124 Evinizin saygın ünü öyle onur katıyor ki senyörlere de ülkeye de,

herkes biliyor orayı adım atmasa bile:

127 yukarılara çıkma tutkum adına ant içerim ki, saygın ardıllarınız keselerine de,

kılıçlarına da sahip eskisi gibi.

130 Kötü bir yönetici dünyayı yönünden çevirdiğinde alışkanlıkları, yapıları

yanlış yoldan uzak tutuyor onları.”

133 O dedi ki: “Gidebilirsin şimdi,

çünkü yukarının kararı değişmezse,

Koç’un dört ayağıyla kavrayıp sardığı

136 yatakta güneş yedi kez yatmadan önce,

bu karar başının orta yerine

perçinlenecek, başkalarının sözlerinden

139 daha güçlü çivilerle.”

118/ Currado Malaspina = Corrado

Malaspina’run, 1294’te ölen aynı adlı

(Currado Malaspina) torunu.

130/ Yönetici = papa.

134/ Yukarının = Tanrı’nın.

136/ Yedi kez yatmadan önce = yedi

yıl geçmeden.

138/ Perçinlenecek = Malaspina

ailesinin Dante’ye göstereceği ko-

nukseverliğe gönderme yapılıyor.

Dokuzuncu kanto

1 Yaşlı Tithonos’un sevgilisi,

güzel dostunun kollarından ayrılmış,

doğunun balkonunda ağarmaya başlamıştı;

4 alnında takılar ışıldıyordu

kuyruğuyla insanları sokan

soğuk hayvanı çağrıştırıyordu;

7 gece ise bulunduğumuz yerde

iki adım atmıştı yükselişinde,

üçüncü adım için kanatlarını indiriyordu;

10 bu sırada ben uykuya dayanamadım,

sırtımda Adem’den kalma yükle, beşimizin de

oturduğumuz otların üstüne uzandım.

13 Belki de ilk derdinin etkisiyle

kırlangıcın acı acı ötmeye başladığı,

aklımızın bedenden uzaklaştığı,

1/ Tithonos = Troya kralı Laome-

don’un oğlu; Tanrıça Aurora (Şafak)

tarafından kaçırılmış, onunla evlen-

miştir; Jüpiter Aurora’ya sonsuz

gençliği verdiği için Aurora yaşlan-

maz ama sevgilisi Tithonos yaşlanır.

1/ Sevgilisi = şafak.

4/ Takılar = Akrep takımyıldızının yıldızları.

5/ Kuyruğuyla insanları sokan = akrep.

7/ Bulunduğumuz yerde = Araf’ta.

8/ İki adım atmıştı = iki saat geçmişti

11/ Yükle = bedenimle; bedenin uykuya gereksinimi vardır.

11/ Beşimizin = Dante, Vergilius, Sordello, Nino, Corrado.

13/ İlk derdinin etkisiyle = Jüpiter’in Prokne’yi kırlangıca dönüştürme söylencesine gönderme yapılıyor.

16 tasalardan arındığı,

gördüklerinin neredeyse kehanete vardığı,

sabaha yakın saatlerdi,

19 bir kartal görüyordum düşümde,

boşlukta duruyordu sanki, altın sarısıydı tüyleri,

kanatları açıktı, inişe geçmeye hazırdı;

22 yüce kurulun kaçırttığı Ganymedes’in

arkadaşlarını bıraktığı yerde

olduğunu sanıyordum kendimin.

25 İçimden diyordum ki: "Belki de,

burada avlanıyor, başka bir yerde

av düşürmek istemiyor pençesine.”

28 Sonra kartal havada biraz dönüyordu,

yıldırım gibi ürkü saçarak yere iniyordu,

kaptığı gibi beni üstteki ateşe götürüyordu.

31 Orada yanıyorduk sanki ikimiz de;

düşümdeki yangın öyle yakıyordu ki beni,

uykum ister istemez sona erdi.

17/ Kehanete vardığı = sabaha karşı

görülen düşlerin gerçekleştiğine ina-

nılırdı; Bkz Cehennem XXVI (J).

19/ Düşümde = Dante’nin Araf’ta

geçirdiği üç gece de sabaha doğru

görülen bir düşle sonuçlanır.

22/Yüce kurulun = tanrıların.

22/ Ganymedes = Jüpiter’in İda

dağında sürüsünü otlatırken görüp,

tanrılara içki sunması için, kartalı

aracılığıyla Olimpos’a kaçırdığı de-

likanlı.

30/ Ateşe = dönemin inancına göre

atmosferle ay yuvarı arasında var

olduğuna inanılan ateş yuvarı.

34 Anası, onu Kheiron’dan kurtarıp da, Skyros’ta, daha sonra Yunanların kaçıracakları yere

kolları arasında uyurken getirdiğinde,

37 Akhilleus gözlerini açıp da

çevrede gezdirince, nerede

olduğunu nasıl anlamadıysa;

40 uyku gözlerimden dağıldığında

korkup da buz kesen biri gibi

sapsarı kestim ben de.

43 Yanımda yalnızca desteğim vardı,

iki saati geçmişti güneş doğalı,

yüzümü denizden yana çevirmiştim.

46 “Sakın korkayım deme” dedi efendim;

“doğru yoldayız için rahat etsin,

gücünü boğma, bırak genişlesin.

49 çünkü artık Araf’a geldin;

Araf’ı kuşatan yalıyar karşında,

giriş kapısı yarın karnında.

52 Az önce, günden önce şafak sökerken

ruhun bedenin içinde hâlâ uyurken

vadiyi süsleyen çiçeklerin içinden,

34/ Kheiron = Kentaurların (at adam-

lar) en ünlüsü, en bilgilisi. Akhil-

leus’u yetiştirmiştir; Akhilleus’un

anası Thetis, oğlunun Troya savaşına

katılmasını engellemek için onu

Kheiron’dan kaçırarak Skyros

adasına getirip kadın kılığına sokar; ama yine de Ulikses’le Diomedes onu bulup kaçırırlar.

34/ Skyros = Ege denizinde bir ada.

35/ Yunanlar = Ulikses ile Diomedes.

43/ Desteğim = Vergilius.

46/ Efendim = Vergilius.

55 bir kadın geldi, “Adım Lucia” dedi,

“izin verin de alayım şu uyuyan kişiyi,

kolaylaştırmak istiyorum gidişini.”

58 Sordello ile soylu ruhlar orada

kaldı; o seni kucakladı, gün ağardığında

yukarı çıkarttı; onu izledim ben de.

61 Buraya bıraktı seni, ama gitmeden önce

açık kapıyı gösterdi güzel gözleriyle;

sonra gitti, uykun da gitti onunla birlikte.”

64 Nasıl kuşkusu sona ererse,

korkusu güvene dönüşürse,

gerçeğe ulaşan kişinin, öyle değişmiştim ben de;

67 rehberim korkumun dağıldığını görünce

yola koyuldu yamaca doğru,

ben de peşinden gittim yukarı doğru.

70 Ey okur, konuyu ne denli yükselttiğimi görüyorsun, şaşırma öyleyse, görünce

biçemimin de yükseldiğini.

73 Yaklaştık, kayanın daha önce

bir duvar çatlağı gibi kırık

izlenimi veren gediğine vardık;

55/ Lucia = Bkz Cehennem II(97);

burada kutsal ışık anlamına.

67/ Rehberim = Vergilius.

70/ Yükselttiğimi = artık Araf’a ge-

linmiştir.

72/ Biçemimi de yükselttiğimi = Cen-

net’e giden yolun başına geldiği için,

Dante bundan böyle biçemini de

daha yetkin kılması gerekeceğini

vurguluyor.

76 bir kapı gördüm, dibindeki rengârenk üç basamakla çıkılıyordu kapıya

bir de, tek söz söylemeyen bir kapıcı vardı.

79 Daha çok açınca gözlerimi, onun en üst basamakta

oturduğunu gördüm, yüzü ışıl ışıldı,

öyle ki, gözlerim kamaşmıştı;

82 elinde yalın bir kılıç vardı,

öyle güçlü yansıtıyordu ki ışınları

kaç kez bakmaya kalktım, bir işe yaramadı.

85 “Oradan yanıt verin” diye söze girdi,

“ne istiyorsunuz, kim getirdi sizi?

Dikkat edin, yukarı çıkmak üzebilir sizi.”

88 Ustam: “Bu işleri iyi bilen, yeri Cennet’te

bir kadın şuradan gidin, kapı o yönde,

dedi az önce” yanıtını verdi.

91 “Adımlarınızı güzelliğe doğru götürsün öyleyse,

durmayın, basamaklara doğru gelin!” diye

sözünü sürdürdü saygılı kapıcı.

94 İlerledik; ilk basamak mermerdi,

temiz mi temiz, kaygan mı kaygandı,

bir aynada gibi gördüm onda kendimi.

76/ Bir kapı = Araf’ın kapısı; kapı çok dar olduğu için Dante ilkin kayanın çatlağı sanmıştır; çünkü hayata götüren kapı dar ve yol sıkışıktır ve onu bulanlar azdır ; Bkz Kitabı Mukaddes, Matta'ya göre İncil 7 (13).

78/ Kapıcı = melek.

82/ Kılıç = Tanrı’nın adaletinin simgesi.

84/ Bir işe yaramadı = gözleri kamaştığı için göremez.

88/ Ustam = Vergilius.

89/ Bir kadın = Lucia.

94/ İlk basamak = pişmanlık basamağı; pişmanlık getiren kişinin yüreğine ayna tutması, günahlarını teker teker aklından geçirmesi gerekir; basamak beyaz mermerdir.

97 İkinci basamak karaya çalıyordu, enine boyuna çatlaklarla dolu

kireçli sert bir taştan oluşmuştu.

100 En üstte yükselen üçüncü basamak,

sanki tutuşmuş somakiydi,

damardan fışkıran kan gibiydi.

103 Tanrı’nın meleğinin iki ayağı da

bu basamakta duruyordu,

melek, elmas taşı sandığım eşikte oturuyordu.

106 Bu üç basamağı çıktım seve seve

rehberimin peşinde, rehberim dedi ki:

“Kilidi açmasını iste, saygılı bir biçimde.”

109 İnançla, kutsal ayaklarına attım kendimi; hoşgörü göstermesini, kapıyı açmasını istedim,

ama üç kez göğsümü dövdüm daha önce.

112 O, kılıcının ucuyla alnıma yedi P çizdi,

“İçeri girince bu yaraları temizlemeyi

sakın unutma” dedi.

97/ İkinci basamak = itiraf basamağı; günahlarının bilincindeki kişinin bunları din adamına itiraf etmesi gerekir; basamağın rengi karaya (utanç rengi) çalar.

100/ Üçüncü basamak = kıvanç basamağı; günahlarını itiraf eden kişinin bunların cezasını çekmek istemesi.

101/ Tutuşmuş somaki = kırmızı; pişmanlık getiren kişinin günahlarının cezasını çekme isteğinin simgesi.

105/ Elmas = kararlılık simgesi.

106/ Seve seve = günahlarından arınmak isteyen kişinin bunu isteyerek yapması gerekir.

107/ Rehberim = Vergilius.

111/ Üç kez = pişmanlık getirdiğini vurgulamak için.

112/ P = Latince peccatum (günah) sözcüğünün ilk harfi; yedi ana günah (böbürlenme, kıskançlık, cimrilik, öfke, oburluk, şehvet, tembellik) olduğu için yedi kez P çizilmiştir.

113/ İçeri = Âraf’a.

115 Üstündeki giysinin rengi

kül ya da kuru toprak rengiydi;

giysinin altından iki anahtar çekti çıkardı.

118 Biri altından, biri gümüştendi;

ilkin beyazla sonra sarıyla

kapıyı açtı, sevindirdi beni.

121 “Anahtarlardan biri yerine oturmayıp da, kilidin içinde dönmezse gerektiği gibi,

kapı açılmaz” dedi.

124 Biri daha değerlidir; ama öteki

açmadan önce çok bilgi beceri ister,

çünkü düğümü asıl o çözer.

127 Petrus’un anahtarları bunlar; kapıyı kapayıp da yanılmaktansa, açıp da yanılmayı yeğle, demişti bana,

yeter ki ayaklarıma kapansın günahkârlar.”

130 Sonra, kutsal kapıyı açıp dedi ki:

“Buyurun girin; ama bilin ki,

dönüp de arkasına bakan, dışarıda bulur kendini.”

116/ Kül rengi = alçakgönüllülük simgesi.

117/ İki anahtar = İsa’nın Petrus’a

verdiği anahtarlar; göklerin anah-

tarlarını sana vereceğim ; Bkz Kitabı

Mukaddes, Matta’ya göre İncil 16 (19).

118/ Altından = altın anahtar, gü-

nahları bağışlama yetkisini simgeler.

118/ Gümüştendi = gümüş anahtar

din adamının günahları bağışlarken

doğru karar vermesi gerektiğini sim-

geler.

124/ Daha değerlidir = çünkü Tan-

rı’nın yetkesini simgeler.

127/ Petrus = Bkz Cehennem 1(1. 34).

127/ Kapayıp da yanılmaktansa =

sert davranmaktansa.

128/ Açıp da yanılmayı = yumuşak

davranmayı.

133 Kutsal kapının kanatları dönünce topuk demirleri üzerinde,

öyle tiz bir ses çıktı ki,

136 mert Metellus götürülüp de,

elinden alındığında hâzinesi,

Tarpeia bile böyle kızıp kükrememişti.

139 Bu ilk sese verdim kendimi,

bu tatlı sese “Te Deum laudamus" ilahisi

eşlik ediyordu sanki.

142 Duyduklarım, org eşliğinde

söylenen, kimi sözleri anlaşılan

kimi sözleri anlaşılmayan

145 şarkıların etkisini uyandırmıştı bende.

136/ Metellus = Caesar’ın, Tarpeia

kayalığında saklanan hâzineye el

koymasına karşı çıkan Metellus, zorla

oradan uzaklaştırılır.

139/ ilk ses = içerden gelen sesler.

140/ Te Deum laudamus = Tanrı’yı

öven bir ilahi.

Onuncu kanto

1 Eğri yolu doğru gösteren çarpık sevginin,

ruhları uzak kıldığı bu kapının eşiğinden

geçince kulağıma gelen sesten,

4 kapının yeniden kapandığını sezmiştim;

dönüp gözlerimi kapıya yöneltseydim,

bu hataya haklı bir gerekçe bulabilir miydim?

7 Bir yaklaşıp bir uzaklaşan dalgalar gibi,

bir o yana bir bu yana kıvrılan bir kaya

yarığından tırmanıyorduk yukarıya.

10 “Biraz becerikli olmak gerekir şimdi”

diye, ustam söze girdi, “hep girintileri

izlemeli, o yöne yönelmeli.”

13 Bu yöntem ağırlaştırınca gidişimizi,

inişe geçmiş olan ay bile

yeniden yatağına girdi

1/ Çarpık sevgi = yalnızca dünya

nimetlerine yönelik sevgi; bu sevgi

Araf’ın kapısının açılmaması sonu-

cunu doğurur; Dante’ye göre insanın

eylemlerini sevgi yönetir; iyi sevgi iyi

eylemlere, kötü sevgi kötü eylemlere

yol açar.

6/ Bu hataya = dönüp arkasına bak-

maması söylenmiştir kendisine; Bkz

Âraf 1X(132).

11/ Ustam = Vergilius.

15/ Yatağına girdi = ufukta görünmez

oldu; saat on buçuk olmuştur.

16 biz yarıktan çıkmadan önce;

ama dağın geriye çekildiği yerde

açık havada yeniden özgürlükle

19 birleştiğimizde yorulmuştum ben, ikimiz de

bilmiyorduk yolu, bir çöl yolundan bile

ıssız bir düzlüğe gelmiştik.

22 Düzlüğün boşluğa bakan kenarıyla

yükselen yamacın tabanı arasında

üç insan boyu uzaklık vardı;

25 ve genişlik hep aynıydı,

gözlerimi sağda solda göz alabildiğine

uzanan düzlükte gezdirdiğimde.

28 Ayaklarımız daha bir adım atmamıştı,

bizi çevreleyen, geçit vermeyen

dimdik kaya duvarın ak mermerden olduğunu,

31 bırakın Polykleitos’u,

doğayı bile imrendirecek

yontularla süslü olduğunu gördüğümde.

34 Yıllardır gözlerde yaşla özlenen

barış kararını yeryüzüne getiren,

kaç zamandır kapalı Cennet yolunu açan

24/ Üç insan boyu = beş, altı metre.

31/ Polykteitos = İÖ V. yüzyılın

sonlarında yaşayan Yunan yontucu;

ortaçağda, en önemli sanatçı sayılırdı.

35/ Barış = Tanrı ile kulları arasında

barış.

36/ Kapalı = Adem’in Cennet'ten

kovulmasından bu yana Cennet in-

sanlara yasaklanmıştı.

37 melek karşımızda duruyordu,

öyle gerçekçi, öyle ustalıklı yontulmuştu ki,

konuşmadığına inanmak zordu.

40 “ Ave" diyordu sanki,

yanında, yüce sevginin anahtarını

çevirenin görüntüsü de vardı,

43 duruşuyla “Ecce ancilla Dei" der gibiydi, balmumuna çizilen görüntünün aslını

tıpatıp yansıtması gibi.

46 “Aklını tek bir noktaya takma” dedi,

beni yüreğinin bulunduğu yanda

tutmakta olan sevecen usta.

49 Bunun üzerine başka yöne döndüm,

Meryem’in gerisinde,

rehberimin bulunduğu yerin ötesinde

52 kayaya kazılı bir başka sahne gördüm;

Vergilius’un önüne geçtim,

daha iyi görebilmek için o yöne gittim.

55 Burada aynı mermere, yapılması istenmeyen

bir işin yapılmasını engelleyen

kutsal sandığı çeken arabayla öküzler kazılmıştı.

37/ Melek = Meryem’in İsa’ya gebe kaldığını bildirmek için yeryüzüne inen Cebrail.

39/ Konuşmadığına inanmak zordu = canlı gibiydi.

40/ Ave = selam (Latince).

41/ Anahtarını çevirenin = Meryem'in.

43/ Ecce ancille Dei= işte Tanrı’nın

kulu (Latince).

47/ Yüreğinin bulunduğu yanda = solunda.

48/ Usta = Vergilius.

50/ Rehberimin = Vergilius’un.

57/ Kutsal sandık = içinde Musa’nın buyruklarının bulunduğu sandık; Davut tarafından Kudüs’e götürülmüş, bu sırada Davut sandığın önünde raks etmiştir. Bkz Kitabı Mukaddes, Samuel 6 ve 7.

58 Önde insanlar vardı; yedi bölüğe ayrılmışlardı, gözlerim evet bunlar şarkı söylüyor diyordu,

ama kulaklarım hayır söylemiyor diyordu.

61 Burada yer alan tütsü dumanı da,

burnumla gözlerim arasında

evet hayır tartışması doğuruyordu.

64 Alçakgönüllü mezmurcu, eteği toplu,

kutsal sandığın önünde raks ediyordu,

hem kral gibiydi, hem değildi bu haliyle.

67 Karşıdaki büyük sarayın penceresinde

Mikal vardı, ona bakıyordu

kederli, küçümseyici kadın yüzüyle.

70 Durduğum yerden uzaklaştım,

daha yakından bakmak için, Mikal’ın gerisinde

ışıyan bir-başka öyküye.

73 Burada, erdemiyle Gregorio’yu

büyük utkuya ulaştıran Romalı prensin

şanlı eylemi anlatılıyordu;

59/ Şarkı söylüyor diyordu = ka-

bartmalar öyle canlıydı ki, insan ger-

çekten şarkı söyledikleri izlenimine

kapılıyordu.

64/ Alçakgönüllü mezmurcu = mez-

murları yazan Davut peygamber.

64/ Eteği toplu = çünkü üstünde din

adamı cüppesi vardır.

68/ Mikal = Davut’un karısı; raks

etmeyi kocasına yakıştırmadığı için

üzgündür; oysa alçakgönüllü davra-

narak raks ettiği için Davut, Tan-

rı’nın gözünde büyümektedir.

73/ Gregorio = Papa Gregorio I; söylenceye göre, imparator Traianus’un dürüst yönetimini ödüllendirmek isteyen Gregorio, onun diril-tilerek dünyaya dönmesini, vaftiz olduktan sonra ikinci kez ölüp Cennet’e gitmesini sağlamıştır.

76 imparator Traianus sözünü ettiğim:

atının dizginlerini gözü yaşlı,

acılı dul bir kadın tutuyordu.

79 Atlılar sarmıştı dört bir yanını,

tepelerindeki altın kartallar

rüzgârda dalgalanıyordu.

82 Kalabalığın orta yerindeki kadın sanki:

“Senyör, yüreğim yanıyor, oğlumun kanını

yerde bırakma” diyordu.

85 O da kadına yanıt veriyordu:

“Dönmemi bekle”; kadın: “Senyör” diyordu

sabrı tükenmiş gibi, “geri dönmezsen peki?”;

88 o: “Benim yerimi alan, yerine getirir dileğini”;

kadın: “Sen yapmazsan üzerine düşeni,

başkasının iyiliğinden sana ne?”;

91 o: “Yüreğin rahat etsin, buradan gitmeden önce

yerine getirmem gerekiyor görevimi:

adalet böyle istiyor, merhamet engelliyor beni.”

94 Yeni hiçbir şey görmeyen yaratmıştı,

bizim için yepyeni, bizim için yabancı

bu görsel söyleşiyi.

80/ Altın kartallar = bayraklardaki

Roma simgeleri.

94/ Görmeyen = Tanrı; Tanrı için

hiçbir şey yeni olmadığından, yeni

hiçbir şey görmez.

97 Yaratıcısının bunca değerli kıldığı bu alçakgönüllü görüntüleri

izlerken ben büyük bir keyifle,

100 “Bak şuradan ağır ağır” diye mırıldandı

ozan, “büyük bir kalabalık gelmekte,

onlar götürecek bizi daha üst derecelere.”

103 Görmeye doyamadığı yeni şeyleri

gördükçe sevinen gözlerimi,

vakit geçirmeden ondan yana çevirdim.

106 Ey okur, Tanrı’nın borcun nasıl ödenmesini istediğini öğrenince,

sakın umutsuzluğa düşeyim deme.

109 Çekilenin biçimini önemseme:

sonrasını düşün; düşün ki, cezanın en ağırı bile

sona erecek mahşer gününün ertesinde.

112 Söze girdim: “Usta bize doğru gelenleri insana benzetemedim, ne olduklarını seçemedim,

öyle bulanık ki gördüklerim.”

115 O dedi ki: “Çektikleri acının ağırlığı

yere kapaklamış bunları,

kuşkuya düştü ilkin benim de gözlerim.

97/ Yaratıcısının = Tanrı’nın.

101/ Ozan = Vergilius.

102/ Üst derecelere = yukarıya.

105/ Ondan yana = Vergilius’tan yana.

106/ Borcun = günahların cezası.

112/ Usta = Vergilius.

118 Ama iyice bak karşıya, taşların dibinde ilerleyeni iyice seç gözlerinle;

nasıl göğüslerini dövdüklerini göreiceksin.”

121 Ey akıl gözleri körelmiş,

gerisin geri giden, kendini beğenmiş,

bahtsız, zavallı Hıristiyanlar,

124 hiçbir şeye bürünmeden adalete kanat çırpan melek kelebeğini oluşturmak için kozadan çıkan

tırtıllar olduğumuzu görmüyor musunuz?

127 Niye yükseklerde uçuyor ruhunuz,

gelişmesi bitmemiş tırtıllar gibi

kusurlu böcekler olduğunuzu bilmiyor musunuz?

130 Bir tavanı ya da damı taşısın diye

kimi kez göğüsleri dizkapaklarına inen

yontu sütunlar kullanılır ve

133 gerçek olmayan bu acıyı gören

büyük bir üzüntüye kapılır ya; bunların da o durumda

olduğunu gördüm dikkatle bakınca.

136 Sırtlarındaki yükün hafif ya da ağır oluşuna göre, az ya da çok bükülmüştü belleri:

ve duruşundan daha sabırlı olduğu belli biri,

139 ağlaya ağlaya: “Dayanamıyorum artık” der gibiydi.

124/ Bürünmeden = erdem, güç, var-

sıllık vb gibi yeryüzüne özgü nitelik-

lerden sıyrılmış olarak.

125/ Melek kelebeği = ruh.

134/ Bunların = kendini beğenmiş-

lerin, kibirlilerin.

On birinci kanto

1 “Ey, zorunlu olduğu için değil,

ilk yaratılarını daha sevdiği için

göklerde oturan Babamız,

4 her canlı saygıyla anmalı

adını, şanını, ayrıca

gönül borcu duymalı tatlı buharına.

7 Ülkenin esenliği bize de ulaşmalı,

ulaşmayacak olursa, olanca çabamıza

karşın erişemeyiz biz ona.

10 Meleklerin Hosanna söyleyerek isteklerini

sana sunmaları gibi,

insanlar da sunmalı isteklerini.

13 Bugün de bize günlük ekmeğimizi ver,

vermezsen eğer, geriye giderler

bu çetin çölde ilerlemek isteyenler.

2/ İlk yaratılarını = göklerle melekleri.

3/ Babamız = Tanrı.

6/ Buharına = kutsal ruh; bu dize-

lerde Hıristiyanlığın üçlem (teslis)

ilkesine değiniliyor: şanını (baba), adını (oğul), buharını (kutsal ruh).

10/ Hosanna = koru bizi (İbranice);

bir ilahinin ilk sözcüğü; Bkz Araf

XXIX(51).

13/ Günlük ekmeğimizi ver = ruhumuzu doyur.

16 Nasıl bağışlıyorsak biz, bize

kötülük yapan herkesi, sen de iyiliğinle

bağışla bizi, bakmadan değerimize.

19 Kolayca boyun eğen erdemimizi

sınamaya kalkma eski düşmanımıza karşı,

ama aklımızı çelen o düşmandan kurtar bizi.

22 Sevgili efendimiz, kendimiz için etmiyoruz

bu duayı, çünkü duaya gereksinme duymuyoruz,

bu dua arkada kalanlar için.”

25 Kendileri ve bizler için böyle

iyi dilekler dile getiren bu gölgeler,

ancak düşlerde görülen yükler

28 altında ezilerek yürüyorlardı, döne döne

ilk çıkıntı boyunca, bezgin ve bitkin,

dünya pisliklerinden arınmak için.

31 Eğer orada hep dua ediliyorsa bizim için,

istekleri iyi bir kökten gelenler

burada neler demeli, etmeli onlar için?

34 Buraya getirdikleri lekeleri yıkamalarına

yardımcı olmalı, yıldızlı yuvarlara,

arınıp, hafifleyip de çıkmaları için.

20/ Eski düşmanımıza karşı = şeytana karşı.

22/ Sevgili efendimiz = Tanrı.

23/ Gereksinme duymuyoruz = artık

şeytana uymaları söz konusu değildir.

24/ Arkada kalanlar = canlılar.

25/ Bizler = insanlar.

31/ Orada = Araf'ta.

32/ İyi bir kökten gelenler = Tanrı'nın bağışladıkları.

34/ Buraya getirdikleri = dünyadan.

35/ Yıldızlı yuvarlara = yıldızlara.

37 “Umarım, adalet ve sevgi hafifletir de birazdan sırtınızı, çırparsınız sizi gönlünüzce

yükseltecek kanatlarınızı;

40 merdivene giden en kısa yol hangisiyse

gösterin bize; geçit sayısı birle sınırlı değilse,

hangisi dik değil, söyleyin bize;

43 çünkü benimle birlikte gelen, ne denli istese,

yine de zorlanıyor yokuş yukarı gitmede

büründüğü Âdem eti nedeniyle.”

46 Peşinden gittiğim kişinin söylediği

bu sözlere yanıt veren sözcükleri,

kimin söylediği belli değildi;

49 ama şöyle diyordu biri: “Sağ kenara

gelin bizimle, bir canlının geçebileceği

geçiti bulacaksınız orada.

52 Gururlu boynumu ezen ve beni

yüzümü yere eğmeye zorlayan

taş engellemeseydi eğer, hâlâ yaşayan,

55 ama adını vermeyen şu adama

bakardım, tanıyor muyum diye,

bir de, sırtımdaki yüke acısın diye.

45/ Âdem eti nedeniyle = ağırlığı nedeniyle.

46/ Peşinden gittiğim kişinin = Vergilius’un.

58 Latinim ben, babam ünlü bir Toscana’lı: Guiglielmo Aldobrandesco babamın adı;

bilmem duymuş muydunuz bu adı?

61 Atalarımın soylu kanı, şanlı başarıları

öyle kurumlu kıldı ki beni,

ortak anamızı düşünmeden, küçük gördüm

64 insanları, Siena’lıların bildiği,

Campagnatico’lu çocukların bile bildiği

gibi bu yüzden oldu ölümüm.

67 Adım Omberto: bana zarar vermekle yetinmedi

kurum, bütün yakınlarım da aynı çileyi

çekti aynı neden yüzünden.

70 Bu nedenle taşıyorum burada bu yükü, yaşarken

hoşnut edemediğim Tanrı’yı hoşnut edinceye dek

ölüler ülkesinde, bu eziyet sürecek.”

73 Başımı öne eğmiştim onu dinlerken,

içlerinden biri, konuşan değil başka biri,

taşıdığı yükün etkisiyle sendeledi,

76 beni görüp tanıdı, bana seslendi,

iki büklüm onlara eşlik etmekte olan benden

ayırmıyordu hiç gözlerini.

58/ Latinim ben = İtalyanım.

59/ Guiglielmo Aldobrandesco =

Toscana’nın en güçlü senyörlerinden

(Siena) biri ve burada konuşan

Omberto’nun babası.

60/ Duymuş muydunuz bu adı = al-

çakgöniillük göstergesi bir soru, çün-

kü Aldobrandesco çok ünlü bir ki-

şiydi.

67/ Omberto = Omberto Aldobran-

desco; 1259’da Campagnatico’da

Siena’lılarca öldürülmüştür.

79 Dedim ki: “Agobbio’ya onur getiren, Parislilerin minyatür dedikleri sanata onur veren

Oderisi değil misin sen?”

82 “Kardeş, Franco Bolognesi’nin fırçasının değdiği kâğıtlar daha güleryüzlü şimdi" dedi;

“artık onurun çoğu onun, azı benim.

85 Yaşarken böyle saygılı olmayı bilemedim, çünkü büyük bir üstünlük hırsı

olanca benliğimi sarmıştı.

88 Burada ödeniyor bu tutkunun cezası,

günah işlenilen yerde Tanrı’ya dönmeseydim,

inan buraya bile gelemezdim.

91 Ey insan yeteneğinin gelgeç başarısı!

Ne kısa süreli, doruklarınızın yeşili,

peşinden gelmezse eğer fırtınalı günler!

79/ Agobbio = Umbria’daki Gubbio

kasabası; Romalılar Eugubium derdi.

81/Oderisi = XIII. yüzyıl sonlarının,

en önemli minyatür sanatçılarından

biri; Bologna okulundandır; onun da,

Franco Bolognesi'nin de yapıtları

günümüze ulaşmamıştır.

82/ Franco Bolognesi = Oderisi’nin

öğrencisi minyatür sanatçısı; Dan-

te’nin küçük bir sanat dalı sayılan

minyatürü ele alarak, çok ünlü ol-

mayan sanatçıları örnek vermesi

ilginçtir; küçük sanatçıyla büyük

tutku arasındaki bağlantıyı vurgu-

lamak istemiş olabilir.

89/ Günah işlenilen yerde = yaşarken.

90/ Buraya bile gelemezdim = Cehennem’de olurdum.

93/ Fırtınalı günler = gerileme dönemi; gerileme dönemi bir önceki dönemin değerini ortaya çıkartır.

94 Cimabue resmin ustası bilirdi kendini, oysa artık ünü karardı

Giotto aldı şimdi onun yerini.

97 Guido diye biri de, dilin onurunu aldı adaşının elinden; ama ikisini de yerinden edecek kişi

şimdiden dünyaya gelmiştir belki.

100 Dünyada ün denilen, tıpkı bir esinti, bir o yandan eser, bir bu yandan gelir,

yönü değiştikçe adı da değişir.

103 Ana baba demeyi öğrenmeden ölecek yerde, yaşlanıp da ayrılırsan bedeninden,

ünün daha mı büyük olur bin yıl geçmeden?

106 Bin yıl dediğin, sonsuzluk ölçeğinde, eşittir gökyüzünün en ağır dairesinde

göz açıp kapayıncaya dek geçen süreye.

109 Önümde ağır adımlar atanın,

dillerden düşmezdi adı Toscana’da,

şimdi adını mırıldanan yok Siena’da;

94/ Cimabue = XIII. yüzyılın en önemli ressamlarından (1240-1302).

96/ Giotto = XIII. yüzyılın en önemli ressamlarından (1267-1337); Dante’nin de portresini yapmıştır.

97/ Guido = şair Guido Cavalcanti; Dante’nin arkadaşı; Bkz Cehennem X(63).

98/ Adaşının = şair Guido Guinizelli.

98/ Yerinden edecek kişi = Dante kendisini vurguluyor olabilir.

107/ Gökyüzünün en ağır dairesi = yıldızların bulunduğu daire; yüz yılda bir derece döndüğüne inanılıyordu.

109/ Önümde ağır adımlar atan = Provenzano Salvani; 1260’da yapılan Montaperti savaşında Siena'lılartn başındaydı; daha sonra Colle di Val d’Elsa savaşında (1269) Fioransalıların eline düşmüş, başı kesilerek öldürülmüştür; Bkz Cehennem X (88).

112 senyörüydü oranın, bugün ne denli alçaksa, o günlerde o denli görkemli Floransa'nın

öfkesi üstüne boşaldığında.

115 Sizin ününüzün rengi tıpkı ot rengi, bir koyulaşır, bir açılır, topraktan çıkaran kişi

soldurur yine bu rengi.”

118 Dedim ki: “Doğru sözlerin yüreğimi

rahatlattı, içindeki irini boşalttı,

peki, az önce sözünü ettiğin kimdi?”

121 “Adı Provenzan Salvani” diye yanıt verdi;

“burada bulunmasının nedeni

Siena’yı avucunun içine almayı düşlemesi.

124 Dinlenmeden böyle yürümekte, öldü öleli; yeryüzününde kendini çok beğenenler

bedelini burada böyle ödemekteler.”

127 Dedim ki: “Yaşamının sonunda

pişmanlık duyan bir ruh, dua edenler

kendisine yardımcı olmadıkça,

113/ Floransa’nın öfkesi = Montaperti savaşı.

116/ Bir koyulaşır bir açılır = güneşin

otları sarartması gibi, insanın ünü de

azalır; Dante sık sık Tanrı ile güneş

arasında koşutluk kurar.

119/ İçindeki irini = kurumluluğu.

123/ Avucunun içine almayı düş-

lemesi = tek başına egemen olmak

istemesi.

130 yaşadığı süreye eşit bir süre aşağıda beklemek zorundaysa,

kim izin verdi onun buraya gelmesine?”

133 Dedi ki: “Saygın bir yaşam sürerken keyfince, bir yana bıraktı utanmayı,

Campo di Siena’da kendini ortaya attı,

136 Charles’ın zindanında çürüyen arkadaşını kurtarmak için, hiç gocunmadı,

dilencilik yapmayı göze aldı.

139 Artık susuyorum; sözlerimin üstü kapalı, ama çok geçmeden, yanındakiler

sağlayacak anlamanı.

142 Ona sınırlarımızı, bu davranışı açtı.”

131/ Aşağıda = Araf’ın giriş bölümünde.

132/ Buraya gelmesine = Salvani

1269’da öldüğüne göre, ölümünden

bu yana 31 yıl geçmiştir, yaşadığı süre

boyunca aşağıda beklemeden buraya

gelmiştir.

136/ Charles = Charles d’Anjou.

138/ Dilencilik yapmayı göze aldı =

Salvani’nin Vinea (ya da Mino dai

Mini) adlı arkadaşı Tagliacozzo sava-

şında Charles d’Anjou’nun eline dü-

şünce, Salvani arkadaşının kurtul-

ması için Siena meydanında halktan

kurtarmalık parası toplar.

141/ Sağlayacaklar anlamanı = ya-

nındakiler (Floransalılar) seni sürgün

edince, Salvani’nin çektiklerini sen

de yaşayacaksın.

142/ Bu davranışı = alçakgönüllü

davranarak para toplaması.

On ikinci kanto

1 Sırtı yüklü bu ruhla birlikte

boyunduruk vurulu öküzler gibi yürüdüm ben de,

güzel eğitmenim izin verdiği sürece.

4 Ama: “Bırak onu ilerle; çünkü yelkenleriyle,

kürekleriyle, herkesin elinden geldiğince

kayığını yürütmesi gerekir bu yerde” dediğinde;

7 hâlâ düşünceli olsa bile kafamın içi,

doğrulttum bedenimi,

yürümeye elverişli konuma geldim.

10 Ustamın adımlarını izledim

büyük bir istekle peşinden gittim,

uçar gibi yürüyorduk artık ikimiz de;

13 ustam dedi ki: “Aşağıya çevir gözlerini,

görürsen ayaklarının nerede gittiğini,

güvencede bilirsin kendini.”

1/ Sırtı yüklü bu ruh = Oderisi.

3/ Güzel eğitmenim = Vergilius.

6/ Kayığını yürütmesi = arınması.

7/ Düşünceli olsa bile = gelecekte sıkıntılı günler yaşayacağını öğrenen Dante düşüncelidir; Bkz Araf XI (140).

10/ Ustamın = Vergilius'un.

13/Ustam = Vergilius.

16 Toprağa gömülü ölülerin üstündeki

mezar taşlarına nasıl yeryüzündeki

kimlikleri kazınırsa

19 yaşasın diye anıları, canlanan anılar nasıl yeniden gözyaşına boğarsa

duyarlı ruhları, ben de dağın dışına

22 uzanan yolun bir baştan bir başa,

gözleri daha da okşayan yontularla

kaplı olduğunu gördüm.

25 Her yaratıktan daha soylu yaratılanın,

bir kenardan şimşekler saça saça

gökyüzünden indiğini gördüm.

28 Sırtına yediği okla, olanca ağırlığıyla

bir kenarda yatan, ölümün soğukluğunda

Briareus’u gördüm.

31 Thymbraios’u gördüm, ellerinde silahları

babalarının çevresinde, devlerin organlarını

gözleyen Pallas ile Mars’ı gördüm.

16/ Toprağa gömülü ölüler = toprağa gömülmeyip yakılan, kilise duvarına gömülen ölüler de vardı.

25/ Her yaratıktan daha soylu = Lucifer (şeytan). Bkz CehennemIII (7).

30/ Briareus = devlerin en irisi; Bkz. Cehennem XXX1(9S).

31/ Thymbraios = tanrı Apollon’un bir başka adı; (Thymbra’daki Apollon tapınağından türetilmiştir.)

32/ Bahalarının = Jüpiter’in.

32/ Devlerin organlarını = tanrılara karşı savaşıp, Jüpiter’in yıldırım-larına yenik düşen devlerin (Titanların) organlarını.

33/ Pallas = tanrıça Athena (Latincesi = Minerva).

33/ Mars = savaş tanrısı; Yunan mitolojisindeki Ares'in karşılığı.

34 Büyük kulenin dibinde, Şenar’da kendisiyle birlikte aynı onuru paylaşanlara

şaşkın şaşkın bakan Nemrud’u gördüm.

37 Ey Niobe, yolun kenarında,

öldürülen yedi kız yedi oğlan çocuğunla

seni, bilsen ne büyük üzüntüyle gördüm.

40 Ey Saul, seni orada, bir daha

ne yağmur ne de çiy yüzü gören Gilboa’da

kendi kılıcının üstünde ölü gördüm!

43 Ey çılgın Arakhne, kötülüğün

için dokunan kumaşın kıvrımlarında, seni üzgün

ve artık yarı örümcek gibi gördüm.

46 Ey Rehoboam, kimseyi tehdit etmiyorsun burada, ama peşine kimsenin düşmediği

bir arabada, korku içinde gidiyorsun.

34/ Büyük kulenin -- Babil kulesinin.

34/ Şenar = Babil kulesinin yapıldığı yer; Kitabı Mukaddes, Dicle ile Fırat arasında olduğunu belirtir. Bkz Kitabı Mukaddes, Tekvin 11(8-9).

35/ Aynı onuru paylaşanlara = gökyüzüne erişecek bir kule yaptırmak isteyenlere.

36/ Nemrud = Babil’in ilk kralı; şaşkın şaşkın bakmaktadır çünkü kulesi yıkılmıştır; Bkz Cehennem XXXI (76).

37/ Niobe = Thebai kraliçesi; yedi oğlu yedi kızı, anaları Latana'nın isteğine uyan Apollon ile Diana tarafından öldürülmüştür.

40/ Saul = İsrail oğullarının ilk kralı; Gilboa dağında Filistilere yenilir, kendi kılıcının üzerine düşerek ölür. Bkz Kitabı Mukaddes, I. Samuel (31); Saul’un ölümü üzerine Davud “Ey Gilboa dağları üzerinizde ne yağmur ne çiy olsun” der; Bkz Kitabı Mukaddes, 2. Samuel 1(21).

43/ Arakhne = Minerva’ya karşı geldiği için örümceğe dönüştürülen Lydia’lı dokumacı, nakışçı kız; Bkz Cehennem XVII( 17).

46/ Rehoboam = Süleyman peygamberin oğlu; vergi toplamaya gönderdiği Adoram'ın taşlandığını öğrenince korkuya kapılıp, cenk arabasına binerek kaçar; Bkz Kitabı Mukaddes, I. Krallar 12(1-18).

49 Sert döşeme tanıklık etmekte, Alkmaion’un o uğursuz mücevher için

anasına ödettiği bedele.

52 Sanherib’in çocuklarının, tapınakta ona

nasıl saldırdıklarını ve ölüsünü orada

bıraktıklarını da gösteriyordu döşeme.

55 Tomyris’in: “Kana susamışsın madem ki, kana boğuyorum ben de seni”

diyerek Kuraş’tan aldığı öcü gösteriyordu.

58 Holofernes’in ölüm haberini

alan Asurların kaçıp gidişini,

bir de ölüyü gösteriyordu.

61 Troya yıkıntılar, küller içindeydi:

ey İlion, öyle bitkin, öyle çirkindi ki

burada yer alan görüntün!

50/ Alkmaion = Argoslu Amphiaraos ile Eriphyle’nin oğlu; öleceğini bildiği Thebai savaşına katılmamak için saklanan kocasını bir mücevher karşılığında ele veren anasını öldürür; Bkz Cehennem XX(34).

52/ Sanherib = Asur kralı; tapınakta dua ederken oğulları Adrammelek ile Şaratser tarafından öldürülür. Bkz Kitabı Mukaddes, İşaya 37(37-38).

55/ Tomyris = İskit kraliçesi; oğlunu

öldüren Pers imparatoru Kuraş’ı (İÖ

560-529) bozguna uğrattıktan sonra,

kesik başını kan dolu bir kaba batırdığı söylenir.

58/ Holofernes = Bethulia’yı kuşatan

Asur ordusunun komutanı; kent dü-

şeceği sırada, geceyi birlikte geçirdiği

dul bir kadın tarafından başı kesilince Asur ordusu dağılır.

61/ Troya = Truva.

62/ İlion = Troya’nın bir başka adı.

64 Hangi fırça, hangi kalem ustasının eli yaratmış olabilirdi, seçkin bir kişiyi

bile şaşırtan bu çizgileri?

67 Ölüler ölü gibiydi, canlılar canlı gibi: iki büklüm giderken gördüklerimi,

gözleriyle görenler benden iyi görmemişlerdi.

70 Ey Havva’nın yavruları, kurumlanın,

başınız göklerde gidin şimdi,

gittiğiniz kötü yolu görmek için yere bakmayın!

73 Dağın çevresini dolanmıştık ve

güneş dalgın ruhumun sandığından

daha da fazla yol almıştı ki,

76 benim önümde hep büyük bir dikkatle yürüyen kişi söze girdi:

“Başını kaldır: böyle dalgın yürüme,

79 sırası değil. Bak şuradaki meleğe,

bize doğru gelmeye hazırlanıyor;

bak, günün hizmetinden dönüyor altıncı hizmetçi.

82 Yüzünü davranışını saygı ile beze ki,

izin versin daha yukarıya gitmemize;

düşün ki, bu gün bir daha gelmeyecek geri!”

77/ Yürüyen kişi = Vergilius.

79/ Meleğe = her dairede günah

izlerini silen bir melek vardır.

81/ Hizmetçi = saat; gün saat altıda

ışıdığına, aradan altı saat geçtiğine

(dönüyor altıncı hizmetçi) göre öğle

olmuştur.

85 Onun zaman yitirmemem için beni uyarmasına artık alışmıştım, bu konuda

üstü kapalı konuşmamıştı hiç benimle.

88 Beyazlar giyinmiş güzeller güzeli

bize doğru ilerliyordu,

yüzü titreşen sabah yıldızına benziyordu.

91 Önce kollarını açtı, sonra kanatlarını

ve dedi ki: “Buraya gelin, merdiven şurada,

kolayca çıkacaksınız bundan sonra.

94 Uyanların sayısı çok az oluyor bu çağrıya:

ey gökyüzüne uçmak için yaratılan insan,

niçin düşüyorsun en ufak bir rüzgârda?”

97 Kayanın yontulmuş olduğu yere götürmüştü bizi;

orada kanatlarını alnımda çırptı;

yolun güvenilir olduğunu söyledi.

100 Rubaconte’nin az ötesinde

iyi yöneticiler elindeki kente

kuşbakışı bakan kilisenin bulunduğu tepeye

103 çıkan yokuş gibi, sağdaki yokuşun eğimi de, ölçülere, ölçeklere hilenin karışmadığı dönemde

yapılmış basamaklarla azaltılmıştı;

88/ Güzeller güzeli = melek.

89/ Sabah yıldızı = Venüs.

100/ Rubaconte = Arno ırmağı üze-

rinde bir köprü; bugünkü adı Ponte

delle Grazie.

101/ İyi yöneticiler elindeki kent = Flo-

ransa; Dante, iyi yöneticiler diyerek

Floransa’yı yönetenlerle alay ediyor.

102/ Kilise = San Miniato kilisesi.

104/ Hilenin karışmadığı dönemde =

Dante, Floransa’da çok yaygın olan

sahtecilik olaylarına gönderme yapıyor.

106 üstteki daireden inen yamaç burada yumuşuyordu, ama sarp kaya hem sağdan hem soldan

bulunduğumuz yeri yalıyordu.

109 Adımlarımızı o yöne yönelttiğimizde,

“Beati pauperes spiritu” sesleri işitildi,

öyle güzeldi ki, anlatmaya sözcük yetmezdi.

112 Ah bu geçitler nasıl da değişikti

Cehennem’dekilerden; iniltilerle girilirdi

oradakilere, şarkılarla girdik buradakine.

115 Kutsal basamaklardan çıkmaya başlamıştık bile, düz yolda yürürken daha önce

böyle tüy gibi duyumsamamıştım kendimi.

118 Bu nedenle olmalı, dedim ki:

“Usta, yorulmuyorum artık yürürken,

bir ağırlık mı kalktı üstümden?”

121 Yanıt verdi: “Yüzünde hâlâ görülen

belli belirsiz P’ler, silinip

gidince ilki gibi tümüyle,

124 ayakların yenik düşecek iyi niyetine artık yorulmamakla yetinmeyip,

keyif de alacaksın tırmanmaktan.”

110/ Beati pauperes spiritu = ne mutlu

ruhta yoksul olanlara (Latince); İsa’nın

dağda söylediği sözlerden; Bkz Kitabı

Mukaddes, Matta'ya göre İncil 5(3).

119/ Usta = Vergilius.

122/ P’ler = Bkz Âraf IX(112).

122/ Silinip gidince ilki gibi = melek

kanatlarını çırpınca ilk P (kurum-

lanma, kendini beğenme günahı)

silinmiştir.

127 Bunun üzerine, haberi olmadan başında bir şey taşıyan, ancak başkası uyarınca

kuşku duyanlar, el yordamıyla

130 başını yoklayıp aradığını bulanlar, gözün işlevini ellerine

yaptıranlar gibi yaptım ben de;

133 sağ elimin açık parmakları

anahtarlı meleğin alnıma kazıdığı

harflerden yalnızca altısına değebildi:

136 ne yaptığımı gören rehberim gülümsedi.

134/ Anahtarlı meleğin = Araf’ın kapıcılığını yapan meleğin; Bkz Araf IX( 103).

136/ Rehberim = Vergilius

On üçüncü kanto

1 Merdivenin tepesine varmıştık,

yukarı çıktıkça, günahtan arındıran dağın

ikinci kez bölündüğü yere ulaşmıştık.

4 Burada da bir kemer vardı,

çepeçevre dolanıyordu dağı,

yayının dar olmasıydı, öncekinden ayrıldığı.

7 Burada ne resim, ne de işaret vardı,

soluk taş rengine bürünmüş

yamaç da, yol da çıplaktı.

10 Ozan dedi ki: “Birinin gelmesini

beklersek danışmak için, çok uzun süre

bekleriz belki.”

13 Sonra güneşe çevirdi gözlerini

birden; sola döndü gövdesini

sağ yanına abanıp dedi ki:

16 “Ey güzel ışık, sana güvendik de

bu yola girdik, yol göster bize,

burada nasıl gitmek gerek, öğret bize.

3/ İkinci kez bölündüğü yer = ikinci

katın oluştuğu yer.

6/ Yayının dar olmasıydı = Araf dağı

huni biçimindedir; yukarı çıktıkça dairelerin çapı daralır.

10/ Ozan = Vergilius.

16/ Güzel ışık = güneş.

18/ Burada = Araf'ta.

19 dünyayı ısıtıyor, üstünde ışıyorsun; başka bir gerekçe engellemedikçe,

ışığın hep yol göstersin bize."

22 Yeryüzünde bir mil tutan bir mesafeyi içimizdeki isteğin dürtüsüyle

kısacık bir sürede almıştık ki,

25 bize doğru, göremediğimiz ruhların geldiğini

sezdik, saygılı sözlerle

sevgi sofrasına çağırıyorlardı bizi.

28 Uçarak geçen ruhlardan ilki

“Vinum non habent” dedi yüksek sesle,

aynı sözleri yineledi arkamızdan giderken de.

31 Uzaklaşıp da sesi duyulmaz olmadan önce,

“Orestes’im ben” diye bağıran bir başka ruh geçti,

o da yanımızda durmayıp gitti.

34 “Babam, ne diyor bu sesler?” demiştim ki,

üçüncü bir ruh çıkageldi,

“Sevin, size kötülük edenleri” dedi.

27/ Sevgi sofrası = kıskançlığın, imrenmenin karşıtı.

29/ Vinum non habent = şarapları yok

(Latince); Galile’nin Kana ken-

tinde yapılan bir düğünde Meryem,

İsa’ya bu sözleri söyleyince (şarapları

yok), İsa küplerdeki suyu şaraba dö-

nüştürür; Bkz Kitabı Mukaddes,

Yuhanna’ya göre Incil 2(1-10).

32/ Orestes = Agamemnon’un oğlu; babasının öcünü almak için arkadaşı Pylades’le birlikte Argos’a gelen Orestes tutuklanır; Pylades, krala kendisinin Orestes olduğunu söyleyerek arkadaşını kurtarmak, onun yerine cezaya çarptırılmak ister.

36/ Sevin size kötülük edenleri =İncil’den alınma sözler; Bkz Kitabı Mukaddes, Matta’ya göre Incil 5(44) ve Luka'ya göre İncil 6(27).

37 İyi yürekli usta yanıt verdi:

“İmrenme günahı kamçılanır bu dairede,

bu nedenle sevgiyle örülmüştür kırbacın ipleri.

40 Kırbacın tam karşıtıdır dizginin sesi; bağışlama yerinin eşiğine gelmeden önce

sanırım duyacaksın o sesi de.

43 Gözlerinle havaya bak dikkatle,

oturan insanlar göreceksin önümüzde,

tümünün de sırtı kayaya dayalı.”

46 Bunun üzerine gözlerimi dört açtım,

önüme baktım, taş rengi harmaniyelere

bürünmüş gölgeler seçtim

49 Biraz daha gidince “Meryem dua et bizim için!”,

“Mikail sen de”, “Petrus sen de!”,

“Ermişler siz de!” diyen sesler işittim.

52 Sanmam ki günümüzde, yüreği

orada gördüklerimden etkilenmeyecek denli

katı bir insan olsun yeryüzünde;

55 açık seçik görebilecek gibi

yaklaşınca görüntülerine,

acıdan yaşlar doldu gözlerime.

37/ İyi yürekli usta = Vergilius.

39/ Kırbacın ipleri = günahkârlara

gösterilecek erdem ve iyilik örnekleri

40/ Dizgin = insanın günah işlemekten kaçınma isteği.

41/ Bağışlama yeri = imrenme günahlarının bağışlandığı yer; üçüncü kata çıkılan yer.

50/ Mikail = Bkz Cehennem VII

(11).

50/ Petrus = Bkz Cehennem 1(134).

51/ Diyen sesler işittim = Meryem’e ve ermişlere dua eden sesler.

58 Kaba bir telise bürünmüşlerdi, her biri bir arkadaşının omzuna dayanmıştı,

hepsi birlikte kayaya yaslanmışlardı.

61 Bağışlama günleri kilise önlerinde

başlarını birbirlerine eğip de dilenen,

yalnızca sözcüklerin sesiyle değil,

64 ses denli etkili görünüşleriyle de

acıma uyandırmayı deneyen,

aç susuz körlere benziyorlardı.

67 Güneşin körlere ulaşmaması gibi,

burada da göklerin ışığı

bu gölgelere göstermiyordu kendini;

70 çünkü demir bir iplikle delinip dikilmişti

gözkapakları, tıpkı yerinde durmayan

yabani atmacaların dikili gözleri gibi.

73 Beni görmeyenleri görerek yürümek, bence

onları aşağılamak demekti;

bilge danışmanıma döndüm bu nedenle.

76 Sessizliğin anlamını iyi bilen bilge,

soru sormamı beklemedi, şunları dedi:

“Konuş ama az söyle, öz söyle.”

61/ Bağışlama günleri = günahların

bağışlanması için kilise önünde dua

edilen günler.

72/ Yabani atmacaların = daha eğitil-

memiş atmacaların; atmacaları ko-

layca eğitebilmek için gözkapakları

dikilir, geçici bir süre görmeleri en-

gellenirdi.

75/ Bilge danışmanıma = Vergilius’a.

76/ Bilge = Vergilius.

79 Vergilius yanımda, çıkıntının aşağıya düşülebilir yanından yürüyordu,

hiçbir korkuluk yoktu o yanda;

82 dini bütün gölgeler öteki yandaydı,

gözyaşları büyük basınç yapıyordu

korkunç dikişlere, sırılsıklam olmuştu yanakları.

85 Onlara doğru: “Ey, yöneldikleri ışığı göreceklerinden kuşku duymayan ruhlar”

diye söze girdim, “dilerim yüce bağışlayıcı

88 vicdanınızın köpüğünü götürür de birazdan,

bellek ırmağınız

artık tertemiz akar oradan,

91 içinizde Latin varsa adını bağışlarsanız,

beni sevindirir, hoşnut kılarsınız;

bunu bilmem, onun için de yararlı olur bakarsınız.”

94 “Kardeş, buradakilerin her biri

gerçek bir kentin kentlisi,

İtalya’da sürgün yaşamış birini arıyorsun sen belli ki.”

81/O yanda = Dante’nin sağı.

82/ Öteki yanda = solda.

83/ Büyük basınç yapıyordu = göz-

yaşları o kadar boldu ki, dikili göz-

kapaklarının arasından sızarak ya-

naklara akıyordu.

85/ Yöneldikleri ışığı = Tanrı’nın

ışığı.

87/ Yüce bağışlayıcı = Tanrı.

88/ Vicdanınızın köpüğünü = günah

izlerini; köpük suyun temiz olma-

dığını gösterdiğine göre, vicdandaki

köpük de vicdanın günah izleri içer-

diğini gösterir.

91/ Latin = İtalyan.

95/ Gerçek bir kent = Tanrı’nın kenti.

97 Bu yanıt, bulunduğum yerin az ötesinden gelmişti;

sesimi duyurabilmek için o yöne ilerledim.

100 Ruhların arasında, konuşmamı bekler gibi bir ruh vardı, körler gibi çenesini kaldırmıştı

“Nasıl?” demek ister gibi.

103 “Yukarı çıkmak için günahtan arınan ruh” dedim,

“bana sen yanıt verdinse

memleketinle adını da söyle.”

106 “Siena’lıyım” diye yanıt verdi, “bunlarla birlikte günahlarımdan arınıyorum, bizi bağışlaması gerekene

gözyaşı döküp yakarıyorum.

109 Sapia olsa da adım, akıllı olamadım

kendi mutluluğumdan çok başkasının

yıkımından tat aldım.

112 Seni kandırdığımı sanma sakın,

dinlersen dediklerimi, ne çılgın olduğumu anlarsın

ömrümün eğrisi inişe geçtiğinde.

115 Bizimkiler düşmanla savaşıyordu Colle’de, Tanrı’ya dua ediyordum ben de,

yapmak istediğini yapsın diye.

103/ Yukarı = üst kata.

109/ Sapia = Ghinbaldo Saracini’nin karısı, Provenzan Salvani’nin (Araf XI/109) halası.

109/ Sapia olsa da adım = Sapia adının Latinca sapiens (akıllı, bilgili) sözcüğünden türediği vurgulanıyor.

114/ Ömrümün eğrisi inişe geçtiğinde = otuz beş yaşını geçince; Bkz Cehennem I(I); olgunluk çağında yapılan hatalar bağışlanamaz (ne çılgın olduğumu anlarsın).

115/ Bizimkiler düşmanla savaşıyordu Colle’de = Sienalılar Colle Val d’Elsa’da Floransalılarla çarpışır ve yenilgiye uğrarlar (1269).

117/ Yapmak istediğini yapsın = yenilgiye uğratsın.

118 Bizimkiler bozguna uğradılar, kaçmak zorunda kaldılar; kaçtıklarını görünce

daha önce bilmediğim bir mutluluk yaşadım;

121 küstah yüzümü göklere doğru kaldırdım,

‘Senden korkmuyorum artık!’ diye Tanrı’ya bağırdım,

tıpkı hava açınca, böyle yapan karatavuk gibi.

124 Tanrı ile aram düzelsin istedim,

yaşamımın son döneminde;

eğer Pier Pettinaio anımsayıp da beni

127 büyüklük göstermeseydi,

kutsal dualarında adıma yer vermeseydi,

ceza borcum sona ermemiş olurdu daha.

130 Peki, sen kimsin? Durumumuzu sora sora bizimle yürüyorsun, soluk alıp veriyorsun

konuşurken, üstelik görüyorsun.”

133 “Benim gözlerim de” dedim, “kapanacak burada, ama uzun süre değil, çünkü imrenerek bakıp da

işledikleri günah ağır değil.

136 Alt dairede çekilenlerin doğurduğu korku daha çok ürkütüyor ruhumu,

şimdiden ezilir gibiyim o yükün altında.”

123/ Hava açınca = kışın hava açınca; İtalya’nın Toscana ve Lombardia bölgelerinde kışın güneşli günlerine karatavuk günleri denir; güneş açınca karatavuk salına salına dolaşır.

126/ Pier Pettinaio = Pettinaio (tarakçı) sanıyla tanınan, iyilikseverliğiyle ünlü Pietro da Campi.

129/ Sona ermemiş olurdu daha = buraya gelemezdim.

135/ Günah ağır değil = Dante kendisinin de imrenme günahı işlediğini kabul ediyor.

139 Dedi ki: “Yine ineceksen aşağıya, kim getirdi seni buraya, bizlerin arasına?”

Dedim ki: “Yanımda duran, ağzını açmayan kişi.

142 Canlıyım ben; ey seçilmiş ruh, yeryüzünde ölümlü adımlarımı senin için de

atmamı istersen çekinme, ne istiyorsan söyle.”

145 “Bu duyduklarım benim için yepyeni” dedi,

“Tanrı’nın seni sevdiğinin göstergesi!

Ara sıra dualarınla yardımcı ol bana.

148 Toscana topraklarına adım attığında, en büyük isteğin adına

senden dileğim, beni anımsatman ardıllarıma.

151 Umudunu Talamone’ye bağlayan beyinsizler arasında göreceksin onları, Diana’yı bulma

uğrunda umut tüketmekteler;

154 ama bu işten en çok zarar görecek, amiraller.”

141/ Ağzını açmayan kişi = Vergilius.

142/ Seçilmiş ruh= Araf’a kabul edilmiş ruh.

149/ En büyük isteğin adına = ruhunun kurtuluşu adına.

151/ Talamone = bir kıyı kasabası;

Sienalılar, Tiren denizinde bir liman

kurmak amacıyla, 1303 yılında sekiz

bin altın karşılığında burayı satın alır.

151/ Beyinsizler = Siena’lılar.

152/ Diana’yı bulma = Siena’nın

altından geçtiği sanılan Diana adlı

ırmağa ulaşmak için kazılar yapılmış.

ancak sonuç elde edilememiştir.

154/ Zarar görecek amiraller = liman

kurulup da, denizcilik gelişirse amiral

olmayı düşleyenler.

On dördüncü kanto

1 “Ölüm uçuşunu öğrenmeden önce

dağımızda dolaşan, canı isteyince

gözlerini açıp kapatan bu insan da kim?”

4 “Bilmiyorum, bildiğim yalnız gelmediği;

sen daha yakınsın, sen sor kimliğini,

güleryüzlü davran ki, yanıtlasın isteğimizi.”

7 Sağımda başbaşa vermiş iki ruh

böyle diyordu benimle ilgili;

başlarını doğrulttular, konuşmak için benimle,

10 şunları dedi biri: “Ey, gökyüzüne

hâlâ bedenine gömülü giden ruh,

acıyıp da halimize, ne olur kimliğini söyle

13 bize, nereden geldiğini de;

sana tanınan bu ayrıcalık şaşırttı bizi,

daha önce görülmemişti hiç örneği.”

1/ Ölüm uçuşunu öğrenmeden önce

= ruh bedenin ağırlığından kurtul-

madan önce.

7/ İki ruh = ruhlardan biri Romagna

bölgesindeki Bertinoro’nun senyörü

Guido del Duca, öteki ise Calboli

senyörü Rinieri dei Paolucci’dir; ilki

krallık yandaşı, İkincisi papalık

yandaşıdır.

16 Dedim ki: “Toscana’nın orta yerinden, Falterona’dan doğan bir akarsu geçer,

yüz milden daha uzun akıp gider.

19 Bu bedeni onun kıyılarından getirdim:

kim olduğumu söylemem boşa gider;

çünkü yeterince ünlü değil kimliğim.”

22 “Eğer doğru anladımsa dediğini,

sözünü ettiğin, Arno nehri”

diye yanıt verdi az önce konuşan ruh.

25 Şunları dedi öteki ruh:

“Suyun adını niçin gizledi, sanki

ürkünç bir şeyden söz eder gibi?”

28 Bu sorunun sorulduğu gölge yanıt verdi:

“Bilmiyorum, ama keşke

yerin dibine batsa bu vadi;

31 Peloro’nun koptuğu dağların göğe yükseldiği,

bütün tepelere tepeden bakan tepedeki

kaynağından, gökyüzünün

17/ Falterona = Floransa’nın kuzey

doğusunda, Toscana Apenninlerinin

en yüksek tepelerinden biri; Arno ile

Tevere (Tiber) ırmaklarının kaynak-

ları buradadır.

17/ Bir akarsu = Dante’nin kenti Floransa’dan da geçen Arno.

18/ Yüz milden daha uzun = Arno’nun uzunluğu yüz elli mili bulur.

19/ Onun kıyılarından = Floran-

sa’dan.

21/ Yeterince ünlü değil kimliğim = bu gezinin yapıldığı 1300 yılında Dante yeterince ünlü değildir; İlahi Komedya’yı yazmamıştır daha.

24/ Az önce konuşan ruh = Guido del Duca.

25/ Öteki ruh = Rinieri dei Paolucci.

31/ Peloro’nun koptuğu dağlar = Sicilya’daki Peloro dağının koptuğu (İtalya’daki) Apeninler; Dante, Sicilya’nın İtalya’dan kopmuş olduğu görüşüne katılıyor.

34 denizden aldığını dengelemek, ırmakların taşıdıklarına erişmek

için ulaştığı kıyıya dek

37 herkes, kötü gelenekler ya da yöreye çöken

uğursuzluk nedeniyle düşman bilir erdemi,

kaçar ondan yılandan kaçar gibi:

40 bu vadinin mutsuz insanları,

öyle değiştirdi ki özelliklerini,

sanırsınız Kirke otlatmış onları.

43 İnsan besini yerine palamut tanesi

yemesi gereken pis domuzların içinden

geçer, ırmağın cılız başlangıcı.

46 Sonra aşağılara inerken,

güçlerinden çok havlayan encikler görür,

küçümser onları, yüzünü döndürür.

49 Aşağılara süzülür; büyüdükçe

kurda dönüşmüş köpekler görür

bu lanetli, bahtsız ırmak.

33/ Gökyüzünün denizden aldığını

dengelemek = güneşin etkisiyle bu-

harlaşan deniz suyunu dengelemek.

42/Kirke = insanları hayvana dönüş-

türen büyücü tanrıça; Bkz Cehen-

nem XXVI(92).

44/ Pis domuzların içinden = Casen-

tino halkı; Guido del Duca Amo va-

disinde oturanları aşağılıyor konuş-

masında.

47/ Encikler = Arezzo halkı.

50/ Kurda dönüşmüş köpekler =

Floransa halkı.

52 Daha derin boğazlara indiğinde

kurnaz mı kurnaz tilkiler bulur önünde,

olanaksızdır bunları faka bastırmak.

55 Duyanlar olsa da konuşacağım; gerçekçi

bir ruhun bana söylettiğini, buradaki

anımsarsa ilerde, yararı olur onun için de.

58 Azgın ırmağın kıyısında gözlerimin önünde

torunun beliriyor, bu kurtları avlıyor,

herkese korku salıyor.

61 Etlerini canlı canlı satıyor,

sonra usta bir hayvan gibi onları boğazlıyor;

çok cana kıyıyor, kendi de onurundan oluyor.

64 Hüzünlü ormandan kanlar içinde çıkıyor:

öyle durumda bırakıyor ki ormanı, bin yıl da geçse

dönmeyecek artık eski haline.”

67 Büyük bir yıkım haberi alan kişinin,

tehlike hangi yönden gelirse gelsin

nasıl altüst olursa yüzü,

70 dönüp de öteki ruhu dinleyenin

böyle bir acıya gömüldüğünü gördüm,

işitince söylenenleri.

53/ Tilkiler = Pisa halkı.

56/ Buradaki = Dante.

59/ Torunun = Floransa’nın yöneticisi Fulcieri da Calboli; krallık yandaşlarına göz açtırmamıştır.

59/ Kurtları = Floransalıları.

64/ Hüzünlü ormandan = Floransa’dan.

70/ Öteki ruh = Rinieri da Calboli.

73 Birinin görüntüsü, birinin dedikleri, adlarını öğrenme isteği doğurdu bende,

adlarını bağışlamalarını istedim ikisinden de;

76 benimle ilk konuşan ruh girdi söze:

“Senin bana yapmak istemediğin şeyi,

benim sana yapmamı istiyorsun demek ki.

79 Tanrı’nın sevgili kulu olduğuna göre, nekes davranmayacağım ben de;

adımın Guido del Duca olduğunu bil şimdi.

82 Kanım öyle tutuşmuştu ki haset ateşiyle,

betim benzim atardı,

sevinen birini görünce.

85 Ne ektimse onu biçiyorum şimdi;

ey insan soyu, niçin bağlıyorsun yüreğini

başkalarının dışlandığı yere?

88 Bu gördüğün Rinier; Calboli ailesinin

onuru, övüncü; bu aileden hiç kimseye

miras kalmadı değerleri.

76/ İlk ruh = Guido del Duca.

77/ Senin bana yapmak istemediğin

şeyi = adını söylemedin bana.

81/ Guido del Duca = Bkz Âraf XIV (7).

87/ Başkalarının dışlandığı yere = niçin başkalarının da dünya nimetlerini tatmasını istemiyorsun?

88/ Rinier = Rinieri dei Paolucci; Bkz Âraf XIV(7).

91 Po ile dağ, denizle Reno arasındaki yörede, yalnızca onun soyunda eksilmedi

gerçekle mutluluk için gerekli iyilik;

94 çünkü bu sınırlar içinde

zehirli bitkiler sardı her yanı,

toprağı işlemek için artık geç kalındı.

97 Nerede o temiz Lizio, Arrigo Mainardi nerede?

Pier Traversaro, Guido di Carpigna nerede?

Ey Romagna’lılar, ey soysuzlar!

100 Cılız tohum ne zaman soylu ağaç verecek, Bologna’da bir Fabbro, Faenza’da Bernardino di Fosco

ne zaman yeniden dünyaya gelecek?

103 Ağladığımı görürsen şaşırma Toscana’lı,

anımsayınca bizimle birlikte yaşayan

Ugolin d’Azzo ile Guido da Prata’yı,

91/ Yörede = Romagna’da.

92/ Yalnızca onun soyunda eksilmedi = Rinieri’nin çocukları, gerçek ile mutluluk için gerekli iyilik ilkesini benimsediler.

95/ Zehirli bitkiler = eski Romagna senyörlerinin kötü yürekli ardılları.

97/ Lizio = Lizio da Valbona; Rinieri ile birlikte Forli savunmasına katıldığı biliniyor.

97/ Arrigo Mainardi = Guido del Duca’nın arkadaşı; Bertinoro senyörü.

98/ Pier Traversaro = kökeni Bizans’a dayanan Ravenna’lı ünlü Traversaro ailesinden; 1218-1225 arasında Ravenna senyörü olmuştur.

98/ Guido di Carpigna = Montefeltro’lu, iyilikseverliğiyle ünlü; 1280’den sonra ölmüştür.

101/ Fabbro = Fabbro de’ Lambertazzi; Romagna’da krallık yandaşlarının başı.

101/ Bernardino di Fosco = önemsiz bir aileden (cılız tohum) gelmekle birlikte toplum içinde yükselmiş (soylu ağaç), 1240

savaşında Federigo II’nin ordusuna karşı Faenza’yı savunmuştur; Pisa ve Siena yöneticiliği yapmıştır.

105/ Ugolin d’Azzo = ömrünü Romagna’da geçiren, 1293’te ölen Toscana’lı soylu.

105/ Guido da Prata = Ugolin d'Azzo’nun dostu.

106 Federigo Tignoso ile arkadaşlarını, Traversara ailesini, Anastagi’leri

(ikisinin de kurudu dölleri),

109 kadınlarla şövalyeleri,

bugün yüreklerin kötüleştiği yerde,

sevginin, saygının verdiği acıyı, keyfi.

112 Ey Brettinoro, ailen de, bir sürü kişi de suçlu olmamak için çıkıp gittiğine göre,

niçin kaçmıyorsun sen de?

115 Bagnacaval iyi ediyor dünyaya çocuk getirmemekle, Castrocaro hatalı, Conio daha da hatalı

dünyaya rezil kontlar getirmede acele etmekle.

118 İyi oldu Pagan’ların iblisten kurtulmaları, ama yine de onlardan geriye

kalmayacak lekesiz tek bir anı.

106/ Federigo Tignoso = altın sarısı saçlarıyla ünlü, kel (tignoso) sanlı Rimini’li Federigo.

107/ Traversara ailesi = yukarıda 98. dizede adı geçen Pier Traversara’nın ailesi.

107/ Anastagi’ler = Ravenna’nın soylu ailelerinden biri.

112/ Brettinoro = Romagna’nın orta kesiminde bir şato (Bertinoro).

113/ Suçlu olmamak için = günah işlememek, kirli işlere bulaşmamak için.

115/ Bagnacaval = Ravenna dolaylarında, Malvicini ailesinin yönetiminde bir kasaba.

116/ Castrocaro = Montone vadisinde oturan Castrocaro kontları.

116/ Conio = Imola bölgesindeki Conio şatosunun kontları.'

118/ Pagan'ların iblisten kurtulmaları = Faenza’lı Pagani ailesinin kötü yürekli oğullan Maghinardo Pagani’nin (iblis) ölmesi.

121 Ey Ugolin de’Fantolin, senin adının korkusu yok, çünkü ardıllarının

adını lekelemesini beklemiyorsun.

124 Artık git buradan Toscana’lı;

anlattıklarım içimi kararttı,

konuşmaktan çok ağlamak geliyor içimden.”

127 Bu sevgili ruhların ayak seslerimizi

duyduklarını biliyorduk; susmaları

doğru yolda olduğumuzun göstergesiydi.

130 ilerleyip de yalnız kalmıştık ki,

karşıdan, havayı yaran bir yıldırım gibi

gelen bir ses, şunları dedi:

133 “Hemen öldürecek, her kim bulursa beni”

ve bulutları yarıp da uzaklaşması gibi

gök gürlemesinin, uzaklaşıp gitti.

136 Kulaklarımız bu sesten kurtulmuştu ki, göğün üst üste gürlemesi gibi,

yeni bir gürültü işitildi.

121/ Ugolin de’ Fantolin = 1278’de

ölen Faenza’lı soylu; iki kızı olmuş,

kızlar erkek çocuk doğurmadan öl-

müştür.

123/ Adını lekelemesini beklemi-

yorsun = çünkü erkek ardılın yok.

133/ Hemen öldürecek, her kim

bulursa beni = Kabil’in, kardeşi Ha-

bil’i öldürdükten sonra söylediği

tümce; Bkz Kitabı Mukaddes, Tekvin 4(14).

139 “Taş kesilen Aglauros’um ben”; bu sesi işitince, öne atacak yerde,

sağa bir adım attım, ozana sokuldum.

142 Hava dinginleşmişti her yerde;

Vergilius dedi ki: “Bu sesler, birer dizgindi,

amacı insanı sınırları içine çekmekti.

145 Ama zokayı yemişsiniz, kendine sürüklemekte sizi eski düşmanınızın oltası;

bu nedenle dizginin de, uyarının da olmuyor yararı.

148 Gök sizi çağırıp, çevrenizde dönmekte, ölümsüz güzelliklerini göstermekte,

ama yere bakıyor gözleriniz yine de;

151 işte bu yüzden, her şeyi gören, ceza veriyor size.”

139/ Aglauros = Atina kralı Kek-

rops’un üç kızından biri; Mercu-

rius’un, kızkardeşi Herse’yi sevmesini

kıskanınca taşa dönüşür. Bkz. Ovi-

dius Metamorphoseis 11(708).

141/ Ozana = Vergilius’a.

144/ Sınırları içine = imrenmenin

etkisiyle dışına çıktığı, kendisine

tanınan sınırların içine.

146/ Eski düşmanınızın = iblisin.

149/ Ölümsüz güzelliklerini = yıldızları-

151/ Her şeyi gören = Tanrı.

On beşinci kanto

1 Çocuklar gibi yerinde durmayan gökküre,

üçüncü saatin bitimiyle

günün başlangıcı arasında ne yol giderse,

4 akşam olması için güneşin de

o kadar yolu kalmıştı;

orada akşamdı, burada gece yarısı.

7 Burnumuza vuruyordu güneşin ışınları,

çünkü yeterince dolanıp dağı

batıya doğru yol almıştık,

10 gözlerimi daha da kamaştırmıştı

eskisinden de güçlü ışık,

bu durum beni çok şaşırtmıştı;

13 bunun üzerine kaşlarımın üstüne

götürdüm parmaklarımı

azaltmak için aşırı ışığı

1/ Gökküre = burçlar kuşağı.

2/ Üçüncü saat = günün üçüncü saati

(sabahın dokuzu).

5/ O kadar yolu kalmıştı = günün başlangıcı (saat altı) ile üçüncü saat (saat dokuz) arasında üç saat olduğuna göre, güneşin üç saatlik yolu kalmıştı.

6/ Orada = Araf’ta.

6/ Burada = Dante’nin bu satırları yazdığı İtalya’da.

11/ Eskisinden de güçlü ışık = batıya gittikleri için güneş tam önden vurmaktadır.

16 Sudan ya da aynadan yansıyan güneş ışını, nasıl yükselirse karşı yönde

tıpkı aşağıya indiği biçimde

19 ve aynı uzaklıktan izlerse

bir taşın düşme eğrisini,

deneyle bilimin doğruladığı gibi;

22 ben de önden gelen kırılmış bir ışığın

bana çarptığını sandım;

hemen gözlerimi başka yöne kaçırdım.

25 “Güzel babam" dedim,

“bize doğru gelen, gözlerimi

korumamı engelleyen bu adam da kim?”

28 “Cennetten gelenlerin gözlerini

kamaştırmasına şaşırma” diye yanıt verdi,

“gelen, bizi yukarıya davet eden bir elçi.

31 Yakında, böyle şeyler görmek

yük olmaktan çıkıp, sana keyif verecek,

duyguların yavaş yavaş buna uyum gösterecek.”

34 Yanına vardığımızda kutsal melek

tatlı bir sesle dedi ki: “Buradan girin içeri,

buradaki çıkışın daha azdır eğimi.”

19/ Aynı uzaklıktan izlerse = geliş

açısı ile yansıma açısının eşit olduğu-

nu vurguluyor Dante.

20/ Düşme eğrisini = düşey çizgiyi.

25/ Güzel haham = Vergilius.

28/ Cennetten gelenlerin = meleklerin.

31/ Yakında = Dante günahlarından

arınınca.

37 İçeri girip tırmanmaya başlamıştık ki, ardımızdan “Beati misericordes!" sesleri yükseldi,

bunu “Günahı yendin, öyleyse sevin” izledi.

40 Ustamla birlikte, tek başımıza

yukarıya doğru çıkarken

yararlanmak istedim onun sözlerinden;

43 ona doğru dönüp şunları dedim:

“Ne demek istedi Romagna’lı ruh sence,

‘başkalarının dışlandığı yere’ demekle?”

46 “Büyük günahının sonucunu bildiğine göre”

diye yanıt verdi, “daha az acı çekmeleri için

insanları uyarmasına şaşmamalı.

49 Bölüştükçe azalan şeylere yöneldiği için

isteklerinizin ereği

çekememezlik kabartmakta yüreklerinizi.

52 Ama en yüce dairenin sevgisi

yukarıya doğru yöneltseydi isteklerinizi,

içinizde bu tasadan eser bile kalmazdı;

55 çünkü ‘bizim’ diyenlerin sayısı

ne denli çok olursa, o denli zengin kılar herkesi,

daha çok Tanrı sevgisi tutuşturur o manastırı.”

38/ Beati misericordes = ne mutlu

merhametli olanlara; Bkz Kitabı Mu-

kaddes, Matta’ya göre încil 5(12).

39/ Günahı yendin, öyleyse sevin =

meleğin Dante için söylediği övgü

sözleri.

40/ Ustamla = Vergilius’la.

44/ Romagna’lı ruh = Guido del Duca; Bkz ÂrafXIV(81).

52/ En yüce dairenin = Tanrı katının.

56/ O denli zengin kılar herkesi =

Tanrı’yı sevenlerin sayısı arttıkça bu

paylaşım (dünya nimetlerinin ter-

sine) Tanrı sevgisinin azalmasına

değil, çoğalmasına yol açar.

57/O manastırı = Cennet’i.

58 “Soru sormadan önce daha rahattım” dedim,

“daha kaygılıyım şimdi,

zihnimde daha çok kuşku birikti.

61 Birkaç kişinin bölüştüğü bir değeri,

çok sayıda kişi bölüşürse, o kişilerin

daha varsıl olmaları düşünülebilir mi?”

64 Dedi ki: “Aklın hâlâ dünya işlerinde senin, bu nedenle olmalı, gerçek ışıktan

karanlıklar derlemektesin.

67 O sonsuz, o anlatılmaz güzellik

parlak bir nesneye giden bir ışın gibi

koşarak gider sevgiye;

70 ateş ne denli çoksa, o denli çok verir kendini,

böylece ne denli yayılırsa sevgi

o denli çoğalır sonsuz erdem, üzerinde.

73 Ne denli çok yürek tutuşursa yukarıda,

o denli çok olur sevginin ereği,

bir ayna gibi yansır erdemler karşıdaki ruha.

76 Eğer dediklerim doyurucu gelmediyse sana,

Beatrice’yi göreceksin; bu isteğinin de

başka isteklerinin de dindiğini göreceksin.

65/ Gerçek ışıktan = gerçekleri yansıtan sözlerimden.

69/ Koşarak gider sevgiye = Tanrı kendisini seveni sever.

79 Yeter ki çaba göster de, acı çekince kapanan her yara gibi

kapansın beş yaran da, kapanan iki yaran gibi.”

82 Tam “Mutlu ettin beni” diyecektim ki, öteki daireye geldiğimi gördüm,

gözlerim konuşmamı engelledi.

85 Burada, birden benliğimi

sanki bir sanrı kapladı sandım,

bir tapınakta birçok insanla karşılaştım,

88 kapıda bir kadın duruyordu,

sevecen bir ana gibi şunları diyordu:

“Oğul, niçin böyle ettin bize?

91 Acılar içinde seni arıyoruz baban da, ben de.”

Kadın bunları dedi, sustu,

görüntü de gözlerimin önünden yok oldu.

94 Sonra onun yerini bir başka kadın aldı, yanakları büyük bir öfkeden doğan

bir acının akıttığı yaşlarla sırılsıklamdı,

81/ Yaran da = Dante’nin alnına yazılan P harfleri.

81/ Kapanan iki yaran gibi = Dante’nin alnındaki iki P harfi silinmiş, geriye beş P harfi kalmıştır.

83/ Öteki daireye = Araf’ın üçüncü katına.

84/ Gözlerim konuşmamı engelledi = çünkü, gözlerim hep yeni şeyler görmek istiyordu.

87/ Bir tapınakta birçok insanla karşılaştım = Meryem ile Yusuf’un, İsa’yı kaybedip, Kudüs’te bir tapınakta bulmaları olayına gönderme yapılıyor.

88/ Bir kadın = Meryem.

90/ Oğul niçin böyle ettin bize =Meryem’in söylediği bu sözler (Fili, quid fecisti nobis sic?) İncil’den alınmıştır; Bkz Kitabı Mukaddes, Luka'ya göre İncil 2(48).

94/ Başka bir kadın = Pisistratus’un karısı.

97 dedi ki: “Eğer bilime ışıklar saçan, adı tanrılar katında onca tartışmaya yol açan

kentin egemeni sensen,

100 sıkılmadan kızımızı kucaklayan o ellerden öç al ey Pisistratus.”

Bende iyi yürekli, sevecen bir izlenim bırakan

103 senyör, şu yanıtı verdi sakin bir yüzle:

“Ceza verirsek iyiliğimizi isteyenlere,

ne yaparız kötülüğümüzü isteyenlere?”

106 Sonra öfke ateşiyle yanan insanlar gördüm bir delikanlıyı taşlıyorlardı öldüresiye,

“Geber, geber!” diye bağırıyorlardı, olanca güçleriyle.

109 Delikanlı öne eğilmişti,

ölümün soluğunu duymaya başlamıştı ensesinde

ama yine de, gökyüzüne çevriliydi gözleri,

112 böylesine çetin bir savaşta bile,

kendisine eziyet edenleri bağışlasın diye

yüce Tanrı’ya dua ediyordu, acıma uyandıran yüzüyle.

99/ Kentin = Atina’nın; kent kurulurken tanrı Poseidon’la tanrıça Athena arasında bir yarışma yapılır, Poseidon bir tuz gölü, Athena ise bir zeytin ağacı meydana getirir, yargıcılar zeytin ağacını daha yararlı bu-larak kente Athena (Atina) adını verirler; Bkz Ovidius, Metamorphoseis Vl(78).

101/ Pisistratus = Atina kralı; bir delikanlı sokakta kızını kucaklayıp öpünce, karısının kışkırtmasına karşın, delikanlıyı cezalandırmaz, karı-

sına aşağıdaki (104. dize) yanıtı verir.

107/ Bir delikanlıyı taşlıyorlardı =Yahudilerin geber diye bağırarak taşladıkları ermiş Stefano’ya (Etienne) gönderme yapılıyor; Bkz Kitabı Mukaddes, Resullerin İşleri 7(58).

115 Ruhum esrimeden silkinip de, çevresindeki gerçek nesneleri görünce,

hatamın beni yanıltmadığını anladım.

118 Çünkü uykudan uyanan biri gibi

davrandığımı gören rehberim dedi ki:

“Ayakta duracak halin yok, yarım milden beri

121 adımların sarsak, gözlerin perdeli,

şarap içmiş, uykusu gelmiş biri gibi

yürümektesin, neyin var, iyi değil misin?”

124 “Güzel babam” dedim, “eğer dinlersen beni bacaklarımın yerinde yeller esince gördüklerimi,

sana da analatabilirim.”

127 O dedi ki: “Yüz maske bile taksan yüzüne, aklından geçen en küçük düşünce bile,

bilgim dışında kalmaz benim.

130 Gördüklerin, sonsuzluk pınarından

akan erinç sularına yüreğini açmaktan

kaçınmanı önlemek içindi.

133 Sana ‘Neyin var?’ sorusunu, yerde

cansız yatan bir ölüye, görmeyen gözlerle

bakan biri gibi sormadım;

117/ Hatamın beni yanıltmadığını anladım = esrime halinde gördüğüm şeylerin gerçeğe uygun olduğunu anladım.

119/ Rehberim = Vergilius.

124/ Güzel babam = Vergilius

130/ Sonsuzluk pınarı = Tanrı’dan

kaynaklanan sevgi pınarı; Bkz Kitabı

Mukaddes, Yeremya 17(13).

134/ Görmeyen gözlerle = yalnızca

yeryüzünde olanları görebilen gözler;

yaşayanların gözleri.

136 ayaklarına güç gelsin diye sordum: uyku sersemliğini atmada tembellik edenleri,

zaman zaman böyle dürtmeli.”

139 Alacakaranlıkta yürüyorduk,

pırıl pırıl gün batımı ışınları arasından

gözlerimiz görebildiğince bakıyorduk.

142 Derken kara bir duman, gece gibi,

ağır ağır bize doğru ilerledi;

sığınacak tek yer yoktu.

145 Temiz hava yok olmuştu, gözlerimiz görmüyordu.

139/ Alacakaranlıkta = saat 18’e gelmektedir artık.

140/ Gün batımı = Dante ile Vergilius batı yönünde gitmektedirler.

142/ Duman = insanı sağlıklı düşünceden uzaklaştıran öfkenin simgesi.

On altıncı kanto

1 Ne Cehennem’in zifiri karanlığı,

ne alabildiğine bulut kaplı,

gezegensiz, yoksul bir gökyüzü,

4 gözlerime böyle kalın bir örtü örtmüştü,

ne de duyularımı köreltmişti,

üstümüze çöken bu duman gibi, öyle ki,

7 insan açık tutamıyordu gözlerini;

hem bilge hem dost rehberim, bunun üzerine

yanıma yaklaştı, omzunu uzattı.

10 Yolunu şaşırmamak, yaralanmasına, belki de

ölmesine yol açacak bir nesneye

çarpmamak için rehberinden ayrılmayan biri gibi,

13 leş gibi kokan bu havada ben de, sürekli:

“Sakın yanımdan ayrılayım deme” diyen rehberimi

dinleye dinleye yürüyordum.

3/ Gezegensiz = Dante ayı ve güneşi

birer gezegen sanıyordu.

8/ Rehberim = Vergilius.

14/ Rehberim = Vergilius; insanın

aklını simgelemekte olan Vergilius

“sakın yanımdan ayrılayım deme”

diyerek, Dante’yi akıl yolundan ay-

rılmamaya, öfkeye kapılmamaya

çağırır.

16 Sesler işitiyordum,

erinç ve bağışlanma diliyordu her biri

günahları silen Tanrı’nın Kuzusu’ndan,

19 dillerinden hiç düşmüyordu Agnus Dei;

aynı sözler aynı biçimde çıkıyordu ağızlarından,

hepsi tam bir uyum içindeydi belli ki.

22 “Usta, duyduklarım ruh sesi mi?”

dedim. “İyi bildin” diye yanıt verdi,

“öfke düğümünü çözmekteler.”

25 “Dumanımızın içinden geçen,

bizden söz ederken zamanı hâlâ aylara bölen

sen kim oluyorsun peki?”

28 Bir sesti bunları diyen;

bunun üzerine ustam: “Yanıt ver” dedi,

“sor bakalım, buradan mı çıkılıyor yukarıya.”

31 Dedim ki: “Seni yaratanın yanına

güzelleşip de dönmek için arınan yaratık,

şaşırtıcı şeyler öğrenirsin, peşimden gelirsen”

34 “Elimden geldiğince gideceğim peşinden”

diye yanıt verdi, “duman engellerse görmemizi,

kulaklarımız birleştirir bizi.”

18/ Tanrı’nın Kuzusu = (Agnus Dei) İsa.

22/ Usta = Vergilius.

24/ Öfke düğümünü çözmekteler =

öfke günahından arınmaktalar.

26/ Zamanı hâlâ aylara bölen = canlı

bir insan gibi; zamanı ancak canlılar

böler, ölüler için yıllar, aylar, günler

söz konusu değildir.

28/ Bir sesti = konuşan Marco Lom-

bardo’dur; Marco Lombardo’nun

kimliği konusunda bilgi yoktur.

29/ Ustam = Vergilius.

36/ Kulaklarımız birleştirir bizi = birbirimize göremezsek, konuşarak bağlantı kurarız.

37 Söze başladım: “Ölümün eriteceği üstümdeki bu giysiyle yukarıya gitmekteyim;

Cehennem cenderesinden geçip de buraya geldim.

40 Madem ki Tanrı, sarayını görmeme izin verecek denli

iyiliğinden yararlandırdı beni

günümüzde görülmedik bir biçimde,

43 ölmeden önce kim olduğunu benden gizleme,

doğru yolda olup olmadığımızı da söyle,

sözlerin rehberlik etsin bize.”

46 “Lombardia’lıydım, Marco adım,

dünyayı tanıdım, bugün kimsenin yayını germediği

erdeme çok bağlandım.

49 Yukarı çıkmak için, doğru yolu izlemektesin.”

Bu yanıtı verdi, sonra ekledi: “Umarım

yukarı varınca, benim için dua edersin.”

52 Ben de dedim ki: “İstediğini yaparım,

namus sözü sana; ama bir kuşku düştü içime,

çözülmezse boğulacağım.

38/ Üstümdeki bu giysiyle = vücudumla.

40/ Sarayını = Cennet’i.

47/ Kimsenin yayını germediği = kimsenin amaçlamadığı.

49/ Yukarı çıkmak = Cennet’e çıkmak.

55 İlkin sıradandı, ama hem başka yerde, hem burada geçerli sözlerini işitince

tam iki katına çıktı.

58 Senin de dediğin gibi,

dünyada erdemin zerresi kalmadı,

kötülükler sardı her yeri,

61 ne olur bunun nedenini söyle,

öğrenip başkalarına söylerim ben de,

kimisi yıldızlara, kimisi buraya bağlıyor nedeni.”

64 İlkin derin bir iç çekti “Of!” dedi inler gibi, sonra “Kardeş” diye söze girdi,

“dünya kördür, senin de oradan geldiğin belli.

67 Gökte buluyorsunuz her şeyin nedenini siz canlılar, her şey sanki

onunla sürükleniyormuş gibi.

70 Böyle olsaydı, hiçbir şey elinizde olmazdı,

iyiliğe sevinmenin, kötülüğe üzülmenin

bir anlamı kalmazdı.

73 Evet, gök başlatır davranışlarınızı,

ama her davranışı değil, öyle bile

olsa, iyi ile kötüyü ayırt edin diye

55/ Hem başka yerde hem burada

geçerli = senin dediklerinle (burada)

Guido del Duca’nın (başka yerde)

dedikleri (Bkz Âraf XIV/37) insan-

ların yozlaşmasını doğruluyor.

63/ Kimisi yıldızlara kimisi buraya

bağlıyor nedeni = insanların yozlaş-

masının nedenini kimisi tanrısal bir

istence (yıldızlara) kimisi de insan-

lara (buraya) bağlıyor.

74/ Ama her davranışı değil =

bireyin özgürce karar verme olanağı

vurgulanıyor.

76 ışıkla istenç verildi size, gökle ilk çatışması zor gelse de istence,

sonunda hep üstün gelir, eğer iyi beslenirse.

79 Özgürsünüz, daha yüce, daha değerli bir güce bağlı olsanız bile; aklınızı bu güç verir size,

gökler karışmaz aklın işine.

82 Öyleyse, dünya şaşırmışsa bugün yolunu

sizsiniz nedeni, kendinizde arayın nedeni,

göstereceğim şimdi sana, nasıl olduğunu.

85 Mutlu bir yaradanın elinden çıktığından

başka bilgisi olmayan,

bir çocuk gibi güle ağlaya oynayan

88 ruh, onu daha var olmadan

önce sevenin elinden çıktıktan

sonra, sevdiği şeye doğru gider.

91 İlkin küçük zevklerin tadını alır; ama aldanır,

bir yol gösterici ya da bir gem engellemezse

sevgisini, bu zevklerin peşine takılır.

76/ Işıkla istenç verildi size = iyi ile

kötüyü ayırt etmeniz için akla (ışık),

istence (irade) sahipsiniz.

78/ İyi beslenirse = iyiden yana tavır

alırsa.

79/ Daha yüce, daha değerli bir güce

= Tanrı’nın gücüne.

81/ Gökler karışmaz aklın işine =

insanın istenci bağımsızdır.

89/ Sevenin = Tanrı’nın.

90/ Sevdiği şeye doğru gider = Tan-

rı’nın yarattığı ruh, Tanrı’nın sonsuz

mutluluğundan ayrılır ayrılmaz, ken-

dini mutlu edecek (sevdiği) şeylere

yönelir (Aquino'lu San Tomma-

so’nun öğretisi.)

94 İşte bu nedenle, engelleyici yasa gerekir, hiç olmazsa gerçek kentin kulesini

seçecek bir kral gerekir.

97 Yasalar çıkarıldı, ama yasaya uyan var mı?

Uyan yok, çünkü geviş getirse de

önde giden çoban, yarık değil tırnakları;

100 bu nedenle, rehberin de dünya nimetleri peşinde koştuğunu gören halk, bunlarla doyuruyor karnını,

başka bir şey istemiyor.

103 Dünyanın kötüleşmesinin nedeni

sütünüzün bozukluğu değil demek ki,

neden, dünyanın kötü yönetilmesi.

106 Vaktiyle Roma güzel kılmıştı dünyayı, çünkü iki güneşi vardı, biri dünyanın yolunu,

biri Tanrı’nın yolunu aydınlatırdı.

109 Ama güneşler söndürdü birbirini;

kılıç asayla birleşince,

zoraki birleşme yalnızca kötülük getirdi;

95/ Gerçek kentin kulesini seçecek bir kral gerekir = Tanrı’nın ülkesinin (gerçek kentin) kulesini (adaletini) seçecek (uygulayacak) bir kral gerekir.

98/ Geviş getirse de önde giden çoban, yarık değil tırnakları = papa (önde giden çoban) Kitabı Mukaddes’i yorumlamayı bilse de (geviş getirse de) halkların mutluluğu için gerekli kuvvetler ayrılığı (papa + kral) ilkesini benimsememektedir (yarık değil tırnakları); 1300 yılında VIII. Bonifazio papadır ve Dante’ye göre bütün kötülüklerin kaynağıdır.

100/ Rehberin = papanın.

107/ İki güneşi vardı = papa ile imparator (iki erk = kuvvetler ayrılığı).

107/ Biri dünyanın yolunu, biri Tanrı’nın yolunu aydınlatırdı = iki yolu (sivil erkle dinsel erki) gösterirlerdi.

109/ Ama güneşler söndürdü birbirini = papa imparatorun yetkisini kaldırdı ve kılıçla (sivil erkin simgesi) asa (dinsel erkin simgesi) birleşti.

112 bir araya gelince, umursamaz oldular birbirlerini; inanmıyorsan dediğime başağa bak iyice,

çünkü tohumundan belli eder kendini bitki.

115 Adige ile Po’nun suladığı yörede,

Federigo’ya karşı çıkılmadan önce

görgü ile saygı egemendi; ama şimdi,

118 dürüst biriyle karşılaşıp konuşmaktan utanan herkes, hiç gocunmadan

geçebilir buradan.

121 Üç yaşlı var hâlâ orada, eskiye özlem duyan, şimdiyi kınayan Tanrı, acele etmiyor onları

daha iyi bir yaşamla ödüllendirmede:

124 Currado da Palazzo, iyi yürekli Gherardo ve Fransızların namuslu Lombardiyalı

dedikleri Guido da Castel.

115/ Adige ile Po’nun suladığı yörede = Lombardia bölgesi.

116/ Federigo’ya karşı çıkılmadan önce = kuzey İtalya kentleri Federigo'ya başkaldırmadan önce.

119/ Hiç gocunmadan geçebilir buradan = bölge öyle yozlaşmıştır ki, kötülük yapacak biri dürüst bir kişiyle karşılaşma olasılığı olmadan geçebilir buradan.

122/ Daha iyi bir yaşamla ödüllendirmede = canlarını alıp, ruhlarını Cennet'e göndermede.

124/ Currado da Palazzo = Brescia’nın Palazzo ailesinden, Piacenza yöneticiliği de yapan Currado III; liberal görüşleriyle tanınır; 1306’da ölmüştür.

124/ Gherardo = Treviso senyörü Gherardo da Camino; yazarları, sanatçıları korumuş, Dante’yi de ağırlamıştır; 1306 da ölmüştür.

125/ Lombardiyalı = Fransızlar İtalyanlara Lombardiyalı derlerdi; ayrıca İtalyanları tefecilikle suçladıkları için buradaki namuslu sıfatı alaycı bir anlam içeriyor.

126/ Guido da Castel = Reggio Emilia’nın Roberti ailesinden.

127 Şu sonuca var ki, bugün Roma Kilisesi çamura bulanıyor, kendinde toplamak için iki erki,

hem yükünü kirletiyor, hem de kendini”

130 “Sevgili Marco” dedim, “doğru diyorsun; şimdi anlıyorum Levi’nin çocuklarını

niçin mirastan yoksun bıraktıklarını.

133 Ama bu yabani yüzyıla örnek olsun diye soyu tükenen kuşaktan günümüze

kaldığını söylediğin bu Gherardo da kim?”

136 “Dediklerinle beni aldatıyor ya da sınıyorsun”

diye yanıt verdi; “çünkü hem Toscana dili konuşuyorsun,

hem de iyi yürekli Gherardo’yu tanımıyorsun.

139 Bilmiyorum başka sanı olup olmadığını,

tek ekleyebileceğim, Gaia, kızının adı.

Tanrı’ya emanet olun, artık eşlik edemem size.

142 Bak aydınlık dumanı delmeye başladı bile, ortalık ağarıyor, gitme vaktim geldi,

(melek burada), beni görmemeli.”

145 Dönüp geri gitti, artık dinlemedi beni.

131/ Levi’nin çocukları = hahamlar;

miras hakları ve evlerinin dışında

malları yoktu, kendilerine verilen

sadakalarla geçinirlerdi; “ve Rab

Harun’a dedi: Onların diyarında

senin mirasın olmayacak.” Kitabı

Mukaddes, Sayılar 18(20)

137/ Toscana dili = İtalyanca.

140/ Gaia = Gherardo da Cami-

no’nun kızı; yaşamıyla ilgili tek bilgi

bir akrabasıyla evlenmiş olmasıdır.

141/ Artık eşlik edemem size = çün-

kü, Marco Lombardo çilesi dolun-

caya dek, öfke günahı işlemiş olanları

cezalandıran dumanın dışına çıka-

maz.

144/ Melek = üçüncü katın meleği.

On yedinci kanto

1 Ey okur, dağda sise yakalanıp da,

çevreyi gözlerinin üstündeki

perdenin gerisinden gören köstebekler gibi

4 gördünse sen de dünyayı,

anımsa nemli, yoğun buhar dağılmaya

başlayınca süzülen güneşin cılız ışığını;

7 gözlerinde canlandırırsan bu olayı,

düş gücün kavrar benim de batmakta

olan güneşi nasıl algıladığımı.

10 Böylece uydurdum adımlarımı ustamın adımlarına,

buluttan çıktım, güneşin aşağı kıyıda

artık ölgün ışığına ulaştım.

13 Ey kimi kez bizi, yanı başımızda

bin boru çalsa duymayacak biçimde

kendimizden geçiren düş gücü,

3/ Köstebekler gibi = o dönemde kös-

tebeğin gözlerinin önündeki zarın hay-

vanın görüşünü engellediğine, kös-

tebeğin zarın gerisinden yalnızca ışığın

varlığını algılayabildiğine inanılırdı.

10/ Ustamın = Vergilius’un

11/ Aşağı kıyıda artık ölgün = dağın

dibini artık aydınlatmayan; güneş

dağın dibini aydınlatmaz, ama Dante

ile Vergilius’un bulundukları yük-

seklik aydınlıktır daha; güneş saat

altıda battığına göre saat altıyı biraz

geçmiştir.

16 duyular değilse nedir seni dürten?

Kendiliğinden ya da aşağıya gönderenin isteğiyle

gökte oluşan bir ışık, sana can veren.

19 Şakımayı en çok seven kuşa dönüşen

dinsiz kadının görüntüsü geldi

gözlerimin önüne birden;

22 ve aklım öyle kapandı ki

kendi içine, dıştan gelen hiçbir nesne

giremez oldu içine.

25 Daha sonra zengin düş gücümde

çarmıha gerili kızgın, öfkeli

biri belirdi, bu biçimde can vermekteydi;

28 yanında büyük Ahşüyerüş’le karısı Ester, bir de dediğiyle ettiği birbirini tutan

doğrucu Mordohay beklemekteydi.

31 Kendisini oluşturan sudan

yoksun kalınca sönen bir kabarcık gibi

yok olunca bu görüntü kendi kendine,

17/ Aşağıya gönderenin = Tanrı’nın.

19/ Şakımayı en çok seven kuş = bülbül.

20/ Dinsiz kadın = Prokne (Yunan mitolojisinde = Aedon = bülbül); Atina kralının kızı Prokne, Trakya kralı Tereus’la evlenir ve Itys adlı bir oğlu olur; Tereus, baldızı Philomena ile de sevişip, olayı Prokne’ye anlatmasın diye onun dilini keser; iki kız kardeş Itys’i kesip babasına yedirerek öç alır; tanrılar Prokne'yi bülbüle, Philomena'yı kırlangıca, Tereus’u hüthüt kuşuna dönüştürür; Bkz Aristophanes Kuşlar.

27/ Biri = Pers kralı Ahşüyerüş’ün nazırı Haman; kraliçe Ester’in amcası Mordohay’ı ve bütün Yahudileri öldürtmek ister ama Ester’in

Ahşüyerüş’ü uyarması üzerine Mordohay için hazırlattığı çarmıha gerilir.

28/ Ahşüyerüş = Pers kralı

30/ Mordohay = amcası.

34 bir genç kız belirdi gözlerimin önünde, hıçkıra hıçkıra ağlıyordu, şunları diyordu:

“Ey melike, niçin hiçliği seçtin öfkelenip de?

37 Lavinia’yı yitirmemek için canına kıydın

ama yine yitirdin beni! Senin ölümüne başkalarının

ölümünden önce ağlayan benim, anne.”

40 Yumulu gözlere birdenbire

vuran yeni bir ışık uykuyu nasıl keserse,

kesilen uyku nasıl direnirse tümüyle ölmeden önce,

43 bildiğimiz ışıktan daha güçlü

bir ışık vurunca gözlerime,

görüntü de yok olup gitti öyle.

46 Nerede olduğumu görmek için başımı çevirdim

“Buradan çıkılır yukarı” diyen bir ses işittim

ve yok oldu her türlü başka isteğim;

49 konuşanın kim olduğunu bilmek için

büyük bir istek doğdu içimde,

öyle bir istek ki, ancak konuşanı görürsem dinerdi.

52 Ama elim ayağım kesilmişti,

gözleri kör eden, kendi ışığını bile

perdeleyen bir güneş vuruyordu sanki.

34/ Bir genç kız = Latium kralı Latinus’un kızı Lavinia; Rutul kralı Turnus’la nişanlanırsa da, babası onu, İtalya’ya gelmiş olan Aineias ile evlendirir; Latium’un karısı kraliçe Amata da öfkeye kapılıp canına kıyar.

43/ Bildiğimiz ışıktan = güneş ışığından.

47/ Bir ses = meleğin sesi.

55 “Bu kutsal ruh bizi yönlendiriyor

kimse istemeden yukarıya götürüyor,

kendini de ışığın gerisinde gizliyor.

58 Nasıl davranırsa insan kendine, o da bize

öyle davranıyor, bir gereksinimi görüp de

yardım işareti bekleyen, yardım etmeyecek demektir.

61 Haydi bu çağrıya ayak uyduralım,

gece bastırmadan yukarı çıkalım,

yoksa gün ağarmadan çıkamayız yukarı.”

64 Rehberim böyle dedi ve ikimiz birlikte bir merdivene yönelttik adımlarımızı;

ilk basamağa atar atmaz adımımı

67 yanı başımda bir çift kanat çırptı sanki,

yüzümü bir soluk yaladı: “Beati pacifici"

dedi, “onlar ki bilmezler kötü öfkeyi!”

70 Öyle yükselmişti ki, gecenin habercisi

son ışınlar üstümüzde,

yıldızlar görünür olmuştu her köşede.

56/ Kimse istemeden = kimse ondan böyle bir şey yapmasını istemeden.

63/ Yoksa gün ağarmadan çıkamayız yukarı = çünkü gece bastırınca Araf’ta yolculuk yapılamaz; Bkz Araf VII(44).

68/ Yüzümü bir soluk yaladı = melek Dante’nin alnındaki üçüncü P’yi (öfkenin simgesi) de siler.

68/ Beciti pacifici = ne mutlu barışseverlere (Latince).

69/ Kötü öfkeyi = öfkenin kötü olmayanı da vardır; “İra non semper est mala" (öfke her zaman kötü değildir); Bkz. Aquino’lu Tommaso, Summa Theologica II/II(CLVIII).

73 “Ey gücüm, ne olur bırakma beni”

diyordum kendi kendime,

bacaklarımda derman kalmamıştı artık,

76 merdivenin bittiği yere varmıştık,

kıyıya yanaşmış bir gemi gibi

yerimizde çakılıp kalmıştık.

79 Bir süre bekledim yeni dairede

kulağıma bir şeyler gelir mi diye;

sonra ustama dönüp dedim ki:

82 “Güzel babam, ne olur söyle,

hangi günahtan arınıyorlar bulunduğumuz dairede?

Ayaklarımız dursa da, sen konuşmayı kesme.”

85 Dedi ki: “Yetersiz iyilik sevgisi

onarılıyor şimdi, tembel kürekçi

daha hızlı çekiyor kürekleri.

88 Daha iyi anlayabilmek için her şeyi,

iyice kulak ver dediklerime,

senin için yararlı olabilir bu dinlenme.”

91 Şöyle sürdürdü sözlerini: “Oğul, bilirsin ki,

yaratanın da yaratılanın da hiç eksik olmamıştır

doğal ya da akılcı sevgisi.

73/ Ey gücüm = yürümeyi sürdürme gücüm.

79/ Yeni dairede = dördüncü dairede.

81/ Ustama = Vergilius’a.

86/ Onarılıyor = günahlarından arındırılıyor, hem de yitirilen zamanı dengelemek için hızlı davranılıyor (tembel kürekçi daha hızlı çekiyor kürekleri).

92/ Eksik olmamıştır sevgisi = evrende sevgisiz hiçbir varlık yoktur, Tanrı sevginin özü olup, her canlı eylemlerini bir sevginin dürtüsüyle gerçekleştirir; Araf’taki ruhların sınıflandırılması işledikleri günahlara göre değil, eğilimlerine göre yapılır ve her erdemin, her kusurun kökeni olan sevgi kavramının incelenmesiyle başlar.

94 Doğal sevgi hep hatadan arınmıştır, ama öteki hata edebilir, değersiz bir nesne seçerek,

gereğinden fazla ya da gereğinden az severek.

97 Yüce Tanrı’ya yöneldikçe,

dünya nimetlerinde ölçü nedir bildikçe

sevginin verdiği keyif erişmez günah derecesine.

100 Ama yönünü kötüye çevirirse,

yeterli çaba göstermezse güzele,

yaratılan karşı gelmiş olur kendine can verene.

103 Sevginin, içimizdeki her erdemin

ve ceza gerektiren her eylemin

tohumu olduğunu anlamalısın sen de.

106 Sevgi içinde doğup yeşerdiği

güzellikten çevirmeyeceği için gözlerini,

her nesne korunmuş olur kendi kininden;

109 Öte yandan hiçbir varlık kökeninden

bağımsız ve ayrı olmadığına göre

kin beslemez kendisine can verene.

94/ Doğal sevgi = Tanrı sevgisi.

95/ Öteki hata edebilir = akılcı sevgi

(öteki) üç türlü hata edebilir: kötüye

yönelerek (değersiz bir nesne seçe-

rek), aşırı severek, yetersiz severek.

97/ Yüce Tanrı’ya yöneldikçe = Tanrı

sevgisi günah olmadığı gibi, dünya

nimetlerine gösterilen ölçülü bir ilgi

de günah sayılmaz.

111/ Kin beslemez kendisine can

verene = hiçbir varlık Tanrı’dan

bağımsız olamayacağına göre, hiçbir

sevgi de Tanrı’ya karşı olamaz.

112 Öyleyse, yaptığım ayrım yanlış değilse, yanı başımızdakine yönelir kötülük sevgisi;

ve bu sevgi üç biçimde doğar sizin balçığınızda.

115 Kimisi, komşusunun alçalmasında

görür yükselmenin yolunu, işte bu nedenle

onun büyüklüğünü yitirmekten ürker,

118 Bir başkası yükselirse, gücünü, saygınlığını, şanını, onurunu yitirmekten ürker,

kimisi de, öyle üzülür ki, bunların karşıtını sever;

121 aşağılanan biri de öyle utanç duyar ki, öç doldurur yüreğini,

önlenemez başkalarına kötülük etmesi.

124 Aşağıda gözyaşı döken işte bu üç tür sevgi: şimdi de, düzensiz bir biçimde

güzele koşan sevgiyi tanımanı istiyorum senin de.

127 Ruhunun dinleneceği bir iyilik tasarlar her insan ve onun peşinde koşar;

ona erişmek için çaba harcar.

130 Onu öğrenmeye ya da elde etmeye

sizi dürten sevgi gevşek bir sevgiyse,

pişmanlığın ardından bu daire sizi cezalandırır.

113/ Yanı başımızdakine yönelir

kötülük sevgisi = insan kendisinin ya

da Tanrı’nın kötülüğünü isteyeme-

yeceğine göre, ancak öteki insanların

(yanı başımızdaki) kötülüğünü

isteyebilir.

133 Mutluluk getirmeyen bir iyilik daha vardır; ne mutluluktur o, ne de her iyiliğin meyvesi

ve kökü olan özün kendisi.

136 Buna kendini aşırı kaptıran sevgi

üstümüzdeki üç dairede gözyaşı dökmekte;

söylemeyeceğim nasıl bölündüğünü üçe,

139 kendin arayıp bulasın diye.”

135/ Özün = Tanrı’nın

137/ Gözyaşı dökmekte = günahlarından arınmakta.

On sekizinci kanto

1 Yüce bilge konuşmasını bitirmişti,

dikkat kesilmiş yüzüme bakıyordu

hoşnut kalıp kalmadığımı anlamak istiyordu;

4 benimse yeni bir susuzluk sarmıştı içimi,

dışım susuyor ama içim diyordu ki:

“Sorduğum onca soru yormuş olmasın onu.”

7 Bereket bu gerçek baba sezince içimi

dökmeye çekindiğimi, kendisi

konuşmuş, beni de yüreklendirmişti.

10 Dedim ki: “Usta, görüşüm öyle keskinleşiyor ki

ışığında, aklının anlatıp açıkladığı her şeyi

açıkça kavrıyorum ben de.

13 Senden bu nedenle, her iyi eylemle tersinin

kaynağı olarak değerlendirdiğin sevginin

ne olduğunu açıklamanı istiyorum sevgili babam.”

1/Yüce bilge = Vergilius.

4/ Yeni bir susuzluk = sevginin ne

anlama geldiğini öğrenmek isteği.

7/ Gerçek baba = Vergilius.

13/ Tersinin = kötü eylemin.

15/ Sevgili babam = Vergilius.

16 “Aklının keskin gözlerini bana çevirirsen”

dedi o, “yol göstermeye kalkan körlerin

düştükleri hatayı görürsün hemen.

19 Ruh sevmek için yaratılmıştır,

hoşlandığı şey onu dürtünce,

hoşuna giden her şeye yaklaşır.

22 Algınız bir görüntü yaratır

gerçek bir nesneden, bunu içinize yansıtır

ruhunuz böylece yüzünü çevirir o yöne;

25 o yöne dönen ruh nesneye eğilirse

sevgi denilir bu çekime, bu doğal sevgi

keyif verip bağlar sizi kendine.

28 Ve ateş havada nasıl yükselirse

özünün daha uzun sürdüğü yere,

doğarken aldığı biçim gereği,

31 işte sevgiye kapılan ruh da böyle

bir istek duyar ve ruhsal bir eylem olan

bu istek, dinmez sevdiği şeyi elde etmedikçe.

34 Her sevginin özünde saygın olduğunu düşünenlere gerçeğin ne denli uzak olduğunu

görmüş olmalısın şimdi.

17/O = Vergilius.

17/ Yol göstermeye kalkan körler = akıl vermeye kalkan bilgisizler; Dante, Epikür felsefesini savunanları körlükle suçluyor.

19/ Ruh sevmek için yaratılmıştır = sevgi ruhun içinde gizlidir, açığa çıkması için bir dış etkenin (hoşlandığı

şey) etkisi (dürtünce) gerekir.

26/ Doğal sevgi = Dante sevgiyi yine doğal ve akılcı olarak ikiye ayırıyor.

Bkz Âraf XVII(94).

28/ Ateş havada nasıl yükselirse = ateş (alevler) daha uzun süre yana-bilmek için yukarıya yönelir.

34/ Saygın olduğunu düşünenlere = Epikürcülere; Dante dış görünüşün kişiyi yanlış bir sevgiye yöneltebileceği kanısındadır; Epikürcüler ise zevk veren hiçbir şeyin kötü olamayacağını savunur.

37 Her zaman iyi olabilir belki de nesne; ne var ki mum ne denli iyi olsa bile

her zaman iyi çıkmaz mührün izi.”

40 “Sözlerini dinleyince, dikkatle seni izleyince”

diye yanıt verdim, “sevgiyi öğrendim, öğrenmesine,

kuşkularım çoğaldı ne var ki;

43 sevgi bize dışımızdan geldiğine,

ruh da onun etkisine girdiğine göre, eğri de gitse,

doğru da gitse, ruhun bir seçimi olmuyor bu işte.”

46 Dedi ki: “Ben sana aklımın erdiğini

söyleyebilirim ancak; bunun ötesini

Beatrice anlatacak; çünkü inanç eylemi bunun ötesi.

49 Maddeden ayrı ama onunla iç içe

her özsel biçim kendine özgü bir erdem içerir,

bu erdem ancak eylemiyle sezilebilir,

52 ancak etkisiyle görülebilir,

tıpkı bitkilerdeki yaşamı

yeşil yaprakların belli etmesi gibi.

55 Bu nedenle insan ilk bilgileri

ve hoşlandığı nesnelere duyduğu sevgiyi

nasıl edindiğini bilmez,

38/ Nesne = sevilen.

43/ Dışımızdan geldiğine göre = içimizde olsa bile, dışımızdan gelen bir dürtünün sonucu olduğuna göre.

50/ Özsel biçim = değişenlerin özünde değişmeden kaldığı varsayılan kavram; töz(cevher); bu kavramı Aquino’lu San Tommaso öne sürer (forma subscantialis).

50/ Bir erdem = bilmek ve sevmek yetisi.

57/ Nasıl edindiğini bilmez = çünkü bunlara doğuştan sahiptir.

58 arı nasıl içgüdüsüyle bal yaparsa bunlar da içgüdüseldir insanda;

bu ilk istek ne övgü hak eder, ne de yergi.

61 Ötekilerin de eklenmesi için ilk isteğe,

doğuştan gelen, akıl öğreten, kapıyı bekleyen

bir erdem vardır hepinizde.

64 Bu erdemin iyi sevgilere, kötü sevgilere kucak açışına göre övgü kazanmanızın nedeni

bu ilkede yatar işte.

67 Sorunun derinine inenler,

bu doğuştan özgürlüğü belirlediler

ve dünyaya ahlâkı getirdiler.

70 Demek ki, içinizde doğan bir sevgiyi

bir gereksinimin ateşlediğini kabul etsek bile,

dizginleri sizin elinizdedir yine de.

73 Beatrice’nin özgür istenç dediği,

işte bu erdem, sana bundan söz ederse

aklından çıkartma bu dediklerimi.”

76 Ay gecikmiş, gecenin yarısında doğmuştu,

bir bakraç gibi sürekli ışıyordu,

yıldızları daha az görünür kılıyordu;

63/ Bir erdem = akılla mantık.

67/ Sorunun derinine inenler =

felsefeciler; Dante, Aristoteles ile

Platon’a gönderme yapıyor.

72/ Dizginleri sizin elinizdedir = iyi

ve kötü sevgiyi ayırt edebilirsiniz.

73/ Özgür istenç = irade; insan sev-

giyi doğuran dürtüye karşılık verip

vermemekte özgürdür.

74/ Sana bundan söz ederse = Beat-

rice bu konuya değinecektir; Bkz

Cennet V(19)

78/ Daha az görünür kılıyordu = ay

çok parlak olduğu için az sayıda yıldız

görülebiliyordu.

79 gün batımında Romalıların Sardinya ile Korsika arasında tutuştuğunu

gördükleri yolu ters yönde alıyordu gökyüzünde.

82 Pietola’yı Mantova bölgesinin en ünlü kenti kılan o soylu gölge

kuşkularımın yükünden kurtarmıştı beni; öyle ki,

85 sorularına açık seçik yanıtlar alan ben,

uykusunda düş gören

biri gibiydim şimdi.

88 Ama bu uyku dağılıverdi

çok geçmeden çünkü gerimizden

gelenler olmuştu birden.

91 Vaktiyle Thebai’liler Bacchus’tan yardım isteyince

Ismenus ile Asopos ırmakları nasıl gördülerse

kıyıları boyunca halkın kaynaştığını, gelenler de

94 iyi bir dileğin, doğru bir sevginin dürtüsüyle

koca adımlar ata ata

bize yaklaşıyordu bu dairede.

97 Çok geçmedi yanımıza vardılar,

çünkü koca kalabalık koşar gibi geliyordu

en önde ağlayan iki kişi şöyle haykırıyordu:

81/ Ters yönde = batıdan; o dönem

haritalarında Sardinya ile Korsika

daha güneyde gösterilirdi, Romalı-

ların bu adaların arasını görebil-

meleri söz konusu değildi.

82/ Pietola = Vergilius’un doğduğu

kasaba; Mantova bölgesinde yer alır.

83/ Soylu gölge = Vergilius.

92/ Ismenus ile Asopos ırmakları =

Peloponez’de iki ırmak; Thebai halkı

bu iki ırmağın kıyısında yağmur dua-

sına çıkarak şarap tanrısı Bacchus’tan

(Dionysos) bağlarına yağmur yağdır-

masını isterdi.

100 “Meryem acele dağa koşmuştu.

Caesar boyun eğdirmek için Ilerda’ya

Marsilya’yı vurmuş, hemen Ispanya’ya koşmuştu.”

103 Ötekiler de: “Acele edin, acele edin yetersiz sevgi nedeniyle gecikmeyin, çünkü iyi olmak isteği

artırır Tanrı’nın desteğini” diye bağırıyordu.

106 “Siz ki umursamazlığınızla, gevşekliğinizle iyi davranma konusunda geç kaldınız,

şimdi bu yoğun coşkuyla belki bağışlanacaksınız,

109 geçidin nerede olduğunu söyleyin bize, bu canlı kişi, inanın kandırmıyorum sizi,

yukarı gitmek istiyor gün doğar doğmaz yine.”

112 Bu sözleri söyleyen rehberimdi;

ruhlardan biri yanıt verdi: “İzle bizi,

geçide götürelim sizi.

115 Öyle yüklüyüz ki yürümek isteğiyle, duramayız sizinle; bağışla bizi

saygısızlığa yorma gidişimizi.

100/ Meryem acele dağa koşmuştu =

Meryem, Cebrail’den İsa’ya gebe kal-

dığını öğrenince Elizabete’e haber

vermek için dağa koşar; Bkz Kitabı

Mukaddes, Luka’ya göre İncil 1(38).

102/ İspanya’ya koşmuştu = Caesar

Marsilya isyanını bastırma işini

Brutus’a bırakıp llerda’yı (Lerida)

kuşatmak için İspanya’ya koşmuştu.

110/ Kandırmıyorum sizi = yanım-

daki kişinin canlı olduğu konusunda

kandırmıyorum sizi.

112/ Rehberimdi = Vergilius.

118 Milano’nun bugün bile acıyla andığı iyi yürekli Barbarossa’nın imparatorluğunda

papazlık yapmıştım Verona’daki San Zeno’da.

121 Bir ayağı çukurda olan kişi

çok geçmeden o manastır yüzünden gözyaşı dökecek,

oraya el koyduğuna üzülecek;

124 çünkü oranın gerçek papazının yerine ruhu bedeninden de bereli,

doğumu bile lekeli öz oğlunu geçirecek.”

127 Bilmiyorum başka şeyler dedi mi,

yoksa konuşmayı kesti mi, öyle uzaklaşmıştı ki bizden;

ama dediklerini anlamıştım, belleğime kazımıştım.

130 Zorda kalınca yardımıma koşan dedi ki:

“Dön de bak! Şu gelen iki kişi

ısıra ısıra gelmekte tembelliği.”

119/ Barbarossa = 1152-1190 yılları

arasında tahtta kalan ve kendisine

başkaldıran Milano’yu yaktıran Fre-

derick II (barbarossa = kızıl sakal);

Frederick, imparatorluğun iyiliğini

istediği için Dante onun için iyi

yürekli diyor.

120/ San Zeno’da = Verona’da San

Zeno adını taşıyan üç kilise vardır;

konuşanın, bu kiliselerden birinin

yakınındaki aynı adlı manastırın

Frederick dönemindeki başkeşişi

Gherardo II olduğu sanılıyor.

121/ Bir ayağı çukurda olan kişi =

Verona senyörü Alberto della Scala;

oğlu Giuseppe’yi San Zeno’ya papaz

yapmıştır; 10 Eylül 1301'de ölmüştür.

125/ Ruhu bedeninden de bereli,

doğumu bile lekeli = Giuseppe della

Scala’nın bir ayağı aksaktı, ahlak

düşkünüydü ve Alberto della Sca-

la’nın evlilik dışı çocuğuydu.

130/ Yardımıma koşan = Vergilius.

133 Şöyle diyordu ötekilerin peşinden giden ikili:

“Önünde denizin yarıldığı kavim yok oldu,

Şeria, mirasçılarını görmeden önce.

136 Büyük sıkıntıya Ankhises’in oğluyla birlikte sonuna dek dayanamayanlar ise,

onursuz bir yaşam seçmiş oldular kendilerine.”

139 Bu gölgeler, kendilerini göremeyeceğimiz denli uzaklaşınca bizden, zihnimde

yeni bir düşünce belirdi,

142 bu düşünce başka düşüncelere can verdi; birinden birine gidip geldikçe

gözlerimi yumdum büyük bir keyifle,

145 ve düşe dönüştü düşünce.

134/ Önünde denizin yarıldığı kavim

= Musa’nın önderliğinde Mısır’dan

kaçarak Kızıldeniz’i aşan kavim.

134/ Şeria, mirasçılarını görmeden

önce = Şeria ırmağı yasal halkı olan

İsrailoğullarına (mirasçıları) kavuş-

madan önce.

136/ Ankhises’in oğlu = Aineias.

137/ Sonuna dek dayanamayanlar =

Aineias’la birlikte yola çıkıp Si-

cilya’da ondan ayrılarak İtalya’ya git-

meyen ve Roma’nın kuruluşuna ka-

tılmayan Troyalılar.

On dokuzuncu kanto

1 Dünya’ya, kimi kez de Venüs’e

yenik düşen gün sıcağının

ayın ayazını kırmadığı saatlerde,

4 -bilicilerin şafak sökmeden önce doğudan

hâlâ karanlık bir yoldan büyük talihin

geldiğini gördükleri saatlerde-

7 kekeme bir kadın gördüm düşümde,

bacakları çarpıktı, gözleri şaşı,

elleri kesikti, benzi sapsarı.

10 Bakıyordum kadına; gecenin büzdüğü

buz kesmiş ayaklara ellere güneş nasıl can verirse,

bakışlarım da kadının dilini çözdü,

13 ayağa kaldırdı onu kısa sürede

ve sevginin istediği renkleri verdi

o solgun yüzüne.

3 / Ayın ayazını kıramadığı saatlerde

= o dönemde, dünyadan yansıyan

güneş ışınlarının ayı ısıttığına, aydan

dünyaya yansıyan güneş ışınlarının

ise dünyayı soğuttuğuna inanılıyor-

du; bunun gibi, zaman zaman ufukta

görülen Venüs’ün de soğuk getirdiği-

ne inanılırdı.

4/ Biliciler = falcılar, kâhinler.

5/ Büyük talih = Kova takımyıldı-

zının son yıldızları ile Balık takımyıl-

dızının ilk yıldızlarının birlikte gö-

rülmesini biliciler böyle adlan-

dırırdı.

7/ Bir kadın = bu kadın Araf’ın son

üç katında cezalandırılan cimrilik,

pisboğazlık, şehvet günahlarını

simgeler.

16 Kadının böylece dili çözülünce,

öyle güzel şarkılar söylemeye koyuldu ki,

istesem de artık alamaz oldum ondan gözlerimi.

19 “Ben” diyordu şarkı, “güzel bir deniz kızıyım,

denizin ortasında gemicileri şaşırtırım,-

öyle etkilidir ki şarkılarım!

22 Ulikses’i şarkılarım çevirdi serüvenli seferinden;

beni kolay kolay terk edemez yanıma gelen,

öyle büyülerim ki herkesi!”

25 Ağzı daha kapanamamıştı ki,

yanımda kutsal ve aceleci bir kadın belirdi

utandırmak amacıyla onu.

28 “Ey Vergilius, Vergilius, kim bu kadın?” diye sordu, dudak bükerek; Vergilius gözlerini

dürüst kadından ayırmıyordu.

31 Birden öteki kadını kavradı, üstünü parçaladı,

önünü açtı, karnını ortaya çıkarttı,

karından leş gibi bir koku yayıldı, uyandım.

19/ Deniz kızı = güzelliği, etkileyici

sesiyle denizcilerin gönüllerini çele-

rek, onları ölüme sürükleyen, yarı ba-

lık yarı insan mitoloji kişisi (siren).

22/ Ulikses’i şarkılarım çevirdi =

Homeros’un Odysseia destanında

Ulikses (Odysseus) tayfaların

kulaklarını balmumuyla tıkayıp,

kendini de direğe bağlatarak deniz

kızlarından kurtulur; Dante ya

destanın başka bir yorumuna

dayanıyor, ya da deniz kızına yalan

söyletiyor.

26/ Bir kadın = eski yorumcular,

kimliği açıklanmayan bu kadının

mantığın ve aklın simgesi olduğu

görüşünde birleşir; ermiş Lucia,

Beatrice, Meryem olabileceğini öne

sürenler de vardır.

34 Gözlerimi açtım, güzel ustama baktım.

“En az üç kez sana seslendim!” dedi. “Hadi bakalım,

gidip, gireceğin kapıyı bulalım.”

37 Ayağa kalktım, kutsal dağın daireleri

çoktan ışıl ışıl olmuştu, yeni doğan güne

sırtımızı verip, başladık yürümeye.

40 Onun peşinde giderken, düşünceli mi düşünceli,

bedeni köprü kemeri benzeri biri gibi,

benim de alnım öne eğikti;

43 tam o sırada: “Gelin; geçit burada”

diyen bir ses duydum, bu ölüler diyarında

böyle tatlı, böyle sevecen ses duymamıştım daha önce.

46 Kuğu kanadı gibi kanatlarını açarak bize

seslenen, yalçın kayadan iki

duvarın arasından yukarı çıkardı bizi.

49 Sonra kanatlarını çırpıp bizi yelpazeledi,

ardından: “Ne mutlu gözyaşı dökenlere,

ruhlarına erinç dolmakta çünkü” dedi.

52 Meleğin bulunduğu yerin önüne geçtiğimizde:

“Niye gözlerin hep önünde?”

diye, sordu rehberim. Dedim ki:

34/ Güzel ustama = Vergilius’a.

41/ Köprü kemeri benzeri = öne eğik.

43/ Bir ses = meleğin sesi.

49/ Bizi yelpazeledi = Dante’nin

alnından bir P harfi siler.

50/ Ne mutlu gözyaşı dökenlere =

Bkz Kitabı Mukaddes, Matta'ya göre

İncil 5(5) (Beati qui lugent.)

54/ Rehberim = Vergilius.

55 “Yeni gördüğüm bir düş çok etkiledi beni, sarsıldım, kendime gelemiyorum,

durmadan bu düşü düşünüyorum.”

58 Dedi ki: “Yaşlı büyücü kadını görmüşsündür düşünde, bir tek o, gözyaşı döktürüyor üstümüzde;

ondan nasıl kurtulduğunu da anlamışsındır insanın.

61 Bu sana yeter, ayaklarını yere çak;

hadi gözlerini gökyüzüne kaldır, ölümsüz hükümdarın

koca tekerlerle döndürdüğü görüntüye bak.”

64 Şahin nasıl ilkin ayaklarına bakar da, sonra sesin geldiği yana dönüp,

kokusunu aldığı ava doğru uçarsa,

67 öyle olmuştum ben de; kayadan çıkanlara

yol vermek için açılmış yarığı aştım,

bir dönemece ulaştım.

70 Beşinci daireye vardığımızda,

ağlaşan insanlar gördüm burada,

yere uzanmış, yüzükoyun yatmışlardı.

58/ Yaşlı büyücü kadın = dünya

yaratıldığında erkeği baştan çıkartan

kadın (XIV. yy yorumcusu Ben-

venuto’ya göre); cimriliği, pisboğaz-

lığı, şehveti simgeler.

61/ Bu sana yeter = gördüklerinden,

duyduklarından edindiğin deneyim

sana yeter.

61/ Ayaklarını yere çak = Hızlı yürü

anlamına.

63/ Görüntüye bak = Tanrı’nın seni

kendine çekmek için yarattığı gökyü-

züne bak.

73 “Adhaesit pavimento anima mea"

dediklerini duydum, soluya soluya,

öyle hızlı soluyorlardı ki, zor anlaşılıyordu sözleri.

76 “Ey Tanrı’nın sevgili kulları, siz ki, acıları adaletle, umutla hafiflemiş ruhlarsınız,

gösterin bize büyük merdivenin yerini.”

79 “Yerde sürünme cezanız sona erdiyse

ve yolunuzu bulmak istiyorsanız bir an önce,

hep dışınızda olsun sağ köşe,”

82 Ozan isteğini iletmişti,

az önümüzden yukardaki yanıt gelmişti;

sözlerin gizlediği gölgeyi ayırt etmiştim ben de,

85 ustama çevirdim gözlerimi,

o da güler yüzle izin verdi

istek yüklü bakışıma.

88 İstediğim gibi davranma özgürlüğüne kavuşunca,

sözleriyle dikkatimi çekmiş olan yaratığın

yanına gittim, dedim ki:

73/ Adhaesit pavimento anıma mea =ruhum toprağa yapıştı; bir mezmur dizesi; Bkz Kitabı Mukaddes, Mezmurlar 119(25).

79/ Yerde sürünme cezanız sona erdiyse = konuşan papa Adriano V, Dante’nin canlı olduğunu bilmediği için, buraya ceza çekmeye geldiğini sanıyor; asıl adı Ottobuono de’ Fieschi olan bu papa 12 Temmuz 1276 ile ölüm tarihi olan 18 Ağustos 1276 arasında 38 gün papalık yapmıştır.

81/ Hep dışınızda olsun sağ köşe = yürürken boşluk sağınızda, yamaç solunuzda kalsın.

84/ Sözlerin gizlediği gölgeyi = konuşanı.

85/ Ustama çevirdim gözlerimi = konuşan ruhla konuşmak istediğini gözlerinden okusun diye Vergilius'a bakar.

87/ İstek yüklü = konuşma isteği yüklü.

91 “Ey ruh, sen ki ağladıkça olgunlaşmaktasın, ve bu çileyi çekmeden Tanrı’ya kavuşamazsın,

hatırım için biraz ara ver çektiğin çileye.

94 Kim olduğunu söyle bana,

niçin sırtınızı gökyüzüne döndüğünüzü de,

canlı olarak geldiğim yerden bir isteğin varsa onu da.”

97 “Gerimizi niçin gökyüzüne döndüğümüzü

öğreneceksin” dedi, “ama daha önce bil ki,

scias quod ego fui successor Petri.

100 Siestri ile Chiavari arasında

güzel bir ırmak vardır,

soyum adını bu ırmaktan alır.

103 Büyük cüppenin, çamurdan korumak isteyene ne denli ağır olduğunu üstümde sınadım bir ayı aşkın zamandır,

bu yükün yanında her yük, tüy gibi kalır.

106 Doğru yolu bulmam geç oldu ne yazık ki!

Ama çoban olunca Roma’ya,

öğrendim yalanın ne anlama geldiğini.

109 Kalbimin durulmayacağını anladım orada, yaşamda daha yukarı çıkılamayacağını da;

böylece doğdu içimde bir başka sevgi.

99/ Scias quod ego fui successor Petri = Petrus’un ardılı (papa) olduğumu bil.

100/ Siestri ile Chiavari = Liguria’daki Sestri ile Chiavari kasabaları; aralarından Lavagna ırmağı geçer; Fieschi ailesinin (Adriano V’in ailesi) bireyleri Lavagna Kontu sanını taşıyorlardı.

107/ Çoban = papa.

110/ Yaşamda = yeryüzü yaşamında.

111/ Bir başka sevgi = sonu olmayan

yaşam (ölümden sonra yaşam) sevgisi.

112 O zamana dek cimri mi cimri, Tanrı’dan uzak düşmüş soysuz bir ruhtum;

gördüğün gibi cezamı çekiyorum şimdi.

115 Doğru yolu bulan ruhların çarpıldıkları ceza cimriliğin ne olduğunu gösteriyor açıkça,

cezanın daha büyüğü yok bu dağda.

118 Yeryüzü nesnelerine bağlı gözlerimiz

hiç yönelmediği için yukarıya,

adalet yere çeviriyor onları burada.

121 Cimrilik söndürdüğü için iyiliğe yönelik

sevgimizi, iyilik yapmayı öğrenememiştik,

bu nedenle adalet, ellerimiz ayaklarımız bağlı

124 tutmakta burada bizi;

kıpırdamadan yerde yatacağız böyle,

adalet dağıtan uygun gördüğü sürece.”

127 Onunla konuşmak için yere eğilmiştim; ben konuşur, o da dinlerken beni

saygılı duruşumu görünce dedi ki:

130 “Niçin böyle eğiliyorsun ki?”

Dedim ki: “Öyle saygıdeğersiniz ki,

ayakta durmak rahatsız ediyor beni.

135/ Aynı gücün = Tanrı’nın.

133 “Ayaklarını doğrult, ayağa kalk kardeş!” dedi;

“yanılgıya düşme, ben de senin gibi,

aynı gücün kuluyum.

136 İncil’deki kutsal Neque nubent deyimini

iyi anladınsa eğer, kavraman gerekir

böyle konuşmamın nedenini.

139 Daha fazla kalmanı istemiyorum, git şimdi; çünkü burada bulunman, söylediğin şeyi

olgunlaştıran gözyaşlarımı engellemekte.

142 Alagia adında bir yeğenim var yeryüzünde, iyi kızdır, dilerim bizimkiler benzetmez kendilerine;

tek varlığım o, yeryüzünde.”

136/ Neque nubent = kocaya veril-

mezler; yedi erkek kardeşle sırayla

evlenmiş olan bir kadının kıyamette

durumunun ne olacağı sorusuna İsa:

kıyamette onlar ne evlenirler ne de

kocaya verilirler, ancak gökte olan

melekler gibidirler yanıtını verir

(Kitabı Mukaddes, Matta'ya göre Incil,

22/30); Kilise ile papa (= kilisenin

kocası) arasındaki birleşme de,

papanın ölümüyle sona erer.

140/ Söylediğin şeyi = çekmesi

gereken çile.

142/ Alagia = Adriano V’in yeğeni,

Niccolo dei Fieschi’nin kızı ve Mo-

roello Malaspina’nın karısı; iyilik-

severliğiyle ünlüdür.

144/ Tek varlığım o, yeryüzünde =

benim için ancak o dua edebilir.

Yirminci kanto

1 Bir arzu karşı koyamaz kendinden güçlü arzuya;

daha doygunluğa ulaşmamış süngeri

çekip sudan çıkardım, hoş görünmek için ona.

4 Bir adım attım; rehberim daracık bir surda

mazgallar boyunca ilerler gibi

yürüdü kayanın geçit veren yanında;

7 çünkü, dünyayı kaplayan kötülüğü damla damla

gözlerinden akıtan bu insanlar

yığılmıştı geçidin öbür yanına.

10 Doymak bilmeyen açlığını bastırmada

öteki hayvanlardan daha becerikli

kocamış kurt, lanet olsun sana!

13 Ey, döndükçe yeryüzündeki her şeyi

düzenlediğine inandığım gökyüzü, bu kurdu sürecek,

ne zaman yeryüzüne gelecek?

3/ Çekip sudan çıkardım = Adriano

V’in isteğine karşı gelemeyip (arzu

karşı koyamaz kendinden güçlü ar-

zuya), istemeyerek de olsa (doygun-

luğa ulaşmamış süngeri) oradan ayrıl-

dım (çekip sudan çıkardım).

4/ Rehberim = Vergilius.

7/ Dünyayı kaplayan kötülüğü = cimriliği.

12/ Kocamış kurt = cimrilik simgesi

dişi kurt; Bkz Cehennem I(51).

13/ Döndükçe yeryüzündeki her şeyi

düzenlediğine = gökteki nesnelerin

deviniminin yeryüzündeki olayları da

düzenlediğine inanılıyordu.

14/ Bu kurdu sürecek = tazı; Bkz Cehennem 1(101).

16 Ölçülü, ağır adımlarla yürüyorduk ikimiz de, yakınıp gözyaşı döken gölgelere

bakıyordum ben, yüreğim ezile ezile;

19 önden gelen bir ses çarptı kulağıma,

doğum sancısı çeken kadın sesi gibi iniltiliydi,

“Sevgili Meryem!” demekteydi;

22 şöyle sürdürdü sözlerini: “Kutsal emanetini

bıraktığın barınağın da doğruladığı gibi,

çok yoksulsun sen, belli ki.”

25 Daha sonra kulağıma şu ses geldi:

“Ey yiğit Fabrizio, yoksul ama erdemli

olmayı yeğledin haram varsıllığa.”

28 Bu sözler öyle hoşuma gitmişti ki,

hangi görüntüden geldiğini

öğrenmek için öne doğru gittim.

31 Namuslarına gölge düşmesin diye,

Niccolo’nun kızlara gösterdiği cömertlikten de

söz ettiğini işittim.

34 “Ey bu güzel sözleri söyleyen ruh” dedim,

“bana kim olduğunu söyle, bir de

bu övgüleri niçin tek başına yinelediğini.

22/ Kutsal emanetini = karnında

taşıdığı İsa’yı.

23/ Bıraktığın barınağın = Meryem’in İsa’yı doğurduğu ahır.

26/ Fabrizio = dürüstlüğüyle ünlü Romalı konsül (İÖ 282); yoksulluk içinde ölmüş, cenaze parası olmadığı

için cenazesini devlet kaldırmıştır.

32/ Niccolo = Katolik ve Ortodoks kiliselerinin ermiş saydığı Barili din adamı; yoksul olduğu için evlendiremediği üç kızını satmaya kalkışan bir babanın penceresinden üst üste üç gece birer kese altın atarak, kızlara çeyiz düzülmesini sağladığına inanılır.

37 Sonuna yaklaşan o yaşamın kalan yolunu tamamlamak için dönebilirsem geri,

karşılıksız bırakmam sözlerini.”

40 “Oradan yardım beklediğimi sanma” dedi,

“ama daha ölmeden yüzünde ışıyan güzellik adına

yanıt vereceğim sorduğun soruya.

43 Hıristiyan dünyasına hüzün getiren,

kırk yılda bir iyi meyve veren

ağacın kökü oldum ben.

46 Douai, Lille, Gand ve Bruges becerebilselerdi

çoktan alınmış olurdu öçleri;

her şeyi yargılayandan bunu bekliyorum şimdi.

49 orada bana Hugues Capet derlerdi;

şu ara Fransa'yı yöneten Philippe’ler, Louis’ler,

hep benden dünyaya geldi.

52 Paris’te kasaptı babam,

kül rengi giysiye bürünen biri dışında

eski krallar kalmayınca ortada,

37/ O yaşamın = yeryüzü yaşamının.

38/ Geri = yeryüzüne.

39/ Karşılıksız bırakmam = senin için dua ederim.

45/ Ağacın kökü oldum ben = Fransa’daki Capétiens hanedanının kurucusu Hugues Capet konuşuyor.

46/ Douai, Lille, Gand ve Bruges =Güzel Philippe ile Charles de Valois’nın uğrunda yıllarca savaştıkları Flaman kentleri.

48/ Her şeyi yargılayandan = Tanrı’dan.

50/ Philippe’ler, Louis’ler = Capet’nin soyundan gelen dört Philippe ve beş Louis 1108 ile 1316 arasında Fransa kralı olmuştur.

52/ Kasaptı babam = Hugues Capet soylu bir aileden gelmekle birlikte, Dante o sırada yaygın bir söylentiyi benimseyerek bir kasabın oğlu yapıyor onu.

53/ Kül rengi giysiye bürünen = manastıra kapanıp, din adamı olan; bu kişinin Louis V'in amcası Charles olduğu sanılıyor.

54/ Eski krallar kalmayınca ortada = Karolenj hanedanı Louis V’in ölümüyle sona erip, amcası Charles da tutuklanınca (Dante, Charles’ın manastıra kapandığını sanıyor) taht sahipsiz kaldı.

55 yönetimin dizginleri elime geçti, bu güce dostlar da eklenince

oğlumun başı seçildi

58 sahipsiz kalan taca, öyle ki,

oğlumla başlamış oldu

kemikleri kutsananlar dizisi.

61 Provence’ın büyük drahoması

utançtan yoksun kılmadan önce onları,

ardıllarım değerli olmasa da, kötülükleri yoktu,

64 Bu olaydan sonra yalana, kaba güce başvurdular haydutluğa başladılar; sonra da cereme diye

Ponthieu, Normandiya ve Gaskonya’yı aldılar.

67 Charles İtalya’ya geldi, Curradino’yu kurban etti,

ardından ceza verdi,

Tommaso’yu göklere gönderdi.

60/ Kemikleri kutsananlar dizisi = Reims piskoposunun taç giyme töreni sırasında yaptığı kutsamaya gönderme.

61/ Provence’ın büyük drahoması = büyük servet sahibi Provence kontu Raymond Beranger’nin ölümünden sonra Louis IX kontun dört kızının en büyüğü ile, kardeşi Charles B'Anjou da kontun bir başka kızıyla evlenir; böylece iki kardeş Provence eyaletine sahip olur.

66/ Ponthieu, Normandiya ve Gaskonya = Philippe II 1202’de İngiltere’den Gaskonya’yı Güzel Philippe ise 1295’de Ponthieu ve Normandiya’yı ele geçirdi.

67/ Charles = Louis IX’un kardeşi Charles d’Anjou; İtalya’ya gelip Sicilya kralı oldu; Tagliacazzo savaşında İsveç kralı Curradino’yu yenilgiye uğratıp tutsak aldı ve boynunu vurdurttu.

69/ Tommaso’yu göklere gönderdi = Aquino’lu San Tommaso’yu 1274’te Charles d’Anjou’nun zehirlettiğine ilişkin söylentiye gönderme yapılıyor.

70 Çok geçmeden, görmekteyim bunu,

Fransa’dan başka bir Charles çıkacak,

hem kendini, hem soyunu daha iyi tanıtacak.

73 Oradan silahsız ayrılacak,

elinde yalnız Yahuda’nın cirit oynadığı mızrak olacak,

saplanıp Floransa’nın karnını deşecek bu mızrak.

76 Ama bu yoldan eline toprak geçmeyecek,

yalnızca utanca, günaha bürünecek,

verdiği zararı azımsadıkça, büründükleri ağır çekecek.

79 Gemisinde tutsak düşen ötekine gelince,

görüyorum işte, tutsak satan korsanlar gibi,

öz kızını pazarlayıp çıkar elde edecek.

82 Ey cimrilik, öyle tutsak ettin ki soyumu kendine,

sevmez oldular kendi çocuklarını bile,

elinden daha ne kötülük gelir ki?

85 Yapılanlar, yapılacaklar küçümsenmesin diye,

zambağın Alagna’ya girdiğini,

İsa’nın vekilinin tutsak edildiğini görüyorum.

71/ Başka bir Charles = Güzel Philippe’in kardeşi Charles de Valois; barış elçisi olarak (silahsız) geldiği Floransa’da hileyle (Yahuda’nın cirit oynadığı mızrak) Papa yandaşlarının üstün gelmesini sağlamıştır (1301).

78/ Verdiği zararı azımsadıkça = işlediği günahı önemsemediği oranda büyük cezaya çarptırılacak.

79/ Öteki = Napoli açıklarında Aragon donanması karşısında yenilgiye uğrayarak tutsak düşen Charles d’Anjou II; Charles d’Anjou’nun oğludur.

86/ Zambağın Alagna’ya girdiğini = Fransa kralı Güzel Philippe 7 Eylül 1303’de adamlarını (zambak Fransa krallarının simgesiydi) Alagna’ya (bugünkü Anagni) göndererek papa Bonifazio VIII’i tutuklatmıştı.

87/ İsa’nın vekili = papa.

88 Yeni Pilatus’u da görüyorum,

öyle acımasız ki doymak bilmiyor,

yetkisi olmadan aç teknesini Tapınak’a götürüyor.

94 Ey efendim benim,

öfkeni yumuşatan gizli öcün gerçekleştiğini

görme sevincine ne zaman erişeceğim?

97 Bilgi edinmen için seni bana gönderen

Kutsal Ruh’un biricik eşiyle ilgili sözlerim

gün boyunca ettiğim

100 duaların karşılığı; ama bastırınca gece, bunun tam karşıtı sesler

gelir gündemimize.

103 O zaman, doymak bilmez altın hırsı yüzünden, ihanet eden, hırsız olan, babasını öldüren

Pygmalion’u anarız hep birlikte;

106 duyanları güldüren

aç gözlü isteği yüzünden

cimri Midas’ın başına gelenleri anarız.

88/ Yeni Pilatus = Güzel Philippe.

88/ Pilatus = İsa’yı ölüme çarptıran Romalı prokurator Pontius Pilatus.

90/ Aç teknesini Tapınak’a götürüyor = Güzel Philippe’in yargı kararı olmadan Templier (Temple = tapınak) şövalyelerinin kurdukları tarikatı kapatıp hâzinelerine el koymasına (1314) gönderme yapılıyor.

98/ Kutsal Ruh’un biricik eşi = Meryem.

105/ Pygmalion = servetini ele geçirmek için kızkardeşinin kocasını öldürten Tyr kralı.

108/ Midas = Frigya kralı; Bakkhos’dan, dokunduğu her nesnenin altına dönüşmesi iznini almış ama bu kez de yiyeceksiz kalmıştır; Bkz Ovidius, Metamorphoseis Xl(85).

109 Ganimeti yürüten, bu yüzden burada da Yeşua’nın öfkesini çeken

Akan çılgınını da anımsarız,

112 Sonra Safira ile kocasını suçlarız;

Heliodorus’un yediği tekmeleri alkışlarız;

Polydoros’u öldüren Polymnestor da

115 utanç içinde dolaşıyor bu dağda;

bir de ‘Crassus söyle: altının tadı nasıl geliyor ağza?’

diye haykırırız.

118 Kimi kez bağırır, kimi kez mırıldanırız

bizi mahmuzlayan dürtünün hızlı ya da

ağır adım attırmasına göre:

121 az önceki gündüz övgüsünde

tek başıma değildim; ama bu çevrede

benden başka sesini yükselten yoktu.”

124 Onun yanından ayrılmıştık,

gücümüz elverdiğince

yürümeye koyulmuştuk ki,

111/ Akan = Jericho’yu alan Yahudilerin ele geçirdikleri ganimetin bir bölümüne el koymaya kalktığı için Yeşua’nın taşa tutturarak öldürttüğü kişi.

112/ Safira ile kocası = havarilerin topraklarını satıp, paranın bir bölümünü kendilerine ayıran, Petrus olayı yüzlerine vurunca düşüp ölen karı koca (Hananya ile Safira); Bkz Kitabı Mukaddes, Resullerin işleri 5(1).

113/ Heliodorus = Kudüs tapınağını soymaya gitmiş, birden ortaya çıkan bir atlı tarafından kovalanmıştır.

114/ Polydoros = Priamos'un oğlu; Trakya kralı Polymnestor tarafından öldürülmüştür; Bkz Euripide, Hekabe.

116/ Crassus = çok varlıklı, ama cimriliğiyle ünlü Romalı yönetici Marcus Licinius Crassus; Part kralı Hyrodes’le yaptığı savaşta ölmüş, Hyrodes, ölüsünün ağzından erimiş altın akıtmıştır.

127 dağın devrilir gibi sallandığını duydum; her yerim buz kesti,

sanki ölmeye götürüyorlardı beni.

130 Hiç kuşkum yok, Delos böyle titrememişti Latona buraya yuvalanıp da

göğün iki gözünü doğurduğunda.

133 Sonra dört bir yandan bir uğultu yükseldi, öyle güçlüydü ki, ustam yanıma geldi,

“Ben rehberlik ettikçe, sakın korkayım deme” dedi.

136 Bize yakın olanların sesleri seçiliyordu, anlayabildiğime göre hepsi

“Gloria in excelsis Deo" diyordu.

139 Kıpırdamadan, boşlukta salınır gibi,

sallantının ve ilahinin bitimine dek durduk,

tıpkı bu ilahiyi ilk duyan çobanlar gibi.

142 Sonra kutsal yolumuza koyulduk,

bir yandan da, yeniden gözyaşı dökmeye başlayan

gölgelere bakıyorduk.

130/ Delos = Ege denizinde küçük bir ada.

131/ Latona = Jüpiter’den gebe kalan

Latona, Jüpiter’in bir deprem

sonucunda yarattığı Delos adasına

sığınarak ikizleri (göğün iki gözü)

Diana (ay tanrıçası) ile Apollon’u

(güneş tanrısı) burada dünyaya ge-

tirir.

134/ Ustam = Vergilius;

138/ Gloria in excelsis Deo = melek-

lerin İsa’nın doğuşunu muştularken

söyledikleri ilahi: şükürler olsun en

yücelerdeki Tanrı’ya.

141/ İlk duyan çobanlar = melekler

doğum haberini çobanlara haber ver-

mişlerdi; Bkz Kitabı Mukaddes, Luka’ya göre Incil 2(9)

145 Belleğim yanıltmıyorsa beni, hiçbir bilgisizlik daha önce

bunca öğrenme isteği uyandırmamıştı bende,

148 daha iyi anlıyorum bunu, düşündükçe şimdi; o telaşta soru sormaya kalkamıyordum,

tek başıma da hiçbir şey göremiyordum:

151 çekingen, düşünceli yürüyüp gidiyordum.

Yirmibirinci kanto

1 Samiriyeli saf kadının istediği

suyun dışında hiçbir şeyin dindiremeyeceği

doğal susuzluğum kemiriyordu yüreğimi,

4 ruhların biriktiği yolda izlerken rehberimi,

işlenen günahların bedeli

acıyla dolduruyordu yüreğimi.

7 Luka, mezardan yeni çıkan Isa’nın iki kişiye

göründüğünü yazar ya,

işte birden bir gölge çıktı, bizim de karşımıza,

10 arkamızdan geliyordu, ayaklarının dibinde

yatan gölgelere bakıyordu;

biz onu görmemiştik, ancak “Tanrı erinç versin size!”

1/ Samiriyeli saf kadın = İsa, Yakup’un kuyusundan su çeken bir kadından su isteyince, Yahudilerin Samiriyelilerle iş

yapmadığını bilen kadın: “Sen Yahudi, ben Samiriyeli bir kadınım nasıl benden su istiyorsun?” der; İsa da “Ver bana içeyim diyenin kim olduğunu bilseydin, sen ondan isterdin, o da sana diri su (bir daha susatmayan su) verirdi” der; Bkz Kitabı Mukaddes, Yuhanna’ya göre Incil 4(6).

3/ Doğal susuzluğum = gerçeği öğrenme isteğim.

4/ Rehberimi = Vergilius’u.

5/ İşlenen günahların bedeli = çekilmekte olan çile.

7/ İsa’nın iki kişiye göründüğünü = ölüp dirildikten sonra (mezardan yeni çıkan) İsa’nın Emmaus köyünün yolunda kendilerine göründüğü iki kişi; Bkz. Kitabı Mukaddes, Luka'ya göre İncil 24(13).

13 diye seslenince varlığını sezmiştik.

Hemen başımızı çevirdik,

Vergilius gerektiği gibi selam verdi ona.

16 Sonra dedi ki: “Beni sonsuz sürgüne

gönderen haklı mahkeme

umarım seni gönderir Cennet’e!”

19 “Nasıl olur!” dedi o, biz hızlı yürümekteydik:

“Tanrı’nın istemediği gölgelerseniz

bu merdivenlerden nasıl çıkabildiniz?”

22 Ustam dedi ki: “Yanımdakinin yüzüne meleğin çizdiği işaretlere

bakarsan onun da cennetlik olduğunu anlarsın.

25 Ama Klotho’nun her birimiz için

ördüğü örgünün ipliğini

gece gündüz büken kız, biteremediği için örekeyi

28 senin ruhunun da, benim ruhumun da kardeşi

onun ruhu, yukarıya tek başına gelemezdi,

çünkü bizim gibi göremiyor gözleri.

17/ Haklı mahkeme = Tanrı’nın

yanılmaz yargısı.

22/ Ustam = Vergilius.

22/ Yanımdakinin = Dante’nin.

23/ Meleğin çizdiği işaretler = Dan-

te’nin alnında kalan üç P harfi.

25/ Klotho = Zeus’la Themis’in yaşa-

mı düzenleyen kızları Moira’lardan

biri; Moira’lardan Klotho örekeyi

tutar, Lakhesis yaşam ipliğini büker,

Atropos ise bu ipliği keserek ölümü

sağlar.

30/ Bizim gibi göremiyor gözleri = ölü

olmadığı için, çevresini bizim gibi

göremiyor.

31 Bu nedenle, ona yol göstereyim diye Cehennem’in kocaman ağzından saldılar beni,

yol göstermeyi sürdüreceğim elimden geldiğince.

34 Eğer biliyorsan dağın niçin böyle sarsıldığını, nemli eteklerinin niçin böyle haykırdığını,

söyleyiver bu nedeni bize.”

37 Bu soru arzumun ipliğini

sanki iğneye geçirmişti,

umut susuzluğumu biraz olsun dindirmişti.

40 Gölge söze girdi: “Bu dağın düzenini bozan, sıra dışı bir şey

söz konusu değildi.

43 Beklenmedik bir değişiklik olmaz burada:

ne olursa, nedeni yine göğün kendisidir,

başka hiçbir şey değildir.

46 Bu nedenle, küçük merdivenin yukarısında

ne yağmur, ne dolu, ne kar yağar,

burada ne şimşek çakar,

49 burayı ne kırağı, ne çiy kaplar,

ne ince, ne kalın bulut sarar,

ne de yeryüzünde hep ülke değiştiren Thaumas’ın kızı:

32/ Cehennem’in kocaman ağzı = Limbus.

33/ Elimden geldiğince = Vergilius,

sırası geldiğinde rehberliği Beatri-

ce’ye bırakacaktır.

38/ Sanki iğneye geçirmişti = Vergi-

lius tam istediğim gibi bir soru sormuştu.

40/ Bu dağın = Araf’ın.

44/ Nedeni yine göğün kendisidir =

Araf’ta doğa olayları yoktur, ancak

göksel olaylar meydana gelir.

46/ Küçük merdiven = Araf ın giri-

şindeki üç basamak; Bkz Araf IX (77).

51/ Thaumas’ın kızı = tanrıların, gökkuşağı aracılığıyla inip çıkan elçisi (İris); Thaumas ile Elektra’nın kızı olan İris gökkuşağını simgeler.

52 sözünü ettiğim ve Petrus’un adamının ayaklarının bastığı üç basamağın

üstüne kuru buhar da erişmez.

55 Daha aşağıda, dağ az çok titrer belki;

ama burada, nedendir bilinmez,

yer içinde gizli rüzgârın etkisiyle hiç titremez.

58 Ancak bir ruh arınıp da göklere

yükselmeye hazır duruma gelince

titrer; bir de çığlık eklenir bu titremeye:

61 Arınan ruh özgür bulunca kendini,

yer değiştirmek ister kendi isteğiyle,

bu istektir arınmanın tek belirtisi.

64 Kuşkusuz ruh daha önce de özgürleşmek ister,

ama ona günah işleten, Tanrı’nın adaletinin şimdi

çile çektirdiği istek, bunu engeller.

67 İşte beş yüz yılı aşkın bir süredir bu çileyi

böyle yatarak çeken ben, şimdi içimde

daha iyi bir yer isteği duyumsadım özgürce:

52/ Petrus’un adamının = meleğin.

54/ Kuru buhar = Aristoteles fiziğine

göre yağmur, şimşek, deprem gibi

doğa olaylarına yerin saldığı bir bu-

har yol açar.

57/ Yer içinde gizli rüzgâr = deprem.

60/ Çığlık = ilahi.

66/ Bunu engeller = Dante’ye göre

insanın asal isteği Tanrı’ya kavuş-

maktır (ruh daha önce de özgürleş-

mek ister), ne var ki insana yeryü-

zünde günah işletmiş olan geçici

isteklerin çekmesi gereken ceza bunu

engeller.

69/ Daha iyi bir yer = Cennet.

70 işte bu nedenle, depreme ve

inançlı ruhların kendilerini yanına aldırması için

Tanrı’ya yakarmalarına tanık oldun sen de.”

73 Böyle bitirdi sözlerini, insanın susadığı ölçüde

içtiği sudan tat alması gibi,

bu sözlerden aldığım keyfi anlatamam size.

76 Bilge rehberim dedi ki: “Sizi saran ağı,

bu ağdan nasıl çıkıldığını, dağın niçin sarsıldığını,

niçin ilahi söylendiğini anlıyorum şimdi.

79 Ne olur artık kim olduğunu söyle,

yüzyıllar boyunca niçin böyle yerde

yattığını açıkla sözcüklerinle.”

82 “Yiğit Titus’un, ulu yöneticinin desteğiyle,

Yahuda’nın sattığı kanın aktığı

yaraların öcünü aldığı dönemde

85 oradaydım ben de” diye, ruh yanıt verdi,

“en kalıcı, en onurlu adı taşıyordum,

çok ün kazanmıştım, ama daha inanca ulaşmamıştım,

88 öyle tatlıydı ki türkümün sesi,

Toulouse’lu olmama bakmayıp, Roma çağırdı beni,

mersin dallarıyla donattı alnımı.

76/ Bilge rehberim = Vergilius.

82/ Titus = Roma imparatoru; İS 70

yılında Kudüs’ü ele geçirerek, Yahu-

dilerden İsa’nın öldürülmesinin (Ya-

huda'nın sattığı kanın) öcünü almış

olur.

82/ Ulu yöneticinin = Tanrı’nın.

86/ En kalıcı, en onurlu adı taşı-

yordum = şairdim.

87/ İnanca ulaşmamıştım = Hıristiyanlığı kabul etmemiştim.

89/ Toulouse’lu olmama = Dante hataya düşüyor, Napolili şair Publius Papinius Statius’un doğum yerini, dilbilimci Statius’un doğum yeri (Toulouse) ile karıştırıyor.

91 Statius derler insanlar orada hâlâ bana: Thebai’ye, ardından Akhilleus’a övgüler düzdüm,

ama ikinci yükü taşırken yenik düştüm.

94 Benim tutkumu da, binlerce ozanı tutuşturan kutsal alevin kıvılcımları

ateşlemişti; Aeneis’ten söz ediyorum,

97 şiirimin anası, süt anası bu destan:

olmasaydı bu destan,

şiirimin olmazdı hiçbir ağırlığı.

100 Ve Vergilius’un yaşadığı dönemde

yaşayabilmek için yeryüzünde,

seve seve bin yıl daha kalırdım bu sürgünde.”

103 Bana döndü Vergilius bu sözler üzerine,

“Sus!” der gibiydi yüzüyle sessizce;

ne yazık ki insan yerine getiremiyor her istediğini;

106 kahkaha ile gözyaşı öyle yakından izler ki ikisinin de kaynaklandığı duyguyu,

dürüst bir kişi kullanamaz istencini.

109 İşte ben de gülümsedim, göz kırpar gibi; bunun üzerine gölge sustu, düşünceyi en iyi

yansıtan gözlerimin içine baktı;

91/ Statius = birinci yüzyılda yaşayan Napolili şair Publius Papinius Statius; Thebai’yi konu alan uzun şiirinin ardından Akhilleus’a öven Achilleid’i bitiremeden ölmüştür (ikinci yükü taşırken yenik düştüm).

102/ Bu sürgünde = Araf’ta.

108/ istencini = iradesini.

112 ve: “Umarım, çaban mutlu sona erişir” dedi,

“ama söylesene, yüzün az önce

niçin gülümsedi bana öyle?”

115 İki ateş arasında kalmıştım şimdi: biri susmamı istiyordu, öteki söylememi;

iç çektiğimi gören ustam hemen anladı beni,

118 “Çekinme konuş” dedi,

“konuş, bunca ısrarla sorduğu şeyi

söyleyiver ona.”

121 Dedim ki: “Ey yaşlı ruh, şaşırdın belli ki, gülümsediğimi görünce;

ama bitmedi, daha da şaşırtacağım seni.

124 Gözlerimi yükseklere götüren kişi

sana insanların, tanrıların türküsünü söyleten

Vergilius’un ta kendisi.

127 Başka şeye bağladınsa gülümseyişimin nedenini, yanılmaktasın bil ki,

tek neden, onunla ilgili sözlerindi.”

130 Ustamın ayaklarına kapanmak için eğilmişti ki, ustam şunları dedi: “Kardeş eğilme,

karşında gördüğün de, senin gibi bir gölge.”

133 Ruh doğrulup yanıt verdi:

“Unutup içimizin boş olduğunu

katı sandığıma göre gölgelerimizi

136 anla içimde senin için yanan ateşi.”

131/ Ustam = Vergilius.

130/ Ustamın = Vergilius’un.

Yirmi ikinci kanto

1 Alnımdaki bir izi daha silen

bizi altıncı daireye getiren

melek artık geride kalmıştı;

4 ne mutlu adalete susamış olanlara demiş,

başka bir şey eklememiş,

“sitiunt" ile sona erdirmişti sözlerini.

7 Bana gelince, öbür geçitlere göre hafiflemiştim,

hızlı yürüyen ruhların peşinde

zorlanmadan yukarıya gitmekteydim.

10 Vergilius Söze girdi: “Erdemle tutuşan bir sevgi,

tutuşturur hep başka bir sevgiyi,

yeter ki dışarı vursun alevi;

13 Juvenal, Cehennem’in Limbus’una

inip de, senin bana sevgini iletir iletmez

öyle bir sevgiyle bağlandım ki sana,

1/ Bir izi = P harfini.

6/ Sitiunt = susamış olanlar; İsa’nın

ne mutlu adalete susamış olanlara,

çünkü onlar doyurulacaklar sözle-

rinden alıntı; Bkz Kitabı Mukaddes,

Matta’ya göre Incil 5(6).

7/ Hafiflemiştim = çünkü alnındaki

günah işaretlerinden biri daha silin-

mişti.

13/ Juvenal = Statius’un çağdaşı

Latin taşlama şairi Decius Junius

Juvenal (47-130).

16 hiç kimse görmediği bir kişiyi böyle bir sevgiyle sevemez,

bu nedenle bu merdiven çok kısa gelecek bana.

19 Aşırı özgürlük dizginimi gevşetiyorsa, bir dost olarak beni bağışla,

dostum gibi davran söyle bana:

22 çabanla eriştiğin bunca bilgeliğin yanı sıra,

nasıl oldu da yüreğinin içinde

cimrilik de yer bulabildi kendine?”

25 Bu sözlere Statius önce gülümsedi,

ardından şu yanıtı verdi:

“Söylediklerin, bana sevginin göstergesi.

28 Gerçekten de, kimi kez insan haksız yere

kuşkuya düşer gördüklerinden, bunun nedeni

saklı kalmasıdır asıl gerçeklerin.

31 Sorundan anlıyorum ki, belki de

bu dairede gördüğün için beni

cimri olduğumu sandın öbür yaşamda.

34 Oysa bil ki, cimrilik yanımdan bile geçmedi,

binlerce ay cezaya çarptıran beni,

cimriliğin tam tersi.

37 Senin, insan soyunu azarlar gibi

kaleme aldığın: ‘Ey kutsal altın hırsı,

niçin ölümlülerin iştahını

25/ Statius = Bkz Âraf XXI(90)

38/ Ey kutsal altın hırsı = Ver-

gilius’un Aeneis’de altın hırsını

aşağılamak için yazdığı dizeler.

40 yönlendirmiyorsun?’ dizelerini

okuyup da, düzeltmeseydim kendimi,

Cehennem’de olurdum ben de şimdi.

43 Böylece ellerimizin gereğinden fazla açılabildiğini

para harcayabildiğimizi öğrendim, tövbe dedim,

öbür kötülüklere dediğim gibi.

46 Kafası kazılı dirilecek kim bilir kaç kişi,

yaşamının sonunda bile

bu günahtan pişman olmadığı için!

49 Bil ki, bir günahın tam tersi

bir günah, onunla bir arada

kendi kökünü de kurutur burada;

52 ben burada cimrilerle bir arada

arındım ama, çektiğim cezanın nedeni

cimriliğin tam tersi.”

55 “Peki ama, İokaste’ye çifte acı

tattıran amansız savaşı anlattığında”

dedi çobanıl şiirlerin ozanı,

46/ Kafası kazılı dirilecek = savur-

ganların kıyamet günü mezarların-

dan kafaları kazılı olarak çıkacak-

larını vurguluyor; Bkz Cehennem VII(57).

49/ Tam tersi = savurganlık.

55/ lokaste’ye çifte acı tattıran

amansız savaş = Oedipus’un öz anası

İokaste’den dünyaya gelen ikiz oğul-

ları Polyneikes ile Eteokles arasın-

daki savaş.

57/ Çobanıl şiirlerin ozanı = Ver-

gilius; Vergilius’un Bucolica (Çobanıl

Şiirler) adlı yapıtına gönderme yapı-

lıyor.

58 “Klio’nun sazının telleri,

daha inanca ulaşmadığını doğrulamakta,

onsuz yapılan iyilikler eksik kalır oysa.

61 Eğer böyleyse, hangi güneş, hangi meşale

aydınlattı da seni, daha sonra kalkıp da

yelken açtın Balıkçı’nın yoluna?”

64 Dedi ki: “İlk sen götürdün beni

Parnassus’a, pınarından içeyim diye,

Tanrı’dan sonra ilk sen aydınlattın beni.

67 Gece yürürken arkasında taşıdığı meşale

kendisi yerine peşindekileri

aydınlatan biri gibiydin sen:

70 ‘yüzyıl değişiyor, adalet geri geliyor,

insanlık çağı başlıyor,

yeni bir kuşak iniyor göklerden’ dediğinde.

73 Senin yüzünden şair oldum, Hıristiyan oldum:

çizdiğim resmi daha iyi göresin diye

boyuyorum onu ellerimle.

58/ Klio = tarih yazarlarına esin veren peri (Musa).

58/ Sazının telleri = Statius'un şiirleri

59/ Daha inanca ulaşmadığını = Hıristiyan olmadığını.

60/ Onsuz yapılan iyilikler eksik kalır yoksa = Vergilius Katolik Kilisesi dışında kurtuluş olmadığı görüşünü vurguluyor.

61/Güneş = tanrısal esin.

61/ Meşale = insan aklı.

63/ Balıkçı = İsa’nın havarilerinden (ruh avcısı) Petrus.

65/ Parnassus = şiir tanrısı Apollon ile Musa’lara (esin perileri) adanmış dağ.

65/ Pınarından içeyim diye = şair olayım diye.

70/ Yüzyıl değişiyor = Vergilius'un Augustus dönemini öven şiirinden alıntı; ortaçağda bu dizeler İsa’nın doğumunun habercisi olarak yorumlanmıştı.

74/ Daha iyi göresin diye = Hıristiyan olduğuma inanman için.

76 Yeryüzü, sonsuzluk ülkesinin elçilerinin yaydıkları gerçek inançla

kaplanmıştı bir baştan bir başa;

79 senin az önce değindiğim sözlerin

uyuyordu yeni dini öğütleyenlerin dediklerine;

onları görme alışkanlığı edindim ben de.

82 Öyle kutsal görünmeye başladılar ki gözlerime,

Domitianus onlara zulüm edince

gözyaşlarım karıştı onlarınkine;

85 dünyada yaşadığım sürece

destek verdim kendilerine, dürüst davranışları

küçümsememe yol açtı öbür tarikatları.

88 Yunanları Thebai ırmaklarına götürmeden önce

şiirimle, vaftiz oldum;

ama korkudan Hıristiyanlığımı gizli tuttum,

91 pagan gibi davrandım uzun süre;

bu gevşeklik dördüncü dairede

tam dört yüz yıl dönmemi gerektirdi.

94 Sen ki, sözünü ettiğim güzellikleri

benden gizleyen perdeyi kaldırdın,

çıkacağımız yol uzun olduğuna göre

76/ Elçilerinin = İsa’nın havarilerinin.

83/ Domitianus = 81-96 yılları

arasında Roma imparatoru.

88/ Thebai ırmaklarına götürmeden

önce = Thebais adlı yapıtımı bitir-

meden önce; bu yapıtın dokuzuncu

kitabında Yunanların Thebai’deki

Ismenus ve Asopus ırmaklarının

kıyısına gelişleri anlatılır.

97 eski ozanımız Terentius nerede,

Caecilius, Plautus, Vario lanetlendi mi söyle:

ceza çektikleri yer nerede?”

100 Rehberim: “Saydıkların, Persius ve ben” dedi,

“bir de esin perilerinin herkesten çok emzirdiği

Yunanlı ve daha nice kişi,

103 karanlık zindanın birinci dairesindeyiz; ikide bir, bizi emzirenleri

barındıran dağdan söz etmekteyiz.

106 Euripides bizimle birlikte, Antiphon da, Simonides, Agathon ve defne dallarıyla

alınları süslü bir sürü Yunan da.

109 Senin kahramanların da benimle,

Antigone, Deiphyle, Argia,

eksilmeyen hüznüyle Ismene.

97/ Terentius = Latin oyun yazarı Publius Tetentius Afer (10 185-159).

98/ Caecilius = Latin oyun yazarı Caius Caecilius Statius (İÖ 230-166).

98/ Plautus = Latin oyun yazarı Tıtus Maccius Plautus (10 250-184).

98/ Vario = Latin şair Lucius Varius Rufus (İÖ 1. yy); Vergilius’un ölümünden sonra Aenei's’i yayımlamıştır.

100/ Rehberim = Vergilius.

100/ Persius = Romalı şair (34-62).

102/ Yunanlı = Homeros; Bkz Cehennem 1V(88).

103/ Birinci dairesindeyiz = Limbus’tayız; Bkz Cehennem IV.

103/ Bizi emzirenleri = Musa’ları (esin perilerini).

106/ Euripides = Yunan tragedya yazarı (İÖ 1. yy).

106/ Antiphon = Yunan şair (öl. İÖ 411).

107/ Simonides = Yunan şair (öl. İÖ 467).

107/ Agathon = Yunan tragedya yazarı (öl. İÖ 400).

110/ Antigone = Oidipus ile İokaste'nin kızı; Sofokles onun adına bir tragedya yazmıştır.

110/ Deiphyle = Tydeus’un karısı;Bkz Cehennem XXXIK130).

110/ Argia = Deiphyle’nin kızkardeşi.

111/ Ismene = Oidipus ile İokaste'nin kızı, Antigone’nin kızkardeşi.

112 Langia’yı gösteren de orada, Teiresias’ın kızı orada, Thetis orada,

Deidamia ile kızkardeşleri de orada.”

115 Ozanların ikisi de susmuştu şimdi,

çevrelerine bakıyorlardı,

artık yokuştan da yamaçtan da kurtulmuşlardı;

118 günün dört hizmetçisi geride kalmıştı; dümene geçen beşinci hizmetçi

alevden okunu havaya kaldırmıştı ki,

121 rehberim şöyle dedi: “Derim ki,

dağı dolanırken sağ omzumuzu dışa verelim,

her zaman yaptığımız gibi.”

124 Böylece alışkanlık yol gösterdi adımlarımıza, daha az kuşkuyla koyulduk yola,

bu seçkin ruhun da onayıyla.

112/ Langia’yı gösteren = Thebai’ye

karşı savaşan yedi krala susadıkları

bir sırada Langia pınarını gösteren

Hypsipyle; Lemnos kralı Thoas’ın kızı.

113/ Teiresias’ın kızı = bilici Teiresi-

as’ın üç kızı vardı: Manto, Dafne ve

İstoriade; Manto’nun daha önce

büyücüler ve bilicilerle bir arada

olduğu belirtildiğine göre burada kar-

deşlerinden biri söz konusu olmalı;

Bkz Cehennem XX(55).

114/ Deidamia = Skyros adasının

kralı Lykomedes’in, Akhilleus tara-

fından sevilip terk edilen kızı; Bkz

Cehennem XXVI(61).

118/ Günün dört hizmetçisi = günün

ilk dört saati; saat sabahın onu ol-

muştur.

119/ Beşinci hizmetçi = günün beşinci saati.

121/ Rehberim = Vergilius.

126/ Seçkin ruh = Statius.

127 Onlar önden gidiyordu, ben de tek başıma onları izliyordum, kulak veriyordum konuştuklarına,

aklımı zenginleştiriyordu şiirle ilgili sözleri.

130 Ne var ki bu güzel söyleşi, karşımıza

dalları mis kokulu, albenili

meyvelerle yüklü bir ağacın çıkmasıyla kesildi;

133 çam ağacının dalları nasıl tepeye çıktıkça azalırsa, bu ağaç da dibine doğru inceliyordu,

sanırım kimse tırmansın istenmiyordu.

136 Yolumuzun kapalı olduğu yandan

berrak bir su akıyordu yüksek yamaçtan,

yaprakların üstüne yayılıyordu.

139 İki ozan ağaca yaklaştı,

yaprakların arasından bir ses duyuldu:

“Bu besine aş ereceksiniz.”

142 Şöyle diyordu ses: “Sizin için şimdi

dua eden Meryem, kendi boğazını düşünmüyordu,

düğünün saygın ve zengin olmasını istiyordu.

127/ Onlar = Vergilius ile Statius.

140/ Bir ses duyuldu = ses ceza çekenlere sesleniyor.

143/ Meryem kendi boğazını düşün-

müyordu = Galile’nin Kana kentinde

yapılan düğüne gönderme yapılıyor;

Bkz Âraf XIII(29).

145 Eski Romalı analar su ile yetinmişlerdi içki yerine; Daniel ise geri çevirmişti

verileni, bilgi edinmeyi yeğlemişti.

148 İlk yüzyıl altın gibi güzeldi,

açlık meşe palamutlarını lezzetli kılmıştı,

susuzluk kevsere çevirmişti ırmakları.

151 Balla, çekirgeyle sınırlıydı

Yahya’nın çölde yedikleri,

işte bu nedenle ululuğa, onurlara erişti,

154 İncil’in de belirttiği gibi.”

145/ Eski Romalı analar = Cum-

huriyet döneminde Romalı kadınlar

şarap içmezdi.

146/ Daniel = kral Nabukadnetsar’ın

verdiği yemekle şarabı almayıp sebze

ve suyla karnını doyurmayı yeğleyen

peygamber; Bkz Kitabı Mukaddes,

Eski Ahit, Daniel.

152/ Yahya = İsa’nın akrabası vaftizci

Yahya; “Yahya’nın yediği çekirge ve

yaban balı idi”; Bkz Kitabı Mukad-

des, Matta'ya göre İncil, 3(4).

Yirmi üçüncü kanto

1 Ömrünü kuş avlamakla geçirenler gibi

gözlerimi yeşil yapraklara çevirmiş

sesin kaynağını arıyordum ki,

4 babamdan da yakın kişi şunları dedi:

“Oğul, yürü haydi, bize ayrılan vakti

daha yararlı kullanmamız gerekli.”

7 Yüzümü de, adımlarımı da hemen

bilgelere yönelttim, öyle güzel konuşuyorlardı ki,

hiç zorlanmadan gidiyordum peşlerinden.

10 Birden “Labia mea Domine” ilahisi

yükseldi hıçkırıklar içinde,

hem mutluluk, hem hüzün doldurdu inanın ki içime.

13 “Ey sevgili babam, bu işittiğim ne?”

dedim; o yanıt verdi: “Borçlarını ödeye ödeye

giden gölgeler olmalı” dedi.

4/ Bahamdan da yakın kişi = Vergilius

10/ Labia mea Domine = Tanrım

dudaklarımı aç diye başlayan mez-

mur; Bkz Kitabı Mukaddes, Mezmur-

lar 51(15).

13/ Sevgili babam = Vergilius.

14/ Borçlarını ödeye ödeye = günahlarının cezasını çekerek.

16 Dalgın yolcular nasıl yolda rastladıkları kişilere bakıp da geçerlerse,

bizim de arkamızdan adımları bizden hızlı,

19 sessiz ve inançlı

bir sürü ruh geliyordu,

yanımızdan geçerken şaşırıp bize bakıyorlardı.

22 Yorgun gözleri çökmüş, yüzleri sararmıştı

öyle zayıflamışlardı ki,

bir deri bir kemik kalmışlardı.

25 Sanırım Erisikhthon bile

açlıktan gözü hiçbir şey görmediğinde

bunca kurumuş değildi.

28 Onları düşünerek kendi kendime

dedim ki: “Maria çocuğunu midesine indirdiğinde

Kudüs’ü yitirenler bunlar belli ki.”

31 Göz çukurları taşsız yüzükler gibiydi:

insanların yüzünde “omo” okuyan biri

m harfini hemen görebilirdi.

19/ Sessiz = ruhların ağaca dek sessiz

kalıp, ağacın önünde ilahi söyledikleri

anlaşılıyor.

25/ Erisikhton = Teselya kralı Trio-

pas'ın oğlu; bereket tanrıçası Ce-

res’in (Demeter) ağacını kesince,

doymak bilmez bir açlık duygusuyla

cezalandırılmış, sonunda kendisini

yemiştir.,

29/ Maria = (ya da Miriam) Tıtus’un

Kudüs’ü kuşatması sırasında (İS 70)

açlıktan öz çocuğunu yiyen Yahudi

kadın.

32/ “Omo” okuyan = ortaçağda din

adamları Tanrı’nın insan yüzüne

Omo Dei (Tanrı’nın insanı) yaz-

dığını, gözlerin O harfini, burunla

yanak kemiklerinin M harfini, kulak-

ların D harfini, burun deliklerinin E

harfini, ağzın da I harfini oluşturduğunu öne sürerlerdi:

34 Bir meyvenin, bir suyun özlemi insanı nasıl bu duruma getirirdi,

nedenini bilmeden insan buna nasıl inanabilirdi?

37 Bunları neyin acıktırdığını soruyordum kendime,

sıskalıklarının, derilerindeki pulların nedeni

anlaşılır gibi değildi,

40 gölgelerden biri gözlerini bana dikti

başının derininden, bir süre öyle baktı,

sonra: “Neye borçluyum bu onuru?” diye bağırdı.

43 Yüzünden tanıyamazdım onu;

ama sesinin tınısı

silinmiş yüzünü bana anımsattı.

46 Bu kıvılcım, bu hale gelmiş yüzün anısını

belleğimde canlandırdı,

karşımda Forese’nin yüzü durmaktaydı.

49 “Sakın derimi solduran kabuklara,

etten yoksun sıskalığıma aldırma”

diye yakarmaktaydı;

52 “kendinle ilgili bilgi ver bana,

yanındaki iki ruhun kimliklerini açıkla,

ne olursun konuş, sakın susayım deme!”

42/ Bu onuru = Dante’yi yeniden görmek onuru.

48/ Forese = 28 Temmuz 1296’da

öldüğü bilinen Forese Donati; Corso

Donati’nin kardeşi olan Forese, siya-

sal görüşlerinin çatışmasına karşın

Dante’nin dostuydu.

53/ Yanındaki iki ruh = Vergilius ile Statius.

55 “Öldüğünde gözyaşı döktüren yüzün

yine yaş doldurdu gözlerime

bu halini görünce” diye yanıt verdim sözlerine.

58 “Tanrı adına söyle, sizi böyle etsiz kılan ne?

Merak içinde konuşturma beni,

kişi düzgün konuşamaz aklı başka yerdeyse.”

61 Dedi ki: “Tanrı’nın isteğiyle

arkamızdaki ağaca, suya bir güç

iner, beni böyle kemiren, işte bu güç.

64 Ağlayarak ilahi söyleyen bu kişiler

boğazlarına aşırı düşkünlüğün cezasını

burada aç susuz kalarak çekmekteler.

67 Yemişlerden, yaprakları örten nemden

yükselen koku, yeme içme isteğini körükler

hepimizin içinde.

70 Bu daireyi yürüye yürüye dönerken

çilemiz yinelenir peşpeşe:

çile dedim, sevinç demem doğru olurdu,

73 çünkü bizi ağaca götüren arzu,

damarlarındaki kanla bizi kurtardığında

İsa’ya sevinçle ‘Eli’ dedirten arzu.”

71/ Yinelenir peşpeşe = her ağacın

altından geçtikçe.

75/ İsa’ya ‘Eli’ dedirten arzu =

çarmıha gerilişinin dokuzuncu

saatinde İsa şöyle der: Tanrım, Tan-

rım beni niçin susuz bıraktın? (Eli,

Eti, lama sabaktani') Bkz Kitabı Mu-

kaddes, Matta’ya göre İncil, 27(46).

76 Dedim ki: “Ey Forese, beş yıl bile geçmedi, yeryüzünü daha iyi

bir yaşam için terk ettiğinden beri.

79 Bizi Tanrı’ya kavuşturan o güzel acıdan önce

sona ermiş olduğuna göre

günah işleme isteğin,

82 nasıl şimdiden buraya gelebildin?

Zamanın zamanla ödeştiği yerde,

aşağıda olman gerekirdi senin.”

85 Dedi ki: “Acının tatlı iksirini bana

erken içiren güzel Nella

oldu, sıcak gözyaşlarıyla.

88 Hayır dualarıyla, yakarılarıyla

beni bekleme yamacından aldı,

öteki dairelerden kurtardı.

91 Onca sevdiğim dul kadınımı

Tanrı da seviyor, kendine yakın tutuyor,

çünkü, iyilik yapan bir tek o kaldı,

82/ Nasıl şimdiden buraya gelebildin

=beş yıl önce ölen Forese, ancak

ömrünün sonunda pişmanlık getir-

diğine göre, Araf’a gelmesini sağla-

yacak çileyi beş yıl içinde doldurmuş

olamazdı.

83/ Zamanın zamanla ödeştiği yerde Araf önünde.

85/ Acının tatlı iksiri = pişmanlık.

86/ Nella = Forese’nin karısı

Giovanella’nın adının kısaltılmışı;

kadınların da yozlaşmış oldukları

Floransa’da, Dante Nella’yı örnek bir

Hıristiyan kadın olarak değerlen-

diriyor.

89/ Bekleme yamacı = Araf’ın önü.

94 Sardinya’daki Barbagia’nın kadınları, benim onu bıraktığım Barbagia’dakilere göre

namuslarına çok daha bağlı.

97 Güzel kardeş, ne dememi istersin bilmem ki?

Bugüne çok uzak görünmeyen

yakın bir gelecekte,

100 Floransalı yüzsüz kadınların göğüslerini, memelerini göstermelerine

yasak gelecek kürsüden.

103 Barbar ya da Afrikalı bir kadının örtünmesi için tinsel ya da benzeri

cezalar koyulduğunu var mı hiç gören?

106 Ne var ki, bu utanmazlar şu ara göklerde kendileri için neler hazırlandığını

bilselerdi, şimdiden bozarlardı ağızlarını;

109 çünkü edindiğim bilgiler yanıltmıyorsa beni, büyük bir üzüntüye gömülecekler, şimdi

beşikte sallanan bebelerin tüyü bitmeden önce.

112 Kardeş, artık hiçbir şeyi benden gizleme!

Bak, yalnız değilim ben, bütün bu insanlar

güneşi perdelediğin yere bakmaktalar.”

94/ Barbagia = Sardinya adasında,

Barbacini çetesinin egemenliği altın-

daki bölge.

95/ Onu bıraktığım Barbagia = Floransa.

109/ Edindiğim bilgiler yanıltmıyorsa

beni = Dante’nin öngörüsü doğru

çıkacak, 1301 yılında Charles de

Valois, Floransa’yı ele geçirecektir.

114/ Güneşi perdelediğin = Dante

canlı olduğu için vücudu ışık ışınla-

rını geçirmemekte, gölgesi yere vur-

maktadır.

115 Dedim ki: “Eğer gözlerinin önüne getirirsen benim sana, senin bana yaptıklarımızı,

daha da duyumsarız anılarımızın ağırlığını.

118 Geçen gün o yaşamdan beni kurtardı

şu önümde yürüyen, sizlere

yusyuvarlak göründüğünde şunun bacısı”

121 güneşi gösterdim ona; “karanlık gecesinde gerçek ölülerin, yürüttü beni peşinde

etimle kemiğimle.

124 Sonra yine onun desteğiyle,

dünyanın eğrilttiği sizleri düzelten dağa ulaştım

ve buraya dek tırmandım.

127 Beatrice’nin olduğu yere dek

bana eşlik etmeyi sürdürecek;

orada onsuz kalmam gerekecek

130 Vergilius’tur bana bunları söyleyenin adı”

parmağımla onu gösterdim; “öteki de,

özgürlüğe kavuşması nedeniyle az önce

133 her yamacın sarsıldığı gölge.”

117/ Anılarımızın ağırlığı = Dante

ile Forese’nin sonradan pişman oldukları davranışları.

118/ Şu önümde yürüyen = Vergilius.

120/ Şunun bacısı = güneşin bacısı ay.

121/ Gerçek ölülerin = cehennemliklerin

125/ Eğrilttiği = günah işlettiği.

125/ Dağa = Âraf’a.

133/ Gölge = Statius.

Yirmi dördüncü kanto

1 Ne yürümemiz söyleşimizi,

ne söyleşimiz yürümemizi ağırlaştırıyordu,

yürüyorduk, pupa yelken giden bir tekne gibi;

4 iki kez ölmüş izlenimi veren ölülerin,

şaşkınlık beliriyordu gözlerinin dibinde

benim canlı olduğumu görünce.

7 Sözümü sürdürdüm, dedim ki:

“Bu ruhun yavaş tırmanmasının nedeni,

yanında yürüyen öteki;

10 biliyorsan söyler misin Piccarda nerede;

bana bakanların içinde

önemli biri varsa, onu da söyle.”

13 “İyiliği, güzelliği dillere destan

kızkardeşim, mutluluklar içinde,

başında tacıyla bize bakmakta yüce Olimpos’tan.”

7/ Dedim ki = Forese’ye.

8/ Bu ruhun = Statius’un.

9/ Öteki = Vergilius.

10/ Piccarda = Forese Donati’nin

kızkardeşi; rahibe olmuş, ama öbür

kardeşi Corso'nun dayatması sonu-

cunda siyasal bir evlilik yapmak

zorunda kalmıştır; Dante, Piccarda

ile Cennet’te karşılaşacaktır; Bkz

Cennet III(49)

15/ Olimpos = tanrıların oturduğu

dağ (burada Cennet’i vurguluyor.)

16 Önce bunları dedi, ardından ekledi:

“Öyle tanınmaz kıldı ki açlık yüzlerimizi,

adlarımızı söylemek yasak sayılmamalı.”

19 Bana birini gösterdi: “Şu gördüğün Bonaginta;

“Lucca’lı Bonaginta; şurada suratı en çopur olan da,

Kutsal Kiliseyi sardı kollarıyla:

22 Tours’da doğmuştu, şimdi açlıkla

ödemekte, Bolsena yılanbalıklarıyla

Vernaccia şarabının günahını.

25 Teker teker daha bir sürü ad saydı; hepsi sevindi adının anılmasına

hiçbiri suratını asmadı.

28 Ubaldin della Pila’yı, bir sürü insanı asasıyle besleyen Bonifazio’yu gördüm,

açlıktan dişlerini takırdatıyorlardı.

18/ Yasak sayılmamalı = açlık öyle

tanınmaz kılmıştır ki yüzlerini, ancak

adları söylenerek kimlikleri belirtile-

bilir.

19/ Bonaginta = 1297’de ölen Luc-

ca’lı şair.

21/Sardı kollarıyla = 1281-1285 arasında papalık yapan Martino IV; asıl adı Simon de Brie olup, Fransa’nın Tours kentinde doğmuştur; boğazına düşkün olduğu söylenir.

23/ Bolsena = Viterbo dolaylarında bir göl.

24/ Vernaccia şarabı = Cenova dolaylarındaki dağlık kesimde yapılan tatlı bir şarap.

28/ Ubaldin della Pila = Ubaldini ailesinden bir şövalye; Cehennem’de adı geçen (X/120) kardinal Ottaviano’nun kardeşi ve yine Cehennem’de adı geçen (XXX1I1/13) piskopos Ruggieri’nin babası.

29/ Bonifazio = Ravenna piskoposu (1274-1294) Bonifazio de’ Fieschi.

31 Messer Marchese’yi gördüm,

isteği azalmış gibiydi,

oysa ölmeden önce içkiye doymak bilmezdi.

34 Her gördüğünü öncekine yeğleyen biri gibi, beni gördüğüne en fazla sevindiği izlenimini veren

Lucca’lıya doğru yürüdüm.

37 Bir şeyler mırıldanıyordu,

adaletin canını en çok yaktığı yerden

“Gentucca” benzeri bir sözcük duyuluyordu.

40 “Ey ruh” dedim, “benimle konuşmaya

can atar gibi duruyorsun, konuş da

ikimizin de isteğini karşıla.”

43 “Bir kadın dünyaya geldi, daha koca evine gitmedi”

diye söze girdi, “sevdirecek sana,

adı kötüye çıkan kentimi.

46 Bu öngörüyle buradan gideceksin:

dediklerim hataya düşürürse seni,

gerçekler doğru yolu gösterecek.

49 Ne olur söylesene, gördüğüm kişi

‘Ey sevdayı bilen kadınlar’ dizesiyle

başlayan yeni akımı yaratan mı?”

31/ Messer Marchese = içkiye düş-

künlüğü ile tanınan Faenza yöne-

ticisi Marchese degli Argogliosi di

Forli.

36/ Lucca'lı = Bonaginta.

38/ Canını en çok yaktığı yerden =

ağzından (susuzluğun ve açlığın etki-

sini en çok duyumsadığı organı).

39/ Gentucca = büyük bir olasılıkla

(daha sonra Bonaccorso Fondara ile

evlenecek olan) Gentucca Maria

adındaki genç kız.

50/ Ey sevdayı bilen kadınlar = Dante’

nin Vita nuova adlı yapıtından bir dize.

52 Dedim ki: “Ben o kişiyim ki, sevda esin verince kaleme sarılırım,

onun yüreğime yazdıklarını aktarırım.”

55 “Kardeş şimdi anladım” dedi,

“Noter’i, Guittone’yi, beni

yeni yumuşak biçemden uzak tutan nedeni!

58 Kalemlerinizin, sevdanın dediklerini

nasıl yerine getirdiklerini anladım,

bizim kalemlerimizin yok böyle bir hüneri;

61 sorunu derinlemesine inceleyen biri,

iki biçem arasında bir başka ayrım göremez”;

sonra sustu, hoşnut olmuştu sanki.

64 Kışın Nil boyunca konaklayan kuşların kimi kez havada bir araya gelmeleri,

sıralar oluşturup daha hızlı uçmaları gibi,

67 oradakiler de gözlerini benden uzaklaştırdılar,

sıskalığın ve isteğin hafiflettiği

adımlarını daha da sıklaştırdılar.

70 Koşmaktan yorulan bir kişi nasıl yavaşlar da,

arkadaşlarının gerisinde kalırsa,

göğüs kafesini sıkıştıran soluğu düzelsin diye,

56/Noter = noterlik de yapmış olan,

Sicilya okulunun önde gelen şairle-

rinden Jacopo da Lentino.

56/Guittone - Toscana şiir okulu-

nun önemli şairlerinden Guittone

del Viva d’Arezzo.

57/Yeni yumuşak biçem = Guido

Guinizelli’nin başlattığı, daha sonra

Toscana’da Guido Cavalcaııti’nin

geliştirdiği ve Dante’nin de benimse-

diği şiir anlayışı (dolce stil novo);

Dante’nin 52-54- dizelerde dedikleri

bu biçemin ilkelerini özetler.

64/ Kuşların = leyleklerin.

73 Forese de bu kutlu sürünün gerisinde kaldı, benim yanıma geldi,

“Seni bir daha ne zaman görürüm?” dedi.

76 “Ne ömrüm kaldığını bilemem ki”

dedim; “ama dönüşüm sanmam ki

bu kıyıya gelmek için duyduğum istekten tez olsun;

79 çünkü yaşamak zorunda kaldığım yöre

soyunmakta erdemlerinden gün geçtikçe,

acı bir yıkıma yönelmekte.”

82 “Olsun” dedi; “en büyük suçluyu

bir hayvanın kuyruğuna bağladılar,

günahların bağışlanmadığı vadiye yolladılar.

85 Hayvan her adımda hızını çoğaltıyordu,

durmadan hızlanıyordu, sonunda parçaladı onu

ve oraya bıraktı utanca bürünen vücudu.

88 Söylediklerimin yeterince açıklamadığını”

sözün burasında gözlerini gökyüzüne kaldırdı,

“bu yuvarlar çok dönmeden anlayacaksın.

91 Ayrılalım şimdi; bu beldede zaman çok değerli,

gereğinden çok zamanım yitti

seninle birlikte yürüyeyim derken.”

75/ Seni bir daha ne zaman görürüm

= ne zaman öleceksin anlamına.

77/ Dönüşüm = ölüp de Araf’a geli-

şim.

79/ Yöre = Floransa.

82/ En büyük suçlu = Forese’nin

ağabeyi Corso Donatı; ihanetle suç-

lanmış, Floransa'dan atla kaçarken

düşmüş, ayağı üzengiye takılı kaldığı

için sürüklenerek ölmüştür (130S).

90/ Bu yuvarlar çok dönmeden =

uzun süre geçmeden.

94 Savaşa giden bir süvari birliğinden kimi kez bir atlı fırlar ya ileri,

çarpışmayı başlatmak onuruna erişmek için,

97 o da, adımlarını öyle açarak uzaklaştı bizden; yeryüzünde büyük ustalığa erişen

o iki kişiyle yolda kaldım ben.

100 Aklımın dediklerini izlemekte zorlanması gibi gözlerimin de onu seçmekte zorlandığı denli

önümüzde uzaklaşmıştı ki,

103 az ötede, dalları meyve, yaprak yüklü

ikinci bir ağaç gözüme ilişti,

o yöne dönmüştük çünkü.

106 Ağacın dibinde bir sürü insan

ellerini kaldırmış yapraklara bakıyordu,

bir şey isteyen, ama karşılık alamayan,

109 ne var ki isteğini daha da bilemek için, ne istediğini gizlemeyip yüksekte tutan,

telaşlı, çaresiz çocukları andırıyorlardı.

112 Sonra düş kırıklığı içinde uzaklaştılar oradan bunca yakarıya gözyaşına kulak tıkayan

koca ağacın altına vardık az sonra.

115 “Geçip gidin yaklaşmadan,

Havva’nın ısırdığı ağaç çok daha yukarıda,

ondan türedi bu ağaç da.”

99/ İki kişiyle = Vergilius ile Statius.

116/ Havva’nın ısırdığı ağaç = iyi ile

kötüyü bilme ağacı.

118 Bilmiyorum kimdi bunları diyen yaprakların ardından; Vergilius, Statius ve ben birbirimize yaklaştık,

yamaç boyunca ağaçtan uzaklaştık.

121 “Sarhoş olup, Theseus’la savaşan

bulutların çifte göğüslü çocuklarını anımsa”

diyordu ses; “bir de dağlardan

124 geçip Midyan’a ulaşan

Gideon’un, su içmek için oyalanan

İbranileri yanına almadığını anımsa.”

127 Olumsuz sonuçlara ulaşan

bu oburluk günahlarını dinleye dinleye,

iki kıyının birinde yol aldık.

130 Sonra tenhalaşan yolun boşluğunda

binden çok adım attık,

düşünceye dalmıştık, hiç konuşmadık.

133 “Nereye gidiyorsunuz üçünüz de düşüne düşüne?”

dedi bir ses; birdenbire sarsıldım,

ürkmüş, korkmuş bir hayvan gibi.

136 Kim olduğunu görmek için başımı kaldırdım; bize: “Yukarının çıkışı burada;

erince erişmek isteyenler

121/ Theseus = Bkz Cehennem 1X(54).

122/ Bulutların çocukları = İksion ile

bulut (Hera) görünüşündeki Nefe-

le’nin çocukları olan Kentaurlar (at

adamlar); Bkz Cehennem XII; konuk

oldukları bir düğünde sarhoş olup ka-

dınlara saldırdıklarında, Theseus

bunların birçoğunu öldürür.

124/ Midyan’a ulaşan Gideon =

Yoaş’ın oğlu Gideon, Midyanilere

karşı savaşırken, susuzluklarını gider-

mek için Arad çeşmesinde oyalanan-

ları yanına almaz; Bkz Kitabı Mu-

kaddes, Hâkimler 6(11) ve7(25).

134/ Bir ses = meleğin sesi.

139 buradan geçerler” diyen bu kişi gibi ışıl ışıl, kıpkırmızı bir madene, bir cama

rastlamamıştım hiçbir fırında.

142 Görünüşü, görmez kılmıştı gözlerimi;

ustalarıma doğru dönmüştüm ben de,

kulak yordamıyla yürüyen biri gibi.

145 Otların, çiçeklerin kokularına bürünen, günün doğuşunu haber veren

mayıs meltemi benzeri

148 bir rüzgârın alnımı yaladığını duyumsadım, bir de havaya ıtır kokuları saçan

kanadın esintisini duyumsadım.

151 “Ne mutlu onlara ki, damak keyifleri

yol açmaz aşırı isteklere, ölçülü bir acıkma

duymakla yetinirler” sözleri

154 ulaştı kulaklarıma.

143/ Ustalarıma = Vergilius ile Statius’a.

144/ Kulak yordamıyla = gözleri ka-

maştığı için kulaklarına gelen seslere

göre yürüyen.

148/ Alnımı yaladığını = Dante'nin

alnından bir P harfi daha silinmiştir.

152/ Ölçülü bir acıkma = Tanrı’nın adaletine özlem.

Yirmi beşinci kanto

1 Bir an önce yukarı çıkmak zamanı gelmişti,

çünkü güneş Boğa’ya bırakmıştı meridyeni,

gece de Akrep’e bırakmıştı yerini:

4 karşısına ne çıkarsa çıksın boş veren,

aldırmayıp, yürüyüp geçen,

acelesi aklından gitmeyen biri gibi

7 dar geçide girdik biz de,

dar olduğu için çıkanları ayıran merdivene

yöneldik, birbirimizin peşinde.

10 Yavru leylek kanatlarını açar

uçmaya kalkar, sonra yuvasından ayrılmayı

göze alamayıp indirir ya kanatlarını;

13 benim de içimdeki soru sorma isteği

bir kabarıp bir diniyordu,

kimi kez dudaklarım kıpırdıyordu.

1/ Bir an önce = hava kararmadan önce.

2/ Güneş Boğa’ya bırakmıştı = Dante’nin çizdiği gökyüzü haritası vaktin öğleden sonra iki olduğunu gösteriyor.

9/ Birbirimizin peşinde = büyük bir

olasılıkla önde Vergilius, ortada

Statius, arkada Dante.

16 Ne denli hızlı yürüsek de güzel babam susmadı: “Sözlerinin okunu

tutma yayda gerili, bırak gitsin ileri” dedi.

19 Bunun üzerine hiç çekinmeden söze girdim:

“Beslenmenin gerekli olmadığı yerde” dedim,

“insan nasıl zayıflar?” Yanıt verdi:

22 “Ateşte yanan kütükle birlikte

Meleagros’un da nasıl tükendiğini

aklına getirirsen, buna şaşırmazsın;

25 siz kımıldadıkça görüntünüzün de

kımıldadığını düşünürsen,

zor saydığın şeyin kolay olduğunu anlarsın.

28 Ama kafana takılanı gidermek Statius’un elinde, onu çağırıyorum, ondan istiyorum şimdi

yaranı iyileştirmesini.”

31 Statius yanıt verdi: “Eğer senin önünde

öncesiz sonrasız gizleri açıklamam gerekse,

karşı gelemem bu isteğine."

34 Sonra şunları ekledi: “Oğul, söyleyeceklerimi

iyice yerleştirirsen belleğine

yanıt almış olursun öğrenmek istediğine.

17/ Güzel babam = Vergilius.

23/ Meleagros = Kalydon bölgesi

kralı Oineus’la karısı Althaia’nın

oğulları; doğumunda, ölüm tanrı-

çaları Parka’lar bir kütük tutuştur-

muş, bu kütüğün yanması sona erince

çocuğun ölmesini kararlaştırmışlar-

dır; anası kütüğü söndürmüş, ancak

Meleagros’un elini kana boyaması

üzerine kütüğü yeniden ateşe atmış,

kütüğün kül olması Meleagros’un da

ölümüne yol açmıştır.

37 Susamış damarların içmediği, sofradan kaldırılmış yemek artığı benzeri

kusursuz kan, insan organlarını

40 oluşturma yetisini alır kalbimizden,

damarlarda akan kanın da aynı yerden

organlara biçim verme yetisini alması gibi.

43 Bu kan incelir incelmez, adını anmamanın daha

doğru olacağı bir yere iner: sonra doğal bir kapta

birleşir başka bir kanla.

46 Bir olur ikisi burada

ve geldikleri yerin kusursuzluğu nedeniyle

biri boyun eğmeye hazırdır, öbürü eğdirmeye;

49 ötekiyle birleşen kan pıhtılaşarak önce

etkimeye başlar, ardından can verir

maddesinin katılaştırdığı şeye.

52 Etkin güç, bir bitkinin ruhu benzeri

bir ruha dönüşür, aradaki ayrım, birisi

kıyıya demirlemiştir, öteki yolculuk etmektedir,

55 öyle güzel çalışır ki, bir deniz süngeri gibi

kıpırdar, duyumsar artık; sonra da üretir

tohumunu taşıdığı duyu organlarını.

39/ Kusursuz kan = kimi yorumculara

göre ersuyu.

44/ Bir yere = erbezlerine.

44/ Bir kapta = dölyatağında.

45/ Başka bir kanla = kadın kanıyla.

47/ Geldikleri yerin = kalbin.

52/ Etkin güç = erkeğin tohumunun

gücü.

54/ Kıyıya demirlemiştir, öteki yol-

culuk etmektedir = bitki gelişimini

tamamlamıştır, insan ruhu ise sürekli

gelişir.

58 Oğul, can verenin kalbinden gelen güç şimdi, doğanın istediği gibi

dağılır, yayılır organların içine.

61 Ama bir hayvanın nasıl olup da konuşabildiğini

anlayamazsın daha: senden daha bilgili biri

bile anlayamamştı bunu vaktiyle,

64 öyle ki, geliştirdiği görüşte

ruhtan aklı dışlamıştı,

çünkü hiçbir organa bağlayamamıştı.

67 Kulak kesil de dinle şimdi;

ve şunu bil ki, dölüt beyni

eksiği olmayan bir beyindir,

70 ilk devinimin sahibi sevinçle

bakar doğanın bu becerisine ve

içine güçlü mü güçlü bir ruh gönderir,

73 bu ruh orada bulduğu her etkin şeyi kendisine çeker, yaşayan, duyumsayan,

düşünen tek bir ruh ortaya getirir.

76 Bu sözlerin seni daha az şaşırtması için

asmadan akan özsuyla birleşen güneşin

ürettiği şarabı aklına getir.

62/ Daha bilgili biri = İbni Rüşt.

65/ Ruhtan aklı dışlamıştı = İbni

Rüşt’e göre ölümle insanın aklı da

sona eriyordu; bu görüş özgür istenci

ve ruhun öbür dünyada cezalan-

dırılması ya da ödüllendirilmesi ola-

sılığını kaldırdığı için, Kilise’nin gö-

rüşüyle çelişiyordu.

70/ İlk devinimin sahihi = Tanrı.

73/ Orada = dölütte.

77/ Asmadan akan özsu = üzüm suyu.

79 Lakhesis’in ipliği tükenince ruh bedeni bırakır, hem insansı,

hem kutsal yetileri götürür kendisiyle birlikte:

82 öbür yetilerin sesleri kesilir;

bellek, akıl ve istenç ise

eskisinden de etkin kesilir.

85 Zaman yitirmeyen ruh iki kıyıdan birine

düşer, şaşılacak bir biçimde,

hangi yola gideceğini öğrenir.

88 Ve uzamla çevrilir çevrilmez çevresi,

biçimlendirici ruh her yana ışık verir,

canlı organlarda yaptığı gibi.

91 Yağmur yüklü havanın, üstüne

vuran güneş ışınlarının etkisiyle

çeşitli renklere bürünmesi gibi;

94 buradaki hava da, içerdiği biçime göre birikir ruhun çevresinde

ve etkir onun üstüne;

97 ve alevin, nereye giderse

ateşi izlemesi gibi,

ruh da izler yeni biçimini,

79/ Lakhesis = Bkz Âraf XXI (25).

82/ Öbür yetilerin sesleri kesilir =

ruhun bedenden ayrılmasıyla bellek,

akıl ve istenç daha etkin olur,

bedende kalan organlar ise artık işe

yaramaz (sesleri kesilir).

85/ İki kıyıdan birine = Tevere (Ti-

bet) ya da Akheron ırmağının kıyısı-

na; Cennet’e gidecek ruhlar Araf’a

ulaşmak için Tevere ırmağının,

Cehennem’e gidecek ruhlar ise

Akheron’un kıyısında toplanırlar.

87/ Hangi yola nereye (Cehen-

nem’e mi, Cennet’e mi).

93/ Çeşitli renklere bürünmesi =

gökkuşağı.

99/ Yeni biçimini = saydam biçim.

100 Aldığı yeni biçim nedeniyle görülebilir olan ruha gölge adı verilir

ve çevreyi görür, duyu organları gelişir.

103 Böylece biz de konuşur, güleriz;

iç çeker, gözyaşı dökeriz,

bu dağda tanık olduğun gibi.

106 Gölgeye değişik biçimler veririz,

isteklerimize, duygularımıza göre,

seni de şaşırtan bu işte.”

109 Yolun sonuna varmıştık artık,

sağımıza sapmıştık,

bambaşka düşüncelere dalmıştık.

112 Burada yamaç alev püskürüyordu,

kayalardan yükselen bir rüzgâr

alevleri itip uzaklaştırıyordu;

115 bu nedenle açık taraftan gitmemiz gerekiyordu peşpeşe; hem ateşten korkuyordum,

hem de içimi, aşağıya düşme korkusu dolduruyordu.

118 Rehberim dedi ki: “Bu yörede dikkat kesilmeliyiz, kolayca yanlış adım atabiliriz,

hataya düşebiliriz.”

111/ Bambaşka düşüncelere dalmıştık = can kaygısına düşmüştük (alevler nedeniyle).

112/ Alev = şehveti simgeliyor; rüz-

gâr ise şehvetten uzaklaşıp çile çek-

me isteğini, Tanrı sevgisini simge-

liyor.

118/ Rehberim = Vergilius.

121 Tam o sırada alevlerin içinden

“Summae Deus clementiae" ilahisi yükseldi,

içimden dönüp bakmak geldi;

124 alevlerin içinde yürüyen ruhlar gördüm; bir onlara, bir kendi adımlarıma baktım,

bakışlarımı aralarında paylaştırdım.

127 İlahinin sona ermesinden sonra

“Virum non cognosco!” diye bağırdılar,

sonra alçak sesle yeniden ilahi okumaya koyuldular.

130 İlahi sona erince: “Diana ormanda bekledi, '

Venüs’ün zehrini tadan Helike’yi

kovdu” diye bağırdılar.

133 Sonra yeniden ilahi okudular;

sonra erdemin ve evliliğin gerektirdiği

dürüstlükte karı koca adları saydılar.

136 Ateşin onları yaktığı süre içinde

sanırım hep böyle davrandılar;

böyle bir özenle, böyle bir besinle

139 yaralarını sardılar.

122/ Summae Deus clementiae =cumartesi sabahları okunan bir ilahinin ilk dizesi: Yüce bağışlayıcı Tanrı.

124/ Alevlerin içinde yürüyen ruhlar = şehvet düşkünleri.

128/ Virum non cognosco = ben erkek tanımadım; Meryem’in, gebe kaldığını öğrendiğinde Cebrail’e verdiği yanıt; Bkz Kitabı Mukaddes, Luka’ya göre İncil, 1(34)-131/ Helike = tanrıça Diana’nın arkadaşı bir nympha(kır perisi); Venüs’ün zehrini tattığı (Jüpiter’le seviştiği) için Diana tarafından kovulur, ayıya dönüştürülür, daha sonra Jüpiter’ce ödüllendirilerek gökyüzüne gönderilince Büyük Ayı’yı oluşturur.

138/ Böyle bir özenle, böyle bir besinle = ateşle sağaltımla, ruhsal bes-lenmeyle.

Yirmi altıncı kanto

1 Yolun kenarından yürüyorduk peşpeşe,

“Dediklerimi kulak ardı edeyim deme”

diyordu güzel ustam sık sık;'

4 güneş sağ omzuma vuruyordu,

saldığı ışıklar batının ufkunu

gök mavisinden beyaza dönüştürüyordu;

7 gölgem alevleri daha kızıl kılıyordu,

bu değişiklik, yürüyen ruhların

çoğunun dikkatini çekiyordu.

10 Bu olgu benden söz etmelerine

yol açtı; “Gölgeye benzemiyor bunun bedeni”

dediler birbirlerine; bunun üzerine

13 bir bölümü yakınıma geldi,

ama hepsi özen gösterdi

kendilerini yakan alevlerin dışına çıkmamaya.

16 “Sen ki ağır yürüdüğün için değil, belli ki

saygı duyduğun için ötekilerin peşinden gitmektesin,

susuzluktan, ateşten kavrulan bana yanıt vermelisin.

3/ Güzel ustam = Vergilius.

6/ Beyaza dönüştürüyordu = saat

öğleden sonra dört sularıdır.

19 Yalnız ben beklemiyorum yanıtını, bu gördüklerin Hintlilerden, Habeşlerden bile

daha çok çekmekte hasretini soğuk bir içeceğin.

22 Söylesene bize, nasıl oluyor da güneşe engel oluyorsun bedeninle,

ölümün ağına düşmemiş gibi sanki.”

25 Bunları demişti içlerinden biri:

o sırada gördüğüm bir şey çekmeseydi dikkatimi,

çoktan açıklayacaktım kimliğimi;

28 çünkü alev alev yolun içinden, ama bu kez karşı yönden başka bir kalabalık gelmekteydi,

bakışlarım onlara yönelmişti.

31 Her gölge kucaklıyordu karşılaştığı gölgeyi,

gölgeler öpüşüyordu birbirleriyle,

seviniyorlardı bu kısa ömürlü şenliğe;

34 kara diziler oluşturan karıncalar da

böyle burun burna gelir birbirleriyle,

belki de yol sormak, fal açmak amacıyla.

37 Dostluk gösterisi sona erince,

daha ilk adımlarını atmadan önce

her biri bağırıyordu olanca gücüyle:

23/ Engel oluyorsun bedeninle =

Dante ölü olmadığı için güneşi en-

gellemekte, gölgesi yere vurmaktadır.

24/ Ölümün ağına düşmemiş gibi =

canlı gibi.

25/ İçlerinden biri = konuşan, şair

Guido Guinizelli’dir.

28/ Karşı yönden = şehvet günahı

işleyenler iki dizi halinde yürürler, ilk

dizide doğal davranışlı şehvet düş-

künleri yer alır, karşı yönden gelenler

ise sapkın şehvet düşkünleridir.

40 yeni gelenler: “Sodom ile Gomorra”

ötekiler de: “Şehvete kavuşsun diye boğa,

ineğe girdi Pasiphae” diye bağırıyorlardı.

43 Sonra, kimisi güneşten kaçıp Rife tepelerine,

kimisi soğuktan kaçıp çöllere

giden turnalar gibi, kalabalığın biri

46 uzaklaştı, öteki yakına geldi,

en uygun çığlıklarda, ilk ezgilerde

gözyaşı döke döke yaklaştılar;

49 bana soru sormuş olanlar,

az önce yaptıkları gibi

yanıma yaklaştılar, dinlemeye hazırdılar.

52 İki kez tanık olmuştum isteklerine,

söze girdim: “Ey günün birinde

erince kavuşacak ruhlar,

55 organlarım, genç ya da ihtiyar,

yeryüzünde kalmadılar,

kanlarıyla, kaslarıyla yanımdalar.

40/ Sodom ile Gomorra = ahlak

düşkünlüğü nedeniyle Tanrı’nın ateş

yağdırarak yok ettiği iki kent; Bkz

Cehennem XI(50).

42/ Pasiphae = Girit kralı Minos’un

karısı; bir boğayla çiftleşerek insan

bedenli boğa başlı canavar Mino-

tauros’u dünyaya getirmişti; Bkz

Cehennem XII (12).

43/ Rife tepeleri = ortaçağ coğraf-

yacılarına göre Avrupa’nın kuzeyin-

de yer alan yükseltiler.

44/ Çöllere = Afrika çöllerine; turna-

ların bir bölümünün soğuk bölgelere,

bir bölümünün sıcak bölgelere göç

ettiklerine inanılıyordu.

55/ Genç ya da ihtiyar = ne genç

yaşta, ne de yaşlandıktan sonra ölmüş değilim.

58 Artık kör olmamak için yukarıya gitmekteyim, oradaki bir kadın elde etti,

sizin dünyanızdan ölümlü bedenimle geçme iznini.

61 Dilerim en büyük isteğiniz

bir an önce gerçekleşir

sevgi dolu engin göklere kabul edilirsiniz;

64 ne olur bana söyler misiniz, siz

ve gerinizde size sırtı dönük gidenler kimlersiniz,

yazıya dökmek isterim bu dediklerinizi de.”

67 Yontulmamış dağlı kente inip de,

nasıl şaşkınlıklar içinde bakarsa çevresine,

dili tutulmuş gibi,

70 aynı şeyi yaptı bu görüntüler de;

ama çok geçmeden soylu yürekleri

şaşkınlıktan kurtulunca,

73 az önce soru soran ruh dedi ki bana:

“Ne mutlu sana ki, daha iyi

ölebilmek için deneyim kazanmaktasın!

76 Bizimle ters yönde gidenler,

yengi kazanan Caesar’ın yüzüne ‘Kraliçe’ diye

bağırılmasına yol açan günahı işlediler:

58/ Artık kör olmamak için = gerçeği

öğrenmek için.

59/ Bir kadın — Meryem ya da Beatrice.

61/ En büyük isteğiniz = Cennet’e

gidebilmek isteği.

77/ Caesar'ın yüzüne = yenilgiye

uğrattığı Bithynia kralı N ikomedes’le

eşcinsel ilişkisini yüzüne vurmak

için, askerlerinin, Caesar’ın yüzüne

“kraliçe” diye bağırdıkları söylenir.

79 ‘Sodom’ diye bağırarak gitmekteler, duyduğun gibi kendilerini yermekteler,

ateşin etkisine utancı eklemekteler.

82 Bizim günahımız erdişilikti;

insanların yasalarını boşlayıp da,

tutkularımıza tutsak olduğumuz için hayvanlar gibi,

85 ayıbımızı yüzümüze vurmak amacıyla,

birbirimizden ayrılırken, tahtadan hayvanın içinde

hayvan kesilenin adını anıyoruz hep birlikte.

88 İşlediğimiz suçları biliyorsun şimdi:

adlarımızı da öğrenmek istersin belki,

ne var ki, hem vakit yok, hem de tanımıyorum herkesi.

91 Ama yerine getireceğim benimle ilgili isteğini,

benim adım Guido Guinizelli,

geç kalmadan pişman olduğum için, arınmaktayım şimdi.”

94 Lykurgus’un öfkesi burnundan tüttüğünde, iki delikanlının analarını görünce

duyduklarını duydum ben de, ama aynı yürekliliği

97 gösteremedim, dokunaklı aşk şiirleri

yazan, benim ve benden de iyi şairlerin

babasının adının söylendiğini işitince;

82/ Erdişilikti = hem erkeklere, hem

kadınlara ilgi duyuyorduk.

87/ Adını = Pasiphae’nin adını.

92/ Guido Guinizelli = on üçüncü

yüzyılın ortalarında yaşayan ve yeni

yumuşak biçemin kurucuları arasında

yer alan Bologna’lı şair.

94/ Lykurgus = Nemea kralı; oğlu

Opheltes’i yılan sokması üzerine, ço-

cuğun dadısı Hypspyle’yi ölüm ceza-

sına çarptırmış, ama analarını darağa-

cında görüp tanıyan oğulları kadının

boynuna sarılmış, bağışlanmasını

sağlamışlardır.

100 artık düşünceler içinde yüzüyordum, hiçbir şey demiyor, duymuyor, ona bakıyordum,

ateş nedeniyle yanına yaklaşmıyordum.

103 Bakmaya doyunca gözlerim,

hizmetinde olduğumu söyledim,

ant içip sözümü pekiştirdim.

106 O dedi ki: “Söylediğin bu sözlerle öyle parlak bir iz bırakıyorsun ki bende,

Lethe bile silip karartamaz bu izi.

109 Eğer sözlerin gerçeği belirttiyse,

sözlerinin, bakışlarının içerdiği

sevginin nedenini bana söyle.”

112 Dedim ki: “Yeni dil yaşadığı sürece, güzel dizeleriniz, yazıldıkları mürekkebi bile

sevdirecek bizlere.”

115 “Ey kardeş” dedi, “parmağımla gösterdiğim kişi”

önündeki bir ruhu işaret etti,

“ana dilinin en usta işçisi.

118 Düzyazılarıyla, sevda şiirleriyle

herkesin önüne geçti; ama kimi budalalar

Limoges’luyu ona üstün sayarlar.

108/ Lethe = suyunu içenlere geç-

mişlerini unutturan ırmak; Bkz Ce-

hennem XXXIV(131).

112/ Yeni dil = İtalyanca; daha önce

şairler, yazarlar Latince yazıyorlardı.

115/ Gösterdiğim kişi = on ikinci

yüzyılın ikinci yarısında yaşayan saz

şairi Arnaut Daniel.

120/ Limoges’lu = on üçüncü yüz-

yılda yaşayan saz şairi Giraut de

Bornelh.

121 Bunlar gerçeklerden çok, güne uyarlar, sanatı, aklı bir yana bırakarak

yargıya varmaya kalkarlar.

124 Eskiden Guittone de aynı biçimde

ağızdan ağıza değerlendirilmişti,

ama sonunda, birçok şair gerçeği kabul ettirmişti.

127 Madem ki İsa’nın başpapazlık ettiği

manastıra gitme iznini

vermişler sana, bu beldede

130 günah İşleyemeyeceğimize göre

Pater noster ’in bizim için gerekli

bölümünü oku benim için, onun önünde.”

133 Sonra, belki de yanındaki başka birine vermek için yerini, ateşin içinde

gözlerden yitti, suya dalan bir balık gibi.

136 Gösterdiği gölgenin yanına gittim

tutkumun onu konuk etmeye

hazır olduğunu söyledim.

124/ Guittone = Âraf XXIV(56).

128/ Manastıra = Cennet’e.

130/ Bizim için gerekli bölümü =

günah işleyecek durumdan çıktıkları

için Pater noster duasının “bizi şey-

tana uymaktan koru” bölümü gereksizdir.

136/ Gösterdiği gölgenin = Arnaut Daniel’in.

138/ Hazır olduğunu söyledim =

Dante de, Provence’lı saz şairleri gibi

süslü bir dil kullanıyor.

139 Nazlanmadan söze girdi:

“Tan m'abellis votre cortes deman

qu’io non me puesc ni voill a vos cobrire.

142 leu sui Arnaut, que plor e vau cantan;

consiros vei la passada folor,

e vei jausen la joi qu'esper, denan.

145 Ara vos prec, per aquella valor

que vos guida al som de l’escalina,

sovenha vos a temps de ma dolor! ”

148 Sonra arındıkları ateşin içine gizlendi.

140/ Tan... = 140. dizeden haşlayarak 8 dize süren Daniel’in yanıtı, İtalyanca olmayıp, Provence bölgesinde

kullanılan “oc" diliyle yazılmıştır;

Nazik sorunuz öyle hoşuma gitti ki, /

istesem de sizden gizleyemem kim-

liğimi. / Adım Arnaud, gözyaşı dö-

küp, şiir söyleyerek gidiyorum; / geç-

miş çılgınlıklarıma üzülüyorum, /

sevinç içinde, Cennet’e kavuşmayı

umuyorum. / Şimdi sizden, bu merdi-

venin tepesine / sizi yönelten değer-

ler adına, sırası geldiğinde / benim

acımı da anımsamanızı istiyorum.

Yirmi yedinci kanto

1 Güneşin ilk ışınları vuruyordu

yaratıcısının kanının aktığı yere, .

Ebro, yüksek Terazi’nin altında akıyordu,

4 öğle sıcağı Ganj sularını ısıtıyordu,

böyleydi güneşin konumu; gün batımı yaklaşıyordu

Tanrı’nın güleç meleği bize göründüğünde.

7 Alevlerin dışında, kenarda duruyordu,

bizimkinden değişik bir sesle

“Beati mundo corde” ilahisini söylüyordu.

10 Yanına vardığımızda dedi ki bize:

“Ey kutsal ruhlar, alevlerden geçmedikçe

ileri gidemezsiniz: girin alevlerin içine

13 ve kulaklarınızı tıkamayın söylenen ilahilere.”

Toprağa gömülen ölü gibi oldum

bu sözleri işitince.

2/ Yaratıcısının kanını akıttığı yere = Kudüs’e.

3/ Ebro = Ispanya’da Akdeniz’e dö-

külen bir ırmak; Kudüs’te güneş

doğarken, Ganj kıyılarında öğle

üzeri, Ispanya’da ise gece yarısıdır.

9/ Beati mundo corde = ne mutlu

yüreği saf olanlara; İsa’nın sözleri Bkz

Kitabı Mukaddes, Maua’ya göre Incil

5(8).

14/ Bir ölü gibi oldum = sapsarı kesildim.

16 Ellerimi öne uzattım, ateşe baktım, diri diri yanan insanları gözlerimde canlandırdım

ve ileriye doğru uzandım.

19 Sevecen rehberlerim bana doğru dönmüşlerdi,

Vergilius dedi ki: “Oğul, burada belki

canın yanar, ama ölmezsin.

22 İyi düşün, anımsa! Geryon’un sırtından bile

kurtarmıştım seni,

Tanrı’ya bunca yakınken neler yapmam ki?

25 Hiç kuşkun olmasın, bu alevlerin içinde

bin yıl kalsan bile

zarar gelmez saçının tek bir teline.

28 Eğer kandırdığımı sanıyorsan seni,

yaklaştır ateşe giysinin eteğini,

kendi ellerinle sına dediğimi.

31 Bırak korkuyu, bırak şimdi;

dön şöyle, çekinmeden gir içeri.”

Çakılıp kalmıştım, vicdanımla çelişki içinde.

34 Rehberim, benim kıpırdamadığımı görünce üzülmüştü belli ki, “Bak oğul” dedi,

“Beatrice ile aranda tek engel bu” şimdi.

17/ Diri diri yanan insanları gözümde

canlandırdım = Dante’nin, halkın

gözü önünde uygulanan diri diri

yakılma cezalarına tanık olduğu

anlaşılıyor.

19/ Rehberlerim = Vergilius ile Statius.

22/ Goryon’un sırtından bile = Bkz Cehennem XVII(97).

33/ Vicdanımla çelişki içinde = vicdanı Vergilius’un dediğini yapmayı önermektedir.

34/ Rehberim = Vergilius.

37 Dut ağacı kızıla çalarken,

Thisbe’nin adını duyunca, can çekişen

Pyramus’un gözlerini açması gibi,

40 benim de katılığım gevşeyiverdi,

bilge rehberime baktım, düşüncemden

çıkmayan adın söylendiğini işitince.

43 Rehberim başını salladı: “Olduğun yerde mi

kalıyorsun yoksa?” dedi; ardından gülümsedi,

bir elmaya gönlü edilen bir çocuğa gülümser gibi.

46 Sonra önüme geçti, ateşin içine girdi,

Statius’a da geriden yürümesini söyledi,

oysa Statius uzun süre ikimizin arasında gitmişti.

49 Ateşin içine girdiğimde, öyle ölçüsüzdü ki alevlerin sıcaklığı, serinleyeyim diye

erimiş camın içine bile atabilirdim kendimi.

52 Sevgili babam, yüreklendirmek için beni

yürürken hep Beatrice’den söz ediyordu,

“Gözlerini görür gibiyim şimdiden” diyordu.

55 Öbür yakadan yükselen bir ses, yol gösteriyordu

bize; bu sesi izleye izleye

dışarı çıkıp, bir yokuşun başında bulduk kendimizi.

39/ Pyramus = birbirlerini seven

Babilli Pyramus ile Thisbe, ailele-

rinin baskısından kurtulmak için

kaçmaya karar verir, bir dut ağacının

altında sözleşirler; ağacın altına er-

ken gelen Thisbe bir aslanın saldırı-

sına uğrayınca kaçar; sevgilisinin

öldüğünü sanan Pyramus ağacın di-

binde kılıcını göğsüne saplar; Thisbe

geri gelip seslendiğinde, son kez göz-

lerini açar; Pyramus’un kanını emen

ağaç da artık kırmızı dut verir.

41/Rehberime = Vergilius’a.

43/ Rehberim = Vergilius.

52/ Sevgili babam = Vergilius.

55/ Bir ses = bir meleğin sesi.

58 “ Venite, benedicti Patris mei”

sözleri yükseldi oradaki bir ışıktan,

öyle güçlüydü ki, yumdum gözlerimi,

61 “Güneş batıyor, akşam oluyor” dedi,

“durayım demeyin, hızlandırın adımlarınızı

kararmadan önce batı.”

64 Yol kayanın içinde dimdik yükseliyordu, bu yolu izledikçe, güneşin artık alçalmış ışıkları

önümde kırılıyordu.

67 Daha birkaç basamak çıkmıştık ki,

gölgemin yok olması, bana ve yanımdaki iki bilgeye

güneşin arkamızda battığını belli etti.

70 Ve ufkun engin genişliği

tek renge bürünmeden ve gece

gökyüzünü kaplamadan önce,

73 herbirimiz bir basamağı yatak yaptık kendimize;

çünkü dağın yapısı hiçbirimizde

bırakmamıştı tırmanma gücü, tırmanma isteği.

76 Karınlarını doyurmadan önce

tepeden tepeye seken gözüpek keçiler

güneş bastırınca nasıl geviş getirirse

58/ Venite, benedicti Patris mei = gelin, babamın kutsanmışları; İsa’nın sözleri Bkz Kitabı Mukaddes, Matta'ya göre İncil 25(34).

66/ Önümde kırılıyordu = Dante’nin gölgesi önüne düşmektedir.

68/ iki bilge = Vergilius ile Statius.

79 bir gölgede sessizce ve sopasına dayanan çoban nasıl onları beklerse,

tehlikeleri gözlerse;

82 sığırtmaç, yıldızlı geceleri sürüsüyle birlikte

nasıl yürek rahatlığı içinde dışarıda geçirirse,

sürüyü yırtıcı hayvanlardan korursa:

85 bu durumdaydık biz üçümüz de,

ben keçi gibiydim, onlar çoban gibi,

iki yanımız kayalarla çevrili.

88 Buradan dışarısı çok az görünüyordu;

ama yine de yıldızlar seçiliyordu,

daha büyük, daha parlaktılar her zamankinden.

91 Gördüklerimi düşünür, yıldızlara bakarken,

uyku bastırdı birden; o uyku ki,

daha olmadan önce bilir çok şeyi.

94 Sevda ateşiyle sürekli yanan Citera,

doğu yönünde, dağın tepesinde

ışımaya başladığında,

97 genç, güzel bir kadın gördüm düşümde,

kırlarda dolaşıyor, çiçekler derliyordu;

şarkı söyleyerek şunları diyordu:

100 “Adımı öğrenmek isteyen varsa bilsin ki, adım Lia, çevrede güzel ellerimi

dolaştırmamın nedeni, bir taç yapmak kendime.

94/ Citera = Venüs gezegeni; ışınla-

rını Araf dağına göndermektedir

(sevda ateşiyle sürekli yanan).

101/ Lia = Yakup peygamberin ilk

karısı; etkinliği, iyi şeyler yapmayı

simgeler.

103 Aynada kendimi beğenmek için süslenmekteyim; ama kızkardeşim Rachele aynadan ayrılmıyor,

bütün gün önünde oturuyor.

106 Güzel gözlerine bakmaktan hoşlanıyor, benim hoşlandığım ise ellerimle süslenmek;

onun keyfi bakmak, benimki iş görmek.”

109 Evlerine daha yakın geceledikçe,

yolcuların daha da sevdikleri

şafağın ilk ışıkları önünde

112 karanlıklar dört bir yana kaçışıyordu, benim de uykum dağılıyordu;

ustalarımı ayakta görünce, kalktım ben de.

115 “Ölümlülerin bunca dal arasında

aradıkları o tatlı elma,

bugün açlığını giderecek senin de.”

118 Vergilius böyle dedi bana;

hiçbir armağan, daha önce

böyle bir sevinç vermemişti bana.

121 Yukarıya ulaşma isteğim öyle

artmıştı ki, artık her adımda

kanatlanmış uçuyordum sanki.

104/ Rachele = Yakup peygamberin

ikinci karısı; insanın iç dünyasını

simgeler; Lia da, Rachele de Laban’

ın kızlarıdır.

114/ Ustalarımı = Vergilius ile Sta-

tius’u.

124 Merdiveni koşa koşa çıkıp da.

en üst basamağa vardığımızda,

Vergilius gözlerini bana dikti:

127 “Oğul” dedi, “ateşin geçicisini,

süreklisini gördün: ama şimdi

geldiğimiz yerde, ben de göremiyorum ileriyi.

130 Buraya akılla, sanatla getirdim seni; bundan böyle, kendi isteğin rehber olacak kendine;

sarp çetin yolların dışındasın artık.

133 Karşında ışıyan güneşe bak;

toprağın burada ürettiği

otlara, çiçeklere, fidanlara bak.

136 Döktükleri yaşla beni sana getiren

o mutlu güzel gözler gelinceye dek,

istersen yerde otur, istersen çiçek derle.

139 Benden tek söz, tek işaret bekleme;

aklın özgür şimdi, doğru ve sağlıklı da,

hata edersin uymazsan ona:

142 artık tacını da, külahını da bırakıyorum sana."

127/ Ateşin geçicisini, süreklisini = Araf’ı, Cehennem’i.

137/ Güzel gözler = Beatrice’nin gözleri.

142/ Bırakıyorum sana = seni istencinle başbaşa bırakıyorum.

Yirmi sekizinci kanto

1 Doğan günü gözlerden gizleyen

yemyeşil ağaçlı kutsal ormanın içini,

çevresini görmek isteğiyle doluydu içim,

4 daha fazla bekleyemezdim, yoldan ayrıldım,

dört bir yandan mis gibi kokuların yükseldiği

toprakta ağır adımlarla yürümeye başladım.

7 Hiç değişmeyen bir esinti

alnımı okşuyordu,

hafif bir meltem gibi yüzüme vuruyordu;

10 uysal dallar titreşiyor,

kutsal dağın ilk gölgesinin düştüğü yöne

bel veriyordu hep birlikte;

13 ama yine de, tepelerinde

küçük kuşların hünerlerini göstermelerini

engelleyecek denli eğilmiyorlardı;

16 yaprakların arasında sevinç içinde

öten kuşlar, ezgilerine eşlik eden

sabahın ilk saatlerini karşılıyordu;

7/ Hiç değişmeyen = yönü, yoğunluğu hep aynı kalan.

11/ Kutsal dağ = Âraf.

11/ İlk gölgesinin düştüğü yöne = batı yönüne.

19 Aeolus, Chiassi sahillerinde rüzgârı salıverdiğinde de,

böyle bir ses gelir çamlığın içinden.

22 Ağır olsa da adımlarım,

yaşlı ormanın içinde hayli yol almıştım,

ormana girdiğim yer görünmez olmuştu;

25 karşıma çıkan bir ırmak yolumu kesiyordu,

kıyısında biten otları

küçük dalgalar sola eğiyordu.

28 Güneşin de, ayın da ışınlarını

engelleyen sonsuz gölgenin altında

kopkoyu, esmer aksa da

31 hiçbir şey gizlemeyen bu ırmağın yanında,

yeryüzünün en temiz suları

oldukça bulanık kalırdı.

34 Ayaklarım durmuştu, gözlerimle

ırmağın karşı yakasına atladım,

dallarda yeni açmış çiçekleri taradım;

37 ve orada, insanı aklını başından alırcasına

şaşırtan bir nesnenin belirmesi gibi,

tek başına bir kadın göründü gözlerime,

19/ Aeolus = rüzgârlar kralı; rüzgâr-

ları bir mağarada saklı tutar, canı

istediğinde salar.

19/ Chiassi = o dönemde Ravenna

dolaylarında bir liman.

25/ Bir ırmak = Lethe ırmağı.

39/ Bir kadın = adı Araf’ın XXXIII kantosunda açıklanacak olan Matelda.

40 türkü söyleyerek, yolunu baştan başa süsleyen çiçekleri derleye derleye

yürüyordu. Dedim ki ona:

43 “ Ey güzel kadın,

her zaman kalbe tanıklık eden

dış görünüşe inanmak gerekirse,

46 sevda ışınlarıyla ısınmaktasın,

söylediğin türküyü dinleyeyim diye,

biraz ırmağa yaklaşmaz mısın.

49 Prosperina’yı anımsattın bana,

anasının onu, onun da ilkyazı

yitirdiği yerde ve zamanda.”

52 Raks eden bir kadın nasıl dönerse,

bitişik ayakları yerde sürüklenir gibi

adımları birbirini izlerse,

55 kızıl çiçeklerin, sarı çiçeklerin üstünden

o da bana yöneldi,

utangaç gözlerini indiren bir bakire gibi;

58 isteğimi yerine getirdi,

öyle yaklaştı ki, artık ezgiyle birlikte

sözler de anlaşılıyordu iyice.

46/ Sevda ışınları = Tanrı sevgisi.

49/ Proserpina = bereket tanrıçası

Demeter’in (Latin mitolojisinde

Ceres) kızı; kırda çiçek toplarken

Cehennem tanrısı Pluto tarafından

kaçırılır.

50/ Anasının = Demeter’in.

61 Güzel ırmağın sularıyla nemli

otların yanına gelince,

gözlerini kaldırıp beni ödüllendirdi.

64 Venüs, oğlunun eliyle yaralandığında,

sanmam ki kirpiklerinin altında

bunca parlak bir ışık yanmış olsun.

67 Karşı kıyıdaydı, ayakta gülümsüyordu,

bu yüksek toprakta ekilmeden çıkan

çiçekler, ellerinde çelenge dönüşüyordu.

70 Üç adımlık bir ırmaktı bizi ayıran,

ama Leandros bile, Kserkses’in de geçtiği,

Sastos’la Abydos arasında akan,

73 böbürlenenleri bugün de durduran

Hellespont’u, geçit vermiyor diye lanetlememişti

benim bu ırmağa öfkelendiğim gibi.

64/ Venüs = aşk tanrıçası; oğlu Cu-

pid’le (Yunan mitolojisinde Eros)

şakalaşırken oğlunun okuyla yaralan-

mıştır.

71/Leandros = Çanakkale Boğazının

Anadolu yakasındaki Abydos kasa-

basında oturan Leandros, karşı kıyı-

daki Sastos kasabasında oturan sev-

gilisi Hero'yu görebilmek için her

gece boğazı yüzerek geçer, ama bir

gece boğulur.

71/ Kserkses - Pers kralı; Darius’un

oğlu olup, İ.Ö 480 yılında Çanakkale

Boğazı’nı geçerek Atina’ya sefer

düzenler ama yenilgiye uğrayarak ge-

ri döner.

73/ Böbürlenenleri = Kserkses gibi-

leri.

74/ Hellespont = Çanakkale Boğazı.

76 “Buraya yeni geldiniz” dedi,

“insan türüne beşik seçilen bu yörede

gülümsediğimi görünce, belki de

79 bir kuşku doğmuştur içinizde;

ama ‘Delectasti’ mezmurunun saçtığı ışık

dağıtacak aklınızı kaplayan sisi.

82 Ve sen, bana soru soran önde giden kişi,

öğrenmek istediğin ne varsa sor; her soruna

yanıt vermek amacıyla geldim buraya.”

85 “Suyun şırıltısı, ormanın fısıltısı” dedim,

“az önce öğrendiklerimle

çelişen bir duygu uyandırdı bende.”

88 Dedi ki: “Seni hayrete düşüren

olayın sırrını söyleyeceğim,

aklını çelen sisi gidereceğim.

91 O yüce güç ki, ancak kendini beğenir,

insanı hem iyi hem de iyiliğe yatkın yarattı

ve burayı erince giden ilk adım kıldı.

77/ İnsan türüne beşik seçilen = ilk

insan (Âdem) burada yaratılmıştı.

78/ Gülümsediğimi görünce = Adem

ile Havva’nın ilk günahı işledikleri

yerde Matelda’nın gülümsediğini

görmek şaşırtıcı olabilir; ama Ma-

telda Tanrı’nın yarattıklarını öven

Delectasti mezmurunu anımsadığı

için gülmektedir.

87/ Çelişen bir duygu = Statius,

Araf’ta doğa olayları olmadığını söy-

lediğine göre suyun şırıltısı, orma-

nın fısıltısı bu bilgiyle çelişiyordu;

Bkz Âraf XXI (43).

90/ Sisi = bilgisizliği.

91/ Yüce güç = Tanrı.

91/ Ancak kendini beğenir = yal-

nızca Tanrı kusursuzdur.

94 Ne var ki, insan burada çok az kaldı; saf gülüşleri, tatlı oyunları,

gözyaşı, acı yaptı, neden kendi hatasıydı.

97 Aşağılarda sulardan, topraktan yayılan, çıkabildikleri kadar yükseklere ulaşan

buharlar, oluşumlar

100 insana zarar vermesin diye,

bu dağ göklere doğru yükseldi,

kapısının ardında dumana yer vermedi.

103 Çevrim hiçbir yerde kesilmedikçe,

hava artık ilk devinimin etkisiyle

yol alıp döndüğüne göre,

106 tümüyle özgür olur bu yükseltide,

sık ağaçlı ormanla kesişince

ormanın titreşmesine yol açar;

109 havanın sardığı her bitki

özelliklerini ona aşılar,

geri dönen hava bunları çevreye yayar;

96/ Kendi hatasıydı = ilk günahı işle-

mesiydi.

97/ Aşağılarda = dünyada.

98/ Çıkabildikleri kadar = Âraf’a

kadar.

99/ Buharlar = Dante’ye göre toprak-

tan ve sulardan yükselen buharların

ısıyla karşılaşması fırtınalara yol açı-

yordu.

104/ İlk devinimin etkisiyle = Dan-

te’nin de benimsediği Ptolemaios

görüşüne göre evrenin merkezinde

dünya vardır; dünya yerinde durur,

atmosfer ise, ilk devinimin etkisiyle,

içindeki cisimlerle birlikte doğudan

batıya doğru yol alır.

112 öteki toprak da, yapısına, iklimine göre çeşitli meyveler,

çeşitli bitkiler verir.

115 Bunları bilince, sizin orada

kimi bitkilerin ekilmeden de

boy vermelerine şaşmamak gerekir.

118 Şunu da bil ki, üstüne

bastığın kutsal topraklar, başka yerlerde

görülmeyen tohumdan, meyveden yana çok zengindir.

121 Gördüğün su, suları çoğalıp, eksilen

ırmaklar gibi, soğukta dönüşen buharla beslenen

bir kaynaktan çıkmıyor;

124 hiç azalmayan, hep aynı akan, iki yöne boşalttığı suyu, yalnızca Tanrı’nın isteğiyle

yenileyen bir pınardan çıkıyor.

127 Burada akarken, günah izlerini siler

belleklerden; öbür tarafta ise,

yapılan iyilikleri akla ekler.

130 Burada adı Lethe’dir; öbür tarafta

Eunoe olur adı; önce burada, sonra

orada tadana etkisini gösterir:

112/ Öteki toprak = dünya.

119/ Başka yerlerde = dünyada.

122/ Soğukta dönüşen buhar = yağmur suyu.

130/ Burada = bizim bulunduğumuz

yerde.

130/ Lethe = ölüler ülkesi tanrısı

Hades'in ırmaklarından biri; suyun-

dan içen ruhlar dünyada işledikleri

günahları unuturlar. Bkz Cehennem XXIV(131)

131/ Eunoe = Dante’nin Lethe'nin

karşıtı bir işlev yüklemek için

uydurduğu ırmak (sözcük anlamı = iyi bellek).

133 tadı her tadın üstündedir.

Susuzluğun azalmış da olsa,

başka bir şey sormanı beklemeden,

136 bir şey daha açıklayacağım sana;

sanmam ki, verdiğim sözün ötesine geçmenin

bir sakıncası olsun senin için.

139 Altın çağın mutlu günlerine

övgüler düzen ozanlar, belki de

Parnassus’ta düşlemişlerdi burayı.

142 İnsanın kökeni burada arıydı,

sürekli ilkyazdır burası, sürekli meyvedir;

bu su, dillerden düşmeyen kevserdir.”

145 Bunun üzerine, arkaya, ozanlara döndüm

ve onların bu sözlere

gülümsediklerini gördüm;

148 yüzümü güzel kadından yana döndürdüm.

134/ Susuzluğun azalmış da olsa =

bilgilenmiş de olsan.

140/ Ozanlar = Ovidius ile arkadaşları.

142/ insanın kökeni = ilk insanlar.

145/ Ozanlara= Vergilius ile Statius’a;

Yirmi dokuzuncu

1 Sevdalı bir kadın gibi bitirdi

türküsünü, şunlar oldu son sözleri:

“Beati quorum tecta sunt peccata!"

4 Ve balta girmemiş ormanlarda

kimisi güneşe koşan, kimisi güneşten kaçan

kır perileri gibi, ırmak boyunca

7 yukarıya doğru gitti;

ben de peşinden gittim,

tıpkı onun gibi ağır adımlarla.

10 İkimiz birlikte yüz adım gitmemiştik ki,

iki kıyı da birden kıvrılıverdi,

doğu yönünde buldum kendimi,

13 Yolumuz yine üzün sürmedi,

kadın bir ara benden yana döndü,

“Kardeş bak ve dinle” dedi

2/ Türküsünü = türkü söyleyen Matelda’dır.

3/ Beati quorum tecta sunt peccata =

ne mutlu günahları bağışlanmış olan-

lara; Bk: Kitabı Mukaddes, Mezmur-

lar 32(1).

10/ İkimiz birlikte yüz adım gitme

miştik ki = ikimizin attığımız adım

ların toplamı yüz adımı bulmamıştı.

16 Tam o sırada bir ışık belirdi,

koca ormanı yarıp geçti,

“Şimşek olmalı” dedim kendi kendime.

19 Ne var ki, şimşek çakar çakmaz sona ererdi,

oysa bu ışık gitmiyor, daha da ışıyordu:

“Bu da ne?” dedim kendi kendime.

22 Tatlı bir ezgi duyuluyordu

aydınlık havada; haklı bir öfke kapladı içimi,

Havva’nın davranışını kınadım, çünkü yerin de,

25 göğün de boyun eğdikleri bir yerde, yeni yaratılmış yapayalnız bir dişi

bir tüle bürünmek istememişti;

28 eğer tüle bürünseydi

bu anlatılmaz güzellikleri

çok daha önce, daha uzun süre tanımış olacaktım.

31 Sonsuz mutluluğun bu ilk belirtileri

arasında giderken,

daha büyük mutluluklar özlerken,

34 önümüzdeki hava, yeşil dalların arasında tutuşmuş bir ateşe benziyordu

kulaklara sanki tatlı ezgiler geliyordu.

37 Ey kutsal bakireler, soğuktan titredimse uğrunuzda,

aç, susuz, uykusuz kaldımsa,

karşılığını istemenin sırası geldi şimdi.

27/ Tüle bürünmek istememişti =

kurallara uymak istememişti.

37/ Kutsal bakireler = esin perileri

(Musalar).

40 Helikon sularını benim için akıtsın, korosuyla birlikte Urania

güçlü dizeler yazmama arka çıksın.

43 Az ötede altından yedi ağaç belirmişti, aramızdaki uzaklık yüzünden

görünüşleri değişmişti,

46 ama, duyuları yanlışa sürükleyen

toplu algılamanın, uzaklığın etkisinden

kurtulacağı denli yaklaşınca onlara,

49 aklı besleyen erdem

bunların şamdan olduğunu öğretti bana,

sesler de Hosanna ilahisi okuyordu.

52 Ayın on beşinde, gece yarısı

bulutsuz bir gökte ışıyan aydan bile

parlaktı yukarıda ışıyan bu güzel avize.

55 Hayranlık kaplamıştı içimi,

iyi yürekli Vergilius’a çevirdim gözlerimi

o da şaşkın bakışlarla baktı bana.

40/ Helikon = esin perilerinin otur-

dukları dağ.

41/ Urania = gökbilim esin perisi.

41/ Korosuyla birlikte = arkadaşlarıyla birlikte.

43/ Altından yedi ağaç = uzaklık nedeniyle ağaç izlenimi uyandıran ve Kutsal Ruh’u simgeleyen yedi şamdan; Bkz. Kitabı Mukaddes, Çıkış

25(31).

49/ Aklı besleyen erdem = seçme, ayırt etme yetisi.

51/ Hosanna = koru bizi; İsa Kudüs’e

girerken önündeki ve ardındaki

kalabalığın söylediği söz; Bk: Kitabı

Mukaddes, Matta’yagöre Incil 21 (9).

54/ Avize = yedi şamdan.

57/ O da şaşkın bakışlarla = artık

Vergilius’un da bilmediği olaylar söz konusudur.

58 Sonra, bir yeni gelinden bile daha ağır adımlarla bize doğru gelmekte

olan gizemli nesnelere yönelttim gözlerimi.

61 Kadın azarladı beni: “Parlak ışıkları görmeye

can atıyorsun da, arkalarından gelene

niçin bakmıyorsun?” dedi. Bunun üzerine,

64 bir rehberin peşinden gider gibi giden beyaz giysili insanlar gördüm ışıkların gerisinde,

böyle bir beyazlık görülmemiştir yeryüzünde.

67 Solumda sular ışıyordu,

bakacak olursam sol yanımı yansıtıyordu

tıpkı bir ayna gibi.

70 Gelenlerle aramızda yalnızca

ırmağın kaldığı bir noktaya vardığımda

durdum, daha iyi görmek amacıyla

73 ve gerilerinde rengârenk bir hava

bırakarak ilerleyen, fırça

izlerini andıran alevleri gördüm,

76 üstlerindeki havada güneşin kendisine

yay, Delia’nın da kemer yaptığı

renklerden oluşan yedi şerit seçiliyordu.

61/Kadın = Matelda.

76/ Güneşin kendisine yay yaptığı =

gökkuşağı.

77/ Delia = ay tanrıçası Diana’nın bir

başka adı.

77/ Kemer = ayın çevresindeki ayla.

79 Bu bayraklar geriye doğru görüş alanımın dışına uzanıyordu,

dış şerit sanırım on adım açıktaydı.

82 Anlattığım bu güzel göğün altında

yirmi dört yaşlı kişi, ikişer ikişer yürüyordu,

başlarında zambaktan taçlar vardı.

85 Hep bir ağızdan şu şarkıyı söylüyorlardı:

“Adem’in kızları içinde en kutlu sensin,

sonsuza dek sürsün güzelliklerin!”

88 Bu seçkinler alayı, karşı kıyıdaki

taze otlarla çiçekleri

artık çiğnemez olduğunda,

91 ışıkların birbirini izlemesi gibi

gökyüzünde, dört hayvan geldi yanlarına

hepsinin başında yeşil yapraklardan taçlar vardı.

94 Hepsi de altı kanatlıydı,

kanatların üstünde gözler yer almaktaydı;

böyle olurdu onun da gözleri, Argos yaşasaydı.

97 Nasıl olduklarını anlatmak için daha fazla

dize harcamıyorum, ey okur; çünkü şu ara

başka bir soru var aklımda;

83/ Yirmi dört yaşlı kişi = Kitabı

Mukaddes'in Eski Ahit bölümünün

cüzlerini simgeliyorlar.

86/ Sensin = Beatrice.

92/ Dört hayvan = İncil yazarları

Matta, Markos, Luka ile Yuhanna’yı

simgeliyorlar.

94/ Altı kanatlıydı = kanatlar Hiris-

tiyanlığın büyük bir hızla yayılmasını

simgeliyor, gözler de Tanrı’nın her

şeyi gördüğünü vurguluyor.

96/ Argos = Hermes’in öldürdüğü yüz

gözlü dev.

100 daha fazla bilgi istersen, onların rüzgâr, ateş, ve bulutlarla soğuk yörelerden

nasıl geldiklerini anlatan Hezekiel’i oku;

103 onun yazdığı gibiydiler burada da,

ama kanatları konusunda Yuhanna ondan ayrılmakta,

benim gördüğümü paylaşmakta.

106 Dördünün arasındaki boşluğu

boynundan bağlı bir Grifon’un çektiği

iki tekerlekli bir zafer arabası dolduruyordu.

109 Hayvan, kanatlarını havaya, orta şeritle üçerli şeritlerin arasından kaldırıyordu,

havayı yararken hiçbir şeridi kırmıyordu.

112 Yukarı kalkan kanatlar görülmüyordu; kuş organları altın rengiydi,

öbür organlar, beyaza bulanmış lâl renkliydi.

115 Roma, ne Africanus’u, ne Augustus’u

böyle güzel bir arabayla onurlandırmıştı,

bunun yanında güneşin arabası bile sönük kalırdı;

102/ Hezekiel = İÖ VI. Yüzyılda yaşayan Yahudi peygamber; Bkz Kitabı Mukaddes, Hezekiel 1(4)

103/ Onun yazdığı gibiydiler = Kitabı Mukaddes’te yazdığı gibi.

104/ Yuhanna ondan ayrılmakta = Yuhanna’ya göre gelenlerin altı değil, dört kanadı vardır.

107/ Grifon = kartal başlı, kanatlı aslan; İsa’yı simgeliyor.

108/ Zafer arabası = araba kiliseyi, tekerleklerinden biri Kitabı Mukaddes'in Eski Ahit, öteki ise Yeni Ahit bölümlerini simgeliyor.

115/ Africanus = Hannibal’i yenilgiye uğratan Africanus (Afrikalı) sanıyla anılan Romalı siyaset adamı Publius Cornelius Soipio.

115/ Augustus = Roma imparatoru.

118 o araba ki, yerin inançlı duası üzerine yolundan çıkıp yanmıştı

Jüpiter gizlice doğru bir karar aldığında.

121 Üç kadın vardı sağ tekerin yanında,

raks ederek yürüyorlardı; birisi öyle kırmızıydı ki

ateşe atılsa zor seçilirdi

124 ötekinin eti kemiği

zümrüttendi sanki;

üçüncüsü bembeyazdı taze kar gibi;

127 kimi kez hepsini sanki beyaz yönetiyordu, kimi kez de kırmızı, kırmızının şarkısına göre

adımları ağır ya da hızlı oluyordu.

130 Sol tekerlekte lâl giysiler içinde

dört kadın dans ediyordu,

içlerinden üç gözlü olan onları yönetiyordu.

133 Bu anlattıklarımın gerisinden

değişik giysili iki yaşlı geliyordu,

onların da görünüşü ağırbaşlı, saygındı.

120/ Gizlice doğru bir karar aldığında

= Bkz Cehennem XVII( 110).

121/ Üç kadın = üç dinsel erdemin

(Tanrı sevgisi/kırmızılı kadın; inanç

/zümrüt yeşili giysili kadın; umut/

beyaz giysili kadın) simgeleri.

131/ Dört kadın = dört ana erdemin (adalet, güçlülük, ölçülülük, sakınım) simgeleri.

132/ Üç gözlü olan = sakınım; daha

iyi görebilmek için üç gözü vardır.

134/ İki yaşlı = Acca apostolorum yazarı Luka ile Epistulae yazarı ermiş

Paulus.

136 Doğanın en sevdiği yaratıkları için yarattığı yüce Hippokrates’in bir yakınına benziyordu

içlerinden biri;

139 değişik duruşlu öteki ise,

parlak ve keskin kılıcıyla

ırmağın karşı yakasından bile korkutmuştu beni.

142 Sonra, sıradan görünüşlü dört kişi

daha gördüm; peşlerinden yüzü diri,

ama uykulu bir yaşlı gelmekteydi.

145 Bu yedi kişi de, ilk topluluktakiler gibi giyinmişlerdi, ama başlarının çevresinde

zambaktan taçlar eksikti,

148 güllerle, kırmızı çiçeklerle süslenmişlerdi; uzaktan onları gören, tümünün de

kaşlarının altına dek yandığına ant içebilirdi

151 Araba tam karşıma gelince,

bir gürültü koptu ve bu saygın kişiler

yürümelerinin engellendiği izlenimini edindiler,

154 ellerinde ilk bayrakları, artık yürümediler.

136/ Doğanın en sevdiği yaratıklar =

İnsanlar

137/ Hippokrates = İÖ. V. yüzyılda

yaşayan, tıp biliminin kurucusu

sayılan hekim.

141/ Korkutmuştu beni = Paulus

Hıristiyanlığı kabul etmeden önce

Hıristiyanlara eziyet etmişti.

142/ Dört kişi = İsa’nın dört havarisi.

144/ Bir yaşlı = Incil’in yazarlarından

Yuhanna.

154/ İlk bayraklar = şamdanlar.

Otuzuncu kanto

1 Ne doğmayı, ne de batmayı bilen,

yüzüne günahtan başka sis perdesi inmeyen

aşağıdakinin dümenciye limanı göstermesi gibi,

4 burada herkese görev bilinci veren

ilk göğün Septentrion’u kıpırdamadan durunca,

onunla Grifon arasında

7 yürümekte olan doğrucu kişiler,

erince erercesine zafer arabasına

doğru döndüler;

10 içlerinden, gökten gönderildiği belli

biri üç kez “Veni sponsa da Libano” diye

bağırdı, ayni şeyi yaptı ötekiler de.

13 Son çağrıya uyup da, birden mezarlarından

çıkıp, yeniden kavuştukları sesleriyle

alleluia söyleyecek mutlular gibi,

5/ Septentrion = Büyük Ayı’nın yedi

yıldızı (Septem Triones); Dante bu

sözcükle yedi şamdanı vurguluyor;

Büyük Ayı nasıl gemicilere limanın

yolunu gösterirse, Araf’ta da yedi

şamdan görev bilinci aşılar; bu şam-

danlar Büyük Ayı gibi doğup bat-

mazlar.

6/Grifon = Bkz Âraf XXIX(107).

7/ Doğrucu kişiler = yirmi dört yaşlı kişi.

11/ Veni sponsa da Libano = gel sev-

gilim Lübnan’dan; Bkz Kitabı Mu-

kaddes, Neşideler Neşidesi 4(8).

13/ Çağrıya uyup da = kıyamet günü

meleklerin çağrısına uyup da.

16 kutsal arabadan “ad vocem tand senis"

sesine, sonsuz yaşamın yüz elçisi,

habercisi fırladı.

19 Hep bir ağızdan: “Benedictus qui venis”

diyorlardı, havaya, çevreye çiçekler atıyorlardı,

“Manibus, oh, date lilia plenis!”

22 Güneş doğarken doğu bölgesinin

pespembe olduğunu, geri kalan kesimin

tatlı bir dinginliğe büründüğünü gördüm;

25 yüzü pusluydu doğan güneşin,

buharlar güneşi perdeliyor, gözlerin

uzun süre dayanmasını sağlıyordu:

28 işte bunun gibi, meleklerin ellerinden yükselen

ve yeniden arabanın içine, çevresine inen

bir çiçek bulutu içinde,

31 başında zeytin dalları, yüzünde beyaz tülü,

bir kadın göründü gözlerime,

yeşil bir kaftan giymiş, alev rengine bürünmüştü.

15/ Alleluia = Bkz Cehennem XII (89).

16/ Ad vocem tanti senis = böyle soylu

kişilerin çağrısı üzerine (Latince);

aşağıdaki dizelerde yer alan yine

Latince sözcüklerle uyak sağlamak

amacıyla kullanılmıştır.

17/ Yüz elçi = yüz melek.

19/ Benedictus qui venis = gelen kutlu

olsun; İsa Kudüs’e girerken

Yahudilerin söyledikleri sözler: Bkz

Kitabı Mukaddes, Matta'ya göre İncil

21(9).

21/ Manibus, oh, date lilia plenis =

avuç avuç zambak verin; Vergilius’un

Aeneis'inden alınan bir dize.

32/ Bir kadın = Beatrice; inanç (be-

yaz), umut (yeşil) ve acımayı (kır-

mızı) simgeleyen renklere bürünmüş-

tür.

34 Kaç zamandır onun varlığından yoksun

ruhum, titreye titreye

ve şaşkınlıklar içinde,

37 gözler daha onu algılamadan önce,

ondan ulaşan gizemli bir etkiyle

eski sevdasının büyük gücünü duyumsadı yine.

40 Daha çocukluktan kurtulmadan önce

gönlümü ele geçiren erdemi

görür görmez gözlerimle,

43 sola doğru döndüm, üzülen

ya da canı yanan bir çocuğun güvenle

annesine koşması gibi,

46 ve dedim ki Vergilius’a: “Titreşmekte

kanımın her damlası, eski

ateşin belirtilerini duyuyorum içimde.”

49 Ama Vergilius yoksun bırakmıştı beni

kendisinden, sevgili babam Vergilius,

kendimi emanet ettiğim Vergilius;

52 ve ilk anamızın yitirdikleri,

çiyin nemlendirdiği yanaklarıma

gözyaşlarının inmesini engelleyemedi.

34/ Kaç zamandır onun varlığından yoksun ruhum = Beatrice 1290’da öldüğüne göre aradan on yıl geçmiştir.

40/ Çocukluktan kurtulmadan önce = Dante Beatrice’yi ilk kez, dokuz yaşında iken görmüştür.

52/ İlk anamızın = Havva’nın.

55 “Vergilius gitti diye,

ağlama, ağlama Dante;

gözyaşlarını bir başka yaraya sakla!”

58 Zorunlu olarak andığım adımın

söylendiğini duyunca arabanın

sol yanından, başımı çevirdim,

61 az önce meleklerin çiçekleriyle

örtülü gördüğüm kadının,

öteki gemileri yöneten denizcileri

64 kâh pupadan, kâh bordadan denetleyen,

onları yüreklendiren bir amiral gibi,

ırmağın karşısından bana baktığını gördüm.

67 Başından inen Minerva yapraklarıyla

bezeli tül, engel olsa da

yüzünü açıkça görmeme,

70 küçümseyici bir tutum içinde,

en önemli bölümü sona bırakan biri

gibi sürdürdü sözlerini:

73 “ İyi bak! Beatrice’nin ta kendisi karşında.

Nasıl gelebildin bu dağa?

İnsanın mutlu olduğunu bilmiyor musun burada?”

56/ Dante = ilk ve son kez Dante

kendi adını anıyor.

59/ Zorunlu olarak = Beatrice’nin

sözlerini değiştirmemek için.

63/ Öteki gemileri = donanmanın

amiral gemisi dışındaki gemilerini.

67/ Minerva yapraklarıyla = zeytin yapraklarıyla.

76 Gözlerim arı pınara yöneldi; ama kendimi görünce suda, gözlerimi

otlara çevirdim, alnımda utancımla.

79 Bir ana nasıl acımasız davranırsa çocuğuna,

öyle göründü o da bana; çünkü ana

sevgisinin tadı acıdır kimi zaman.

82 Susmuştu o; melekler o an

“in te, Domine speravi" ilahisini söylediler;

ama “pedes meos"tan ileri gitmediler.

85 Kuzeydoğu rüzgârı vurunca

sertleşen kar, nasıl İtalya’nın sırtında,

ağaçların arasında donar, sonra da

88 gölgenin yittiği ülkeden gelen rüzgârla

nasıl eriyip de kendiliğinden akarsa

alevin erittiği bir mum gibi,

91 gözyaşlarım kurudu, soluğum tutuldu benim de,

sonsuzluk tekerlerinin uyumunu sürekli

izleyenler başlamadan önce ilahiye;

94 ama onların tatlı ezgilerinde

sanki: “Niçin azarlıyorsun onu kadın?” der gibi

bir acıma bulunduğunu sezince,

83/ In te, Domine speravi = sensin

Tanrım, umudum; Bkz Kitabı Mu-

kaddes, Mezmurlar 31(1).

84/ Pedes meos = ayaklarım; yukarı-

daki mezmurun devamında yer alan

sözcükler; Bk: Kitabı Mukaddes,

Mezmurlar 31 (S).

86/ İtalya’nın sırtında = Apenin

dağlarında.

88/ Gölgenin yittiği ülkeden = Afri-

ka’dan; ekvator bölgesinde güneş,

yılda iki kez tam düşey konumda

olduğunda nesneler gölge vermezler.

93/ İzleyenler = melekler.

97 yüreğimin çevresini saran buz, soluğa dönüştü ve göğsümün sıkıntısı

ağzımdan, gözlerimden döküldü.

100 O, kıpırdamadan durmaktaydı

arabanın aynı yanında, sonra şunları

dedi merhametli meleklere:

103 “Siz ki, uyanık durmaktasınız bitimsiz günde, sizden ne gece, ne de uyku gizlemekte

dünyanın attığı tek bir adımı bile;

106 yanıtım bu nedenle

orada ağlayan kişi bilsin diye

pişmanlığın suçla orantılı olduğunu.

109 Kendisine eşlik eden yıldızlara göre

her ölümlüyü belirli bir sona ulaştıran

büyük kürelerin etkisiyle birlikte,

112 gözlerimizin erişemeyeceği yükseklikte

buharlardan yağan

kutsal cömertliğin etkisiyle

115 bu kişi öyle yetenekliydi ki gençliğinde, şaşılacak ürünler verebilirdi

yeteneğini kullanmayı bilseydi,

118 Ama toprak, iyi ekilmez de

bakımsız kalırsa, daha kötü, daha yabani

olur, güçlü olduğu ölçüde.

121 Yüzümle destekledim onu bir süre:

yeniyetme gözlerimle

doğru yolda tuttum onu kendimle birlikte.

124 Ama ikinci çağımın eşiğine gelip de, yaşamımı değiştirdiğimde,

benden ayrıldı, kötü yollara saptı.

127 Etim kemiğim ruha dönüşüp de,

güzellikler erdemler çoğalınca içimde,

ilgisi azaldı, değerim düştü gözünde;

130 ve adımlarını gerçek olmayan bir yola yöneltti, verdiği sözleri tutmayan geçici

hevesleri izledi.

133 Düşünde ya da uyanıkken etkilemeye

çalıştım onu, göklerden sağladığım esinle,

ama kulak vermedi hiçbirine.

136 Öyle aşağıya düşmüştü ki,

her ilaç etkisizdi,

tek çare ona cehennemlikleri göstermekti.

139 Ölülerin kapısına gittim bu nedenle,

ağlayarak yalvarmak için

onu buraya getirene.

142 Eğer gözyaşları boşaltan

gerçek bir pişmanlık duymadan

Lethe’den geçilip de, tadılsaydı kutsal suyu,

145 Tanrı’nın yüce buyruğuna karşı gelinmiş olurdu.”

124/ İkinci çağımın = gençliğimin.

125/ Yaşamımı değiştirdiğimde =öldüğümde.

141/ Onu buraya getirene = Vergilius’a.

143/ Lethe = Bkz Âraf XXVIII(130).

Otuz birinci kanto

1 “Ey kutsal ırmağın karşı kıyısındaki kişi”

bir kılıç gibi keskin dilini

bana yöneltmişti, hiç ara vermeden

4 sürdürdü sözlerini:

“dediklerim doğru mu söyle: böyle

bir suçlamaya, senin itirafın da eklenmeli.”

7 İçim öyle altüst olmuştu ki,

konuşmak istedim, ama sesim kesildi

ağzımdan çıkmadan önce.

10 Bir süre sustu; sonra dedi ki:

“Ne düşünüyorsun? Yanıt versene,

sular daha kötü anılarını silmedi.”

13 Korkuyla şaşkınlık öyle içiçe

geçmişti ki, ağzımdan çıkan eveti

duymak için gözlerin katkısı gerekliydi.

1/ Kutsal ırmak = Lethe ırmağı; Bkz Âraf XXVIII(130).

2/ Keskin dilini = artık Beatrice sözlerini doğrudan doğruya Dante’ye yönelttiği için, eleştirileri daha fazla incitmektedir onu.

13/ Korkuyla şaşkınlık = işlenen

günahların şaşkınlığı ve verilecek

cezanın korkusu.

14/ Gözlerin katkısı gerekliydi =

Dante’nin sesi öyle yavaş çıkmıştı ki,

ne dediğini anlamak için dudak-

larına da bakmak gerekmişti.

16 Kundakla yay aşırı gerilince,

nasıl yay da kiriş de kırılır,

ok hedefe daha yavaş giderse,

19 bu ağır yükün altında ezildim ben de,

gözyaşlarım hıçkırıklarıma karıştı,

sesim dudaklarıma takıldı kaldı.

22 Dedi ki: “Seni, ötesinde

insanın isteyeceği hiçbir şey olmayan iyiliğe

yönelten sevgimin orta yerinde,

25 hangi hendeklerle, zincirlerle

karşılaştın da, daha yukarılara

gitmek isteğini bir kenara bıraktın?

28 Nasıl bir yarar, nasıl bir çıkar buldun da

ötekilerde, böyle peşlerine

takıldın onların?”

31 Acı acı iç çektikten sonra,

yanıt verecek gücü buldum kendimde,

sözcükler dudaklarımdan zorla döküldü.

34 Ağlayarak dedim ki: “Yüzünüz gizlenince dünya nimetlerinin sahte zevkleri

adımlarımı çeldi.”

37 Dedi ki: “Şimdi söylediklerini

söylemeyip inkâr etseydin, yine de suçun bilinirdi:

hiçbir şey gizlenemez o yargıçtan!

19/ Bu ağır yükün = utancın.

29/ Ötekilerde = dünya zevklerinde

38/ O yargıçtan = Tanrı’dan.

40 Ama suçlunun kendi ağzından

çıkarsa günah suçlaması, bileği taşı törpülemeye

başlar keskin ucu, bizim mahkememizde.

43 Her neyse, bir başka kez sirenlere

direnebilmen ve

suçundan utanman için,

46 gözyaşlarını dindir de, beni dinle:

gömülü bedenimin seni karşıt bir yöne

götürmesi gerektiğini öğreneceksin.

49 Doğa da, sanat da gözlerinin önüne

toprağa gömülü bedenimin

güzelliklerinden üstün bir şey sunmadı;

52 ben ölüp de bu yüce zevkten yoksun kalınca,

hangi ölümlü nesne

seni çekmeliydi kendine?

55 Aldatıcı nesnelerin uğrattığı düş kırıklığının

ardından, yükseklere çıkmalıydın

artık aldatıcı olmayan benimle birlikte.

58 Bir genç kızın ya da gelgeç bir yeniliğin

uğrunda ikinci bir tokat yemek için,

kanatlarını indirmemeliydin.

34/ Yüzünüz gizlenince = siz ölünce.

41/ Törpülemeye başlar = Cennet’te

bileği taşının işlevi keskin kılmak

değil, köreltmektir.

42/ Bizim mahkememizde = Cen-

net’te.

43/ Sirenlere = Bkz Âraf XIX( 19);

burada dünya zevkleri vurgulanıyor.

47/ Karşıt bir yöne = iyiliklere doğru.

52/ Yüce zevkten = beni görebilmek

zevkinden.

57/ Artık aldatıcı olmayan benimle

= ben öldüğüm için artık aldatıcı

olamazdım.

61 Yeni doğmuş kuş yavrusu önemsemez

saldırıyı iki, üç kez,

oysa tüylü kuşa ok atmak, ağ kurmak sonuç vermez.”

64 Kabahatini anlayıp, başı önünde

söylenenleri pişmanlık içinde, sessizce

dinleyen çocuklara dönmüştüm.

67 O dedi ki: “Madem ki seni üzmekte

sözlerim, sakalını kaldırıp da bakarsan

daha da artacak tasan.”

70 Bizim buraların ya da İarbas ülkesinin

rüzgârları bile koca bir meşeyi,

benim çenemi kaldırmamdan daha

73 kolayca kökünden sökebilirdi;

gözlerini demeyip, “sakalını” demesi

hemen anlatmıştı bana bu sözcüğün zehrini.

76 Başımı yukarı kaldırınca

ilk yaratılanların artık dört bir yana

çiçek serpmediklerini gördüm;

79 hâlâ kararsız gözlerim, aynı vücutta

iki yapıyı birleştiren hayvana

dönmüş olduğunu gördüler Beatrice’nin.

68/ Bakarsan = yüzünü kaldırıp da

yüzüme bakarsan.

70/ iarbas ülkesi = Libya; Kanaca

kraliçesi Dido’ya aşık olan komşu

kral İarbas’ın adından.

75/ Bu sözcüğün zehrini = kuş

örneğini vererek Dante’yi çocuk gibi

davranmakla eleştiren Beatrice, sa-

kalını sözcüğüyle onun çocuk olma-

yıp yetişkin olduğunu vurguluyor.

77/ İlk yaratılanlar = melekler.

79/ Aynı vücutta iki yapıyı birleşti-

ren hayvan = Grifon; Grifon, iki

yapısıyla İsa’yı (insan ve Tanrı) sim-

geliyor.

82 Tülün arkasında, ırmağın karşı yakasında, yeryüzünde olduğundan daha da güzeldi,

öbür kadınların tümünden.

85 Pişmanlık ısırganı öyle dalamıştı ki içimi,

beni onun sevgisinden

ayıran her şeye düşman kesildim birden.

88 Vicdan azabı kemirdi yüreğimi,

yenilip yere serildim; ne hale geldiğimi

bunlara neden olan o bilebilirdi.

91 Sonra, yüreğim gücümü geri verince,

tek başına gördüğüm kadını başımın üstünde

buldum: “Tutun bana, tutun bana!” demekteydi.

94 Boğazıma dek ırmağa batırmıştı beni,

suları yaran bir tekne gibi gitmekteydi

peşinden çeke çeke beni.

97 Mutlu kıyının yanına yaklaşınca

öyle tatlı bir “Asperges me” işittim ki,

ne anımsayabilir, ne de yazabilirim o ezgiyi.

100 Güzel kadın kollarını açtı;

başıma dolayıp suya batırdı,

su yutmak zorunda kaldım.

91/ Gücümü geri verince = kendime gelince.

92/ Kadını = Matelda; Bkz Âraf

XXVIII(39).

94/ İrmağa = Lethe ırmağına.

98/ Asperges me = yıka beni; kilisede

kutsal suyla kutsama sırasında oku-

nan mezmurdan; Bkz Kitabı Mu-

kaddes, Mezmurlar 51(7).

103 Sonra sudan sırılsıklam çıkardı beni, dans eden dört güzelin arasına kattı;

kollarını belime sardı kızların her biri.

106 “Burada kır perisiyiz, yıldızdık gökyüzünde, Beatrice yeryüzüne inmeden önce

ona hizmet için seçildik.

109 Onun gözlerine götüreceğiz seni; ama o gözlerdeki sevinçli parıltıyı algılayasın diye, şu üç kişi

gözlerini keskin kılacak daha önce.”

112 Bunları şarkı gibi söylediler,

sonra beni Grifon’un yanına götürdüler,

orada bize bakmaktaydı Beatrice.

115 “Bakabildiğin kadar bak” dediler;

“bir zamanlar Sevda’nın sana oklarını gönderdiği

zümrütlerin önüne getirdik seni.”

118 Alevden bile sıcak bir istek,

onun Grifon’a dikili,

ışıklar saçan gözlerine bağladı gözlerimi.

121 Aynaya vuran güneş gibi,

çifte bedenli hayvan kâh bir biçimiyle,

kâh ötekisiyle yansıyordu gözlere.

104/ Dört güzel = dört ana erdemi

simgeleyen dört kadın; Bkz Araf

XXIX(13l).

110/ Üç kişi = üç dinsel erdemi sim-

geleyen kadınlar; Bkz Âraf XXIX

(121).

111/ Keskin kılacak = Beatrice’nin

gözlerindeki ışığı daha iyi görmeni

sağlayacaklar.

117/ Zümrütlerin = Beatrice’nin

zümrüt gihi ışıyan gözleri.

122/ Çifte bedenli hayvan = Grifon;

Bkz Âraf XXXI(79).

124 Ey okur, kendin karar ver, bedenin değişmeyip de görüntünün değiştiğini görünce

hayrete düşüp düşmediğime.

127 Şaşkın ruhum, hem besleyen,

hem açlık veren bu besini

sevinçler içinde tadarken,

130 davranışlarıyla daha yüce bir yerden geldiklerini belli eden üçler,

meleklere özgü şarkılarla dans ederek yürüdüler.

133 “Bak Beatrice, bak kutsal gözlerinle seni görmek için bunca yoldan gelen kölene!”

diyordu şarkıları.

136 “Kerem eyle, kerem eyle de

yüzünü örten tülü aç, o da görebilsin diye

gizlediğin ikinci güzelliği.”

139 Ey sonsuz ışığın canlı parıltısı,

Parnassus’un gölgesinde solmuş ya da

pınarından içmiş biri,

142 gökyüzünün seni sardığı noktada,

açık havada yüzündeki tülü açtığında

göründüğün gibi görürse seni

145 aklının karışmasını engelleyebilir mi?

138/ İkinci güzelliği = Beatrice’nin gülümsemesi (= Tanrı sevgisi).

140/ Parnasssus’un gölgesinde solmuş = şiirle uğraşmış (Parnassus = esin perilerinin oturdukları dağ.) 142/ Gökyüzünün seni sardığı nokta = Yeryüzü Cenneti.

Otuz ikinci kanto

1 Kıpırtısız gözlerim dikkat kesilmişti

gidermek için on yıllık özlemi,

öbür duyularım körelmişti.

4 Kutsal gülümseme öyle çekiyordu ki,

eski ağlarıyla onları bağrına,

görmez olmuşlardı ondan başka bir şeyi;

7 tam o sırada, istemeden de olsa

başımı sola çevirdim; “Çok bakma!”

diye seslenen tanrıçaları duyunca;

10 ve güneşin çarptığı gözlerde

oluşan karmaşanın etkisiyle

gözlerim görmez oldu bir süre.

13 Ama hafif ışığa alışıp da,

(hafif dememin nedeni,

zorla uzaklaştığım o gülümsemenin görkemi)

2/ On yıllık özlemi = Beatrice 1290

yılında öldüğüne göre, Dante on yıl-

dır onu görememişti; Dante’nin

belleğinde hâlâ yeryüzünden bildiği

Beatrice’nin çizgileri vardır, Cen-

net’teki Beatrice’yi tam olarak

XXXIII. kantoda algılayacaktır.

4/ Kutsal gülümseme = Beatrice’nin

gülümseyen ağzı.

5/ Eski ağlarıyla = eski sevdasıyla.

9/ Tanrıçalar = üç dinsel erdemi sim-

geleyen kadınlar; Bkz Âraf XXIX (121)

13/ Hafif ışığa = gün ışığına.

16 şanlı ordunun sağa yöneldiğini,

yüzlerinde yedi alev ve güneşle birlikte

geri döndüğünü gördüm.

19 Püskürtülen bir birlik, geri dönmeden önce,

kalkanların siperinde

nasıl yerinde çark ederse bayraklar önde,

22 bu yüce krallığın ilerleyen askerleri de,

arabanın oku kıvrılmadan önce,

geçip geride bıraktılar bizi.

25 Sonra, kadınlar tekerlerin yanına geldi

ve Grifon kutsal arabayı itti,

tek bir tüyü titremeden. Beni ırmaktan geçiren

28 güzel kadın, Statius ve ben

daha küçük bir yay çizen

tekerleğin peşinden gidiyorduk.

31 Yılana kanan kadın yüzünden

bomboş kalan yüksek ormandan geçerken

meleklerin ezgisine ayak uyduruyorduk.

34 Gittiğimiz yol en fazla

üç ok atımını bulmuştu ki,

Beatrice arabadan indi.

16/ Şanlı ordu = dinsel alay.

17/ Yedi alev = yedi şamdan.

28/ Güzel kadın = Matelda.

29/ Daha küçük bir yay çizen te-

kerleğin = sağ tekerleğin; araba sağa

döndüğü için sağ tekerlek daha

küçük bir yay çizer.

31/ Yılana kanan kadın = Havva.

36/ Beatrice arabadan indi = Kiliseyi

simgeleyen arabadan inen Beatrice,

Kutsal Roma İmparatorluğunun er-

kini simgeleyen ağaca doğru yaya yü-

rümekle, Kilisenin devlet karşısın-

daki alçakgönüllü davranışını vur-

guluyor.

37 “Âdem” diye mırıldanıyordu hepsi;

sonra halka oldular yaprağı, çiçeği

kalmamış bir ağacın çevresinde.

40 Öyle genişliyordu ki gövde, ağaç yükseldikçe,

büyük ağaçlara alışık Hintliler bile

şaşırabilirdi bu ağacı görünce.

43 “Ne mutlu sana Grifon, bu ağacın tatlı gövdesinden

bir şey koparmıyorsun gaganla

acılar içinde kıvranırdı karnın yoksa.”

46 Böyle bağırıyordu herkes dev ağacın etrafında;

şöyle diyordu iki yapılı hayvan da:

“Böyle korunur adaletin tohumu.”

49 Çektiği arabaya döndü sonra,

yaprakları dökülmüş ağacın dibine getirdi onu,

bir dalla bağladı oraya.

52 İlkyaz gelip de büyük ışık, gökyüzündeki

Balıkların gerisinden gelen ışıkla birlikte

aşağıya indiğinde

55 bitkilerimize nasıl özsu yürürse

ve güneş atlarını bir başka yıldıza bağlamadan önce

nasıl renkleri yenilenirse;

39/ Ağacın çevresinde = iyiliği ve kötülüğü bilme ağacı; çevresindekiler bu nedenle Âdem diye mırıldanıyorlar; Bk; Kitabı Mukaddes, Tekvin, 2(16); ağaç ayrıca Kutsal Roma İmparatorluğunu da simgeliyor.

47/ iki yapılı hayvan = Grifon; Bkz

Âraf XXIX(107).

48/ Böyle korunur adaletin tohumu = Grifon'un sözleri; “adaletin temeli tanrısal adalete saygıdır” anlamına.

51/ Bir dalla bağladı oraya = imparatorluk erkinin, özerk olsa da, dinsel erke bağlı olduğu vurgulanıyor.

52/ Büyük ışık = güneş.

53/ Balıkların = Balık takımyıldızı.

56/ Bir başka yıldıza = Boğa takımyıldızına.

58 dalları yapraksız ağaç da, öyle yenilendi, güllerden daha solgun, menekşelerden koyu

renklerle şenlendi.

61 Bu sırada arabadakilerin söylediği ilahiyi

anlamadım, yeryüzünde duymamıştım benzerini,

sonuna dek izleyemedim ezgiyi.

64 Syrinks’in serüvenlerini dinleyen

zalim gözlerin, başlarına geleceği bilmeden

nasıl kapandığını çizecek yeteneğim olsaydı;

67 modelin resmini çizen bir ressam gibi,

nasıl uyuyakaldığımın resmini çizerdim;

ama bu resmi kim çizebilir ki?

70 Bu nedenle, nasıl uyandığımı geçiyorum

ve uykumun perdesini bir ışımayla birlikte

“Ayağa kalk: ne yapıyorsun?” sözleri yırttı diyorum.

73 Meyveleri meleklerin iştahını kabartan,

gökyüzünde sürekli düğün yapan

elma ağacının çiçeklerini gördüklerinde

76 Petrus, Yahya ve Yakup’un kendilerinden geçmeleri

ve derin uykularını bölen sözü

duyup da kendilerine gelmeleri,

64/ Syrinks = kır perisi; Jüpiter’in

kıskandığı kral kızı lo, ineğe dönüş-

türülüp yüz gözlü dev Argos’un

gözetimine verilir; Jüpiter tarafın-

dan kızı kurtarmakla görevlendirilen

Mercurius (Hermes) kır perisi Syrinks

ile tanrı Pan’ın gönül ilişkisini anla-

tarak devi uyutup, öldürür.

65/ Zalim gözlerin = Argos’un gözleri.

75/ Elma ağacı = İsa; Bkz Kitabı Mukaddes, Neşideler Neşidesi 2(3).

76/ Kendilerinden geçmeleri = İsa’nın ölümünden sonra üç havarisine Tabor dağında görünmesine gönderme yapılıyor; havariler kendilerine geldiklerinde İsa ile birlikte gördükleri Musa ile İlyas’ı görmezler; Bkz Kitabı Mukaddes, Matta’va göre İncil 17(3).

79 sayılarının azalmış olduğunu, Musa ile İlyas’ın gittiğini,

ustalarının giysisinin değiştiğini

82 görmeleri gibi, kendime geldim ben de,

ırmak boyunca yol gösteren iyi kadını

ayakta, üstüme eğilmiş buldum.

85 “Beatrice nerede?” diye kuşkuyla sordum.

Dedi ki: “Yeni yaprakların altında,

kökün üstünde oturmakta, gördüğün gibi.

88 İyi bak, çevresini saranlara da:

ötekiler Grifon’un peşinden yukarı gitmekteler,

daha tatlı, daha derin bir ilahi söylemekteler.”

91 Bilmiyorum başka şeyler dedi mi,

çünkü gözlerimin önüne gelmişti

beynimden silen her düşünceyi.

94 İki biçimli hayvanın bağladığını

gördüğüm arabayı bekler gibi,

tek başına gerçek toprağa oturmuştu.

97 Yedi kır perisi çevresinde halka olmuştu,

ellerinde lodostan da, poyrazdan da

etkilenmeyen meşaleler vardı.

81/ Giysisinin değişmiş olduğunu =

İsa yeniden yeryüzü giysilerine bü-

rünmüştür.

83/ İyi kadın = Matelda.

93/ Beynimden silen her düşünceyi =

Beatrice.

94/ iki biçimli hayvan = Grifon.

96/ Gerçek = çıplak anlamına.

97/ Yedi kır perisi = yedi erdem.

100 “Bu ormanda uzun süre kalmayacaksın; benimle birlikte sonsuza dek, İsa’nın Romalı

olduğu Roma’nın yurttaşı olacaksın.

103 Bu nedenle, kötü yaşam süren dünyanın iyiliği için arabaya çevir gözlerini,

dünyaya dönünce yazıya dök gördüklerini.”

106 Böyle dedi Beatrice: isteklerini

yerine getirmeye hazır ben de, onun istediği

yere çevirdim düşüncemi, gözlerimi.

109 Gökyüzünün en ırak kıyısında

yağmur yağdığında, kalın bulutlardan inen ateşin,

kabuğu parçalayıp, çiçeklerin

112 taze yaprakların kopmasına yol açarak ağaca inen Jüpiter'in kuşu gibi

hızla yere indiği görülmemişti;

115 kuş olanca gücüyle arabaya bindirdi;

araba, dalgaların sancağı iskeleyi kapladığı

fırtınaya tutulmuş bir gemi gibi sarsıldı.

118 Daha sonra, kursağından lokma geçmediği izlenimi veren bir tilki

zafer arabasının içine girdi;

102/ Roma’nın = Cennet’in.

110/ Ateşin = yıldırımın.

113/ Jüpiter’in kuşu = kartal; Hıris-

tiyanlığın ilk döneminde Roma im-

paratorlarının Kilise’ye (araba) ve

Tanrı’nın adaletine (ağaç) yönelttik-

leri baskıyı simgeliyor.

119/ Tilki = Hıristiyanlığın ilk döne-

minde görülen sapkın mezhepleri

simgeliyor.

121 ama kadınım korkunç suçlarını yüzüne vurunca, etten yoksun kemikleri

elverdiğince kaçıp gitti.

124 Sonra kartalın, daha önce geldiği

yerden arabanın içine girdiğini

ve tüylerini döktüğünü gözledim;

127 ardından, yakınan bir yürekten çıkmış gibi bir sesin gökyüzünden indiğini işittim:

“Ne kötü bir yük taşıyorsun, güzel gemim!”

130 Sonra yer yarıldı sanki

iki teker arasında, bir ejderha belirdi,

kalkık kuyruğunu arabaya bindirdi;

133 ve iğnesini geri çeken bir yaban arısı gibi hain kuyruğu kendine doğru çekti,

arabanın bir parçasını koparıp sevinçler içinde gitti.

136 Bereketli toprağın otlarla kaplanması gibi, arabanın kalan bölümü, belli ki

iyi, temiz bir niyetle sunulan tüylere

139 büründü, arabanın oku, tekerleğin ikisi de, bir iç çekişinden kısa süre içinde

örtüldü tüylerle.

121/ Kadınım = Beatrice.

124/ Kartalın = Roma İmparatorluğunun.

125/ Arabanın = Kilise’nin.

1261 Tüylerini döktüğünü = Cons-

tantinus’un Kilise’ye yaptığı bağışa

gönderme; Bkz Cehennem XIX( 116)

129/ Güzel gemim = Petrus’un

kayığı; Bkz Cennet XI( 119).

131/Ejderha = şeytan.

142 Kutsal araba böyle değişince, dört bir yanında başlar oluştu,

okun üstünden üç, köşelerden birer baş çıktı.

145 Üç baş, öküz başı gibi boynuzluydu,

köşelerdeki dört başın alınlarında tek boynuz vardı:

böyle bir canavarı gören olmamıştı.

148 Arsız bir orospu bitti gözlerimin önünde, bir dağın doruğunda bir kalede

oturur gibi, çevreyi süzüyordu güven içinde;

151 yanında, sanki onu elinden almasınlar diye ayakta bir dev bekliyordu;

ikisi zaman zaman öpüşüyordu.

154 Ama kadın aç, oynak gözlerini

bana döndürünce, yabani sevgilisi

tepeden tırnağa kamçıladı onu;

157 sonra, içi kıskançlık, öfke dolu,

canavarı çözdü ve öyle uzağa götürdü ki

ormanda, orospuyu da, o garip hayvanı da

160 göremez oldum bir süre sonra.

141/ Örtüldü tüylerle = varsıllaşan

Kilise yozlaştı.

143/ Başlar oluştu = yozlaşan Kilise

yedi taşlı bir canavara dönüştü; kimi

yorumculara göre yedi baş yedi ana

günahı simgelemektedir.

148/ Arsız bir orospu = papalık.

152/ Bir dev = Roma’daki din adam-

larını yönlendiren Fransa kralı Güzel

Philippe.

155/ Yabani sevgilisi = Güzel Philippe.

158/ Öyle uzağa götürdü ki = Güzel

Philippe papalık merkezini Roma'

dan Avignon’a (Fransa) götürmüştü.

Otuz üçüncü kanto

1 Gözyaşları içindeki kadınlar

üçlü, dörtlü korolor oluşturmuş

“Deus venerunt gentes” okumaya başlamışlardı;

4 öyle üzgündü ki, onları dinleyen Beatrice,

ondan üzgün olamazdı

çarmıhın dibindeki Meryem bile.

7 Ama öteki bakireler sessizliğe bürünüp de

konuşma olanağı verince ona, yerinden kalktı,

yanakları alev alev, onları yanıtladı:

10 “Modicum, et non videbitis me;

et iterum, sevgili kardeşlerim,

modicum, et vos videbitis me."

1/ Kadınlar = yedi erdem

3/ Deus, venerunt gentes = Tanrım,

insanlar geliyor (tapınağını kirlet-

meye); Kudüs’teki tapınağın Kaldeli-

lerce yıkılmasını konu edinen mez-

mur; Bkz Kitabı Mukaddes,

Mezmurlar, 79(1).

6/ Çarmıhın = İsa’nın gerildiği çarmıhın.

7/ Öteki bakireler = yedi erdem.

10/ Modicum et non videbites me et

iterum modicum et vos videbitis me =

biraz zaman ve beni görmeye-

ceksiniz ve yine biraz zaman ve beni

göreceksiniz; İsa’nın havarilerine

söylediği ve ölüp yeniden dirileceğini

belirttiği sözler; Bkz Kitabı Mukaddes,

Yuhanna’ya göre İncil 16(16); kimi

yorumcular bu dizeleri papalığın

Avignon’a taşınmasının öngörüsü

olarak değerlendirirler.

13 Sonra önüne dizdi yedisini de,

arkaya geçti kendisi, kadını beni,

durmuş olan bilgeyi yürüttü bir işaretle.

16 Böyle giderken, sanırım on kez bile

adım atmadan yerde, gözleri

buluştu gözlerimle; dingin bir yüzle:

19 “Daha hızlı yürü” dedi,

“sana diyeceklerim var,

iyi dinle söyleyeceklerimi.”

22 İsteğine uyup da yanına gidince, dedi ki:

“Kardeş, benimle birlikte yürüyorsun,

peki niçin soru sormaya kalkmıyorsun?"

25 Kendinden büyük biriyle

konuşurken duyduğu saygı nedeniyle

insanın sesi dişlerinin arasında boğulur ya,

28 öyle olmuştu benim sesim de,

şunları diyebildim: “Ne istediğimi, bana

neyin iyi geldiğini siz biliyorsunuz Madonna.”

31 Dedi ki: “Korkudan da, utançtan da

artık kurtulmalısın;

düş gören biri gibi konuşmamalısın.

14/ Kadını = Matelda’yı.

15/ Bilgeyi = Statius’u.

34 Bil ki, yılanın kırdığı araba eskiden vardı, artık yok; suçlu da bilsin ki,

Tanrı’nın öcü çorbadan korkmaz.

37 Önce canavar, sonra av olan arabada

tüylerini bırakan kartal

hep mirasçısız kalmaz;

40 çünkü açıkça görüyor ve duyuruyorum ki,

hırsız kadını ve onunla yatan devi

öldürecek beş yüz, on ve beşlik Tanrı elçisi

43 için yeterli süreyi verecek yıldızlar

her türlü engeli aştılar,

bize yaklaşıyorlar şimdi.

46 Sözlerim karanlık gelecek sana belki,

Themis’in, Sphinks’in sözleri gibi,

inandırmayıp aklını karıştıracak;

34/ Yılanın kırdığı araba = Kilise.

35/ Eskiden vardı artık yok = yozlaşan, özgürlüğünden olan (Fransa kralının buyruğuna girmiştir) Kilise artık etkisizdir.

35/ Suçlu = Kilise ileri gelenleri.

36/ Tanrı’nın öcü çorbadan korkmaz = Tanrı’nın adaleti hiçbir şeyden korkmaz; eski bir inanışa göre, öldürdüğü adamın mezarı başında dokuz gün çorba içen katil, ölenin akrabalarının öcünden kurtulmuş olurdu, bunu engellemek için ölünün mezarı başında dokuz gün süreyle nöbet tutulurdu.

38/ Kartal hep mirasçısız kalmaz =imparatorluk başsız kalmaz.

42/ Beş yüz, on ve beş = Romen rakamlarıyla beş yüz (D), on (X) ve beş (V) yazıp da, onla beşin yerini değiştirince oluşan DVX Latincede önder anlamına geliyor, ama Dante’nin bu sözcükle kime gönderme yaptığı bilinmiyor.

47/ Themis = Gaia (dünya) ile Uranüs’ün kızı, adalet tanrıçası; Ovidius’un aktardığına göre, tufandan sonra Deukalion ile Pyrra’nın sorularını belirsiz bir biçimde yanıtlar.

47/ Sphinks = sorduğu sorulara yanıt veremeyenleri parçalayan, kadın yüzlü, aslan ayaklı kuyruklu dişi cana var; Oidipus sorulara doğru yanıt verince tünediği kayadan kendini uçuruma atarak ölmüş, Thebai halkı da bu canavardan kurtulmuştur.

49 ama yakında çözülecek bu çetin bilmece, ne koyunlar zarar görecek, ne buğdaylar

Naiades’e dönüşecek olaylar.”

52 İyi belle dediklerimi; söylediğim gibi aktar öbür canlılara, o canlılar ki

yaşarken ölüme koşmaktalar.

55 Bunları yazarken iyice anımsa

nasıl gördüğünü burada

iki kez yapraklarından olan ağacı, bir şey saklama.

58 Kim ki bu ağacın meyvesini çalar, dalını kırarsa

küfretmiş, karşı çıkmış olur Tanrı’ya,

çünkü kendisi için yarattı Tanrı bu kutsal ağacı.

61 Meyvesini ısıran ilk ruh, beş bin yılı

aşkın bir süre özlem içinde bekledi

ısırışın bedelini bedeniyle ödeyeni.

64 Ağacın tepeye doğru genişlemesini,

bunca yüksek olmasını özel bir gerekçeye

bağlamıyorsa eğer, uyuyor demektir beynin.

51/ Naiades = su perileri; Dante

Ovidius’un Metamorphoseis adlı yapı-

tındaki Laiades (Laios’un oğlu = Oi-

dipus) sözcüğünü, büyük bir olasılıkla

elyazmasındaki yanlışlık nedeniyle

Naiades olarak okuyor; vurgulamak

istediği su perileri değil, Sphinks’in

sorularını yanıtlayan Oidipus.

57/ İki kez = ağaç ilkin Âdem’in,

sonra da kartalın saldırısına uğra-

mıştır.

61/ İlk ruh = Âdem.

61/ Beş bin yılı aşkın bir süre = Kita-

bı Mukaddes’e göre 930 yıl yaşayan

Âdem’i Dante de, Limbus’ta 4302 yıl

bekletir; Bkz Kitabı Mukaddes, Tek-

vin, 5(5) ve Cennet XXVI(122).

63/ Bedeniyle ödeyeni = Âdem’in

günahını çarmıha gerilerek ödeyen İsa’yı.

67 Dünya işleri peşindeki düşüncelerin, Elsa’nın suları gibi etkilemeseydi seni,

aldığın keyif, Pyramus’un duta yaptığı etkiyi

70 sende göstermeseydi, bu durum senin bile

Tanrı’nın ağaca dokunma yasağının

ahlaka uygun olduğunu anlamana yeterdi,

73 ama aklının taş kestiğini

üstelik karardığını, anlattıklarımın

ışığıyla seni körelttiğini

76 gördüğüm için, sözlerimi yazılı olmasa bile,

hacıların sopalarını hurmayla süslemeleri gibi

beynine kazıyıp götürmeni istiyorum.”

79 Dedim ki: “Mührün altındaki

balmumu, nasıl değiştirmezse üstüne çizileni,

benim beynim de sizin etkinizde şimdi;

82 ama onca özlediğim sözleriniz

niçin aklımın ermeyeceği yükseklikte uçuyor,

ne denli çaba harcasam, o denli benden kaçıyor?”

85 “Çünkü” dedi, “hangi okulu izlediğini,

öğretisinin benim dediklerimle ne denli

bağdaştığını öğrenmesi gerekli;

68/ Elsa = Toscana bölgesinde Arno

ırmağına dökülen bir akarsu; suyu

çok kireçlidr.

69/ Pyramus = Bkz Araf, XXVII(39).

77/ Sopalarını hurmayla süslemeleri

gibi = hacıların Kutsal Topraklar’a

yaptıkları geziyi anımsamak için so-

palarına hurma asmaları gibi, Dante

de Yeryüzü Cenneti’ne yaptığı gezi-

nin anısı olarak Beatrice'nin sözle-

rini belleğine kazıyacaktır.

88 en yüksek, en hızlı gökyüzü ne denli uzaksa dünyadan, sizin yolunuzun da o denli

Tanrı yolundan uzak olduğunu da öğrenmeli.”

91 Bunun üzerine dedim ki:

“Sizden uzaklaştığımı anımsamıyorum,

vicdanımda üzüntü duyumsamıyorum.”

94 Gülümseyerek yanıt verdi:

“Anımsamamakta haklı olabilirsin,

çünkü bugün Lethe’nin suyundan içtin;

97 duman nasıl ateşi belli ederse,

bu unutuş da isteğinin

başka yere yönelişinin göstergesi.

100 Sözlerim bundan böyle

açık seçik olacak ki, acemi görüşün

kolayca kavrayabilsin.”

103 Ve parlaklığı arttıkça adımlarını sürükleyen güneş, bakana göre yer değiştiren

meridyenin üstüne gelmişti ki,

106 önünde gittiği kalabalığa yol gösteren birinin, beklenmedik yeni bir şey görüp de

duraklaması gibi, yedi kadının yedisi de

96/ Lethe’nin suyundan içtin = Lethe kötü anıları siler.

105/ Meridyenin üstüne gelmişti ki = dünyanın herhangi bir yerinde mutlaka öğle olur.

109 yeşil yaprakların, kara dalların Alplerdeki soğuk sulara vuran gölgeleri gibi

donuk gölgeli bir yerin sınırında durdu.

112 Önlerinde Fırat’la Dicle vardı sanki, aynı kaynaktan çıkıyor, sonra ayrılıyorlardı,

istemeye istemeye ayrılan dostlar gibi

115 “Ey insanlığın ışığı, onuru,

aynı kaynaktan çıkıp, kendinden uzaklaşan

bu su hangi akarsu?”

118 Soruma yanıt verildi o an:

“Matelda’ya sor söylesin.” Sanki bir suçtan

kaçınmak isteyen güzel kadından

121 yanıt geldi: “Bunu ve başka şeyleri

söylemiştim ona, sanmam ki

Lethe’nin suları silmiş olsun dediklerimi.”

124 Beatrice: “Belki de çoğu kez olduğu gibi, daha önemli bir şeye duyduğu ilgi

gözlerine dek bulandırmıştır belleğini.

127 Bak şurada Euone akmakta:

oraya götür onu ve bildiğin gibi

güçlendir, yarı ölü belleğini.”

112/ Fırat’la Dicle = Kitabı Mukad-

des’e göre aynı kaynaktan çıkan dört

ırmaktan ikisini Dicle ile Fırat oluş-

turur; Bkz Kitabı Mukaddes, Tekvin,

2(10); Dante’nin Fırat’la Dicle'ye

benzettiği ırmaklar Lethe ile Eunoe’dir.

127/ Eunoe = Bkz Âraf XXVIII( 131)

130 Hiç karşı gelmeden, başkasının isteğini, bu istek açığa vurulunca, kendi isteği

gibi benimseyen soylu bir ruh gibi

133 davrandı güzel kadın ve beni

elimden tutup götürürken, Stace’ye

saygılı bir biçimde: “Sen de onunla gel” dedi.

136 Ey okur, anlatmak için yeterli

yerim olsaydı eğer, içimine doyum olmayan

o suyun övgüsünü yapmayı denerdim;

139 ama bu ikinci kitaba ayrılan

yapraklar dolduğu için, sanatın dizginleri

engelliyor daha ileri gitmemi.

142 Bu kutsal mı kutsal sudan, yeni yapraklara bürünmüş taze bir fidan gibi canlanıp da,

arınmış olarak eski yerime vardığımda,

145 çıkmaya hazırdım artık yıldızlara.

(Explicit secunda pars Comedia Dantis Alaghieri in qua

tractatum est de Purgatorio)

(Dante Alighieri’nin Komedya’sının Araf’tan söz edilen

ikinci bölümü burada sona erdi.)

133/ Güzel kadın = Matelda.

145/ Yıldızlara = Cehennem gibi Araf da yıldızlar sözcüğüyle sona eriyor.

Cennet

Birinci kanto

1 Her şeyi devindirenin şanı

evrenin her yerine ulaşır,

kimi yerde çok, kimi yerde az ışır.

4 Onun ışığını en çok alan göğe gittim,

yukarıdan inen birinin bilemeyeceği,

söyleyemeyeceği şeyler gördüm, işittim;

7 çünkü isteğine yaklaştıkça akıl yetimiz,

öyle derinliklere dalar ki,

izleyemez olur onu belleğimiz.

10 Bu kutsal ülkeden ne biriktirdimse

benliğimin içinde,

şiirimin konusu olacak bundan böyle.

13 Ey güzel Apollon, bu çaba için bana

kendi yeteneğini aşıla ki, ozanlara

verdiğin defne yaprağına değer göresin beni de.

1/ Devindirenin = Tanrı’nın; Dante’nin de benimsediği Aquino’lu San Tommaso’nun görüşüne göre Tanrı her şeyi devindirir, ama kendisi devinmez.

3/ Kimi yerde çok, kimi yerde az ışır = bir nesne ne denli kusursuzsa (insan) o denli Tanrı’yı yansıtır.

4/ En çok alan göğe = göklerin en yüksek katı; arşıalâ.

7/ isteğine = Tanrı’ya.

13/ Apollon = Cehennem ile Araf’ta Musa’lara seslenen Dante, ilk kez şiir tanrısı ve Musa’ların babası Apollon’dan yardım istiyor.

16 Şimdiye dek Parnassus’un tek tepesi bana yetti, ama bundan böyle,

geri kalan bölge için iki tepe de gerekli.

19 içimde es, esinlendir beni,

Marsyas’ın derisi yüzüldüğünde

esinlendiğin gibi.

22 Ey kutsal erdem, beynimin içine

işleyen mutlu ülkenin gölgesini göstermeme

yetecek denli destekleyecek olursan beni,

25 göreceksin sevdiğin ağaca geldiğimi,

defnenin ve senin izninizle

başıma o yapraklardan bir taç giydiğimi.

28 İnsanların utanılası hatası

nedeniyle, bir hükümdarı ya da bir ozanı

onurlandırmak için öyle az kopartılıyor ki

31 bu yapraklar güzel babam, defne yaprağı

birinin susuzluğunu giderdiğinde

sevince boğulmalı güler yüzlü Delphoi tanrısı.

16/ Parnassus’un tek tepesi = Parnas-

sus dağının iki tepesi vardı, bunlar-

dan Helikon’da Musa’lar, Cyrra’da

ise Apollon otururdu.

20/ Marsyas = kavalın yaratıcısı;

tanrı Apollon’un sazıyla (lir) yarış-

mayı göze alır; tersinden üfleyince

kaval ötmediğinden (lir tersinden de

ses verir) yarışmayı yitirir; Apollon

da Marsyas’ın derisini yüzer.

23/ Mutlu ülkenin gölgesini = Cen-

net’i; ama aslına tıpatıp uygun olarak

değil (gölgesini).

25/ Sevdiğin ağaç = defne.

28/ İnsanların utanılası hatası =

insanlar ne yazık ki utanç verecek

şeyler peşinde koştukları için, iyi

hükümdarlar iyi ozanlar yetişmiyor.

31/Güzel babam = Apolion’a söylüyor.

33/ Delphoi tanrısı = Apollon.

34 Büyük olur küçük kıvılcımın alevi;

yanıt versin diye Cyrrha

bakarsın daha güzel sesli biri yalvarır benden sonra.

37 Değişik yerlerden görünür ölümlülere

dünyanın meşalesi; ama dört daire ile

üç haçın kesiştiği yerde, en iyi mevsimde,

40 en iyi yıldızın altında belirir

ve yerin balmumunu kendi bildiğince

daha iyi yoğurup, daha iyi biçimlendirir.

43 İşte sabahtı orada, buraya akşam inmişti,

yarı yuvar bembeyazdı,

burası kapkaraydı ki,

46 Beatrice’yi gördüm, yüzünü sola çevirmişti, güneşe bakıyordu; bir kartal bile

bunca dikkatle bakamazdı güneşe.

49 Bir ışından çıkan ikinci ışının

yukarı doğru gitmesi, bir hacının

yurduna dönmek istemesi gibi,

34/ Büyük olur küçük kıvılcımın alevi = kıvılcım kimi kez yangına yol açabilir.

35/ Cyrra = Parnassus’un iki tepesinden biri; burada Apollon anlamına.

36/ Daha güzel sesli biri = daha yetenekli bir ozan.

37/ Değişik yerlerden görünür dünyanın meşalesi = güneşin (dünyanın meşalesi) doğduğu yer, güne göre değişir.

38/ Dört daire = ufuk, ekinoks (günün eşitliği), ekliptik (tutulum), ekvator; dört dairenin, dört ana erdemi simgeledikleri düşünülebilir.

39/ Üç haç = ekinoks, ekliptik ve ekvatorun ufukla kesişme noktaları; üç haçın, üç dinsel erdemi simgeledikleri düşünülebilir.

40/ En iyi yıldızın altında = Koç burcunda.

43/ Sabahtı orada = Yeryüzü Cennetinde.

43/ Buraya = Araf’a.

52 onun duruşu da düş gücümü etkiledi gözlerim aracılığıyla, ben de onun gibi

görülmedik biçimde, güneşe diktim gözlerimi.

55 İnsan soyu için hazırlanmış o yörede burada yapamadığı birçok şeyi

yapabiliyor insan, oranın özelliği nedeniyle.

58 Dayanamamıştım uzun süre,

ama, ateşten çıkmış kızgın demir gibi

çevreye kıvılcımlar saçtığını görmüştüm yine de;

61 tam bu sırada güne yeni bir gün eklenmişti,

o büyük güç gökyüzünü sanki

ikinci bir güneşle süslemişti.

64 Beatrice dikkat kesilmişti,

gözlerini sonsuz tekerlere dikmişti,

bana gelince, başımı indirmiş ona çevirmiştim:

67 ona bakarken, tattığı otların etkisiyle

deniz tanrısına dönüşen

Glaukos’a benzemiştim ben de.

54/ Görülmedik biçimde = insanlar

güneşe bakmazlar genellikle.

55/ O yörede = Yeryüzü Cennetinde

56/ Burada = dünyada.

62/ Güç = Tanrı.

63/ İkinci bir güneş = Dante yukarıya

doğru yükseldiği için güneşin etkisi

artmıştır; yükseldiğini bilmeyen Dan-

te, bunu ikinci bir güneşin varlığına

bağlıyor.

69/ Glaukos = deniz tanrısı; avladığı

balıkları otların üzerine bırakan

balıkçı Glaukos, balıkların canlandı-

ğını görünce, o otlardan yer ve deniz

tanrısına dönüşür; Bkz Ovidius,

Metamorphoseis XIII(898).

69/ Benzemiştim ben de = Dante

yavaş yavaş ölümsüzleşmekte oldu-

ğunu sezmeye başlar.

70 İnsan ötesine geçiş, dile getirilemez sözcüklerle, Tanrı’nın bu deneye değer bulacağı kişiler

şimdilik bu örnekle yetinsinler.

73 Daha sonra yaratılan ruhum muydu

ışığınla göklere yükselttiğin,

ey gökleri yöneten sevgi, ancak sen bilirsin bunu.

76 Sonsuza dek döndüreceğin,

sana kavuşmak özlemiyle yanan tekerin

sana borçlu olduğu düzeni, çekince dikkatimi,

79 göğün büyük bir bölümünü güneşin ateşi

tutuşturdu sandım, yağmur ya da akarsu

böyle büyük bir göl oluşturamazdı.

82 Işığın parlaklığı, sesin yeniliği,

nedenlerini bilmek isteği uyandırdı bende,

böyle yoğun bir istek duymamıştım daha önce.

85 Aklımdan geçeni benmiş gibi bilen Beatrice

ruhumdaki çalkantıyı dindirmek istedi ve

ben bir şey demeden söze girdi,

88 dedi ki: “Yanlış düşüncelere

kaptırmışsın kendini, bunları silkelemedikçe

göremezsin görmen gerekeni.

71/ Bu deneye değer bulacağı kişiler =

Cennet’e gidecek olanlar.

73/ Daha sonra yaratılan ruhum

muydu = ruh bedenden sonra

yaratılır; Dante yalnızca ruhunun

mu, yoksa bedeninin de mi yükseldi-

ğini bilemiyor.

75/ Gökleri yöneten sevgi = Tanrı.

82/ Sesin = uyumun, düzenin.

91 Sandığın gibi yeryüzünde değilsin;

yıldırım bile buradan düşerken, senin

yuvana dönüşünden ağır gider.”

94 Güler yüzlü bu kısa sözler

ilk kuşkumu giderdi,

ama bir başka kuşkunun ağına takıldım,

97 dedim ki: “Şaşkınlıktan kurtulup rahatladım; ama şimdi de bu hafif nesnelerin arasından

nasıl yükseldiğime ermiyor aklım.”

100 Acırcasına içini çekti önce, ardından ateşler içinde çocuğuna bakan

bir ana gibi baktı bana ve şunları dedi:

103 “Nesnelerin arasında

bir düzen gelişmiştir;

evreni Tanrı’ya benzeten işte bu düzendir.

106 Yüksek yaratıklar, öncesiz sonrasız değerin izini görürler burada, bu değer ana erektir

gördüğün düzen onun için geliştirilmiştir.

109 Her yaratık, dediğim düzende

içinde bulunduğu koşula göre

ilkesinin az ya da çok yakınında yer alır;

91/ Yeryüzünde değilsin = Dante’nin

kendini hâlâ yeryüzünde sandığını

vurguluyor.

98/ Hafif nesnelerin = hava ile

ateşin.

106/ Yüksek yaratıklar = meleklerle

akıllı insanlar.

106/ Değerin = Tanrı’nın.

111/ İlkesinin = Tanrı’nın.

112 her birinin büyük varlık denizinde kendisine verilen içgüdüyle

bir başka limana gitmesi bundandır.

115 Ateşi aya doğru bu içgüdü çıkarır,

ölümlü yürekleri o çarptırır,

toprağı bir araya getirip sıkıştırır;

118 yalnızca akıldan yoksun olanlara

yöneltmez bu yay oklarını,

akla sevgiye sahip olanları da hedef alır.

121 Her şeyi düzenleyen Tanrı,

en hızlı yuvarın döndüğü gökler bölümüne

sonsuz bir dinginlik getirir ışığıyla;

124 attığı oku mutlu hedefe eriştiren

o yayın gücü şimdi bizi de götürmekte

önceden belirlenen o yere.

127 Madde sağır kesilip yanıt vermeyince,

çoğu kez nasıl biçim de

sanatın amacına uygun düşmezse,

130 kimi kez kendi eğilimine kapılan

yaratık da, karşı yöne sapar bu yoldan

ve bulutlardan düşen bir ateş gibi

113/ Kendisine verilen içgüdüyle = Tanrı’nın verdiği içgüdüyle.

114/ Başka limana = başka amaca.

133 yere düşer, yanlış bir beğeni yeryüzüne yöneltmişse ilk itkiyi.

Bu nedenle artık şaşırma

136 yukarıya doğru çıkışına,

dağdan vadiye inen bir ırmağa

şaşırmadığın gibi.

139 Asıl şaşılacak şey, engeller kalktıktan sonra yeryüzünde kalman olurdu,

kıpırdamayan bir ateş gibi.”

142 Bunları dedi, yüzünü gökyüzüne çevirdi.

139/ Engeller kalktıktan sonra = günahlardan arınınca.

İkinci kanto

1 Türküler söyleyerek yol alan gemimi,

dinlemek için söylenenleri

küçük bir tekneyle izleyen sizler,

4 kıyılarınıza dönün yeniden,

açılmayın enginlere, çünkü gözden yitirince beni

yolunuzu şaşırırsınız belki.

7 Yol aldığım sulardan kimse geçmedi,

Minerva rüzgârım, Apollon kaptanım şimdi,

Ayılar’ı gösteren, dokuz esin perisi.

10 Yeryüzünde bizi doyurmadan besleyen

meleklerin ekmeğine erkenden bakmayı bilen

üç beş kişiye gelince,

1/ Gemimi = şiirimi

3/ Küçük bir tekneyle = yetersiz bilgiyle.

3/ Sizler = okurlar.

7/ Kimse = hiçbir şair.

8/ Minerva = Zeus’un kızı, bilgi

tanrıçası Athena’nın Latince adı.

8/ Apollon = Zeus’un oğlu.

9/ Ayılar = kutup yıldızları (Büyük

Ayı ile Küçük Ayı).

10/ Doyurmadan besleyen = yeryüzünde edinilen Tanrı’ya ilişkin bilgiler yetersizdir.

11/ Meleklerin ekmeği = tanrıbilim.

11/ Bakmayı bilen = ilgilenen.

13 teknelerinizle denize açılabilirsiniz siz, peşimden gelebilirsiniz

sular yükselmeden önce.

16 Kolkhis’e yelken açan o yiğitler

İason’u rençber kılığında gördüklerinde

nasıl şaşırdılarsa, öyle şaşıracaksınız siz de.

19 Tanrı ülkesine doğuştan duyduğumuz sürekli

susuzluk, hızla yol aldırıyordu bize,

hızımız göklerin hızına eşitti sanki.

22 Beatrice yukarıya bakıyordu ben ona;

okun yaya takılıp atılmasından bile

kısa bir süre içinde

25 olağanüstü bir şeyin dikkatimi çektiği bir yere

ulaştığımı anladım; bunun üzerine

bana döndü olanca güzelliğiyle

28 düşüncelerimi okuyan kadın ve

“Tanrı’yı düşün, dua et” dedi,

“gökteki ilk yıldıza ulaştırdı bizi.”

15/ Yükselmeden önce = sular yük-

selip de izimi yok etmeden önce.

16/ Kolkhis’e yelken açan o yiğitler =

Argonaut’lar; Bkz Cehennem XVIII

(86).

17/ lason = Bkz Cehennem XVIII

(86).

17/ Rençber kılığında = Argonaut’lar

İason’u, burun deliklerinden alevler

fışkıran iki boğa ile toprağı sürerken

görürler.

19/ Tanrı ülkesi = Cennet.

21/ Göklerin hızına = yıldızların

hızına.

30/ Gökteki ilk yıldız = ay;

Ptolemaios (Bkz Cehennem IV/142)

sistemine göre ay, dünyaya en yakın

yıldızdır.

31 Üstümüzü bir bulut sarıyordu sanki

güneş vurmuş bir elmas gibi

parlak, yoğun, cilalı, kalındı.

34 Bu ölümsüz inci içine aldı bizi,

yarılmadan, bir ışını

içine alan su gibi.

37 Bir nesne bir başka nesnenin içine girdiğinde,

bir boyutun bir başka boyuta nasıl eklendiğini,

anlamak zor burada, bir nesneysem ben de,

40 bizim yapımızla Tanrı’nın nasıl birleştiğini

gösteren tözü görme isteği

daha da tutuşmalı içimde.

43 Doğrulanamaz inanç denilen,

ama insanın inandığı ilk gerçek gibi kendiliğinden

bilinen gerçek orada görünecek.

46 Yanıt verdim: “Madonna, elimden geldiğince

dua etmekteyim ölümlüler ülkesinden

beni buraya getirene.

49 Ne olur söyler misiniz: yeryüzünde

Kabil’le ilgili söylencelere

yol açan bu kara lekeler ne?”

34/ Ölümsüz inci = ay.

39/ Burada = dünyada.

41/Tözü = İsa’yı.

50/ Kabil’le ilgili söylencelere = Bkz

Cehennem XX(124).

52 İlkin gülümsedi, sonra: “Kilidi döndürmeyince”

dedi “duyguların anahtarı, yanıldığına göre

ölümlülerin görüşü, vurmamalı

55 artık seni şaşkınlık okları,

gördüğün gibi aklın kanatları

kısa, izlese bile duyguları.

58 Sen ne düşünüyorsun söylesene.”

Dedim ki: “Burada gördüğümüz değişikliğin nedeni

bence nesnelerin yoğunluğundan gelmeli.”

61 O dedi ki: “İleri süreceğim gerekçeleri

iyi dinlersen, görüşünün ne denli

yanlış olduğunu kabullenirsin sen de.

64 Sekizinci yuvar bir sürü ışık verir size,

bu ışıkların niteliği de, niceliği de

çok değişik olabilir.

67 Yoğunluğun azlığı, çokluğu olsaydı gerekçe,

yıldızların tümü aynı özelliğe sahip olurdu,

bu özelliğin niceliği değişse de.

70 Değişik özellikler değişik ilkelerin

ürünüdür, oysa senin görüşün bu ilkelerin

tümünü dışlıyor biri dışında.

60/ Yoğunluğundan = yoğunluklarının değişik olmasından.

64/ Sekizinci yuvar = göğün, dön-

meyip yerinde duran yıldızların

bulunduğu bölümü.

64/ Işık = yıldız.

72/ Biri dışında = yoğunluk ilkesi.

73 Lekelerin nedeni yoğunluk azlığına bağlansaydı, bu gezegen maddesinden yoksun kalırdı

bir baştan bir başa ya da bedenin

76 şişman ve cılız katmanlara ayrışması gibi

onun yapısı da, kitabında

sayfaların yerini değiştirirdi.

79 İlk durum geçerli olsaydı

güneş tutulması bunu ortaya koyardı,

çünkü yoğunluğu az maddeyi ışık aşardı.

82 Durum böyle olmadığına göre, ikinci olasılığı

ele almalı; o da çürütülürse

iyice anlaşılır görüşünün yanlışlığı.

85 Düşük yoğunluk karşı tarafa geçmediğine göre

öyle bir sınır olması gerekir ki, yoğun madde

hiçbir şeyin geçmesine izin vermez bu sınırın ötesine;

88 ve buralara vuran güneş ışığı,

gerisinde kurşun olan bir camdan

dönen renkler gibi yansır geriye.

91 Diyeceksin ki, ışığını orada başka yerlere göre

daha karanlık görünmesinin nedeni

daha gerilerden gelmesi.

74/ Bu gezegen = ay.

79/ İlk durum geçerli olsaydı = ayın

yoğunluğu az olsaydı.

82/ İkinci olasılığı = yoğunluğu az

kesimlerle yoğunluğu çok kesimlerin

birbirini izlemesi.

89/ Gerisinde kurşun olan camdan =

aynadan.

94 Bu görüşten seni, eğer başvuracak olursan bilim ırmaklarınızın kaynağı olan

deney kurtarabilir.

97 Üç ayna al; aynaların ikisini

kendinden aynı uzaklığa götür, üçüncüsü daha geride,

iki aynanın ortasında görünsün gözlerine.

100 Yüzünü aynalara dön, sırtından gelen bir ışık da üç aynayı aydınlattıktan sonra

yansıyarak sana gelsin.

103 En uzak aynanın görüntüsü küçük de olsa ötekilerden, onun da eşit oranda

parladığını göreceksin.

106 Artık yanlış bilgilerden arındığına göre, sıcak ışıkların etkisiyle

toprağın karın renginden ve

109 soğuktan arınması gibi,

öyle canlı bir ışıkla aydınlatacağım ki seni,

kıvılcımlar saçacak önüne geldiğinde.

112 Kutsal erincin gökyüzünde

bir nesne döner ve içerdiği

her şeyin varlığını özünde gizler.

113/ Bir nesne =yıldızların dönmesini sağlayan İlk Devindirici.

114/ Varlığını = yaşamını.

115 Bir sonraki gök bol ışıklıdır, bu varlığı, kendisinden ayrı ama kendi içindeki

birçok özün arasında paylaştırır.

118 Öteki gökler erdemlerine,

etkilerine göre, değişik derecelerde

özel güçler içerir.

121 Dünyanın öğeleri gördüğün gibi

böyle bir sıra izler,

yukarıdan alıp, aşağıya etkir.

124 Öğrenmek istediğin gerçeğe hangi

yoldan gideceğime iyi bak ki,

daha sonra kendiliğinden bulabilesin geçidi.

127 Kutsal dairelerin dönmesini, etkisini

kutlu devindiriciler sağlar,

tıpkı demircinin demiri dövmesi gibi;

130 ve bunca yıldızın güzelleştirdiği gökyüzü, kendisine can veren derin akıldan alır görüntüsünü

ve sonra olur onun mührü.

115/ Bir sonraki gök = sekizinci gök.

115/ Işıklıdır = yıldızlıdır.

118/ Öteki gökler = geri kalan yedi gök.

123/ Yukarıdan alıp = gökler bir üst-

ten aldıkları etkiyi altlarındaki göğe

aktarırlar.

126/ Bulabilesin geçidi = araştırma-

larını tek başına yapabilesin.

127/ Kutsal dairelerin = göklerin.

128/ Kutlu devindiriciler = melekler,

ilkeler ve her daireye etkiyen akıl.

1. 30/ Gökyüzü = dönmeyen yıldız-

ların bulunduğu bölüm.

131/ Derin akıldan = Tanrı’dan.

132/ Olur onun mührü = hemen

altındaki göğü etkiler.

133 Ruhun sizin vücudunuzda işlevlerine uygun çeşitli organlara

yayılması gibi,

136 gökleri döndüren aklın etkisi

yıldızlarda çoğalır,

ama bütünlüğü hep aynı kalır.

139 Değişik erdemler, döndürdükleri değerli nesneyle değişik biçimde kaynaşırlar,

tıpkı yaşamın sizinle kaynaşması gibi.

142 Nesneye karışan erdemin kutsal kökeni

nesnenin ışımasını sağlar,

sevinçten ışıyan bir gözbebeği gibi.

145 Değişik görünmesi ışığın ışıktan,

yoğunluktan değil bundan ileri gelir.

Parlakla donuğu oluşturan,

148 işte biçime ilişkin bu ilkedir.”

145/ Işığın ışıktan = yıldızın yıldız-

dan.

147/ Parlakla donuğu = ayın üstün-

deki lekeleri.

Üçüncü kanto

1 Bir zamanlar kalbimi sevdasıyla

ışıtan o güneş, kanıtlayıp çürüterek,

güzel gerçeğin tatlı yüzünü göstermişti,

4 yanlışımı düzelttiğimi,

gerçeği öğrendiğimi

söylemek için başımı kaldırmıştım ki,

7 birden bir görüntü belirdi

ve öyle çekti ki beni kendine,

söyleyeceklerim aklımdan gitti.

10 Saydam, temiz bir camdan

ya da dibi görünmeyecek denli derin olmayan

duru, durgun bir sudan

13 yüzümüz nasıl ak bir alnın üstündeki

bir inci hafifliğiyle

yansırsa bize, ben de

16 konuşmaya hazır böyle yüzler gördüm;

insanla pınar arasında sevda doğuran

hatanın karşıtı bir hataya düştüm.

2/ Güneş = Beatrice.

17/ İnsanla pınar = Narkissos bir

pınara yansıyan kendi yüzünü bir

başkası sanarak kendi görüntüsüne

gönlünü kaptırır; Dante gerçek yüz-

leri yansıma sanarak, bu hatanın

karşıtı bir hataya düşer; Bkz Ovidius

Metamorphoseis 111(417).

19 Seçer seçmez o yüzleri, bir aynadan yansıdıklarını sandım,

kim olduklarını anlamak için gözlerimi çevirdim;

22 ama bir şey göremedim,

gülümseyen tatlı rehberimin

kutsal gözlerinin içine baktım.

25 “Ayakları hâlâ gerçeğe yönelmeyen,

seni boşluklarda gezdiren

çocuksu düşüncelerine gülmeme

28 şaşırma sakın” dedi;

“gördüklerin gerçek tözler,

sözlerini tutmadıkları için buraya sürüldüler.

31 Konuş onlarla, dinle onları, inan onlara

çünkü içlerini ısıtan gerçek ışık

izin vermez ayakların kendisinden uzaklaşmasına.”

34 Konuşmaya en hevesli gölgeye eğildim,

çok büyük bir isteğin şaşkınlığında

biri gibi söze girdim.

37 “Ey, sonsuz yaşamın ışıklarında

tadılmadıkça bilinmeyen erinçler duyan

güzel yaratılmış ruh, kimliğini

23/ Tatlı rehberimin = Beatrice’nin.

29/ Tözler = ruhlar.

30/ Sözlerini = dünyada verdikleri sözler.

32/ Gerçek ışık = Tanrı.

33/ Kendisinden = gerçekten.

40 ve yazgını bağışlarsan

sevindirirsin beni.”

Gülen gözlerle yanıt verdi o an:

43 “Sevgimiz kapatmaz kapılarını haklı bir isteğe,

tıpkı saraydakilerin kendisine

benzemesini isteyen sevgi gibi.

46 Bakire bir rahibeydim yeryüzünde;

özenle ararsan belleğinde

artmış olsa da güzelliğim tanıyacaksın beni,

49 adım Piccarda,

öteki kutlularla bir arada,

mutluluklar içindeyim bu en ağır yuvarda.

52 İsteklerimiz yalnızca Kutsal Ruh’a

yönelmekte, onun koyduğu kurallara

uymanın sevincini tatmakta.

55 Bize uygun görülen konumun yetersiz

görünmesi ise, kimi kez verdiğimiz

sözleri tutmayıp, bozmamızdan kaynaklanmakta.”

44/ Saraydakilerin = Cennet’tekilerin.

45/ Sevgi = Tanrı.

46/ Rahibeydim = konuşan, Simone

Donati’nin kızı, Forese (Bkz Araf

XXIIl/48) ile Corso’nun (Araf XXIV

/82) kızkardeşi Piccarda Donati olup,

zorla manastırdan çıkartılıp, siyasal

çıkar hesapları nedeniyle Rossellino

della Tosa ile evlendirilmiştir.

51/ En ağır yuvar = ay; dünyaya

yakın olduğu için ayın daha ağır

döndüğüne inanılırdı.

55/ Yetersiz görünmesi = Cennet’in

yukarı katlarına çıkıldıkça mutluluk

da artar.

58 Dedim ki: “Olağanüstü görünüşünüzde ne olduğunu bilmediğim kutsal bir ışıma,

yeryüzündeki görüntünüzü değiştirmekte:

61 anımsamakta zorlandım bu nedenle;

ama şimdi söylediklerinle

kolaylaştırdın tanımamı seni.

64 Ne olursun söylesene; mutluyken burada,

daha çok görmek, daha iyi sevmek için mi

daha yukarı gitmek istemektesiniz?”

67 Gülümsedi öbür görüntülerle birlikte;

sonra ilk sevdanın ateşiyle yanar gibi

yanıt verdi sevinçler içinde:

70 “Kardeş, sevginin erdemi dindirmekte

isteklerimizi, ne varsa elimizde

onunla yetinir, başka susuzluk çekmeyiz.

73 Daha yukarı gitmek isteseydik, bu isteğimiz

bize burayı uygun görenin isteğine

ters düşerdi; böyle

76 bir şey göremezsin bu dairelerde,

eğer burada sevgi geçerliyse

ve sevginin ne olduğunu anladınsa sen de.

68/ İlk sevda = Tanrı sevgisi.

74/ Uygun görenin = Tanrı’nın.

76/ Dairelerde = göklerde.

79 Buradaki mutlu varlıklar, tersine ayak uydururlar kutsal isteğe,

özdeşleşmesi için isteklerinin onunki ile;

82 bizim burada başka başka göklere,

yerleştirilmemiz, herkesi olduğu gibi, isteklerimizi

isteğine uyduran hakanı da hoşnut etmekte.

85 Erincimiz onun istenci içinde;

onun yarattıkları da, doğanınkiler de

o denize doğru gitmekte.”

88 Yüce Yaradan’ın sevgisi eşit ölçüde

inmese de her yere, göklerde

her yerin Cennet olduğunu anlamıştım artık.

91 Hani kimi kez insan bir yemekten bıkar,

ama bir başka yemeğe can atar,

birinden alırken, ötekini geri çevirir ya,

94 mekiği sonuna dek atmadığı kumaşın ne olduğunu öğrenmek için, işaretle,

sözle öyle davrandım ben de.

97 “Kusursuz yaşam, yüce erdem göklerde

daha yükseğe çıkarır kadını” dedi, “kural gereği

giysi giyilir, tül takılır yeryüzünde,

84/ Hakanı = Tanrı’yı.

94/ Mekiği sonuna dek atmadığı

kumaşın = tutmadığı sözün.

97/ Kusursuz yaşam = İsa’nın yaşamı

gibi bir yaşam.

98/ Kadını = bu dizelerde, Assisi’li

Francesco’nun yolundan giderek

1212 yılında bakireler için bir tarikat

kuran kadın ermiş Assisi’li Chiara’ya

(1194-1253) gönderme yapılıyor.

100 sevginin isteğine uygun kıldığı her ereği kabul eden o eşle, ölünceye

dek beklensin ve uyunsun diye.

103 Onu izlemek için gençliğimde

dünyadan el etek çektim,

giysisine büründüm, kendimi onun yoluna verdim.

106 Ama iyilik yerine kötülüğe kucak açanlar o güzel manastırdan beni kaçırdılar:

bir Tanrı bilir daha sonra çektiklerimi.

109 Sağımda sana görünen ve yuvarımızın olanca ışığıyla yanan şu parıltı da,

kendisi için söylenmiş saymakta

112 kendimle ilgili sözlerimi;

o da rahibeydi benim gibi,

onun da başından alındı kutsal örtülerin gölgesi.

115 Ama geleneklere değer vermeden, o istemeden dünyaya döndürüldüğünde

gönlünün örtüsünü çıkarmadı yüzünden.

118 İkinci Swabia rüzgârından

üçüncü ve son hükümdarı doğuran

büyük Costanza’nın ışığı, bu ışıyan.”

101/ Eşle = İsa ile.

104/ Dünyadan el etek çektim = rahibe oldum.

117/ Gönlümün örtüsünü çıkarmadı yüzümden = rahibe olmak isteğimi korudum.

118/ Swabia = Almanya.

119/ Üçüncü ve son hükümdar = Swabia hanedanından Frederick II.

120/ Costanza = 1185 yılında Milano’da Arrigo VI ile evlenen, Sicilya ve Napoli kraliçesi Costanza(1154-1198); gerçekle ilgisi olmayan bir söylentiye göre, rahibe olmuş, zorla manastırdan çıkartılarak evlendirilmiştir.

121 Bunları dedi, sonra Ave Maria söyleye söyleye, derin bir suya

batan ağır bir nesne gibi yok oldu gözlerden.

124 Onu olabildiğince izleyen

gözlerim, yitirir yitirmez onu

daha büyük bir isteğin dürtüsüyle

127 Beatrice’ye döndü;

ama o, sanki şimşek çakıyordu,

gözlerim ışıktan etkilenince,

130 ertelemek zorunda kaldım soracağım soruyu.

126/ Daha büyük bir istek = Beatrice.

Dördüncü kanto

1 Aynı uzaklıkta duran ve iştah kabartan

iki aş arasında kalan özgür kişi,

ağzına lokma atmadan ölebilir açlıktan;

4 tıpkı bunun gibi, aynı ölçüde korku salan

iki kurt arasında kalan kuzu da şaşırır,

iki geyik arasında seçim yapamayan köpek gibi;

7 iki kuşku arasında bocalayıp suskun kaldığım

için kendimi ne yeriyor, ne övüyordum,

böyle davranmam gerektiğini düşünüyordum.

10 Susuyordum, ama yüzüme vuruyordu arzum,

sormak istediklerim de, sözcüklerden bile

açık seçik okunuyordu yüzümde.

13 Nabukatnetsar’ı haksız yere

acımasız kılan öfkeye ne yaptıysa

Daniel, aynı şeyi yaptı Beatrice de;

7/ Kaldığım = konuşan Dante’dir.

13/ Nabukatnetsar = Babil kralı (İÖ.

V. yy); unuttuğu bir düşü yorumlaya-

mayan bilicilerin öldürülmesi buyru-

ğunu verir, Daniel peygamber düşü

yorumlayarak kralın öfkesini

dindirir; Bk: Kitabı Mukaddes, Daniel 2(1-45).

16 dedi ki: “İki isteğin de seni kendilerine çektiğini görmekteyim, bu nedenle öğrenme

isteğinin dışarı vurması engellenmekte.

19 Şöyle demektesin kendi kendine:

‘İyi niyet sürdüğüne göre, başkasının şiddeti

nasıl olur da azaltır hak ettiğim erdemi?’

22 Platon’un görüşüne göre

ruhların yıldızlara dönmeleri de

bir başka kuşku doğuruyor sende.

25 İşte bu sorular istencin üzerinde

eşit baskı yapmakta; en tehlikeli

soruyu ele alacağım önce.

28 Tanrı’nın kendine en yakın melekleri,

Musa, Samuel, iki Yuhanna’nın ikisi,

dahası Meryem’in kendisi,

31 sana kendilerini gösteren ruhların göğünden

başka bir yerde oturmazlar,

değişik yaşlarda da olamazlar,

21/ Nasıl olur da azaltır = Piccarda

ile Costanza’ya gönderme yapılıyor.

22/ Platon’un görüşüne göre =

Platon Timaeus adlı yapıtında, ruh-

ların insan vücuduna bürünmeden

önce yıldızlarda oturduklarını, ölüm-

den sonra da yıldızlara döndüklerini

ileri sürer.

26/ En tehlikeli soru = Platon’un gö-

rüşü; Platon’un görüşü, ruhun vücut-

tan önce yaratılmayıp ana karnın-

daki dölütle birlikte yaratıldığına

inanan Hıristiyanlık doğmasıyla çeli-

şiyordu.

29/ Musa = Musa peygamber.

29/ Samuel = Samuel peygamber.

29/ İki Yuhanna ’nın ikisi = Vaftizci

Yahya ile İncil yazarı Yuhanna.

33/ Değişik yaşlarda da olamazlar =

ruhun yaşı yoktur, sonsuza dek yaşar.

34 birinci daireyi güzel kılar tümü de, ölümsüz ruhu az ya da çok duyumsamalarına göre

değişik biçimde geçer tatlı günleri.

37 Sana burada görünmelerinin nedeni bu dairenin kendilerine ayrılmış olması değil,

göklerin en düşük derecesini gösterme isteğidir.

40 Sizin aklınıza böyle seslenmek gerekir,

çünkü aklınızın bilgiye çevirdiği,

önce duygularıyla öğrendiğidir.

43 Kutsal yazılarda işte bu nedenle

Tanrı’nın ellerinden ayaklarından söz edilir,

ama vurgulanmak istenen bambaşka bir şeydir;

46 yine aynı nedenle Kutsal Kilise

Cebrail’i, Mikail’i, Tobias’ı İyileştireni

insan biçiminde önerir.

49 Timaeus’un içtenlikle söylediği

ruhlara ilişkin sözleri,

uymaz burada gördüğün gerçeklere.

52 Ruh, onun demesine göre,

doğa ona biçim verdiğinde

ayrıldığı kendi yıldızına döner;

34/ Birinci daire = göklerin en üst katı (arşıâlâ).

35/ Ölümsüz ruhu = Tanrı’yı.

39/ En düşük derecesi = en düşük

mutluluk derecesi.

40/ Sizin = insanların.

47/ Cebrail, Mikail = baş melekler.

47/ Tobias’ı iyileştiren = baş melek

İsrafil; İsrafil gözleri görmeyen

Tobias’ın gözlerini iyileştirir.

49/ Timaeus = Platon’un aynı adı

taşıyan yapıtının kahramanı; Platon

kendi görüşlerini bu kişinin ağzından

söyletir.

53/ Doğa ona biçim verdiğinde =

skolastik öğretiye göre ruh bedenin biçimini oluşturur.

55 bu düşünce belki de sözcüklerin belirtmediği saklı bir anlam içerir,

taşıdığı niyet de dikkate değerdir.

58 Etkinin değerini ya da değersizliğini bu yuvarlara bağlıyorsa eğer,

okunun bir gerçeği vurduğu söylenebilir.

61 Yanlış yorumlanan bu görüş, vaktiyle

dünyanın neredeyse tümünü şaşırtmıştı,

yıldızlara Jüpiter, Merkür, Mars adları takılmıştı.

64 İçini kemiren öteki kuşkuya gelince

daha az zehir içerir, çünkü kötülüğü

seni götürmez benden ötelere.

67 Bizim adaletimizin ölümlülere

doğru gelmemesi, inancın göstergesi sayılmalı,

sapkınlık zehrine yol açmamalı.

70 Ama anlayışınız yeterli olduğuna göre

bu gerçeği kavramaya, yerine

getirmeye çalışacağım isteğini.

59/ Bu yuvarlara = yıldızlara.

60/ Bir gerçeği vurduğu söylenebilir

= Dante yıldızların sınırlı oranda

etkisini kabul ediyordu; Bkz Araf

XVI(63-76).

61/ Bu görüş = yıldızların insanları

etkilediği görüşü.

62/ Neredeyse tümünü = tümünü de-

ğil, çünkü Yahudiler bu görüşe katıl-

mamışlardı.

63/ Adları takılmıştı = yıldızlara

tanrı adları takılmış, yıldızlar kutsal-

laştırılmıştı.

64/ Öteki kuşku = Piccarda ile Cos-

tanza’ya uygulanan şiddet.

66/ Benden = Beatrice’den; Beatri-

ce’nin gerçeği simgelediğini unutma-

mak gerekir.

73 Baskı altında kalan boyun eğmediğinde baskı yapana, şiddet söz konusu ise,

bu ruhlar sığınamazlar bu gerekçeye:

76 çünkü istenç bel vermez istemedikçe,

bin kez zorlanan ateşe

doğa ne yaptırırsa onu yapar o da.

79 İstenç az ya da çok bel verirse,

şiddete boyun eğer; bu ruhlar da

öyle davrandılar, kutsal yere dönecek yerde.

82 Lorenzo’yu ızgarada tutan,

Mucius’u elinden eden istenç gibi

eksiksiz olsaydı istençleri, *

85 özgür kalır kalmaz dönerlerdi

zorla ayrıldıkları yere;

böyle güçlü istençler çok az günümüzde.

88 Bu sözleri gerektiği gibi anladınsa

kim bilir seni kaç kez üzecek gerekçe

bil ki, yok edildi.

91 Ama şimdi gözlerinin önüne

başka bir engel geliyor, kendi kendine

kurtulamazsın ondan, çünkü yorulursun daha önce.

75/ Bu ruhlar = Piccarda ile Costanza.

78/ Doğa ne yaptırırsa = doğa ateşi yukarıya doğru yöneltir.

81/ Kutsal yere = manastıra.

82/ Lorenzo = imparator Valerius döneminde kilisenin hâzinesini yönetime teslim etmediği için ızgarada yakılan ermiş Lorenzo (IS 258).

83/ Mucius - Mucius Scaevola; Roma’nın düşmanı Etruria kralı Porsenna’yı öldürmek isterken kralın yardımcısını öldürmüş, bunun üzerine elini ateşte yakarak kendini cezalandırmıştır.

94 Kutlu bir ruhun yalan söylemeyeceğini, çünkü hep ilk gerçekle iç içe geçtiğini

kazımıştım belleğine;

97 sonra Piccarda’dan, Costanza’nın aklının, tülünde

kaldığını öğrendin; bu sözleri

çelişik bulabilirsin benim dediklerimle.

100 Kardeş, bilirsin ki,

kaçınmak için bir tehlikeden, istemeden de

olsa, yapılmaması gereken şeyler yapılır,

103 örnekse, babası istedi diye anasını öldüren Alkmaion, baba sözü dinlerken,

kana bulamıştı ellerini.

106 Bu noktada bilmeni isterim ki,

şiddetle istenç iç içe geçmiştir,

hatayı bağışlamak söz konusu değildir.

109 İstencin özü geçit vermez kötülüğe;

ama karşı çıkışı daha büyük bir tehlikeye

yol açacak ise boyun eğer.

112 Piccarda bunları derken değindiği

ödünsüz istençti, benimki ise öbür istençti;

ikimiz birlikte gerçeği getirdik dile.”

95/ İlk gerçek = Tanrı.

104/ Alkmaion = Bkz Âraf XII(50).

109/ İstencin özü = baskı altında olmayan istenç.

115 Her gerçeğin çıktığı kaynaktan çıkan kutsal ırmak, işte böyle aktı

ve iki kuşkumu da böyle yatıştırdı.

118 “Ey sözleri içimi kaplayıp ısıtan,

canıma canlar katan,

ilk sevgilinin sevdiği kutlu kişi”

121 dedim, “size beslediğim köklü sevgi

yeterli değil yanıtlamaya yaptıklarınızı; her şeyi

gören, her şeye gücü yeten yanıt versin benim adıma.

124 Şunu anladım ki, ondan başka

hiçbir gerçeğin olmadığı gerçek aydınlatmadıkça,

doymak bilmiyor aklımız.

127 Ulaşır ulaşmaz gerçeğe, ininde

bir hayvan gibi duruluyor aklımız;

ulaşmalı o gerçeğe; yoksa işe yaramaz umutlarımız.

130 Bu istek, gerçeğin eteğinde

kuşkuyu doğurur bir fidan gibi; doğa da bizi

yukarı götürür tepeden tepeye.

133 Bu durum, ey ece,

karanlıkta kalan bir gerçeğe

ilişkin soru sormaya itiyor beni.

115/ Her gerçeğin çıktığı kaynak = Tanrı.

120/ İlk sevgilinin = Tanrı’nın.

136 Bilmek istediğim, tutulmayan sözleri, terazinizin küçümsemeyeceği

başka iyiliklerin dengeleyip dengelemeyeceği.”

139 Bana baktı Beatrice, gözleri

öyle kutsal sevgi kıvılcımları saçıyordu ki,

yenik düştüm, gücüm tükendi,

142 gözlerimi indirdim, kendimden geçtim sanki.

Beşinci kanto

1 “Yeryüzündekinden daha yoğun biçimde

işitiyorsa beni sevda ateşi ve

bu ışımaya dayanamıyorsa gözlerinin direnci,

4 sakın şaşırma, bunun nedeni

Tanrı’nın verdiğini hemen özümseyen

kusursuz görüşümün yetkinliği.

7 Görülür görülmez sevgiyi ateşleyen

sonsuz ışığın daha şimdiden

aklını nasıl ışıttığı belli;

10 bir başka şey alırsa bu sevginin yerini,

bil ki, onun içinde insanı yanılgıya düşüren

bir iz vardır o sevgiden.

13 Tutulmayan sözün diyetini

bir başka iyilik dengeleyebilir mi,

bunu öğrenmek istemektesin sen.”

2/ Sevda ateşi = Tanrı sevgisi.

6/ Kusursuz görüşüm = ruhumun

kusursuzluğu.

8/ Sonsuz ışığın = gerçeğin.

10/ Bir başka şey = gelip geçici bir

heves.

16 Bu kantoya böyle başladı Beatrice; ve konuşmasını yarım bırakmayan biri gibi

şöyle sürdürdü kutsal sözlerini:

19 “Tanrı’nın yaratılış sırasında cömertçe

verdiği yetiler içinde en önemsediği,

cömertliğine en uygun düşeni

22 seçme özgürlüğü adını taşır;

ancak akıllı yaratıklar, yalnızca onlar

bu yetiyle donatılır.

25 Böyle olunca, verilen sözün ne yüce

bir değer kazandığını anlarsın, hele

o sözü Tanrı da benimsemişse;

28 çünkü Tanrı ile kul arasındaki bu sözleşmede

etkisiz kılınır değerini belirttiğim hazine,

hem de yine özgür seçimle.

31 Böyle olunca, tutulmayan sözü neyle dengelersin?

Sunduğun şeyi kullanmak isteyebilirsin,

haksız elde edilmiş bir nesneyle iyilik etmek olur bu.

34 En önemli konuda artık bilgi sahibisin; ne var ki Kutsal Kilise’nin kimi kez sözden dönmeyi

bağışlamasını çelişkili bulabilirsin söylediğim gerçekle,

23/ Akıllı yaratıklar = insanlarla melekler.

29/ Hazine = özgür seçim; kul özgür isteğiyle Tanrı’ya karşı bir yüküm-lülük altına girmişse, bunu yerine getirinceye dek iradesi sınırlanmış

olur.

31/ Tutulmayan sözle neyi dengelersin = Tanrı’ya verilen, ama yerine getirilmeyen sözü, bir başka sözle bağışlatmak söz konusu olmaz.

32/ Sunduğun şeyi = özgür seçimi.

33/ Haksız elde edilmiş bir nesneyle = kişi söz verdiğine göre, özgür seçim hakkı kalmamıştır, bu hakkı kullan-maya kalkışması haksız elde edilmiş bir nesneyi kullanmak olur.

37 bir süre daha sofrada kal bu nedenle, çünkü yediğin çiğ yemeği

sindirmen için yardımım gerekecek yine.

40 Aklını aç iyice, söylediklerimi

kazı içine; çünkü belleğe yerleştirmedikçe

bilim denemez öğrenilene.

43 Bu özverinin püf noktasını iki öğe

belirler; ilki verilen sözün içeriğidir,

İkincisi sözleşmedir.

46 Sözleşme, yerine getirilmedikçe

ortadan kalkmaz; bu konuya az önce

kesin açıklamalar getirildi;

49 İsrailoğullarına işte bu nedenle

kurban yükümlülüğü yüklendi, bildiğin gibi

kurban kimi kez değiştirilebilirdi.

52 Madde olduğunu söylediğim ötekine gelince, hata işlemeden de

değiştirilebilir bir başka şeyle.

37/ Bir süre daha sofrada kal =

yardımıma gereksinmen var

38/ Yediğin çiğ yemeği = öğrendiğin görüşü.

42/ Bilim denemez öğrenilene = insan öğrendiklerini aklında tut-madıkça, öğrenme yarar sağlamaz.

43/ Bu özverinin = verilen sözün; verilen söz özgür seçimi ortadan kaldırdığına göre, özveri söz konusudur.

50/ Kurban yükümlülüğü = Bkz Kitabı Mukaddes, Levililer, 28(1).

55 Ama hiç kimse, beyaz anahtarla sarı anahtarı döndürmeden, kalkışmamalı

sırtındaki yükü değiştirmeye;

58 şunu bil ki, yeni nesne,

altının dördü içermesi gibi içermezse

eskisini, anlamsızdır böyle bir değiştirme.

61 Demek ki, ağırlığına kefe dayanamayacak denli

değerli bir nesnenin yerini

tutamaz başka hiçbir nesne.

64 Ey ölümlüler, verdiğiniz sözü hafife almayın:

tutun sözünüzü, ama yine de Yaftah’ın ilk sözünde

davrandığı gibi gözü kara olmayın.

67 Sözünü tutmak için kötülük yapacak yerde daha iyi ederdi “Hata ettim” demekle;

Yunanların koca reisine de çılgın diyebilirsin,

70 onun yüzünden Iphigenia güzel yüzüne ağlamıştı,

böyle bir kurbanı duyan çılgınlarla

akıllılar da ağlamaklı olmuşlardı.

55/ Beyaz anahtarla sarı anahtarı döndürmeden = Kilisenin onayı olmadan; Bkz Âraf IX(117).

59/ İçermezse eskisini = eskisinden daha değerli olmazsa.

65/ Yaftah = İsrail kralı; Ammonoğulları ile savaşmış, savaşı kazanırsa evinin kapısından çıkacak ilk canlıyı Tanrı’ya kurban edeceğini söylemiş, kapıdan kızı çıkınca onu kurban etmiştir: Bkz Kitabı Mukaddes, Hâkimler 11(39).

68/ Daha iyi ederdi = Aquino’lu San Tommaso, Yaftah’ın davranışını kı-nar, böyle bir sözden dönmenin daha doğru olacağını vurgular.

69/ Yunanların koca reisi = Agamemnon; Troya seferine çıkmak için Aulis’te uygun rüzgâr bekleyen Akhalara bilici Kalkhas’ın, Agamemnon’un kızı Iphigenia tanrı Artemis’e kurban edilecek olursa tanrının rüzgâr estireceğini söylemesi üzerine, Agamemnon kızını kurban eder; bir söylenceye göre de Artemis kıza acıyarak, kurban bıçağının altına bir geyik koyar, kızı yanına alıp rahibe yapar.

70/ Güzel yüzüne = ölümüne.

71/Çılgınlarla akıllılar = herkes.

73 Ey Hıristiyanlar, daha ağır davranın: rüzgâra kapılmış tüy gibi olmayın,

her suyun da sizi arındırdığını sanmayın.

76 Eski Ahit ile Yani Ahit var elinizde, Kilise ile çobanı yol göstermekte size;

bunlar yetmeli temizlenmenize.

79 Kötü bir hırs sizi kötü bir yöne iterse,

içinizdeki Yahudinin alay etmemesi için sizinle,

aptal koyunlar gibi değil, insan gibi davranın.

82 Anasının sütünü bırakıp sağa sola koşuşan,

eğlenmek için kendi kendine tos vuran

kuzular gibi olmayın.”

85 Beatrice bana, bu yazdıklarımı anlattı;

sonra içi istek yüklü,

dünyanın daha ışıklı olduğu yöne döndü.

88 Suskunluğu ve değişen yüzü

beni de suskunluğa itti, oysa açgözlü

aklım yeni sorular hazırlamıştı;

73/ Daha ağır davranın = bir karar

verirken iyice düşünün.

75/ Her suyun = her adağın.

77/ Çoban = papa.

80/ İçinizdeki Yahudinin = bu konu-

daki kuralları çok katı olan Yahu-

dilerin düşüncesizliğinizle alay etme-

meleri için.

82/ Anasının sütünü bırakıp =

Kilisenin, kutsal kitapların dedikle-

rine uymayan kişi kendine zarar

verir.

87/ Dünyanın daha ışıklı olduğu

yöne = doğuya doğru; kimi yorumcu-

lara göre de Merkür gezegenine doğ-

ru.

91 ve daha kirişin titreşimi bitmeden hedefi vuran bir ok gibi,

ikinci krallığa koştuk biz de.

94 Bu göğün ışığına erişince

kadınım daha da keyiflendi,

öyle ki, gezegen bile daha parlak kesildi.

97 Yıldız değişip gülümserse,

yapım gereği her biçime girmeye

elverişli ben, ne olmuştum kim bilir.

100 Durgun, dingin bir havuzdaki

balıklar, nasıl dışarıdan gelen her şeye

yönelirse yem niyetine,

103 binden çok ışığın üstümüze geldiğini

gördüm ben de, şöyle demekteydi her biri:

“İşte sevgimizi çoğaltacak kişi.”

106 Ve her biri bize doğru geldikçe,

sevince boğuluyordu gölge

yaydığı göz kamaştıran ışınların içinde.

109 Ey okur, eğer sonunu getirmezsem

anlatmaya başladığım öykünün,

nasıl merak edersin bu sonu, bir düşün;

93/ İkinci krallık = Merkür (Mer-

curius) göğü.

96/ Gezegen = Merkür.

97/ Yıldız = Dante gezegen yerine

yıldız sözcüğünü kullanıyor.

98/ Yapım gereği = yalnızca madde-

den oluşan yıldızın değişmesi söz

konusu değildir, oysa insan olan

Dante değişikliğe açıktır.

105/ Kişi = Dante.

112 görünür görünmez gözlerime, durumlarını öğrenmek için, nasıl içimin içime

sığmadığını canlandır gözlerinde.

115 “Ey ölümünden önce Tanrı’nın izniyle

sonsuz utkunun tahtlarını görme

olanağına erişen soylu kişi,

118 gökyüzüne yayılan bu ışık, bizi de

tutuşturmakta; bizimle ilgili bilgi

edinmek istersen, sorabilirsin çekinmeden.”

121 Bunları diyen, dini bütün ruhlardan biri idi, Beatrice de şunları ekledi: “Konuş, çekinme,

inan onlara, tanrılara inanır gibi.”

124 “Kendi ışığının içine nasıl yerleştiğini, güldükçe daha da ışıdıklarına göre

ışığın gözlerinden yayıldığını görüyorum;

127 ama saygın ruh, ne kimliğini biliyorum,

ne de başka ışınların ölümlülere perdelediği

bu yuvara niçin verildiğini."

116/ Sonsuz utkunun tahtları = Cennet.

118/ Bu ışık = gerçeklik ışığı.

121/ Ruhlardan biri = imparator

Iustinianus; Bkz Cennet VI.

128/ Başka ışınların = güneş ışınlarının.

128/ Ölümlülere = insanlara.

129/ Bu yuvara = gezegene.

130 Benimle konuşan ışığa dönüp, bunları dedim; bu sözler üzerine

büsbütün arttı parlaklığı.

133 Parlaklığını perdeleyen kalın dumanları sıcaklık yok edince, güneş nasıl gizlenirse

aşırı ışığın etkisiyle,

136 kutsal görüntü de aşırı sevincin etkisiyle kendini gizledi parıltısının içinde;

ve böyle kapalı, yanıt verdi

139 bir sonraki şiirin anlattığı gibi.

Altıncı kanto

1 “Lavinia’yı kaçıran eski yiğidi izleyen

kartalı, göğün yönünden çevirdikten

sonra Constantinus, Tanrı’nın kuşu yüz ve

4 yüz yıl boyunca, belki daha uzun süre,

Avrupa’nın dibinde,

çıktığı dağların oraya yerleşti;

7 ve kutsal tüylerin gölgesinde

geçerek elden ele, dünyayı yönetti,

sonunda benim ellerime geldi.

10 İmparatordum, Iustinianus’um şimdi,

içimi ısıtan ilk sevginin isteğiyle

yasalardan ayıkladım, yararsızı, gereksizi.

1/ Lavinia = Latinlerin ilk kralı Latinus’un kızı; Bkz Cehennem IV( 125).

1/ Kaçıran = evlenen.

1/ Eski yiğit = Aineias; Aineias Latium’a geldiğinde kral Latinus’un kızı Lavinia ile evlenir.

2/ Kartal = Roma İmparatorluğunun simgesi.

3/ Constantinus = Bizans imparatoru; Constantinus 330 yılında imparatorluğun merkezini Roma’dan Bizans’a taşıyarak güneşin izlediği yola (göğün yönü) karşıt bir yol (batıdan doğuya) izlemiştir; bu yol Tanrı’nın isteğine de ters düşer, çünkü Dante, Tanrı’nın Roma’yı Kilise’nin merkezi olarak seçtiğine inanır.

3/ Yüz ve yüz yıl. = iki yüz yıl.

6/ Çıktığı dağların oraya = Aineias’ın yola çıktığı dağların (Troya).

10/ İmparatordum = yeryüzünde imparatordum.

11/ İlk sevginin = Kutsal Ruh’un.

12/ Yasalardan ayıkladım = 527’de tahta çıkan İustinianus köklü bir hukuk reformu yapmıştır.

13 Bu işe girişmeden önce,

İsa’nın birden çok değil, tek bir yapısı olduğuna

inanıyordum ve hoşnuttum bu inançtan;

16 ne var ki, Agapetus, kutlu çoban,

sözleriyle beni gerçek inanca

yönlendirdi. İnandım ona;

19 her çelişkinin doğru da, yanlış da içerdiğini

görmen gibi senin, ben de şimdi

apaçık görmekteyim onun inancının içeriğini.

22 Kilisenin gidişine uydurdum gidişimi,

olanca benliğimi verdiğim görevi,

Tanrı bana esinlendirdi.

25 Belisarius’a bıraktım askerlerimi,

Tanrı öyle destek verdi ki ona,

soluk alma olanağı sağladı bana.

28 İlk sorduğuna yanıtım burada sona erdi;

ama sorunun yapısı gereği,

kutsal simgeye karşı çıkanların da,

14/ Tek bir yapısı = yalnızca tanrısal bir yapısı; (Isa’nın insancıl yapısını kabul etmeyen sapkın görüş.)

16/ Agapetus = 533-536 yılları arasında papalık yapmış, Bizans’a gittiğinde Iustinianus'un, Hıristiyan inancıyla çelişen yukardaki görüşten vazgeçmesini sağlamıştır.

16/ Kutlu çoban = papa.

17/ Gerçek inanca = Katolikliğe.

23/ Görevi = yasal düzenlemeler

yapma görevi.

25/ Belisarius = lustinianus’un Persleri, Vandalları, Gotları yenilgiye uğratan ünlü komutanı (505-565); İustinianus’un 562 yılında Belisarius'u hapse attırmasına Dante değinmiyor.

27/ Soluk alma olanağı = devlet işleri ile uğraşma olanağı.

28/ İlk sorduğuna = (kimlikle ilgili) ilk soruna; Bkz Cennet V( 127).

30/ Karşı çıkanlar = Guelf’ler.

31 onu benimseyenlerin de, ne denli

haklı olduklarını anlaman için,

ek yapmam gerekiyor yanıtıma.

34 Bak, hangi erdem simgeyi saygın kıldı; her şey, krallığı kurmak uğruna

Pallas’ın canını vermesiyle başladı.

37 Kutsal simgenin Alba’ya yerleştiğini bilirsin;

üç yüz yıldan fazla kaldı orada,

üçlere karşı üçler savaştı sonunda.

40 Yedi kral döneminde, kaçırılan Sabin kadınlarından, Lucretia’nın acılarına,

komşu halklara, neler yapıldığını bilirsin.

43 Romalı yiğitlerin Brennus’a, Pyrrhos’a karşı, başka krallara, devletlere karşı,

onunla zafer kazandıklarını bilirsin;

31/ Onu benimseyenler = Ghibellin’ler.

34/ Simgeyi = imparatorluğun simgesi kartalı.

36/ Pallas = Latium kralı Evander’in oğlu; babası tarafından Aineias’ın yardımına gönderilmiş, kral Turnus’a karşı savaşırken ölmüş, ancak Aineias da Turnus’u öldürmüş, Lavinia ile evlenerek, Roma İmpara-torluğuna dönüşecek devletin temelini atmıştır.

37/ Alba = Aineias’ın oğlu Ascanius tarafından kurulan ve üç yüzyıl yaşayan Alba Longa krallığı.

39/ İçlere karşı üçler = Tevere ırmağı üzerindeki köprüde yapılan dövüşte, Curiatius’lar (Albalı üç kardeş), Horatius’lar (Romalı üç kardeş) tarafından öldürülünce Roma Latium’un en güçlü sitesi oldu.

40/ Yedi kral = Roma’nın ilk kralı Romulus ile son kral Tarquinius Superbus arasında kalan dönem.

40/ Sabin kadınları = Romulus, komşu Sabin halkını bir şenliğe çağırır, şenlik sırasında Romalılar Sabin kadınlarını kaçırır.

41/ Lucretia’nın acıları = Tarquinius Superbus’un oğlu Sextus tarafından ırzına geçilince canına kıyan Romalı kadın; bu olay üzerine halk ayak-lanmış, krallık devrilerek yerine cumhuriyet kurulmuştur (İÖ 510).

43/ Brennus = Romalıların yenilgiye uğrattıkları Galya kralı.

43/ Pyrrhos = Bkz Cehennem XII 135.

46 onunla Torquatus, sanını dağınık saçlarından alan Quintius, sonra Decius’lar, Fabius’lar

beni de gönendiren şanlar kazandılar.

49 Po’nun döküldüğü Alp kayalarından

Annibal’in önderliğinde geçmeye kalkışan

Arapların onurunu kıran da o oldu.

52 Scipion da, Pompeius da, onun desteğiyle

genç yaşta başarılı oldu,

eteğinde doğduğun tepeye ise zararı dokundu.

55 Sonra Tanrı dünyayı kendi erincine

benzetmek istediğinde,

Roma’nın isteği üzerine Caesar onu eline aldı.

58 Onun Var’dan Rhin’e dek yaptıklarını

Isère de gördü, Saône da gördü, Seine de,

Rhone’u besleyen vadiler de.

46/ Torquatus = Galyalıları ve Latinleri yenilgiye uğratan (İÖ IV. yy) konsül.

47/ Quintius = tarlasında çalışırken diktatör seçildiğini öğrenen Quintius Cincinnatus (İÖ V. yy); Latincede cincinnus = kıvırcık.

47/ Decius = İÖ 340 yılında Roma için savaşırken ölen Publius Decius, oğlu ve torunu.

47/ Fabius’lar = diktatör Fabius Maximus Cunctator ve savaşlarda üç yüze yakın ölü veren Fabius ailesinin bireyleri.

49/ Po = İtalya’daki Po ırmağı.

49/ Araplar = Kartacalılar; o dönemde Afrika’nın kuzeyinde oturan halkların tümüne Arap deniliyordu.

52/ Scipion = Annibal’i Afrika’da yenilgiye uğratan Scipio Africanus; Bkz Cehennem XXXI(117).

52/ Pompeius = Romalı general Gnaeus Pompeius (10 106-48).

54/ Eteğinde doğduğun tepe = Floransa dolaylarındaki Fiesole; Romalılara başkaldırınca yağmalanmıştır.

56/ Benzetmek istediğinde = İsa doğacağı sırada. 57/ Caesar = Bkz Cehennem 1(70).

58/ Onun = Caesar’ın.

58/ Var’dan Rhin’e = bu üç dizede Galya savaşlarının yapıldığı bölgedeki akarsular anılıyor.

61 Ravenna’dan çıkıp, Rubicon’u

geçtikten sonra yaptığı uçuş ise

öyle hızlıydı ki, söze getirilemez dille, kalemle.

64 İspanya’ya yöneltti ordusunu,

ardından Dıraç’a yürüdü, sonra öyle bir vurdu

ki Pharsalus’a, acısı kızgın Nil’den duyuldu.

67 Yola çıktığı, Hektor’un yattığı Antandros’u, Simois’i bir kez daha gördü;

Ptolemaios’un dersini vermek için yeniden uçtu.

70 Oradan yıldırım gibi İuba’ya indi;

sonra sizin batınıza döndü,

Pompeius’un borularını işitti.

73 Onu sonra taşıyanla yaptıklarını Cehennem’de uluyan Brutus’la Cassius göstermekte,

Modena ile Perugia’nın çektikleri bir de.

61/ Rubicon = Ravenna ile Rimini arasında ırmak; İtalya ile Galya arasında sınır oluştururdu.

63/ Öyle hızlıydı ki = Caesar, bir Konsül olarak, ordusuyla birlikte geçmesi yasak olan Rubicon ırmağını hızla geçerek Roma’ya girmişti.

65/ Dıraç = Arnavutluk’ta bir kent.

65/ Pharsalus = Tesalya’da bir kent; Caesar, Dıraç’ta sıkıştırdığı Pompeius’u burada kesin yenilgiye uğratır (İÖ 48).

66/ Kızgın Nil’den duyuldu = yenilgiye uğrayan Pompeius Mısır’a kaçar, orada Ptolemaios tarafından öldürülür.

67/ Antandros = Troya yakınlarında bir kıyı kenti; Aineias ve arkadaşları buradan yola çıkmışlardı; Hektor’un burada gömülü olduğuna inanılır.

68/ Simois = Antandros dolaylarında bir akarsu.

69/ Ptolemaios’un dersini vermek için = Caesar daha sonra Mısır’a gidip, Ptolemaios’u yenilgiye uğratacak, ülkeyi Kleopatra’ya teslim edecektir.

70/ İuba = Caesar önce Numidia kralı İuba’yı yenilgiye uğratır (İÖ. 46), ardından da Ispanya’da (sizin batınıza döndü) yeni bir ordu oluşturan Pompeius’un iki oğlunu yener.

73/ Onu sonra taşıyan = Caesar’ın Cassius ve Brutus tarafından öldürülmesinden sonra yerini alan Octavianus Augustus; Augustus Modena yakınlarında Antonius’u bozguna uğratır (İÖ 43), sonra onunla işbirliği yaparak Cassius ile Brutus'u Filippi’de sıkıştırır, ilkinin çarpışmalarda ölmesine ötekinin canına kıymasına yol açar (İÖ 42), bir yıl sonra da Antonius’un kardeşi Lucius'u Perugia’da. yenilgiye uğratır; yenilginin ardından Antonius canına kıyar, bu haberi duyan Kleopatra da, kendini bir engereğe sokturarak ölür.

76 Onun önünden kaçarken engerek zehriyle, acılar içinde aniden can veren Kleopatra bile

hâlâ gözyaşları dökmekte.

79 Onunla birlikte kızıl kıyıya ulaştı;

dünyada öyle bir barış sağladı

ki, Ianus’un tapınağı kapandı.

82 Ama beni konuşturan simgenin

kendisine boyun eğen ölümlüler ülkesinde

önce yaptıkları, sonra yapacakları,

85 üçüncü Caesar’ın elinde başardığı işlerin

yanında sönük, cılız kalır, keskin bir gözle,

arı bir sevgiyle değerlendirince.

88 çünkü bana esin veren kutsal adalet ona,

sözünü ettiğim kişinin aracılığıyla

öfkesini dindirme onurunu sağlamıştı.

79/ Onunla = Augustus ile.

79/ Kızıl kıyı = Kızıl Deniz.

81/ lanus = Roma mitolojisinde

başlangıçlar tanrısı; yılın ilk ayı

(lanuarius = ocak) da onun adından

türer.

81/ Tapınağı kapandı = savaş sırasın-

da Roma’daki İanus tapınağının ka-

pıları açılır, savaş sona erince kapa-

tılırdı.

85/ Üçüncü Caesar = üçüncü impa-

rator Tiberius (İS 14-37).

89/ Sözünü ettiğim kişinin = Tibe-

rius’un.

90/ Öfkesini dindirme onurunu =

Tiberius döneminde İsa’nın çarmıha

gerilmesi Âdem’in işlediği ilk günahı

bağışlatmış, böylece Cennet’in kapıları insanlara açılmıştır.

91 Şaşacaksın şimdi söyleyeceğime:

daha sonra Titus ile birlikte

öcünü almaya koştu eski günahın.

94 Ve Lombarlar dişlerini geçirince

Kutsal Kilise’ye, onun kanatları altında başarı

kazanan Şarlman yardım elini uzattı.

97 Yukarıda suçladığım, başınıza gelenlerin nedeni bu kişileri ve yaptıkları yanlış işleri,

kendin değerlendirebilirsin şimdi.

100 Halkın simgesinin karşısına, sarı zambağı dikiyor biri, öteki partisine bayrak ediyor,

hangisi daha suçlu, bu bile belli olmuyor;

103 Ghibellin’ler varsın oyun bozanlık etsinler, ama başka bir bayrak edinsinler,

çünkü kartalı adaletten ayırmak yakışık almıyor;

106 sonra yeni Charles da, Guelf’leriyle yere çalmasın onu, tersine, daha güçlü aslan yelelerini

yolan pençelerden korusun kendini.

92/ Titus = dördüncü imparator;

Kudüs'ü kanlı bir biçimde ele geçir-

mesini Dante, İsa’nın öcünün alın-

ması olarak değerlendiriyor.

94/ Lombarlar dişlerini geçirince =

Lombar kralı Desiderius Kilise’ye baş

kaldırınca, Şarlman (Charlemagne)

tarafından tahtından edilir (774).

100/ Halkın simgesi = kartal.

100/ Sarı zambak = Fransa’nın sim-

gesi; Guelf’ler Fransa ile işbirliği

yapıyor.

101/ Partisine bayrak ediyor =

Ghibellin’ler kartalı kendi çıkarları

için kullanıyor.

106/ Yeni Charles = 1285’te Napoli

kralı olan Charles d’Anjou II;

Guelf’lerin başı.

109 Babaların suçu nedeniyle sık sık ağlar çocuklar, ama kimse beklememeli

Tanrı’nın kartalı zambakla değiştirmesini!

112 Bu küçük yıldız, peşlerinde

şanlar, onurlar bırakmak isteğiyle

çaba harcamış olan iyi ruhlarla bezemişti kendini:

115 ama istekler yön değiştirip de

yeryüzüne yönelince, gerçek sevgi

ışınları da daha ağır yükselir göklere.

118 Ödüllerimizin değerini ölçmek de,

mutluluk verir bizlere, ektiğimizle

biçtiğimiz eşittir çünkü birbirine.

121 Canlı adalet öyle yumuşatıyor ki

duygularımızı, bundan böyle

yönelmezler hastalıklı bir yöne.

124 Tatlı ezgiler değişik sesler içerir;

işte bizim yaşamımızda da, değişik dereceler

bu yuvarlarda tatlı bir uyum gerçekleştirir.

127 Ve bu incinin orta yerinde, yaptığı önemli ve güzel işlerin değeri bilinmeyen

Romieu’nün ışığı ışır yeniden.

112/ Bu küçük yıldız = Merkür (Mer-

curius); güneş sisteminin en küçük

yıldızı; tustinianus şimdi Dante’nin

ikinci sorusuna yanıt vermeye

haşlıyor; Bkz Cennet V(129).

126/ Bu yuvarlarda = bu yıldızlarda.

129/ Romieu = Provence Kontu Ray-

mond Berenger’nin 1209-1245 yılları

arasında nazırı; Provence’lı senyörler,

başarısını kıskanıp yolsuzluk yaptığı

söylentisini çıkartınca, parasız pulsuz

olarak ülkeyi terk ettiği söylenir;

Dante’nin, Romieu’nün uğradığı

haksızlıkla kendi durumu arasında

bir koşutluk kurduğu düşünülebilir.

130 Ona karşı çıkan Provence’lılar gülmediler; yanlış yola girer,

başkasının başarısına diş bileyenler.

133 Raymond Berenger’nin dört kızı doğdu,

dördü de kraliçe oldu, bu sonucu sağlayan

çulsuz yabancı Romieu oldu.

136 Ne var ki, Raymond yalanlara kandı,

on alıp on iki veren bu doğrucudan

hesap sormaya kalktı,

139 o da, yaşlı ve yoksul, çekip gitti,

yaşamını kapı kapı dilenen bu kişinin yüreğini

bilseydi eğer dünya, onu şimdi

142 övenler daha çok överdi.”

136/ Raymond = 1245’te ölen, döne-

min en genç hükümdarlarından Pro-

vence Kontu Raymond Berenger.

137/ On alıp on iki veren = kontun

varlığının artmasını sağlayan.

Yedinci kanto

1 “Hosanna sanctus Deus sabaoth,

superillustrans claritate tua

felices ignes horum malacoth!"

4 Üzerine çifte ışığın düştüğü o tözün,

kendi söylediği türkünün

ezgisiyle raks ettiğini gördüm;

7 sonra ötekiler de raksa katıldılar

ve hızlı mı hızlı kıvılcımlar

gibi uzaklaşıp görünmez oldular.

10 Kuşkular içinde kendi kendime,

“Söyle” diyordum, “söyle güzel kadınıma

susuzluğumu gidersin tatlı damlalarıyla.”

13 Ama Be ile ice hecelerini işitince

benliğimi kaplayan saygı, uykum gelmiş gibi

başımı eğdiriyordu öne.

1/ Hosanna... malacoth = buradaki

sözcüklerin üçü (hosanna, sabaoth,

malacoth) İbranice, geri kalanlar

Latincedir; anlamı: “Işığınla yukarı-

dan bu ülkelerin kutlu ateşlerini

(melekleri) aydınlatan, orduların

kutsal Tanrı’sı, selam olsun sana.”

4/ Çifte ışığın düştüğü o tözün =

lustinianus’un; çifte ışık nitelemesi,

lustinianus’un imparator ve yasa

koyucu özelliklerini vurgulayabilir.

12/ Damlalarıyla = gerçeklerle.

13/ Be ve ice = Beatrice’nin adının

ilk ve son heceleri.

16 Uzun süre böyle bırakmadı beni Beatrice, ateşte yanan birini bile mutlu edecek

bir gülümsemeyle söze girdi:

19 “Şaşmaz sezgim bana diyor ki,

haklı bir öce verilen haklı ceza

düşüncelerini alt üst etti;

22 kuşkunu gidereceğim şimdi;

iyi dinle sözlerimi,

çünkü sana öğretecekler büyük bir gerçeği.

25 Doğmadan dünyaya gelen o kişi,

sınırlamak istemediği için özgür istencini,

hem kendini lanetledi, hem ardından gelenleri;

28 bu nedenle insan soyu yüzyıllar boyunca

sakat kaldı, yanlışlar içinde yüzdü orada,

ama Tanrı’nın kelamı aşağıya indi sonunda,

31 insanın yaratıcısından uzaklaşan doğasını

birleştirdi kendisinde

sonsuz sevginin etkisiyle.

34 Şimdi söyleyeceklerimi iyi dinle,

yaratıcısıyla birleşen bu doğa

iyi ve içtenlikli idi yaratıldığında;

20/ Haklı bir öce verilen haklı bir

ceza = İsa’nın çarmıha gerilmesi ve

Kudüs’ün yıkılması; Bkz Araf VI (90/92).

25/ Doğmadan dünyaya gelen kişi =

Adem.

27/ Kendini lanetledi = ilk günahı

işledi.

29/ Orada = yeryüzünde.

30/ Tanrı’nın kelamı = İsa.

32/ Birleştirdi kendisinde = İsa,

insana özgü niteliklerle Tanrı’ya özgü

nitelikleri kendinde birleştirir.

37 ama kendi hatası yüzünden kovuldu Cennet’ten uzaklaşınca hem gerçekten,

hem kendi yaşam çizgisinden.

40 Bu nedenle çarmıha germe cezası

cezaların en haklısı,

cezayı çekenin doğası dikkate alınırsa;

43 ama hiçbir ceza bunca haksız olamazdı

cezayı çekenin ödünç aldığı

kimlik dikkate alınırsa.

46 Böylece aynı eylem değişik sonuçlara yol açtı:

Yahudileri sevindiren bu ölümden Tanrı da hoşlandı;

yer sarsıldı, gökyüzü açıldı.

49 Haklı bir öcün daha sonra haklı

bir yargılamayla öcünün alınmış olması,

artık seni yadırgatmamalı.

52 Ama görüyorum ki, düşünceden düşünceye geçtikçe, aklın bu düğümde kenetlenmekte,

bu düğümü çözmek için, için içini yemekte.

37/ Kendi hatası yüzünden = ilk

günahı işleyince.

42/ Cezayı çekenin doğası dikkate

alınırsa = İsa, ilk insan olan Adem’in

suçunun cezasını çekiyordu, bu

nedenle ceza haklıydı.

44/ Cezayı çekenin ödünç aldığı kim-

lik = İsa, Tanrı niteliği de taşıdığı

için Adem’in suçunun cezasını

Tanrı’nın çekmesi haksızlıktı.

48/ Yer sarsıldı, gökyüzü açıldı =

Isa’nın ölümü üzerine “yer sarsılıp

kayalar yarıldı” ve Cennet’in kapıları

insanlara açıldı; Bkz Kitabı Mukad-

des, Matta’ya göre İncil 27(51).

50/ Haklı bir yargılamayla öcünün

alınmış olması = Titus’un Kudüs’ü

ele geçirmesi.

55 Diyorsun ki: ‘İşittiklerimi iyice anlıyorum; ama kurtuluşumuz için Tanrı

niçin bu yolu seçti, anlayamıyorum.’

58 Ey kardeş, bu kutsal kararın içeriğini,

aklı sevgi alevleriyle beslenmeyen biri

delemez gözleriyle.

61 Ama yine de, çok konuşulan bu gizi

kavrayan, az olduğu için bilgilendirmek için seni

söyleyeceğim niçin bu yolun seçildiğini.

64 Her türlü kıskançlığı kendinden uzaklaştıran

o kutsal güzellik öyle ışır ki,

ölümsüz güzellikler saçar yanarken kendi kendine.

67 Aracısız yarattığı her nesne

sonsuz olur, çünkü mührünü basınca bir kez,

bıraktığı iz artık silinmez.

70 Ondan aracısız kaynaklanan her nesne

özgür mü özgür olur, hiçbir yeni nesne

etkileyemez bu nesneyi.

73 Ona ne denli benzerse, o denli hoşnut eder onu;

çünkü her nesneyi aydınlatan kutsal ışık

daha fazla ışır kendisine benzeyen nesnede.

67/ Aracısız yarattığı = Tanrı’nın

kendisinin yarattığı; Tanrı’nın doğ-

rudan doğruya yarattıkları sonsuz ve

özgür olur.

71/ Yeni nesne = daha sonra yara-

tılan nesne.

73/ Ona = Tanrı’ya.

76 İşte bu bağışlardan yararlanır insan soyu, bunların biri eksilirse

azalmış olur soyluluğu.

79 Yalnızca günah tutsak kılınca onu,

yüce güzelden ayırır onu,

yeterli ışık düşmez artık üstüne;

82 günahın yarattığı boşluğu

uygun bir ceza dengelemedikçe

kişi kazanamaz eski saygınlığını.

85 İşte soyunuzun tohumu

günah işlemekle hem saygınlığından oldu

hem Cennet’ten kovuldu,

88 yeniden elde edebilmek için eski konumunu,

önünde yalnızca iki yol olduğunu

göreceksin, iyice incelersen durumu:

91 ya gönlü yüce Tanrı bu günahı bağışlayacaktı

ya da insan kendiliğinden ödeyecekti

çılgınlığının karşılığını.

94 Şimdi söyleyeceklerime kulak ver ve

ölümsüz kararlar uçurumunun dibine

daldır gözlerini iyice.

76/ Bu bağışlardan = 68-75. dizelerde

değinilen sonsuzluk, özgürlük ve

Tanrı’ya benzeme.

79/ Onu = insanı.

80/ Yüce güzelden = Tanrı'dan.

85/ Soyunuzun tohumu = Adem.

97 İnsan kendi olanaklarıyla hatasını gideremezdi çünkü gönlü elvermezdi

kurallara boyun eğmeye, kuralları çiğnerken de

100 Tanrı ile boy ölçüşmek istemişti;

işte bu nedenle insan, Tanrı’nın isteğini

yerine getiremezdi.

103 Demek ki, kendine özgü yollardan biri ya da ikisi ile, Tanrı’nın insanı

kusursuz yaşama döndürmesi gerekti.

106 Ama ürün, içinden çıktığı yüreğin iyiliğini ne denli yansıtırsa, o denli

mutlu ettiği için işçiyi,

109 dünyayı saran kutsal iyilik de

her yola başvurdu yola getirmek için bizi

ve bu davranış onu mutlu etti.

112 Son gece ile ilk gün arasında, iki yoldan biri ile böyle ulu, böyle yüce bir eylem şimdiye dek

görülmedi, bundan böyle de görülmeyecek:

115 çünkü Tanrı insanı bağışlamak yerine kendini vermeye karar verince,

çok daha eli açık davranmış oldu;

103/ Kendine özgü yollar = adalet ile merhamet.

111/ Onu = Tanrı’yı.

112/ Son gece = kıyamet günü.

112/ ilk gün = yaratılış günü.

118 ete kemiğe bürünecek denli küçülmeseydi eğer Tanrı’nın Oğlu;

adalet yeterli saymayacaktı öbür yöntemlerin hiçbirini.

121 İsteklerinin tümünü karşılamak için az önce değindiğim bir noktaya geliyorum,

senin de bu konuyu benim gibi görmeni istiyorum.

124 Diyorsun ki: ‘Ateşin de, suyun da,

havanın da, toprağın da, bunların karışımının da

bozulduklarını, sonlu olduklarını görüyorum;

127 oysa bunlar da birer yaratı;

eğer dediklerin doğru olsaydı

bunlar da bozulmazdı?

130 Kardeş, denilebilir ki,

melekler de, bulunduğun ruhlar ülkesi de

böyle oldukları gibi yaratılmıştır;

133 az önce saydığın öğelere

ve onlardan kaynaklanan nesnelere gelince,

bunları yaratılmış bir güç yaratmıştır.

136 İçerdikleri madde yaratılmıştır;

çevrelerinde dönen yıldızların içerdikleri

belirleyici güç de, yaratılmıştır.

119/ Tanrı’nın oğlu = İsa.

131/ Ruhlar ülkesi = Cennet.

133/ Az önce saydığın öğeler = ateş, su, hava, toprak.

135/ Yaratılmış bir güç = Tanrı tarafından yaratılmış olan gökler.

139 Hayvanlarla ve bitkilerin ruhlarını, kutsal ışıkların devinimi, ışıması

yaratır, biçimlendirir maddeden;

142 sizin yaşamınıza gelince,

yüce Tanrı doğrudan üfler onu ve

sevgisini katar içine, hep sevilsin diye.

145 İlk anamızla babamız yaratılırken

insan bedeninin nasıl oluştuğunu düşünürsen

ölümden sonra niçin yeniden

148 dirileceğinizi anlarsın sen de.”

140/' Kutsal ışıkların devinimi =

yıldızların (kutsal ışıklar) devinimi

ve ışıması, biçimlenebilir maddeden

yararlanarak hayvanlarla bitkilerin

ruhlarını oluşturur; hayvanlarla bit-

kileri Tanrı doğrudan doğruya yaratmadığı için bunlar bozulur.

142/ Yaşamınıza = ruhunuza.

145/ İlk anamızla babamız = Adem

ile Havva; Adem’i doğrudan doğruya

Tanrı yarattığı için, hem Adem, hem

de insan soyu sonsuzdur (ölüm-

süzdür), bu nedenle insan ölümden

sonra dirilecektir.

Sekizinci kanto

1 Eskiden dünyada yanlış bir inanç vardı,

üçüncü ilmekte dönen Kıbrıslı

kızın, çılgın sevda ışınları yaydığı sanılırdı;

4 bu nedenle, yanılgı içindeki eskiler

ona dua edip kurban keserek

saygı göstermekle yetinmezler,

7 Dione’yi ana, Cupido’yu oğul bilerek

bunlara da saygı gösterirlerdi,

Cupido’nun Dido’nun dizlerine oturduğunu söylerlerdi;

10 ve bu şiirin başına aldığım adı da,

güneşin alnından önce ensesini

okşadığı yıldıza verirlerdi.

1/ Eskiden = Hıristiyanlıktan önce.

2/ Üçüncü ilmekte dönen Kıbrıslı kız

= Venüs; Dante döneminde yaygın

bir inanışa göre Venüs Kıbrıs’ta

dünyaya gelmişti; Ptolemaios siste-

mine göre, güneş dışındaki gezegen-

ler kendilerine özgü birer dairenin

çevresinde dönerlerdi (üçüncü il-

mekte dönen).

7/ Dione = Venüs’ün anası.

7/ Cupido = Dione’nin oğlu; Yunan

aşk tanrısı Eros’un Latince karşılığı.

9/ Dido = Kartaca kraliçesi; Bkz

Cehennem V(61).

12/ Yıldıza = Venüs’e; akşam Gü-

neş’in arkasında olan Venüs, sabah

olunca onun önüne geçer.

13 Bu yıldıza doğru yükseldiğimi anlamamıştım; ama kadınımın daha da güzelleştiğini

görünce, oraya ulaştığımı anladım.

16 Alevin içinde nasıl bir kıvılcım görülürse,

bir sesin içinde nasıl başka bir ses seçilirse,

sesin biri durur öteki gidip gelirse,

19 ben de bu yıldızın ışığının içinde,

sanırım iç görüşlerine göre

hızlı ya da ağır dönen başka parıltılar gördüm.

22 Bu kutsal ışıkların Tanrı’ya en yakın

meleklerin göklerinde başlayan döngülerini

bırakıp bize geldiklerini gören biri,

25 soğuk bir buluttan inen, görülür ya da

görülmez çok hızlı bir rüzgâra

bile ağır aksak derdi;

28 en öndekilerin içinden

öyle güzel bir “Hosanna” yükseliyordu ki, içimden

hiç eksilmedi bu ezgiyi yeniden duymak isteği.

31 Sonra içlerinden biri yanımıza geldi,

tek başına söze girdi: “Hepimiz isteğini

yerine getirmeye hazırız, yeter ki keyif al bizden.

13/ Bu yıldıza = Venüs’e.

14/ Kadınımın = Beatrice’nin.

20/ İç görüşlerine göre = Tanrı’yı gö-

rüşlerine göre.

31/ İçlerinden biri = Charles d’An-

jou (II) ile Macar prensesi Marie'nin

oğlu, 1295’te Napoli’de ölen Charles

Martel; ölümünden bir yıl önce

Floransa’da kaldığı kısa süre içinde

Dante ile de tanışmıştı.

34 Senin vaktiyle yeryüzünde:

‘Siz ki zekânızla üçüncü göğü döndürmektesiniz!’

dediğin gökyüzü prensleri ile birlikte

37 aynı hız, aynı uyum, aynı istekle dönmekteyiz;

ve içimiz öyle dolu ki sevgi ile,

hoşnut etmek için seni duraklamak, keyif verecek bize.”

40 Gözlerim saygı ile kadınıma döndükten,

o da onları rahatlatıp güvence verdikten

sonra, bunca güzel şey öneren

43 ışığa yöneldiler ve büyük bir sevgi

ile yüklü sesim:

“Kimsiniz söyler misiniz?” dedi.

46 Ben bu sözleri söylerken,

onun, sevincine sevinçler ekleyen

parlaklığı artıp büyümüştü.

49 Bu hali ile dedi ki: “Kısa süre kaldım dünyada

daha uzun süre kalabilseydim,

ortaya çıkacak birçok kötülüğü önlerdim.

52 Sevincim beni senden saklıyor,

çevremde ışıyor ve ipeğine bürünmüş

bir hayvan gibi beni gizliyor.

35/ ‘Siz ki zekânızla yedinci göğü

döndürmektesiniz!’ = Dante’nin

Convivio adlı yapıtında bir şiirin ilk

dizesi.

36/ Gökyüzü prensleri = Venüs’ü

döndüren melekler.

40/ Kadınıma = Beatrice’ye.

43/ Işığa = ruha.

49/ Kaldım = konuşan Charles Mar-

tel’dir.

54/ Bir hayvan = ipekböceği.

55 Çok sevdin beni, haklıydın sevmekte; sevgimin yapraklarından başka şeyler de

gösterirdim sana, kalabilseydim yeryüzünde.

58 Suları Sorgue ile birleşen

Rhöne ırmağının geçtiği o sol kıyı,

gün geldi, senyörü olmamı bekledi,

61 Tronto ile Verde’nin denize döküldükleri

ve Gaeta, Catona ve Bari

kentlerinin bulunduğu Ausonia’nın da beklediği gibi.

64 Tuna’nın Alman kıyılarından çıktıktan sonra

suladığı toprakların tacı

çoktan alnımda ışımaya başlamıştı.

67 Pachino ile Peloro arasında

Euros’un en çok estiği körfezin kıyısında,

Typhoeus’un değil, kükürtün

56/ Yapraklarından başka şeyler de =sevgimi yalnız sözle değil, eylemlerimle de kanıtlardım.

59/ Sol kıyı = Provence; Napoli krallarının egemenliği altında idi.

63/ Ausonia = Napoli krallığı.

65/ Suladığı toprakların = Macaristan’ın; Macar kralı Ladislas IV, 1290 yılında ölünce taht yeğeni Charles Martel’e kalmış, ama 1292’de Aix’te yapılan taç giyme töreninde Martel hazır bulunmamış, krallık yetkilerini hiçbir zaman kullanmamıştır.

67/ Pachino = Sicilya’nın güneyinde Passaro burnu.

67/ Peloro = Sicilya’da Catania körfezi (kuzeyde) üzerindeki Faro burnu.

68/ Euros = Scirocco adı verilen ve doğudan esen rüzgâr.

68/ Körfezin = Catania körfezinin.

69/ Typhoeus = Jüpiter’in yıldırımı ile kömür olup Etna dağının altına gömülen dev; Etna yanardağının lav püskürmesi bu deve bağlanırdı; Bkz Cehennem XXXI( 124).

70 kararttığı güzel Trinacria, benim aracılığımla Charles ile Rudolph’dan

doğan krallarını bekleyecekti hâlâ,

73 boyunduruğu altındaki halkları bunaltan

kötü yönetim, eğer insanları Palermo’da

‘Ölüm, ölüm!’ diye dökmeseydi sokaklara.

76 Kardeşim öngörü sahibi olsaydı,

Katalonya’nın açgözlü yoksulluğundan kaçınırdı,

dertler açmazdı başına;

79 yükünü almış teknenin daha da yüklenmesini,

onun ya da bir başkasının

engellemesi gerekirdi.

82 Onun, cömert bir yapıdan kaynaklanan

cimri yapısını, keselerini doldurmaktan

başka şey düşünmeyen görevlilerden arındırmak gerekli.”

85 “Her iyiliğin başlayıp bittiği yeri

yanılmıyorsam sen de benim gibi gördüğün için

ey efendim, sözlerinin verdiği büyük sevinç

70/ Trinacria = Sicilya.

71/ Charles ile Rudolph = Charles d’Anjou ile Habsburg hanedanından Rudolph; Bkz Âraf VII(94).

74/ Kötü yönetim = Charles d’Anjou’nun yönetimi.

75/ “Ölüm ölüm!” = Fransızlara ölüm; 30 Mart 1282 günü akşam duası saatinde, bir Fransız erinin aşağılayıcı davranışı üzerine, Palermo halkı sokağa dökülüp “Fransızlara ölüm” diye bağırarak Anjou hanedanına başkaldırır; Sicilya’nın bağımsızlık hareketini başlatan bu eylem tarihte

“Vespri Siciliani” (Sicilya İkindileri) olarak adlandırılır.

76/ Kardeşim = 1309’da Napoli kralı olan Robert d’Anjou; 1288-1295

arasında rehine olarak kaldığı Katalonya’da edindiği açgözlü arkadaşlarına Napoli’de görevler vermiştir.

85/ “Her iyiliğin başlayıp bittiği yeri” = Tanrı’yı.

88 benim için daha da değerli;

söylediklerini Tanrı’ya bakarak söylemen,

daha da artırıyor gözümde değerini.

91 Sevinçler verdin bana, aydınlat şimdi beni,

çünkü tatlı tohumun acı meyve verdiğini

söylemen, kuşku doğurdu içimde.”

94 Bunları dedim; o yanıt verdi: “Sorunun içerdiği gerçeği anlatabilirsem sana, şimdi

arkanı döndüğün gerçeği, bulursun gözlerinin önünde.

97 Yukarılara tırmandığın bu ülkeyi

devindiren, mutlu eden yüce Tanrı, iyiliğini

etkin güce dönüştürür bu büyük nesnelerde.

100 Kendisi eksiksiz düşünce,

yetinmez yalnızca bu yapıları öngörmekle,

onların iyiliğini de ister:

103 bu nedenle, bu yaydan çıkan her nesne hedefine giden bir ok gibi,

belirlenmiş amacın öngördüğü yere düşer.

106 Böyle olmasaydı eğer,

içinde yol aldığın gökler,

düzen yerine yıkım üretirlerdi etkileriyle;

92/ Tatlı tohumun acı meyve verdiğini = değerli ana babadan, değersiz çocuk doğduğunu.

99/ Nesnelerde = yıldızlarda.

100/ Kendisi eksiksiz düşünce = Tanrı.

109 bu yıldızları döndüren akılların kusurlu olması, bu akılları yaratan ilk aklın da onları

kusurlu yaratması gerekirdi böyle bir sonuç için.

112 Bu gerçeği açıklamamı ister misin?"

Dedim ki: “İstemem; çünkü görüyorsun ki,

doğanın amacından sapması söz konusu değil.”

115 Şunları ekledi: “Söylesene: insanın dünyada toplu yaşamaması, daha kötü olmaz mıydı?”

“Elbette” dedim, “apaçık ortada.”

118 “insanlar değişik işlevler yüklenmezse, gerçekleşebilir mi bu, yeryüzünde?

Gerçekleşmez elbette, ustanızın yazdığı doğruysa.”

121 Tümdengelimleri bu noktaya ulaşmıştı; sonra şu sonuca vardı: “Demek ki, ayrı ayrı

olmalı işlerinizin kökleri:

124 bunun içindir ki, kimi Solon, kimi

Kserkses, kimi Melkisedek, kimi

uçarken oğlunu yitiren olarak gelir dünyaya.

127 Ölüm balmumuna mührünü basan bu döner doğa, işlevini iyi getirir yerine,

ama ayrım gözetmez bir evden bir eve.

110/ İlk aklın = Tanrı’nın.

120/Ustanızın = Aristoteles’in.

124/ Solon = Atinalı yasa koyucu

(İÖ 630-560).

125/ Kserkses = Pers kralı; Bkz Âraf XXVIII(71).

125/ Melkisedek = Yahudi din adamı; Bkz Kitabı Mukaddes, Yaratılış

14(18).

126/ Uçarken oğlunu yitiren =

Daidalos; Bkz Cehennem XXIX

(116).

129/ Ayrım gözetmez bir evden bir

eve = etkilerini göndereceği evi seçemez.

130 Bu nedenle, daha tohumu ekildiğinde, Esau, Yakup’tan ayrılmıştır; ve öyle alçak bir babadan

gelmiştir ki Quirinus, Mars’ın oğlu sayılmıştır.

133 Hep babaların doğasını

izlerdi çocukların doğası,

eğer Tanrı’nın öngörüsü olmasaydı.

136 Arkanda olan şey önüne geldi şimdi:

senden ne denli hoşlandığımı bilesin diye,

son bir ek yapmak istiyorum sözlerime.

137 İnsan kendine uygun olmayan

bir yazgıyla karşılaşırsa, yerini bulamayan

her tohum gibi, ulaşamaz başarıya.

142 Doğanın önerdiği ilkelere

uyum gösterseydi eğer aşağıdaki dünya,

çok daha iyi bir toplum olurdu yeryüzünde.

145 Ama siz, kılıç kullanması gerekeni dine yöneltiyor, vaaz vermesi gerekeni

kral yapıyorsunuz;

148 işte bu nedenle doğru yoldan sapıyorsunuz.”

131/ Esau = Yakup peygamberin kar-

deşi; Yakup’un uysal olmasına kar-

şılık Esau çok hırçındı, iki kardeş

daha anaları Rebeka’nın karnında

itişmişlerdi. Bkz Kitabı Mukaddes,

Yaratılış 25(22).

132/ Quirinus = Romulus.

136/ Önüne geldi şimdi = sorun

aydınlandı.

146/ Dine yöneltiyor = Charles

Martel, Toulouse piskoposu yapılan

küçük kardeşi Lodovico’ya gönderme

yapmış olabilir.

147/ Kral yapıyorsunuz = Charles

Martel’in, Napoli kralı olan kardeşi

Robert d’Anjou; krallık görevinde

yeterince titiz davranmadığı söylenir.

Dokuzuncu kanto

1 Baban Charles kuşkularımı giderdikten sonra,

ardıllarının karşılaşacakları tuzakları

anlattı bana, güzel Clemenza.

4 “Sakın bir şey deme, yılların geçmesini bekle”

dedi; bir şey söyleyemem bu nedenle,

ama, haklı gözyaşları izleyecek göreceğiniz zararı.

7 Bu kutsal ışığın varlığı,

her şeye yeterli iyiliğe dönercesine,

içini dolduran güneşe dönmüştü bile.

10 Yazıklar olsun, gönüllerini böyle bir iyilikten

kaçırıp, akıllarını boş şeylere yönelten

aldatılmış ruhlara, inançsız varlıklara.

13 İşte bu parıltılardan biri daha

bana doğru geliyordu, ışığını saçıyor,

gönlümü etmek istediği belli oluyordu.

1/ Ardıllarının karşılaşacakları tuzak-

lar = Charles Martel’in ölümü

(1295) üzerine, Napoli tahtı oğlu

Caroberto’ya geçer, ancak 1309

yılında Charles’ın küçük kardeşi

(Caroberto’nun amcası) Roberto

kendini kral ilan ederek yönetime el

koyar ve böylece Charles Martel'in

ardılları tahta çıkmak olanağından

yoksun kalırlar.

3/ Clemenza = Charles Martel’in

1290’da doğup, Fransa Kralı X. Louis

ile evlenen ve 1328’de ölen kızı.

7/ Kutsal ışığın = Charles Martel’in.

9/ Güneşe = Tanrı'ya.

11/ İyilikten = Tanrı’dan.

13/ Parıltılardan biri daha = acımasızlığıyla ünlü Padova Kralı Ezzelino Romano’nun kızı Cunizza da Romano; üç kez evlenmiş, evlilik dışı birçok ilişkisi olmuştur; Cunizza’ya Cennet’te yer vermekle, Dante en biiyük günahların bile bağışlanabileceğim vurgulamak istemiş olabilir; Bkz Cehennem XII(110).

16 Beatrice’nin bana çevrili gözleri,

isteğimin yine desteklendiği

güvencesini veriyordu...

19 “İsteğime karşılık ver,

kutlu ruh” dedim, “sana düşündüklerimi

yansıtabileceğimin kanıtını göster.”

22 Bunun üzerine, kimliğini

bilmediğim ışık, iyilik etmekten hoşlanan biri

gibi, ilahi söylediği derinlikten seslendi:

25 “Brenta ve Piava’nın kaynakları ile Rialto arasında uzanan

İtalya’nın o yozlaşmış bölgesinde,

28 çok yüksek olmayan

bir tepe yükselir, vaktiyle buradan

inen bir meşale büyük zarar vermişti yöreye.

31 Aynı kökten geliyorduk, o da, ben de:

Cunizza dediler adıma, burada ışımamın nedeni

yenik düşmem bu yıldızın ateşine;

17/ Yine = Dante, Charles Mattel ile

konuşmadan önce de, gözleriyle

Beatrice’den izin istemişti; Bkz Araf

VIII(40).

25/ Brenta ve Piava’nın kaynakları =

bu ırmakların kaynaklan Floran-

sa'nın kuzey batısındaki dağlardadır.

26/ Rialto = Venedik’in üzerine

kurulu olduğu adalardan biri; en

önemli kenti Treviso olan Marca

Trivigiana bölgesi vurgulanıyor.

29/ Bir tepe = Ezzelino’ların şatosu-

nun bulunduğu Colle Romano.

30/ Meşale = bu çevreyi yakıp yıkan

Ezzelino Romano.

31/ Aynı kökten geliyorduk = aynı

anadan doğduk.

33/ Yenik düşmem bu yıldızın ateşine= yeryüzünde yaşarken (Venüs’ün etkilediği) aşk oyunlarına kapılmam.

34 yine de büyük bir sevinçle kabullenip yazgımı, üzülmüyorum hiçbir şeye,

bunu anlamak zor gelebilir ölümlülere.

37 Göğümüzün bana en yakın, bu ışıl ışıl, değerli mücevherinden büyük bir ün kaldı geriye;

o ölmeden önce, beş yüz kez yinelenmesi

40 gerekli son yılın: bundan anla ki,

İkincisinin izlemesi için ilk yaşamı

insanın kusursuz olması gerekli.

43 Ama Tagliamento ile Adige arasında

şu ara yaşayanlar düşünmüyorlar bunu,

başlarından eksik olmasa da bela;

46 ama yakında, bataklığa varıp Padova,

kızıla boyayacak Vicenza’yı sulayan suyu,

ödevini yapmadığı için halkı.

49 Sile ile Cagnan’ın birleştikleri

yerde, başı dimdik senyörlük eden biri var ki,

daralmakta çevresindeki ihanet çemberi.

37/ Değerli mücevher = saz şairi iken rahip olan, 1205 ile 1231 yılları arasında Toulouse piskoposluğu yapan Marsilyalı Folquet.

40/ Son yılın = 1300 yılının.

43/ Tagliamento ile Adige arasında =bugünkü Venedik bölgesini sınırlayan iki ırmak.

47/ Kızıla boyayacak = Cangrande della Scala yönetimindeki Vicenzalı Ghibellin’lerin, Padovalı Guelf’leri uğrattıkları büyük bozguna değiniliyor (1314).

47/ Vicenza’yı sulayan su = Bacchiglione ırmağı.

49/ Sile ile Cagnan’ın birleştikleri yerde = Treviso’da.

50/ Biri = Araf’ın XVI. Kantosuna adı geçen (124) Cherardo'nun oğlu Rizzardo da Cammino; satranç oynarken öldürülmüştür (1312).

52 Feltre de, dinsiz papazın ihanetine gözyaşı dökecek, öyle korkunç bir ihanet ki,

bu yüzden kimse hapse düşmemiş olacak daha önce.

55 Bu saygın papazın, yanlı davranışını belli etmek için dökeceği Ferrara kanını

alacak fıçı çok büyük olmalı,

58 bu kanı damla damla ölçmeye

girişen bitkin düşecek;

ve bu davranış yörenin töresiyle örtüşecek.

61 Yukarıda aynalar vardır, Taht dersiniz onlara siz,

Tanrı’nın kararlarını yansıtır bunlar bize;

böylece benimseriz bu sözleri biz.”

64 Bunları dedi sustu; sonra, önceki

konumuna dönerek, düşüncelerini

başka konulara yönelttiği izlenimini verdi.

67 Güneşin ışıttığı bir yakut gibi

göründü gözlerime, değerini

öğrenmiş olduğum sevinçler içindeki öteki ruh.

70 Yeryüzünde güldüren sevinç, burada

ışımaya yol açar; aşağıda konuştukça kararır ruh,

çünkü hüzün içerir dedikleri.

52/ Dinsiz papaz = Feltre piskoposu

Alessandro Novello; kendisine sı-

ğınan Ferrara’lı Ghibellin'leri, daha

sonra (Temmuz 1314’te) Napoli kralı

Roberto''nun adamı Pino della To-

sa’ya teslim etmiştir.

55/ Saygın = alaycı bir sıfat.

61/ Aynalar = Tanrı’nın kararlarını

yansıtan melekler.

69/ Öteki ruh = Folquet.

73 “Ey mutlu ruh” dedim, “Her şeyi görür Tanrı, senin bakışların da ulaşır ona,

bu nedenle hiçbir istek kalmaz senden gizli.

76 Giysileri altı kanatlı bu dindar alevlerin

şarkısına eşlik ettiği için

gökleri mutlu eden sesin,

79 niçin yerine getirmiyor isteğimi?

Ruhumu okuduğun gibi senin, okuyabilseydim

ben de senin ruhunu, soru sormanı beklemezdim.”

82 “Dünyayı kuşatan denizin dışında

suların döküldüğü en büyük vadi”

diye söze girdi, “öyle uzağa gider ki,

85 karşılıklı kıyılar arasında

güneşe karşı, meridyen yapar

daha önce ufuk çizgisi yaptığı yeri.

88 Ebro ile, kısa akışı boyunca Ceneviz’i

Toscana’dan ayıran Macra arasındaki

vadide dünyaya geldim ben.

76/ Giysileri altı kanatlı dindar alevler = Seraflar (yüksek dereceli melekler); Bkz Kitabı Mukaddes, İşaya 6(2).

82/ Dünyayı kuşatan deniz = okyanus; karaların bir okyanusla kuşatıl-dığına inanılırdı.

83/ En büyük vadi = Akdeniz.

85/ Karşılıklı kıyılar = Avrupa ile Afrika.

86/ Güneşe karşı = güneşin yoluna karşı (batıdan doğuya).

86/ Meridyen yapar = batıda (Cebelitarık'ta) ufuk çizgisi olan, do-ğu için (Kudüs’te) meridyen olur; Dante, 42. boylam dairesine dek uzanan Akdeniz’in 90. boylam dairesine dek uzandığını sandığından bu yanlış görüşü ileri sürüyor.

88/ Ebro = İber yarmadasında ırmak.

89/ Macra = Cenova dolaylarındaki Magea ırmağı.

91 Bir ara limanı sıcak kanla örtülen

doğduğum toprakla, Buggea’da

aynı zamanda doğar ve batar güneş.

94 Adımı bilen yörenin insanları

Folquet derlerdi bana; ve bu gök şimdi

benimle ışıyor, eskiden benim onunla ışıdığım gibi;

97 Belus’un kızı, Sichaeus ile Kreusa’ya

acılar verirken yanmamıştı,

benim gençliğimde yandığım gibi;

100 Demophoon’un aldattığı

Rhodopeia da, yüreğine Iole’yi

kapatan Alkides de böyle yanmamışlardı.

103 Ne var ki, burada pişmanlık değil sevinç eser; günahlar anımsanmadığı için değil,

her şeyi düzenleyip öngördüğü için o değer.

92/ Doğduğum toprak = Marsilya; Brutus’un Marsilya halkını kılıçtan geçirmesine de gönderme yapılıyor (limanı sıcak kanla örtülen).

92/ Buggea = Cezayir’de bir kent.

93/ Aynı zamanda doğar = Marsilya ile Buggea aynı meridyende oldukları için güneş aynı zamanda doğar ve batar.

95/ Folquet = Ceneviz kökenli bir aileden Marsilya’da doğan saz şairi; 1205 yılında Toulouse piskoposu olmuştur.

97/ Belus’un kızı = Dido; Bkz Cehennem V(61).

97/ Sichaeus = Bk: Cehennem V(61).

97/ Kreusa = Aineias’ın karısı.

100/ Demophoon’un aldattığı Rhodopeia = Trakya kralı Sithon’un kızı Phyllis (Rhodopeia = Rodoplu kadın); sevgilisi Demophoon kendisini terk edip Atina’ya gidince intihar eder.

102/ Alkides = Herakles (Herkül); Iole’ye gönlünü kaptırması, karısı Deianeira’nın kıskançlığına yol açmıştı; Bkz Cehennem XIl(o9).

104/ Günahlar ammsanmadığı için = Lethe ırmağının suları, arınmış ruhların isledikleri günahları unutmalarını sağlar; Bkz Araf XXVIII( 1. 30).

105/ O değer = Tanrı’nın gücü.

106 Burada, bu büyük yaratıyı güzelleştiren hüner değerlendirilir ve yukardaki dünyanın

aşağıdaki dünyayı nasıl döndürdüğü öğrenilir.

109 Ama bu yuvarda doğan umutlarının

tümünün karşılaması için, sözlerimi

biraz daha sürdürmem gerekli.

112 Duru suya vurmuş güneş ışını gibi

yanımda ışıyan şu ışığın içinde

kimin olduğunu öğrenmek istiyorsun belli ki.

115 Rahab’ın erinç içinde olduğunu bil, onun içinde; o da katıldı bize, bu nedenle

bunca ışık içinde.

118 Dünyanızdan gelen gölgenin sona erdiği

bu göğe o, İsa’nın utkusunun getirdiği

ruhların hepsinden önce kabul edildi.

121 İki eli ile elde ettiği

o büyük utkunun nişanı olarak onu

göklerden birine yerleştirmek gerekiyordu,

124 çünkü Yeşua’nın ilk başarısına

destek vermişti, papanın unuttuğu

Kutsal Topraklar’da.

109/ Bu yuvarda = Venüs’te.

115/ Rahab = Yaşu’nun casuslarını

evinde saklayan ve Eriha'nın ele

geçirilmesine yardımcı olan fahişe;

Bkz Kitabı Mukaddes, Yeşu 2(1) ve

6(22).

118/ Gölgenin sona erdiği = döne-

min gökbilginlerine göre, dünyanın

gölgesi Venüs'ün ötesine ulaşamıyordu.

119/ O = Rahab.

121/ İki eli ile = Tanrı’ya yalvararak.

121/ Büyük utku = Eriha’nın ele

geçirilmesi.

127 Yaradanına ilk sırt çevirenin kurduğu ve hırsı yüzünden onca

gözyaşı akmasına yol açan senin kentin,

130 çobanı kurt yaptığı için,

koyunları kuzuları doğru yoldan saptıran

lanetli çiçeği yetiştirip, yaymakta.

133 Bu nedenle İncil de, Kilise Babaları da bir tarafa atıldı, okunan yalnızca kilise hukuku,

yıpranmış sayfalar da doğruluyor bunu.

136 papanın kendisi de, kardinalleri de yalnızca bunu düşünüyorlar; Cebrail’in uçtuğu

Nasıra’ya uzanmıyor düşünceleri,

139 ama hem Vatikan, hem Petrus’un yolundan

gidenleri gömdükleri

Roma’nın kutsal yerleri,

142 yakında kurtulacak bu zinadan.”

127/ Yaradanına ilk sırt çeviren = iblis.

129/ Kentin = Floransa.

130/ Çobanı = din adamını.

131 / Koyunları kuzuları = inananları.

132/ Lanetli çiçek = din adamlarını

da yoldan çıkartan florin (Floransa

parası).

134/ Okunan yalnızca kilise hukuku

= din adamlarının teoloji çalışma-

larını bir yana bırakarak, kendilerini

dünya işlerine verdikleri vurgulanıyor.

137/ Cebrail’in uçtuğu = Meryem’e

gebe kaldığını bildirmek için.

138/Nasıra’ya = İncil’e.

142/ Bu zinadan = bu sapmadan.

Onuncu kanto

1 Her ikisini de sonsuza dek esinlendiren

Sevgi ile, Oğluna dönen,

sözle dile getirilemeyen ilk Değer,

4 bölünmeden, görülerek devinen

her şeyi öyle bir düzen

içinde yaratmıştır ki, hayran olur her gören.

7 Ey okur, işte bu nedenle, benimle birlikte

iki eylemin kesiştiği, yüksekteki

yuvarlara çevir gözlerini;

10 yarattığını gözlerini ondan ayırmayacak denli

seven o ustanın sanatını

oradan izlemeye başla.

13 Kendilerini çağıran dünyayı hoşnut etmek için,

içinde gezegenlerin döndüğü eğik çemberin

o noktadan nasıl ayrıldığını anla.

1/ Her ikisi = baba (Tanrı) ile oğul (İsa).

2/ Sevgi = Kutsal Ruh.

3/ Değer = Tanrı.

4/ Bölünmeden = Hıristiyanlığın

üçlem ilkesine (Baba, Oğul ve Kutsal

Ruh) gönderme.

8/ İki eylemin kesiştiği = ekvatorla

Burçlar Kuşağının (zodyak) kesiştik-

leri nokta.

9/ Yuvarlara = gezegenlere.

11/ O ustanın = Tanrı’nın.

14/ Eğik çember = Burçlar Kuşağı.

16 Bu çember eğik olmasaydı gökteki birçok güç işe yaramazdı

ve her güç ölürdü yeryüzünde;

19 doğru yoldan sapma payı

daha az da, daha çok da olsaydı,

aksardı aşağıdaki yaşam da, yukardaki yaşam da.

22 Ey okur, şimdi otur da masana,

düşün sana verdiğim ön bilgileri,

yorgunluktan önce tatmak istersen sevinci.

25 Önüne getirdim her şeyi; karnını doyur şimdi;

yazmaya başladığım bu konu, kendine vermemi

gerektiriyor olanca özenimi.

28 Dünyaya göklerin damgasını vuran,

ışığı ile zamanı ölçmemizi sağlayan

doğanın en büyük görevlisi,

31 yukarıda belirtilen noktaya erişmişti,

her gün biraz daha erken doğduğu

sarmallarda yol alıyordu;

34 onunla birlikte idim ben de; ne var ki, yükseldiğimin bilincinde değildim, tıpkı düşünceyi

aklımıza gelmeden önce bilmeyişimiz gibi.

16/ Ölürdü yeryüzünde = Burçlar

Kuşağı eğik olmasaydı, güneş ışığının

eşit olarak dağılmaması, mevsimlerin

ortadan kalkması gibi sonuçlar orta-

ya çıkabilecekti.

21/ Aşağıdaki = yeryüzündeki.

21/ Yukardaki = gökyüzündeki.

25/ Karnını doyur şimdi = bu bilgileri

öğren.

30/ Doğanın en büyük görevlisi =

güneş.

31/ Yukarıda belirtilen nokta = Koç

burcu; Bkz Cennet 1(40).

33/ Sarmallar = Dante'nin de benim-

sediği Ptolemaios’un görüşüne göre

güneş sarmallar içinde dönüyordu.

37 Daha yüksek göklere Beatrice götürüyordu beni, öyle hızlı gidiyorduk ki,

zaman hızımızı ölçmeye yeterli değildi.

40 İçine girdiğim güneşteki bir ruh, renkleri yerine

ışınları ile göründüğüne göre,

kim bilir ne denli parlaktı.

43 Aklımı, sanatımı, bildiklerimi

kullansam da, anlatamam gördüklerimi;

ama inanıp, düşleyebilirsiniz dediklerimi.

46 Düş gücümüzün alçak kalması

bunca yüksekte, hiç kimseyi şaşırtmamalı:

çünkü güneşten üstün bir ışığı hiçbir göz görmedi.

49 Nasıl yarattığını, nasıl ruh verdiğini

göstererek onları doyuran yüce Baba’nın, buradaki

dördüncü ailesi işte böyle idi.

52 Beatrice söze girdi: “Şükret,

seni bu güneşe çıkartan

meleklerin Güneş’ine şükret.”

55 Bu sözleri işitince duyduğum kutsal esrimeyi,

olanca benliğimle kendimi Tanrı’ya verme isteğini

hiçbir ölümlünün yüreği

40/ Renkleri yerine = buradaki ruh-

lar güneşten ayrı bir renkle görün-

meyip, ışık yoğunlukları ile kendi-

lerini belli ederler; Dante, bilginlerin

ruhlarının bulunduğu dördüncü gök-

tedir (güneş göğü).

50/ Yüce Baba = Tanrı.

49/ Nasıl yarattığını, nasıl ruh verdi-

ğini = Oğul'u nasıl yarattığını, Kutsal

Ruh’u nasıl verdiğini.

51/ Dördüncü aile = dördüncü gökte

bulunan bilginler topluluğu.

54/ Meleklerin Güneş’i = Tanrı.

58 duymamıştır daha önce;

sevgim ona öylesine yönelmişti ki,

Beatrice’nin sevgisi bile kararmıştı içimde.

61 Beatrice alınmadı, gülümsedi,

gülen gözlerinin parlaklığı,

değişik yönlere çevirdi tek noktaya takılı aklımı.

64 Bir sürü parlak ışık gördüm, güneşi bastırıyorlardı, çevremizde halka olmuşlardı,

seslerinin uyumu, görüntülerinin parlaklığına baskındı:

67 kimi kez nemli havada

kemerini oluşturan ipi tuttuğunda

Latona’nın kızı da böyle kemer takmış görünür bize.

70 Geldiğim gökler sarayında öyle değerli,

öyle güzel mücevherler vardı ki,

bunlar ülke dışına götürülemezdi;

73 bu ışıkların şarkıları da böyle idi;

yukarılara uçmak için kanadı olmayan,

dilsizden haber bekler sanki.

76 Bu kızgın güneşler şarkılar söyleye söyleye

durağan kutuplara yakın yıldızlar gibi

üç kez dönünce çevremizde,

63/ Tek noktaya takılı = yalnızca

Tanrı’yı düşünen.

68/ İpi = ışınları.

69/ Latona’nın kızı = Diana (ay).

69/ Kemer = ayın çevresindeki ayla.

70/ Gökler sarayı = Cennet.

73/ Işıkların = ruhların.

74/ Yukarılara uçmak için kanadı

olmayan = Cennet'e gitmeyi hak et-

meyen.

75/ Dilsizden haber bekler sanki =

olmayacak bir şeyi bekler (Cennet’e

gidemez).

79 rakslarına son vermeden duraksayıp, sessizlik içinde söyleyecekleri yeni dizeleri

bekleyen kadınlar gibi göründüler gözlerime.

82 İçlerinden biri dedi ki:

“Sevdikçe büyüyen gerçek sevgiyi

tutuşturan o bağışlayıcı ışık, öyle ışıyor ki

85 çoğaldıkça sende,

kimsenin çıkmadan aşağıya inemediği

bu merdivenden yukarı götürüyor seni;

88 susuzluğunu giderecek şarap testisini

senden esirgeyecek kişi, özgür olamaz

denize akması engellenen bir sudan.

91 Sana gökyüzüne çıkma gücü sağlayan

güzel kadını sevgiyle saran bu çiçekleri,

hangi bitkilerin verdiğini öğrenmek istiyorsun.

94 Domenico’nun kutsal sürüsünde

bir kuzuydum ben de, yoldan sapmadıkça

iyi beslenilir bu sürüde.

97 Sağımda bana en yakın kişi

kardeşim ustam oldu, adı Alberto, doğumu Cologna,

Aquino’lu Thomas benim adım da.

83/ Gerçek sevgi = Tanrı sevgisi.

87/ Bu merdivenden = Cennet’in merdiveni.

92/ Güzel kadın = Beatrice.

94/ Domenico’nun kutsal sürüsü = ermiş Domenico’nun kurmuş olduğu Dominiken tarikatı.

96/ İyi beslenilir = tarikatın kural-

larına uyanlar Cennet’e giderler.

98/ Alberto = Aristoteles felsefesini batı düşüncesinde yeniden gündeme getiren din bilgini Albertus Magnus (1200-1280).

98/ Cologna = Köln.

99/ Aquino’lu Thomas = Dante’nin başlıca başvuru kitabı Summa theologica adlı yapıtın da yazarı, felsefeci ve din bilgini Aquino’lıı San Tommaso (1227-1274); Albertus Magnus'un öğrencisidir.

100 Ötekilerin de öğrenmek istersen kimliklerini, bakışlarını kutlu çiçeklerde

gezdire gezdire sözlerimi izle.

103 Şu gördüğün alevde,

iki hukuka katkısı nedeni ile, Cennet’te de

sevilen Grazian gülümsemckte.

106 Topluluğumuzu onun yanında süsleyen ise Pietro, yoksul kadın gibi o da hâzinesini

Kutsal Kilise’ye verdi.

109 içimizde en güzel beşinci ışığa gelince, öyle bir sevgi ile yanıyor ki, yeryüzünde

herkes onunla ilgili bilgi peşinde:

112 öyle derin bilgi yüklüdür ki

bu ulu ruhun içi, eğer gerçek gerçekse,

bir benzeri daha gelmemiştir yeryüzüne.

101/ Çiçeklerde = ruhlarda.

105/ Grazian = 1140 yılında Bologna’da yazdığı Decretum o Concordia discordanıium canonum adlı yapıtında kilise hukuku ile medeni hukuk arasındaki uyumu savunan hukuk bilgini.

107/ Pietro = 1159’da Paris piskoposu olup 1164’te ölen Pietro Loın-bardo; yazdığı Senuntiarum libri adlı kitap nedeni ile Magister Sententiarum sanı ile anılır.

107/ Yoksul kadın = Pietro Lombardo bir önceki notta adı geçen yapıtında, kendisi ile cebindeki iki pulu İsa’ya veren dul kadın arasında benzerlik kurar; Bkz Kitabı Mukaddes, Luka’ya göre İncil, 21(1).

109/ Beşinci ışık = beşinci ruh;

Süleyman peygamber.

113/ Gerçek gerçekse = kutsal metinlerde yazılanlar doğru ise (Kitabı Mukaddes'in Neşideler Neşidesi başlıklı bölümü Süleyman'ındır.)

115 Onun yanında gördüğün ışık ise, aşağıda yaşarken, meleklerin yapısını, işlerini

incelemişti derinlemesine.

118 Ortadaki küçük ışıkta da, Latincesi

Augustin’i destekleyen,

Hıristiyanlık döneminin avukatı gülmekte.

121 Aklının gözleri övgülerimi izleye izleye ışıktan ışığa gitmekte ise,

sekizinci ışığı merak etmelisin şimdi,

124 Yüce güzelliği görmenin sevinci

içindeki bu kutlu ruh, yalan dünyayı

açığa vurur aklı erenlere.

127 Kovulduğu bedeni, yeryüzünde

Cieldauro’da dinlenmekte;

işkenceden, sürgünden ulaştı buradaki erince.

114/ Onun yanında gördüğün ışık = Hıristiyanlığı ilk kabul edenlerden ve De coelesti hierarchia adlı kitabında “meleklerin yapısını” inceleyen Dionysus; Bkz Kitabı Mukaddes, Resullerin İşleri 17(34).

120/ Hıristiyanlık döneminin avukatı = Augustin’in (Sant’Agostino) önerisi üzerine yazdığı Historiarum Adoersus Paganos adlı yapıtında Hıristiyanlığın Roma İmparatorluğu üzerindeki olumlu katkılarına deği-nen İspanyol papaz Paolo Orosio (V.yy.)

123/ Bu kutlu ruh = Ostrogot kralı Theodoric’in konsülü iken, kralın gözünden düşerek idam edilen (524) Boethiııs; cezaevinde yazdığı De Consolalione Philosophiae adlı yapıtında dünya nimetlerinin övgüsünü yapar; pagan olmasına karşılık Dante ve kuşağını büyük ölçüde etkilemiştir.

128/ Cieldauro = Boethius’un gömülü olduğu Pavia’daki San Pietro kilisesi.

130 Daha ötede ışıyanlar, Venerabilis’in, İsidorus’un, iç dünyası herkesten zengin

Richard’ın ateşli ruhları.

133 Gözlerini ondan alıp bana çevirdiğin

solundaki ışık ise, düşüncelerinde

ölüm sırasının geç geldiğini sanan ruhun ateşi:

136 Fouarre sokağında verdiği derslerde

tasımlarının ulaştığı gerçeklerle

başına işler açan Sigier’nin ölümsüz ışığı.”

139 Sonra, Tanrı’nın eşi onun sevgisini kazanmak için sabah duasına kalktığı saatlerde,

bir çarkın bir çarkı çekmesi, itmesi

142 sonucunda, yatkın bir ruhta sevgi

uyandıran tatlı tik takları ile bize

vakti haber veren bir saat gibi;

145 ben de şanlı çemberin böyle döndüğünü gördüm ve ancak sevincin ölümsüzleştiği

yerde tadına varılabilen bir uyum içinde

148 yükselen ezgileri işittim.

130/ Venerabilis = İngiliz tarihçi ve din bilgini Bede Venerabilis (673-

735).

131/ İsidorus = Sevilla piskoposu Isidorus Hispaniensis (560-636).

132/ Richard = Paris dolaylarındaki Saint-Victor manastırının 1173 tarihinde ölen baş keşişi; De Contemplatione adlı yapıtı ünlüdür.

136/ Fouarre sokağında = o dönem-

de, Paris’te felsefe okullarının bulun-

duğu sokak.

138/ Sigier = İbni Sina’nın görüşleri-

ni savunduğu için sapkınlıkla suçla-

nıp Orvieto’da öldürülen Sigier de

Brabant; Dante de İbni Sina’nın

görüşlerinden etkilenmiştir.

139/ Tanrı’nın eşi = Kilise.

145/ Şanlı çemberin = ruhların.

147/ Yerde = Cennet’te.

On birinci kanto

1 Ey ölümlülerin anlamsız tasası,

kanatlarını böyle aşağıda çırptıran

düşünceler ne denli hatalı!

4 Kimi hukuk, kimi tıp peşinde koşar,

kimi umudunu papazlığa bağlar,

kimi zorbalıkla, yalan dolanla hüküm sürer,

7 kimi çalıp çırpar, kimi alıp satar,

kimi şehvet batağına saplanıp

vakit yitirir, kimi de miskinlik ederken,

10 bütün bunlardan arınmış ben,

Beatrice ile birlikte gökyüzünde idim

ve sevgi ile ağırlanmakta idim.

13 Her ruh, çemberin daha önce

bulunduğu noktasına dönünce,

şamdandaki bir mum gibi duraksadı o da.

2/ Aşağıda = yeryüzünde.

3/ Düşünceler = insanların yeryüzü

nimetlerinden başka bir şey düşün-

memeleri.

5/ Umudunu papazlığa bağlar = para

pul sahibi olmak, saygınlık kazanmak

için din adamı olmak ister.

16 Benimle daha önce

konuşmuş olan ışığın gülümseyip, daha da

parıldayarak şunları dediğini işittim:

19 “Sonsuz ışığa bakarak, o ışıkla

parıldadığım için, senin hangi gerekçelerle

neler düşündüğünü de bilmekteyim.

22 Bir kuşku doğdu içinde,

‘İyi beslenir bu sürüde’ demekle,

‘Bir benzeri daha gelmemiştir yeryüzüne’ demekle,

25 ne anlatmak istediğimi açık seçik belirtmemi

istemektesin, anlama yetin kavrasın diye;

bir ayrım yapmak gerekir şimdi.

28 O yüce güç, yaratılmış her gözün, dibine

erişemeden yenik düştüğü bir bilgelikle

yönetirken dünyayı,

31 çığlıklar atarak, kan revan içinde

evlendiği karısı, kendine güvensin,

eşine bağlansın ve sevdiğine

17/ Işığın = Aquinn’lu ermiş Tommaso’nun ruhu.

19/ Sonsuz ışığa = Tanrı’ya.

23/ İyi beslenir bu sürüde = Bkz Cennet X(96).

24/ Bir benzeri daha yetmemiştir = Bkz Cennet X(114).

28/ Yüce güç = Tanrı.

28/ Yaratılmış her gözün = insanın.

29/ Yenik düştüğü = kavrayamadığı.

31/ Çığlıklar atarak kan revan içinde

= çarmıha gerilerek; Bkz Kitabı Mu-

kaddes, M atta'ya göre İncil 28(50).

32/ Karısı = Kilise.

33/ Sevdiğine = İsa’ya.

34 doğru gitsin diye, bu iki konuda yol gösterecek

iki prens gönderdi yeryüzüne;

37 melekler gibi iyilikseverdi bunlardan biri;

ötekine gelince, Kerubiler gibi

ışıdı yeryüzünde.

40 Yalnızca birinden söz etmem yeterli sayılmalı,

çünkü aynı olduğu için amaçları,

birini övünce, övmüş olursunuz ötekini de.

43 Tupino ile kutlu Ubaldo’nun yerleştiği tepeden akan suyun arasındaki

yüksek dağdan, verimli bir yamaç iner ve Porta Sole

46 buradan soğuğu sıcağı ulaştırır Perugia’ya;

dağın gerisinde ise boyunduruğa

vurulu Nocera ile Gualdo gözyaşı döker.

49 Yamacın eğiminin azaldığı yerde,

kimi kez Ganj’dan doğan güneş benzeri

bir güneş doğdu dünyaya.

36/ İki prens = ermiş Domenico ile ermiş Francesco.

37/ Biri = ermiş Francesco.

38/ Öteki = ermiş Domenico.

38/ Kerubiler = bliyük melekler.

43/ Tupino = Assisi dolaylarında bir

ırmak.

43/ Ubaldo = Gubbio piskoposluğu da yapmış olan Sant’Ubaildo Bal-dassini (1084-1160).

43/ Yerleştiği = dünyadan el etek çektiği.

44/ Akan su = Chiascio ırmağı.

45/ Porta Sola = Perugia kentinin bir kapısı.

48/ Nocera ile Gualdo = bu iki kasaba Perugia’nın baskıcı yönetimi altında idi.

51/ Bir güneş = Assisi’li ermiş Francesco.

52 Ascesi derse buradan söz eden biri,

yetersiz sözcük kullandığı için Kata eder,

çünkü Doğu sözcüğü daha uygun düşer.

55 Doğumunun üstünden daha çok geçmeden, dünyaya büyük erdeminin etkilerini

duyurmaya başlamıştı bile;

58 çünkü genç yaşta arası açılmıştı babası ile,

ölüme olduğu gibi, ona da hiç kimsenin seve seve

kapısını açmadığı o kadın yüzünden;

61 ve kutsal mahkemenin önünde

onunla birleşti coram patre;

daha da çok sevdi onu gün geçtikçe.

64 Kadın bin yüz yılı aşkın süre

ilk eşinden yoksun kalmıştı,

küçümsenmiş, terk edilmiş, isteklisi çıkmamıştı;

67 dünyayı titreten kişinin sesini

Amyclas’ın yanında duyduğunda irkilmemesi,

bir işe yaramamıştı;

52/ Ascesi = Assisi.

60/ O kadın = yoksulluk; ermiş Francesco’nun babası, oğlunun yoksul bir yaşam sürmeye karar vermesine karşı çıkmıştı.

61/ Kutsal mahkemenin önünde = Assisi piskoposunun önünde; Francesco babasının atlarından birini satıp, elde ettiği parayı bir kiliseye bağışlayınca, babası piskoposa başvurarak hem parayı geri ister, hem de Francesco'nun miras hakkından vazgeçmesini ister; Francesco giysilerini çıkarıp babasına verdikten sonra şu yanıtı verir; “Şimdiye dek sana yeryüzündeki babam diyordum, bundan böyle babam gökyüzünde.”

62/ Onunla = yoksullukla.

62/ Coram patre = babasının önünde

(Latince).

65/ İlk eşinden = İsa’dan.

67/ Dünyayı titreten kişi = lulius Caesar.

68/ Amyclas = yoksul bir balıkçı; çok yoksul olduğu için gece uyurken kapısını kapatmaz, herkese korku salan Caesar’ın adamlarından korkmazmış.

70 Meryem aşağıda dururken, İsa ile birlikte çarmıhta ağlayacak denli tutarlı,

yürekli olması, bir işe yaramamıştı.

73 Dediklerimin daha az karanlık olması için,

sözünü ettiğim sevgililerin

Francesco ile Yoksulluk olduğunu artık bilmelisin.

76 Uyumları, sevinçli yüzleri,

tatlı bakışları, sıradışı sevgileri,

kutsal düşüncelere kaynak kılıyordu ikisini;

79 öyle ki, ilkin saygıdeğer Bernardo çıkardı pabuçlarını ve bu büyük erincin

peşinden koştu, koşarken de geç kaldığını sandı.

82 Ey bilinmedik servetler! Ey bereketli erdemler!

Egidio ile Silvestro da çıkardılar pabuçlarını

kocanın ardından, çok sevmişlerdi çünkü kadını.

85 Bu baba, bu usta, bunun üzerine

artık bellerine ip bağlı karısı

ve ailesi ile birlikte yola çıktı.

70/ Meryem aşağıda dururken =

Meryem, İsa’nın çarmıhının dibinde

beklerken, Yoksulluk, İsa ile birlikte

çarmıha gerilmiştir.

75/ Francesco = Assisi’li ermiş Fran-

cesco.

79/ Bernardo = Bernardo di Quin-

tavalle; malvarlığını Assisi’li yok-

sullara bağışlayarak, ermiş Frances-

co’nun kurduğu tarikatın ilk üyesi

olmuştur (pabuçlarını çıkardı); tari-

kat üyeleri yalın ayak dolaşırlardı.

83/ Egidio ile Silvestro = Francesco

tarikatının üçüncü ve dördüncü

üyeleri.

86/ İp bağlı = tarikat üyeleri giydik-

leri üstlüğün beline ip bağlıyorlardı.

86/ Karısı = yoksulluk.

87/ Ailesi = yandaşları.

88 Pietro Bernardone’nin oğlu olması da,

yoksulluğu, dökülen üstü başı da,

alçaltmadı yüreğini, kapatmadı gözkapaklarını;

91 tersine, ustaca açıkladı

Innocenzo’ya çetin amacını

ve ondan, mezhebi için ilk mührü aldı.

94 Örnek yaşamı gökler katında

daha iyi döküldü ezgilere,

peşindeki yoksullar sürüsü çoğalınca,

97 Honorius da, Kutsal Ruh adına

ikinci bir taçla kutsadı

bu çobanın kutsal amacını.

100 Ve çile çekmek özlemi ile

görkemli Sultan’ın önünde, İsa ile

havarileri konusunda vaaz verdiğinde,

103 Hıristiyanlığa açık olmadığını görünce bu insanların, oyalanmadı boş yere,

İtalyan otunun meyvesine döndü yine,

88/ Pietro Bernardone = Frances-

co’nun babası; Assisi’nin varlıklı

tacirlerindendi.

92/ Innocenzo = papa III. Innocenzo.

93/ İlk mührü aldı = mezhebini onay-

lattı (1210).

97/ Honorius = papa III. Honorius.

98/ İkinci bir taçla kutsadı = ikinci

kez onayladı (1223).

101/ Sultan’ın = Mısır sultanı Melik

el Kâmil; ermiş Francesco 1219

yılında on bir yandaşı ile birlikte

Ortadoğuya gitmişti.

105/ İtalyan otunun meyvesine dön-

dü = çalışmalarının olumlu sonuçlar

verdiği İtalya’ya döndü.

106 Tevero ile Arno arasındaki sarp kayalıkta bedeninin iki yıl boyunca taşıyacağı

son mührü, İsa’dan aldı.

109 Onu, kendisini yoksul kılmakla

görevlendiren, artık ona

hak ettiği ödülü vermeyi uygun görünce,

112 o da en sevdiği kadını, mirasçısı bildiği kardeşlerine emanet etti,

onu inançla sevmelerini öğütledi;

115 ve göğsünden çıkmak istedi

ışıklar saçan ruhu, dönmek için ülkesine,

bedeni için başka tabut istemedi.

118 Petrus’un kayığını açık denizlerde

doğru yolda götüren değerli

yoldaşının nasıl biri olduğunu düşün şimdi;

121 önderimiz oldu o bizim,

peşinden gidenlerin

iyi mal taşıdıklarını görebilirsin.

106/ Tevero = Tevere (Tiber) ırmağı.

106/ Arno = Arno ırmağı.

106/ Sarp kayalık = Verna dağı; bu dağda İsa'nın Franecsco’ya göründüğüne ve çarmıha gerildiği sırada vücudunda açılan yaraların yerlerini ermişin vücudunda işaretlediğine inanılır (1224).

107/ İki yıl boyunca = ölümünden (1226) önceki iki yıl boyunca.

110/Görevlendiren = Tanrı.

111/ Hak ettiği ödülü = sonsuza dek yaşama ödülü.

112/ En sevdiği kadını = yoksulluğu.

116/ Ülkesine = Cennet’e.

117/ Tabut istemedi = tabutla değil çıplak gömüldü.

118/ Petrus’un kayığı = Kilise.

121/ O = ermiş Domenico; konuşmakta olan Aquino’lu Tommaso da, Domenico tarikatındandı.

124 Ne var ki, sürü öyle büyük bir iştahla saldırdı ki yeni yemlere, başka

otlaklara yayılmamazlık edemedi;

127 koyunlar ondan uzaklaştıkça,

gezip dolaştıkça,

sütten yoksun dönüyorlar ağıla.

130 Aralarında zarardan korkanlar,

çobanın çevresinde toplananlar olsa da,

öyle az ki sayıları, azıcık kumaş yeter üstlüklerine.

133 Eğer sözlerim yetersiz değilse,

beni dikkatle dinledinse,

dediklerimi belleğine yerleştirdinse,

136 isteğinin bir bölümü yerine

gelmiş sayılır, çünkü ağacın nereden inceldiğini,

‘iyi beslenilir’e ‘yoldan sapmadıkça’ eklemekle

139 ne demek istediğimi kavrayacaksın şimdi.”

125/ Yeni yemlere = dünya nimetlerine.

127/ Ondan = Domenico’nun yolundan.

129/ Sütten yoksun = yozlaşmış

olarak.

132/ Üstlüklerine = hepsine üstlük

dikmeye.

137/ Ağacın = Domenico tarikatının.

On ikinci kanto

1 Kutlu alev bunları demiş, susmuştu;

son sözcüğü söyler söylemez,

kutsal çember yeniden dönmeye koyulmuştu;

4 daha ilk dönüşü tamamlamadan önce

ikinci bir çember içine aldı onu,

hızını hızına, ezgisini ezgisine uydurdu;

7 ışık nasıl bastırırsa gölgesini,

bu sazların ezgileri de, esin perilerimizi,

deniz kızlarımızı gölgeliyordu.

10 Iuno emir verdiğinde habercisine,

sanki saydam bir bulutun içinden

aynı renkte, iç içe iki yay çıkar da,

13 güneşin buharlan yok etmesi örneği,

sevdanın tükettiği o sevdalı ses gibi,

içteki yay nasıl dış yayı doğurursa,

1/ Kutlu alev = ermiş Tommaso.

3/ Kutsal çember = kutlu ruhlar çem-

beri.

5/ İkinci bir çember = ruhlardan

oluşan ikinci bir çember.

8/ Sazların = ruhların.

10/ Iuno = Bkz Cehennem XXX(1).

10/ Habercisine = tanrıların haber-

cisi sayılan İris, gökkuşağını köprü

gibi kullanarak yere inerdi.

12/Yay = gökkuşağı.

14/ Sevdalı ses = Narkissos'a (Bkz Cehennem XXX/128) gönül veren su perisi Ekho, sevdasından erimiş, geriye kemikleri ve sesi kalmıştır.

15/ Dış yayı doğurursa = gökkuşağının dış bölümünün, iç bölümün yansıması olduğuna inanılırdı.

16 Tanrı’nın Nuh ile yaptığı anlaşma uyarınca artık dünyayı suların basmayacağını

nasıl muştularsa insanlara,

19 bu ölümsüz güllerin çemberleri de

dıştaki içtekine yanıt verecek biçimde

dönüyordu çevremizde.

22 Dönüşlerin, şarkıların ve sevecenlik,

sevinç yüklü karşılıklı

parıltıların oluşturduğu şenlik,

25 beğendikleri bir şeyin karşısında

gözlerin birlikte açılıp kapanmaları

gibi, aynı kararın etkisi ile birlikte durunca;

28 bu yeni ışıkların birinin yüreğinden

bir ses yükseldi ve yıldıza yönelen

ibre gibi, kendine yöneltti beni; ve söze girdi:

31 “Beni güzel kılan sevda, öteki önderden

söz etmemi gerekli kılıyor, onun yüzünden

burada saygı ile söz ediliyor benimkinden.

34 Birinden söz ederken ötekini de anmak gerekir,

birlikte savaştıklarına göre

şanlarının birlikte ışıması gerekir.

18/ Muştularsa = Tanrı, bir daha

tufan olmayacağının güvencesi ola-

rak gökkuşağını yaratmıştı.

29/ Bir ses vermiş =Bonaventura'nın

sesi.

30/ İbre gibi = pusulanın Kutup yıl-

dızına yönelmesi gibi.

31/ Öteki önder = ermiş Domenico.

33/ Benimkinden = ermiş Francesco'dan.

35/ Birlikte = aynı amaç uğruna.

37 Silahlanması onca çaba isteyen

İsa’nın bir avuç ordusu, sancağın peşinde

ağır ağır ilerlerken kuşku içinde,

40 ordusunu tehlikede gören

sonsuzluklar hükümdarı yardım elini uzattı,

hak edildiği için değil, içinden geldiği için bunu yaptı,

43 daha önce denildiği gibi, iki savunucu yolladı

eşinin imdadına, bunlar sözleri, eylemleri ile

doğru yola soktu şaşkın halkı,

46 Avrupa’nın büründüğü yeni yaprakları

açtırmak için tatlı meltemin

estiği yörede, kimi kez gerisinde

49 uzun yolculuğunun ardından güneşin

insanlardan gizlendiği, dalgaların

dövdüğü yerin az ötesinde,

52 aslanın hem oturup, hem ayakta durduğu

büyük kalkanın koruduğu

bahtı açık Calaroga yer alır:

37/ Onca çaba isteyen = İsa'nın çar-

mıha gerilmesine mal olan.

38/ Isa'nın bir avuç ordusu = Hıristiyanlar..

38/ Sancağın = haçın.

41/ Hükümdarı = Tanrı.

43/ Daha önce = Dkz Cennet XI(36).

44/ Eşinin = Kilise'nin.

48/Yörede = Ispanya'da.

51/ Yerin = Gaskonya körfezi.

52/ Hem ayakta durduğu = Kastilya

krallarının armasının bir yüzünde bir

şato ve üstünde bir aslan, öteki yü-

zünde ise bir şato ve altında bir aslan

resmi vardı.

54/ Calaroga = Kastilya'da Calahorra

kasabası; ermiş Domenico burada

doğmuştur.

55 Hıristiyan inancının tutkunu,

yandaşlarına sevgi, düşmanlarına öfke dolu

bu kutlu koşucu orada doğdu;

58 yaratılır yaratılmaz ruhu,

öyle erdemlerle doldu ki,

karnında yattığı anası geleceği bilir oldu.

61 Kutsal suyun başında,

onunla inanç arasında nikâh kıyılıp da,

karşılıklı dayanışma sözü verildiğinde,

64 vaftiz analığı yapan kadın,

onun ve ardıllarının verecekleri

olağanüstü meyveyi gördü düşünde;

67 adının da eylemlerine uyması için

gökyüzünden bir esin indi, ona tümüyle sahip olanın

iyelik sıfatını verdiler ad diye.

70 Domenico dediler ona; bana gelince

İsa’nın, bahçesine yardım etsin diye

seçtiği bahçıvan gibi söz ediyorum ondan.

60/ Anası geleceği bilir oldu = anası,

ermiş Domenico'yu (1170-1221)

daha karnında taşırken düşünde, ak

ve kara renkli bir köpek doğur-

duğunu, bu köpeğin dişleri arasında

tuttuğu bir meşale ile dünyayı tutuş-

turduğunu görür.

62/ Nikâh kıyılıp da = vaftiz yapılıp

da (vaftiz inançla insan arasında

yapılan bir sözleşme sayılıyordu.)

66/ Düşünde = Domenico'nun vaftiz

anası onu düşünde, alnındaki bir yıl-

dızla dünyayı aydınlatırken görür.

69/ İyelik sıfatı = Domenico (Lati-

cesi = Domenicus) Latince Dominus

(Tanrı) sözcüğünün iyelik duru-

mudur.

72/ Bahçıvan = Kilise.

73 Gerçekten de, habercisi, yakını oldu İsa’nın, çünkü açığa vurduğu ilk sevgi,

İsa’nın verdiği ilk öğüte oldu.

76 Dadısı onu sık sık yerde yatarken buldu,

sessizce uzanıyordu,

sanki: ‘Bunun için geldim ben’ diyordu.

79 Gerçekten de Felice oldu babası!

Gerçekten de Giovanna oldu anası,

doğru ise bu sözcüğün kökeni.

82 Şu ara Ostiense ile Taddeo örneğini

benimseyip peşinde koşulan dünya nimetleri

uğruna değil, düşüncesini besleme

85 amacıyla kısa sürede büyük bilgin oldu;

böylece, kötü bağcının eline düşerse

kuruyan bağa göz kulak oldu.

88 Bir zamanlar yoksullara arka çıkarken,

kendi yüzünden değil,

üstünde oturanın yüzünden yozlaşan iskemleden,

91 altı yerine iki, üç verilmesini,

ya da ilk gelirin dağıtılmasını istemedi,

décimas quae sunt pauperum Dei demedi,

75/ İlk öğüt = ölümsüzlüğe erişmek

isteyen bir delikanlıya İsa her şeyden

önce zenginliğe sırt çevirmesini

önerir.

79/Felice = mutlu (İtalyancada).

80/ Giovanna = Tanrı'nın sevdiği (İbranice’de).

82/ Ostiense = 1262'de Ostia kardinali olan hukukçu Enrico di Susa.

82/ Taddeo = 1215 dolaylarında doğan, Floransalı hekim Taddeo d'Al-derotto olabilir.

87/ Bağa = Kilise'ye.

90/ İskemle = papalık.

93/ Décimas quae sunt pauperum Dei = Tanrı'nın yoksullarının hakkı olan ondalık.

94 ama seni çevreleyen yirmi dört bitkiyi doğuran tohum uğruna, hastalıklı

dünya ile savaş izni istedi.

97 Sonra, bilgi ile istekle, papanın verdiği izinle, ileri atıldı,

yüksek bir kaynaktan fışkıran su gibi;

100 direncin daha güçlü olduğu yerlerde, sapkın çalıları daha da büyük bir güçle

kopardı attı.

103 Daha sonra kol verdiği ırmaklar,

Katoliklik bahçesini suladılar,

fidanları güçlü kıldılar.

106 Kutsal Kilise’nin kendini

savunduğu ve iç savaşı kazandığı

arabanın bir tekeri böyle ise,

109 Tomma’nın ben gelmeden önce

onca övdüğü ötekinin eşsizliğini

kavramış olman gerekir şimdi.

94/ Bitkiyi = ruhu.

98/ İzinle = Papa III. Innocenzo 1215

yılında Domenico'ya tarikatını kur-

ma izni vermiş, bir yıl sonra papa III.

Honorius döneminde ise Kilise tari-

katı resmen tanımıştır.

100/ Direncin daha güçlü okluğu yer-

lerde = Toulouse dolaylarında.

101/ Sapkın çalıları = dinden sapan-

ları.

103/ Kol verdiği ırmaklar = Domini-

ken tarikatının üç kolu.

105/ Fidanları = inananları.

107/ İç savaş = iyi Hıristiyanlarla

sapkın Hıristiyanlar arasındaki savaş.

108/Arabanın = Kilise'nin.

110/ Ötekinin = öbür tekerin (ermiş

Francesco).

112 Ne var ki, çemberinin izlediği yörüngenin üst noktası terk edildi,

tortunun yerini küf aldı şimdi.

115 Onun yolunu adımları ile izleyen ailesi öyle saptı ki bu izden, onun topuğunu

bastığı yere, ayağının ucunu basar oldu;

118 karamuk, ambarın dışında bırakılmaktan

yakındığında, kötü ekimin vereceği

ürün yakında görülecek.

121 Demem o ki, kitabımızı sayfa sayfa

karıştıran biri ‘Eskiden neysem öyleyim yine’

yazılı bir sayfa bulabilir yine;

124 ama Casal’dan ya da Acquasparta’dan

gelip, biri kurallarımızı sıkan,

biri gevşeten olmayacak bulunan.

127 Yüksek görevlerinde dünya işlerini

hep daha önemsiz bilen,

Bonaventura da Bognoreggio’nun ruhuyum ben.

113/ Terk edildi = onun yolundan

sapıldı.

114/ Küf aldı şimdi = şarap fıçıla-

rında oluşan tortunun, şarabın bozul-

ması sonucunda küfe dönüşmesi.

117/ Ayağının ucunu basar oldu =

onun gittiği yönün tersine gider oldu.

124/ Casal'dan gelip = Casale'deki

Fransisken manastırından gelen (ve

kuralları sıkan) Ubertino da Casale

(1259-1338).

124/ Acquasparta'dan gelip = Mat-

teo Bentivegna d'Acquasparta (ku-

ralları gevşeten).

129/ Bonaventura = teoloji konusun-

da yapıtlar veren, kardinallik de ya-

pan Bonaventura da Bagnorea

(1221-1274).

130 Yalınayak ilk yoksullardan Illuminato ile Augustin de buradalar,

dine sarılıp Tanrı’ya yaklaşmışlardı onlar.

133 Ugo da San Vittore de burada onlarla, Pietro Mangiadore de, yeryüzünde on iki yapıtı

ışıyan Pietro Spano da burada.

136 Peygamber Natan, metropolit Crisostömo, ilk sanatla uğraşmayı küçüklük saymayan Donato,

bir de Anselmo burada.

139 Rabano da burada, peygamber sezişli

Calabria’lı keşiş Giovacchino

yanımda ışımakta.

130/ İlk yoksullardan = Fransisken tarikatına ilk katılanlardan.

131/ Illuminato = ermiş Francesco'nun ilk müritlerinden, onunla birlikte Ortadoğuya da giden Illuminato da Rieti (öl. 1280).

132/ Augustin = ermiş Francesco'nun ilk müritlerinden Agostino d'Assisi (öl. 1226).

133/ Ugo da San Vittore = din bilgini ve felsefeci (1096?-1141)-

134/ Pietro Mangiadore = din bilgini Petrus Comestor (110-1179?).

135/ Pietro Spano = papa XXI. Giovanni; on iki ciltlik Summulae logicae adlı yapıtın yazarı.

136/ Natan = Yahudi peygamber; Uriya'yı kılıçla öldürüp, karısını kendine karı alan Davud'u azarlar; Bkz Kitabı Mukaddes, II Samuel 9.

136/ Crisostomo = Bizans patriği (öl. 407); güzel konuştuğu için "altın ağız" anlamına gelen bu sanla anılır.

137/ İlk sanat = dilbilgisi; dilbilgisi yedi sanatın ilki sayılıyordu.

137/ Donato = dil bilgini Elio Donato (IV. yy).

138/ Anselmo = Canterbury piskoposluğu da yapan din bilgini (1033-1109) 139/ Rabano = Rabanus Maurus (776?-856); Kitabı Mukaddes'i yorum-lamış, din adamları için De clericorum institutions başlıklı bir kitap yazmıştı.

140/ Giovacchino = dinle ilgili kitaplar yazan, yeni bir tarikat kuran Gioacchino da Fiore (1132 ?-1202); sağlığında kendisine peygamber sanı yakıştırılmış.

142 Bu yüce yiğidi anmaya beni, rahip Tommaso’nun ateşli inceliği,

açık sözleri yöneltti;

145 benimle birlikte, yanımdakileri

de harekete geçirdi.”

142/ Bu yüce yiğidi = Domenico'yu.

On üçüncü kanto

1 Şimdi ne gördüğümü bilmek isteyen varsa,

gökyüzünün çeşitli yerlerinde

havanın yoğunluğunu bozacak ölçüde

4 ışık saçan on beş yıldız getirsin gözlerinin önüne

-ve bu görüntüyü konuşmam boyunca

bir kaya gibi saklasın belleğinde-;

7 göğümüzün alanı kendisine gece de,

gündüz de yeten, okunu çevirdiğinde

bile gözden yitmeyen arabayı

10 getirsin gözlerinin önüne;

ilk tekerin çevresinde döndüğü eksenin

ucunda boy veren ve ölümün soğukluğunu duyduğunda,

13 Minos’un kızının çizdiği işarete

benzeyen iki işaret çizen bu boynuzun ağzını

getirsin gözlerinin önüne;

4/ On beş yıldız = Ptolemaios'un öngördüğü en büyük, en parlak on beş

yıldız.

6/ Kaya gibi = yerinden kıpırdamayacak biçimde.

9/ Araba = yedi yıldızdan oluşan

Büyük Ayı; Büyük Ayı'nın yıldızları

ufkun üzerinde kaldıkları için hep

görünürler.

11/ İlk teker = İlk Devindirici.

13/ Minos'un kızı = Girit kralı Mi-

nos'un kızı Ariadne; Bacchus tarafın-

dan bir takımyıldıza dönüştürüldü-

ğüne inanılır.

14/ İki işaret = Ariadne'nin başındaki çiçeklerin oluşturduğu tacı çağrıştıran iki yıldız kümesi.

16 birinin ışınlarını ötekine yansıttığını, ikisinin aynı merkezin çevresinde ama ters yönde

döndüğünü getirsin gözlerinin önüne;

19 gerçek takımyıldızla, bulunduğum noktanın

çevresini sarmalayan çifte raksın

silik bir görüntüsüne ulaşabilir böylece;

22 çünkü Chiana’nın akış hızı

ne denli uzaksa en hızlı dönen gökten,

orası da öyle uzaktır bizden.

25 Orada ne Bacchus ne de Peana övülür,

ama kutsal töz içinde üç kişi ve bir kişide

hem Tanrı, hem insan övülür.

28 Şarkı ve dans sona erince

bu kutsal ışıklar bize döndüler,

bir işten bir işe geçmenin sevinci içinde.

31 Sonra, Tanrı’nın yoksulunun örnek yaşamını

bana anlatmış olan ışık, birbirleriyle

uyum içindeki bu ışıkların sessizliğini

14/ Boynuzun ağzı = Küçük Ayı'nın (boynuz) son iki yıldızı; Küçük Ayı'nın en dar kesiminde ise Kutup Yıldızı yer alır.

20/ Çifte raks = her birini on iki bilgenin oluşturduğu iki çember.

22/ Chiana = Toscana'da bir ırmak; yarı bataklık olduğu için çok ağır akardı.

25/ Peana = Apollon (için okunan ilahi).

26/ Kutsal töz içinde üç kişi = Hıristiyanlığın üçlem ilkesi.

29/ Kutsal ışıklar = ışık saçan ruhlar.

30/ Bir işten bir işe geçmenin zevki = şarkı söyleyip dans etmekten (bir işten) Dante'nin kuşkularını gidermeye (bir işe) geçiş.

31/ Tanrı'nın yoksulu = ermiş Francesco.

32/ Işık = ermiş Tommaso.

34 bozarak dedi ki: “Bir başak dövülüp de, ambara atılınca tohumu, içimdeki tatlı sevgi

bir başka tohumu dövmeye yöneltir beni.

37 Damağı dünyaya onca pahalıya

patlayan o güzel yanağın yaratıldığı

kaburganın çıkartıldığı göğsün içine

40 ve mızrakla delinip, eski ve yeni borçları

ödeyerek, her günahın dengelenmesini

sağlayan öteki göğsün içine,

43 her ikisini de yaratan gücün

insanın doğasında ne varsa ışık adına

tümünü üflediğini sanıyorsun;

46 bu nedenle, beşinci ışığın içerdiği

iyiliğin bir İkincisi gelmemiştir dediğimde

şaşırıp kalıyorsun.

49 Vereceğim yanıtı dikkatle dinle şimdi.

senin inancınla benim sözlerimin, daire ile merkezin

gerçekliği gibi uyuştuğunu göreceksin.

36/ Bir başka tohumu dövmeye = bir

başka gerçeği aydınlatmaya.

37/ Damağı = oburluk tutkusu; Hav-

va'nın yasak elmayı yemesine gön-

derme yapılıyor.

38/ Güzel yanak = Havva.

39/ Kaburga = Havva'nın yaratıldığı

Adem'in kaburgası.

40/ Mızrakla delinip = çarmıha gerilip.

40/ Eski ve yeni borçlan ödeyerek =ilk günahla daha sonra işlenen günahların kefaretini ödeyerek.

42/ Öteki göğsün = İsa'nın göğsünün.

43/ Gücün = Âdem'i de, İsa'yı da

yaratan Tanrı'nın.

46/ Beşinci ışık = Süleyman peygamber; Bkz Cennet X (109).

50/ Daire ile merkezin gerçekliği = dairenin her noktasının merkeze aynı uzaklıkta olması gerçeği.

52 Ölmeyen de, ölen de, Efendimizin severek yarattığı bu düşüncenin

ışımasından başka bir şey değildir;

55 çünkü bu ışımadan çıkan

ve ondan da, ikisiyle birlikte

üçlemi oluşturan sevgiden de ayrılmayan

58 bu parlak ışık, iyiliği ile dokuz nesnede

toplar ışınlarını bir ayna gibi,

sonsuza dek tek kalsa da kendisi.

61 Daha sonra gök katlarından ine iner

son güçlere ulaşır ve öyle değişime uğrar ki,

ancak kısa ömürlü varlıklar yaratır;'

64 varlıklar derken, göğün döne döne,

tohumlu ya da tohumsuz olarak ürettiği

nesneleri belirtmek istiyorum.

67 Bunların balmumu ve biçimlendiricileri hep aynı

değildir; bu nedenle kutsal düşüncenin ışığı

az ya da çok ışıtır onları.

52/ Ölmeyen = melekler, insan ruhu, gökler.

53/ Efendimizin = Tanrı'nın.

55/ Bu ışımadan = her türlü ışığın

kaynağı olan Baba'dan.

57/ Sevgiden = Baba ve Oğul ile bir-

likte üçlemi oluşturan Kutsal Ruh'tan.

58/ Dokuz nesne = dokuz melek

topluluğu.

62/ Son güçler = yeryüzündeki

canlılarla cansızlar.

63/ Kısa ömürlü = ölümlü ve bozula-

bilir.

65/ Tohumlu ürettiği = canlılar.

65/ Tohumsuz ürettiği = cansız doğa.

67/ Balmumu = yapıldıkları madde.

70 Bunun içindir ki aynı ağaç, türüne göre iyi ya da kötü meyve verir; sizler de

değişik yeteneklerle dünyaya gelirsiniz.

73 Eğer balmumu kusursuz olsaydı,

göğün etkisi de doruğa çıksaydı,

çok daha belirgin olurdu mührün ışığı;

76 ne var ki, doğa hep kısıtlı

verir ışığını, tıpkı işinin ustası,

ama elleri titrek bir sanatçı gibi.

79 Ama, ilk erdemin keskin görüşünü sıcak sevgi

etkileyip de, damgasını vurmayı kabul ettirirse,

eksiksiz kusursuzluğa erişilir.

82 Böyle kusursuz yaratıldı

canlılar için, yeryüzü vaktiyle;

Meryem de böyle kaldı gebe;

85 insan yapısının bu iki kişide

eriştiği kusursuzluğa kimsenin erişemediği

ve erişemeyeceği görüşüne ben de katılıyorum.

88 Daha fazla açıklama getirmezsem,

‘Peki bu kişinin nasıl benzeri olmadı?’

sorusunu soracağını biliyorum.

75/ Mührün ışığı = Tanrı'nın izi.

79/ İlk erdemin = Tanrı'nın (Baba).

79/ Keskin görüşünü = Oğul'u.

79/ Sıcak sevgi = Kutsal Ruh.

81/ Eksiksiz kusursuzluğa = kutsal

üçlem, doğadan yararlanmadan (ex

nihilo) yarattığında, yaratılanın hiç

bir kusuru olmaz.

83/ Canlılar için = ruhu ve vücudu

olanların en gelişmişi Adem için.

84/ Kaldı gebe = Meryem de, do-

ğanın katkısı olmadan, böyle gebe

kaldı.

85/ İki kişide = Adem ile İsa.

89/ Bu kişinin = Süleyman'ın.

91 Aydınlık olmayanın aydınlanması

için, onun kim olduğunu ve ‘Sor’ denildiğinde,

onu sormaya yönelten nedeni düşünmeni istiyorum.

94 Onun kral olduğunu ve yetkin kılmak için kendini bilgelik istediğini anlayamayacağın denli

kapalı konuştuğumu sanmıyorum;

97 gökteki devindirici sayısını

ya da bir önermeden bir gerekliliğe

ulaşılıp ulaşılamayacağını;

100 si est dar e primum esse

ya da yarı daireden dik açısız üçgen yapmayı

öğrenmek için istemiyordu bilgeliği.

103 Daha önce söylediklerimle şimdi dediklerimi dikkatle değerlendirirsen, sözlerimin içerdiği

benzersiz bilgeliğin kralları vurguladığını anlarsın;

106 ‘İkincisi gelmemiştir’ dememi de incelersen dikkatle, yalnızca sayıları çok, ama iyileri az krallara

yönelik olduğu sonucuna varırsın.

109 Böyle değerlendir sözlerimi; dediklerimle, ilk babamız ve Sevdiğimiz konusunda

inançlarını ancak böyle bağdaştırırsın.

92/ Kim olduğunu = kral olduğunu.

93/ Sor denildiğinde = Tanrı sor de-

diğinde; düşünde Süleyman'a görü-

nen Tanrı ona "sana ne vereyim?"

diye sorunca Süleyman "iyi ile

kötüyü ayırt etmem için anlayışlı bir

yürek ver" der; Bkz Kitabı Mukaddes,

I.Krallar 3(9).

100/ Si est dar e primum esse = İlk

Devindirici olup olmadığını (burada

sayılanlar dönemin bilimsel çevre-

lerinde tartışılan konulardı.)

103/ Daha önce söylediklerim = Bkz

Cehennem X(109).

110/ ilk babamız = Âdem.

110/ Sevdiğimiz = İsa.

112 Sözlerim kurşun olsun ayağına, gözlerinle görmediğin evete ya da hayıra,

yorgun biri gibi yavaş yürütsün seni:

115 çünkü hiç düşünmeden bir şeyi

onaylayan ya da yadsıyan kişi,

en budalasıdır budalaların;

118 çünkü acele verilen karar,

çoğu kez Katalı yöne kayar

ve bu karara duyulan sevgi aklı bağlar.

121 Beceri edinmeden avlanmak isteyen

gerçeklik denizinde, boşuna ayrılır sahilden,

çünkü gittiği gibi dönmez geri.

124 Nereye gittiklerini bilmeyen

Parmenides, Melissus, Bryson, daha niceleri

yeryüzünde bunun örnekleri:

127 kılıcın düzgün yüzleri çarpıtması gibi, Sibellius, Arius ve öteki budalalar

kutsal yazıları bozdular.

120/ Aklı bağlar = akıl da yanlışı görmez.

121/ Beceri edinmeden = düşünsel birikimi olmadan.

122/ Gittiği gibi dönmez geri = bilgisiz gitmiş, hataya saplanarak dönmüştür.

125/ Parmenides = İÖ beşinci yüzyılda yaşayan Yunan filozof.

125/ Melissus = Parmenides' in öğrencisi filozof.

125/ Bryson = Euklides'in çalışma arkadaşı matematikçi; Aristoteles bu üç kişiyi eleştirir.

128/ Sibellius = üçlem ilkesine karşı çıktığı için 261 yılında İskenderiye'de cezalandırılan sapkın din adamı.

126/ Arius = İsa'nın Tanrı'nın oğlu olduğuna karşı çıkan İskenderiyeli sapkın din adamı (öl. 336).

130 İnsanlar acele karara varmamak, buğdaylar daha olgunlaşmadan

olgunlaştı sanmamalı;

133 çünkü kış boyunca kupkuru,

dikenli sapın, daha sonra tepesinde

gül bittiğini gördüm ben:

136 denizde büyük bir hızla, dosdoğru

yol alan geminin, limana girince

battığını gördüm ben.

139 Birinin çaldığını, birinin hayır işlediğini gören Donna Berta ile Ser Martino, bildiklerini

sanmasınlar Tanrı’nın değerlendirmesini,

142 çünkü yükselirken bunlardan biri, düşebilir öteki.”

140/ Donna Berta ile Ser Martino =küçümsemek amacıyla seçilmiş bir kadın, bir erkek adı.

142/ Yükselirken = günahları bağışlanabilir.

142/ Düşebilir = günah işleyebilir.

On dördüncü kanto

1 Yuvarlak bir tasın içindeki su,

merkezden çevreye ya da çevreden merkeze

gider, dıştan ya da içten dövüldüğüne göre:

4 Tommaso’nun şanlı ruhu susup da,

ondan sonra konuşmaya

başlayan Beatrice’nin dedikleri

7 onun dediklerine uyunca,

aklıma birden yukarıda

söylediklerim geldi.

10 “Sesiyle ya da düşüncesiyle

aktarmaya çekinse de size,

bir başka gerçeğin özüne inmesi gerekli bunun.

13 Tözünüzü çevreleyen ışığın,

sonsuza dek, şimdiki gibi sizinle

kalıp kalmayacağını söyleyin ona;

1/ Tommaso = Aquino'lu San Tornmaso.

10/ Düşüncesiyle aktarmaya = Beatrice, Dante'nin düşüncelerini okuya-bilmektedir.

12/ Bunun = Dante'nin (konuşan Beatrice'dir).

16 kalacaksa eğer, yeniden görünür olduğunuzda nasıl olup da görmenizi

engellemeyeceğini söyleyin ona.”

19 Halka olup dans edenlerin

kimi kez seslerini yükseltmeleri

daha da coşmaları gibi,

22 kutlu halkalar da, yeni bir coşkuyla

dans etmeye, güzel ezgiler okumaya

koyuldular bu yeni isteği duyunca.

25 Yukarıda yaşamak için burada

ölmekten yakınan, bilmez ki

oradaki sonsuz yaşamın serinliğini.

28 Bu ruhlardan her biri, sınır tanımayan

ama her şeyi sınırlayan,

hep yaşayan bir, iki ve üç ile,

31 hep üç, iki ve bir olarak yöneteni

üç kez, öyle güzel bir ezgi ile övüyordu ki,

güzel bir ödül olurdu bu ezgi, ödül hak edene.

34 Küçük halkanın en kutsal ışığından

Meryem’in meleğinin sesi gibi

yumuşacık bir sesin yükseldiğini, şunları dediğini

16/ Görünür olduğunuzda = bedenlerinize büründüğünüzde.

22/ Halkalar = ruhlar.

25/ Yukarıda = Cennet'te.

25/ Burada = yeryüzünde.

30/ Bir, iki ve üç = Tanrı (Baba, Oğul,

Kutsal Ruh, = Hıristiyanlığın üçlem

ilkesi.)

34/ En kutsal ışık = Süleyman

peygamber.

35/ Meryem'in meleği = Meryem'e

gebe kaldığını haber veren Cebrail.

37 işittim: “Cennet’te şenlik sürdükçe, sevgimiz böyle bir giysi

ışıtacak çevremizde.

40 Bu ışığın parlaklığı sıcaklıkla orantılıdır;

sıcaklığı ise görüş yaratır,

görüş de, değere eklenen Tanrı bağışı ile çoğalır.

43 Yeniden büründüğümüzde

şanlı ve kutlu tenimize,

kimliğimiz bütünleşip daha kusursuz olacak;

46 çünkü yüce iyiliğin bize karşılıksız verdiği

ve kendisini görmemizi

sağlayan ışık çoğalacak;

49 bu nedenle görüşümüz artacak,

ondan kaynaklanan sıcaklık artacak,

ondan gelen ışın artacak.

52 Ama kömürün, parlaklığını

doğurduğu alevi alt etmesi,

görünürlüğünü sürdürmesi gibi,

55 bizi çevreleyen bu ışımayı da

bugün toprağın örttüğü tenimizin

görüntüsü gölgeleyecek;

37/ Şenlik sürdükçe = Cennet var

oldukça.

41/ Görüş = Tanrı'yı görme.

46/ Yüce iyilik = Tanrı.

58 bunca ışık gözlerimizi etkilemeyecek; çünkü vücudumuzun organları kol gerecek

bize sevinç veren her şeye.”

61 İki koro da öyle acele, öyle özenle

“Amin!” diyordu ki, ölü bedenlerini

özledikleri izlenimi doğdu bende:

64 bu özlem belki de kendileri için değildi,

anaları, babalan ve ölümsüz alevlere

dönüşmeden önce sevdikleri herkes içindi.

67 Ve birden ağaran bir ufuk benzeri,

çepeçevre tekdüze bir ışık belirdi,

var olan aydınlığın üstünde.

70 Akşam karanlığı çökerken, gökyüzünde

varlıkları belli belirsiz

yeni yıldızların seçilmesi gibi,

73 var olan iki halkanın çevresinde

dönen yeni nesneler görmeye

başladığım sanısına kapıldım ben de.

76 Ey Kutsal Ruh’un gerçek parıltısı!

Aniden akkor kesilmesi,

yenik düşürdü, bakamaz kıldı gözlerimi!

65/ Ölümsüz alevlere dönüşmeden önce = ölmeden önce.

79 Ama öyle güzel, öyle gülümserdi ki Beatrice, belleğimin getiremediği

görüntülere eklendi bu görüntü de.

82 Daha sonra gözlerimi açma gücü buldum

kendimde; daha yüce sevinçlere

götürüldüğümü gördüm, kadınımla birlikte.

85 Her zamankinden daha kırmızı görünen

yıldızın alev alev gülümsemesinden,

yükselmiş olduğumu anlamıştım.

88 Olanca içtenliğimle ve herkese ortak dille,

kurban yerine kendimi sundum Tanrı’ya,

bu yeni onurlandırma nedeniyle.

91 Duamın kabul edildiğini anladığımda,

yüreğimdeki adama coşkusu

sona bile ermemişti daha;

94 iki ışık şeridinin içinde,

ışıyan kızıl güzellikler yayılmıştı çevreye,

“Ey güzellikler saçan Helios!” demiştim ben de.

97 Samanyolu’nun irili ufaklı

ışıklardan ayrı olarak dünyanın kutupları

arasında ışıyıp, bilgeleri şaşırtması gibi,

79/ Öyle güzel, öyle gülümserdi = ön-

ceki yükselişlerde olduğu gibi, Gü-

neş'ten Mars'a yükselirken de, Beat-

rice daha güzel görünür Dante'ye.

80/ Getiremediği = dünyaya getiremediği.

83/ Kadınımla = Beatrice ile.

86/ Yıldızın = Mars'ın (Merih); bu

yıldız daha kırmızı bir ışık saçtığı için

savaş tanrısı Mars'ın adını taşır.

88/ Ortak dille = içimden dua ederek.

96/ Helios = güneş (Tanrı anlamına).

99/ Bilgeleri = gökbilimcileri.

100 bu yıldızlı ışıklar da, Mars’ın derinliklerinde bir çemberin kesişen iki çapı örneği

kutsal işareti çiziyorlardı.

103 Burada yeteneğim yenik düşüyor belleğime; çünkü öyle ışıtıyordu ki o haç İsa’yı

anlatmaya uygun hiçbir örnek bulunamazdı;

106 ama haçını sırtlayıp da İsa’nın peşine düşenler, beyazlar içinde ışıyan İsa’yı görünce,

bağışlayacaklardır suskunluğumu.

109 Bir koldan bir kola, tepeden dibe

ışıklar süzülüyordu ve kesiştikçe,

geçiştikçe daha da güçlü ışıyorlardı:

112 tıpkı bunun gibi yeryüzünde de,

insanların korunmak için beceriyle, hünerle

yarattıkları bir gölgenin içine

115 düşen bir ışında, irili ufaklı,

uzunlu kısalı, minicik cisimlerin, kimi kez hızlı,

kimi kez ağır devindikleri görülür.

118 Akort edilmiş lavta ile harpın telleri

notadan anlamayanlarda bile,

nasıl tatlı duygular uyandırırsa,

102/ Kutsal işaret = haç işareti.

106/ Peşine düşenler = Cennet'e

ulaşanlar.

109/ Bir koldan bir kola = haçın

yatay bölümünün bir ucundan öbür

ucuna.

109/ Tepeden dibe = haçın dikey

bölümünün tepesinden dibine.

113/ Korunmak için = güneşten

korunmak için.

115/ Işında = güneş ışınında.

121 burada bana görünen ışıklardan da haçın üzerine, sözlerini anlamasam da,

beni benden alan bir ezgi dökülüyordu.

124 Bunun bir övgü olduğunu anlamıştım, çünkü anlamadan dinlesem de, kulağıma

“Diriliyorsun”, “Kazanıyorsun” sözleri çalınmıştı.

127 Öyle sevmiştim ki bütün bunları,

beni böyle tatlı bağlarla kendisine

bağlayan hiçbir şey tanımamıştım daha önce.

130 Aklımı başımdan alan gözlerin

değerinin bile geride kaldığını

söylemem abartı sayılmamalı;

133 ama güzelliğin canlı mühürlerinin

yükseldikçe güzelleştiklerini

ve benim onlara bakmadığımı bilen biri,

136 kendimi bağışlatmak için yaptığım suçlamayı bağışlayabilir ve doğruyu söylediğimi görebilir:

çünkü yukarı çıktıkça arındığına göre,

139 kutsal keyfi dışlamıyorum bu dizelerde.

126/ Diriliyorsun = İsa'nın öldükten

sonra dirilmesine gönderme.

126/ Kazanıyorsun = Isa'nın iblisi

yenilgiye uğratmasına gönderme.

130/ Gözlerin = Beatrice'nin göz-

lerinin.

133/ Güzelliğin canlı mühürleri =

Beatrice'nin gözleri.

139/ Kutsal keyfi = Beatrice'nin göz-

lerine bakmaktan aldığı.

On beşinci kanto

1 Doyumsuzluğun kötülüğe ulaşması gibi,

doğru hedefe yönelen sevgiye

ulaşan iyilik yapma isteği,

4 bu güzel ezgileri sona erdirdi,

göklerin elinin düzenleyip yönettiği

kutsal tellere sessizlik getirdi.

7 Soru sorabilmem için kendilerine

susmaya karar veren bu ruhlar, haklı isteklere

kulak tıkayabilir miydi?

10 Sonsuza dek sürmeyen nesnelere

bağlanıp, o sevgiye yüz çevirenin

sonsuza dek ceza çekmesi gerekir.

13 Bulutsuz, dingin bir gökyüzünde,

kimi kez birden beliren bir ateş

kıpırtısız gözleri devindirir,

2/ Doğru hedefe = Tanrı'ya.

5/ Göklerin eli = Tanrı'nın isteği.

6/ Kutsal tellere = ruhlara.

11/ O sevgiye = Tanrı sevgisine.

16 tutuştuğu yörede hiçbir şey eksilmediği ve ömrü de uzun sürmediği için,

yer değiştiren bir yıldız izlenimi verir;

19 tıpkı bunun gibi, haçın sağa uzayan kolundan,

dibe doğru bir yıldız indi,

orada ışıyan takımyıldızdan;

22 ama elmas, şeridinden çıkmadan

beyaz gerisindeki bir ateş gibi,

parıldayan bölgeden geçti.

25 En büyük ozanımıza güvenmek gerekirse,

Ankhises’in ruhu da böyle seğirtmişti

Elysium’da oğlunu görünce.

28 “O sanguis meus, o süper infusa

gratia Dei, sicut tibi cui

bis unquam coeli janua reclusqa?”

31 Böyle dedi o ateş: iyice baktım ona:

gözlerimi kadınıma çevirdim sonra,

ikisi de şaşkına çevirmişti beni;

16/ Şey = yıldız.

20/ Bir yıldız = bir ruh.

21/ Takımyıldızdan = kutlu ruhlar

topluluğundan.

26/ En büyük ozanımız = Vergilius.

26/ Ankhises = Aineias'ın babası.

27/ Elysium = paganlık döneminin

cenneti; Vergilius, Aeneis'te (VI/

684) Ankhises ile oğlunun Elysi-

um'da karşılaşmalarını anlatır.

28/ "Ey benim kanım, ey yüksekten

inen Tanrı'nın bağışı, göklerin kapısı

senin (Dante) gibi kime iki kez açıldı?"

31/0 ateş = o ruh.

32/ Kadınıma = Beatrice'ye.

33/ İkisi de = ruhun söyledikleri ve Beatrice'nin artan güzelliği.

34 çünkü gözlerinde öyle bir gülümseme ışıyordu ki, kutluluğun, Cennet’in doruğuna

ulaştığımı sandım kendi gözlerimle.

37 Yüzü güzel, sözü güzel ruh, ilk sözlerine ekler yaptı daha sonra, ne var ki,

bir şey anlamadım, çok derindi söyledikleri;

40 kendini benden gizlemek istememişti,

anlamamam kaçınılmazdı; çünkü düşüncesi

ölümlülerin sınırlarının ötesindeydi.

43 Ama sıcak sevginin yayı gevşeyip de,

dedikleri bizim beynimizin

düzeyine inince,

46 anladığım ilk şey şu oldu:

“Sen ki hem üçsün, hem birsin,

şükürler olsun soyuma gösterdiğin sevgiye!”

49 Sonra dedi ki: “Akla karanın hiç değişmediği o ulu kitabı okurken nicedir duyduğum özlemi

oğul sen dindirdin,

52 bu yüce uçuş için sana kanat takan

kadının izniyle

konuştuğum bu ışığın içinde.

34/ Gözlerinde = Beatrice'nin gözlerinde.

47/ Hem üçsün, hem birsin = Tan-

rı'sın (Hıristiyanlığın üçlem ilkesi).

48/ Soyuma = konuşan (Cacciagui-

da) Dante'nin büyük dedesinin dede-

sidir.

50/Ulu kitap = Tanrı'nın istenci.

50/ Özlemi = seni görme isteğimi.

53/ Kadının = Beatrice'nin.

55 Senin düşündüğünün, ilk varlık aracılığıyla bana geçtiğini sanıyorsun, bir bilinince,

birden beşin, altının türemesi gibi;

58 bu nedenle ne kimliğimi,

ne de bu sevinçli topluluğun içinde

niçin herkesten sevinçli olduğumu soruyorsun.

61 Haklısın; bu yaşamdaki küçükler de,

büyükler de, sen düşünmeden önce

düşüncenin yansıdığı aynaya bakarlar;

64 sürekli peşinden gittiğim Ve beni

tatlı bir istekle susatan kutsal sevginin

daha iyi doyurulması için

67 güvenli, yürekli, sevinçli sesin

dileğini iletsin, isteğini iletsin,

çoktan hazır yanıtım benim!”

70 Dönüp, gözlerimi Beatrice’ye çevirdim,

ben bir şey demeden her şeyi anlamıştı,

isteğimi kanatlandıran bir işaret yaptı.

73 Söze girdim: “İlk eşitliği

gördüğünüzde, akıl da, sevgi de

aynı ağırlıkta olur her birinizde,

55/ İlk varlık = Tanrı.

61/ Bu yaşamdaki = Cennet'teki.

61/ Küçükler de büyükler de = kendi-

lerine tanınan kutluluk derecesi ne

olursa olsun, kutluların tümü.

63/ Aynaya = Tanrı'ya.

73/ İlk eşitlik = Tanrı.

76 çünkü ışığı ile, ısısı ile sizi

aydınlatan, ısıtan güneş öyle eşittir ki,

yetersiz kalır her benzetme.

79 Ama sizin de bildiğiniz nedenlerle istekle aklın kanatları

değişik biçimde olur ölümlülerde;

82 ölümlü olduğum için, bu eşitsizliği duyuyorum

ben de ve bana gösterdiğin baba sevgisine

ancak yüreğimden teşekkür ediyorum.

85 Ey bu değerli mücevheri

süsleyen canlı yakut, adını bağışla ki,

dinsin artık susuzluğum."

88 “Ey, beklerken bile beni mutlu eden filizim

benim, senin kökün benim”;

bu sözlerle yanıt verdi.

91 Sonra şunları ekledi: “Ailene adını veren

ve yüz yılı aşkın bir süre

dağın çevresindeki ilk dairede dönen

94 kişi benim oğlumdur, senin de büyük deden: yapacağın iyiliklerle

onun uzun çilesini kısaltırsan iyi edersin.

77/Güneş = Tanrı.

85/ Değerli mücevher = kutluların oluşturduğu haç.

88/ Filizim = torunum.

89/ Kökün = büyük deden.

93/ Dağın = Âraf ın.

94/ Oğlumdur = Alighiero I.

95/ Yapacağın = yeryüzünde yapacağın.

97 Eski surlarının içindeki saatin, bugün de sabahı ve ikindiyi çaldığı Floransa’da,

dirlik düzenlik içinde, dürüst bir yaşam vardı.

100 Ne gerdanlığı, ne tacı,

ne işlemeli etekleri, ne de

kuşanandan daha çok dikkati çeken kemerleri vardı.

103 Doğan kız evlat, babasını korkutmuyordu, çünkü evlenme yaşı da, çeyiz de

ölçüyü aşmıyordu.

106 içinde aile olmayan ev yoktu;

odada yapılacaklara izin veren

Sardanapalus da daha ortada yoktu.

109 Yükselişte olduğu gibi, düşüşte de

geride kalan Montemalo’yu,

sizin Uccellatoio daha yenilgiye uğratmamıştı.

97/ Saatin = Fioransa'nın eski surları içindeki Bada kilisesinin saatine gö-re, çalışanlar işbaşı ve paydos yaparlardı.

98/ Dürüst bir yaşam vardı = Floransa şimdiki gibi yozlaşmamıştı.

105/ Ölçüyü aşmıyordu = kızlar erken evlenmedikleri gibi, drahomalar da yüksek değildi.

106/ Ev yoktu = gerektiğinden fazla odalı ev yapılmıyordu.

108/ Ortada yoktu = eğlenceye düşkünlüğü ile ünlü Asur kralı Sardanapalus'un (İÖ VII. yy) davranış biçimi benimsenmemişti daha.

110/ Montemalo = Roma dolaylarında bir tepe (bugün Montemario).

111/ Uccellatoio = Floransa dolaylarında bir tepe.

111/ Yenilgiye uğratmamıştı = Floransa görkemli yapıları ile Roma ile yarışmaya başlamamıştı daha; Floransa Roma'yı yükselişte olduğu gibi, yozlaşmada da yenilgiye uğratacaktı.

112 Bellincion Berti’yi belinde meşinden, kemikten kemerle, karısını ise

yüzünü boyamadan aynayı bırakırken gördüm;

115 Nerli’lerin, Vecchio’ların kürksüz deriyle yetindiklerini gördüm.

118 Mutlu kadınlardı onlar! Her biri

biliyordu nerede öleceğini, ve hiçbiri

yatağında yalnız kalmamıştı Fransa uğruna.

121 Kimisi beşik sallıyordu

ve avutmak için çocuğunu

ana babalan da eğlendiren dille konuşuyordu;

124 kimisi örekesinden yün çekiyor,

ailesine Troyalıların, Fiesole’nin, Roma’nın

öykülerini anlatıyordu.

127 Bugün Cincinnatus ya da Cornelia

nasıl şaşkınlık uyandırıyorsa, aynı duyguyu

uyandırıyordu bir Lapo Saltarello, bir Cianghella.

112/ Bellincion Berti = Floransa'nın soylularından Bellincion Berti dei Ravignani.

115/ Nerli'ler = Floransa'nın varlıklı ailelerinden Nerli d'Oltrarno.

115/ Vecchio'lar = Floransa'nın varlıklı ailelerinden; Vecchietti olarak da bilinir.

119/ Bitiyordu nerede öleceğini = vatanlarında öleceklerini, sürgüne gönderilmeyeceklerini biliyorlardı.

120/ Yalnız kalmamıştı yatağında = kocası iş için Fransa'ya gidip de onu yalnız bırakmamıştı.

123/ Eğlendiren dille = çocuğun anlamasını sağlamak için kırık dökük sözcüklerle.

127/ Cincinnatus = dürüstlüğü ile ünlü Romalı dikatör; Bkz Cennet VI(47).

127/ Cornelia = Romalı Gracchus kardeşlerin annesi; örnek anne.

128/ Şaşkınlık uyandırıyorsa = erdemleri yüzünden.

129/ Lapo Saltarello = düzenbazlığı ile ünlü Floransalı hukukçu ve şair.

129/ Cianghella = Lito degli Alidosa da Imola'nın, ahlak kurallarını hiçe saymakla ünlü karısı.

130 Çığlıklarla çağrılan Meryem, böyle güzel, böyle dingin,

böyle rahat bir yurttaşlığı,

133 böyle güvenli bir topluluğu sağladı bana; ve sizin eski vaftiz yerinizde

Hıristiyan oldum, Cacciaguida dendi adıma.

136 Morontö kardeşim oldu, Eliseo da;

karım Po vadisinden geldi bana;

böyle ortaya çıktı taşıdığın soyadı da.

139 Sonra imparator Currado’nun peşinden gittim; görevimi çok iyi yerine getirdiğim

için şövalyeliğe yükseltildim.

142 Onun peşinden gitmekle, papaların hatası yüzünden sizin hakkınızı başka halka veren

yasanın adaletsizliğine karşı çıktım.

145 Orada, o hain insanlar tarafından,

tutkusu nice ruhu solduran

yalancı dünyadan kurtarıldım;

148 din uğruna can verip, bu erince ulaştım.”

130/ Çığlıklarla = doğum sancısının attırdığı çığlıklar.

138/ Soyadı = Cacciaguida'nın

karısı, Ferrara'lı Aldighieri ailesin-

dendi; oğluna bu adı koymuş, zaman-

la "d" harfi düşerek Alighieri adı

ortaya çıkmıştır.

139 Currado = Fransa kralı Louis VII

ile birlikte 1147'de ikinci Haçlı

Sefere katılan Currado III.

143/ Sizin hakkınızı = Kutsal Toprakları.

On altıncı kanto

1 Ey değeri cılız soylu kanımız,

sevgimizin zayıfladığı yeryüzünde

insanların seninle övünmesinde

4 şaşılacak bir şey bulmuyorum;

çünkü isteklerin şaşmadığı yerde,

demem Cennet’te, övünç duydum seninle.

7 Hızla kısalan bir kaftansın sen,

her gün ek yapılmasına izin vermezsen

zamanın makası dört döner çevrende.

10 İlk kez Roma’da benimsenen

ama halkın gözünden düşen

“siz” diye başladım sözlerime:

1/ Soylu kanımız = Dante dedesine

şövalye sanı verilmesine gönderme

yapıyor; Bkz Cennet XV(141).

2/ Sevgimizin = iyi şeylere yönelik

sevgimizin.

5/ Şaşmadığı = kötüye yönelmediği.

7/ Sen = soyluluk.

8/ Ek yapılmasına = erdemler eklenmesine.

12/ Siz = siz adılının ilk kez Roma'da

Caesar için kullanıldığı söylenir.

13 bu nedenle, az ötede duran Beatrice, Genievre’in işlediği günahı gören

kadının öksürmesi gibi, gülümseyiverdi.

16 Dedim ki: “Babamsınız siz benim;

konuşmam için yüreklendiriyorsunuz beni;

öyle yüceltiyorsunuz ki, kendimi aşıyorum sanki.

19 Irmaklar sevinç akıtıyor içime,

parçalanmadan dayanabildiğim için,

içim sığmıyor içime.

22 Söyleyin bana sevgili atam,

kimlerdi dedeleriniz,

hangi yılda çocuktunuz siz;

25 San Giovanni’nin ağılından,

o zamanki nüfusundan, en büyük görevlere

getirilen ailelerden söz ediniz.”

28 Alev alev yanan kömür nasıl canlanırsa

esen rüzgârın etkisiyle, bu ışığın da

ışıdığını gördüm sözlerim üzerine;

31 daha da güzel göründü gözlerime

ve daha tatlı, daha yumuşak bir sesle

ama burada konuşulmayan dille

14/ Günahı = kral Arhur'un karısı

Genievre'in, Yuvarlak Masa şöval-

yelerinden Lancelot ile öpüşmesi;

Bkz Cehennem V( 128).

15/ Gülümseyiverdi = "sen” yerine

"siz" demekle, Dante'nin dedesi

Cacciaguida ile övündüğünü anladı-

ğını belli ediyor Beatrice.

24/ Hangi yılda çocuktunuz = hangi

yılda doğdunuz.

25/ Ağılından = Floransa'da oturanlardan.

33/ Burada konuşulmayan dille =

bugün Floransa'da kullanılmayan

dille (eski dille).

34 dedi ki: “Ave denilen günden, şimdi kutlu anamın, karnında taşıdığı beni

doğurduğu güne dek tam beş yüz elli

37 ve otuz kez bu ateş,

Aslan ile buluşmaya geldi,

tutuşmak için ayaklarının dibinde.

40 Sizin yıllık oyununuzda

koşanların ulaştıkları son mahallede

doğduk atalarım da, ben de.

43 Atalarımla ilgili bu sözler yeterli;

kim olduklarını, buraya nereden geldiklerini

söylemektense söylememek daha doğru.

46 O dönemde Mars ile vaftiz yeri

arasında eli silah tutanların topu,

bugün orada yaşayanların beşte biri değildi.

49 Campi, Certaldo ve Fegghine’den gelenlerle

bugün yapısı bozulan kent halkı,

son işçisine dek safkandı.

34/ Ave denilen günden = Cebrail'in Meryem'e gebe kaldığını bildirdiği günden; Cebrail'in Meryem'e söylediği ilk sözcük "ave" (selam) olur.

35/ Kutlu = Cennet'te.

36/ Beş yüz elli ve otuz = beş yüz seksen.

37/ Bu ateş = Mars gezegeni.

38/ Aslan = Aslan takımyıldızı.

39/ Tutuşmak için = ışık, ısı almak için.

40/ Oyununuz = at yarışı.

41/ Son mahallede = saygın ailelerin oturdukları Porta San Pietro.

46/ Mars = Ponte Vecchio üzerindeki kırık Mars heykeli; Bkz Cehennem XIII( 146).

48/ Yaşayanların = Dante döneminde Floransa'nın nüfusu yetmiş bin kadardı.

49/ Campi, Certaldo ve Fegghine = Floransa dolaylarında üç kasaba.

51/ Safkandı = yabancılarla karışmamıştı

52 Keşke sözünü ettiğim bu kişilerle komşu olsaydınız, kentin içi yerine Galluzzo ile

Trespiano’dan geçseydi sınırlarınız,

55 Aguglion namussuzu ile aklı dalaverede Signa’lı uğursuzun pis kokularını

çekmek zorunda olmasaydınız.

58 Yoldan en çıkmış insanlar Caesar’a

üvey ana gibi davranmayıp da

sevecen bir ana gibi davransalardı,

61 Floransalı olup da, alım satım, bankerlik yapan kişi, bir zamanlar dedelerinin dilendiği

Simifonti’ye dönerdi.

64 Montemurlo hâlâ kontlarının elinde olurdu;

Cerchi’ler Acone bölgesinde otururdu,

Buondelmonti’ler de Valdigrieve’de.

52/ Komşu olsaydınız = bu kişiler Floransa'ya gelmeselerdi.

53/ Galluzzo = Floransa dolaylarında kasaba.

54/ Trespiano = Floransa dolaylarında kasaba.

55/ Aguglion = Baldo d'Aguglione; Val di Pesa'dan Floransa'ya gelmiş, hukuk alanında yenilikler getirmiş, rüşvet almakla ünlenmiştir.

56/ Signa'lı uğursuz = Signa'dan Floransa'ya gelen hukukçu Fazio dei Morubaldini; rüşvet aldığı bilinir.

58/ İnsanlar = din adamları.

58/ Caesar'a = imparatora.

61/ Kişi = Lippo Velluti olabilir.

63/ Simifonti = Valdelsa'daki Simifonti kalesi; 1202'de Floransalılar tarafından yıkılmıştır.

64/ Montemurlo = Prato ile Pistoia arasındaki Montemurlo kalesi; Guido kontlarının yönetimindeki bu kale, Pistoia'lıların saldırılarından korunmak amacıyla Floransa'ya bırakılmıştı.

65/ Cerchi'ler = Acone'den Floransa'ya gelip zengin olan bir aile.

66/ Buondelmofıti'ler = 1135'te Valdigrieve'den Floransa'ya gelen bir

aile.

67 Tok karnına yenilen yemeğin mideyi bozması gibi, kentin düzenini de

halkının karışması etkiler;

70 ve kör bir boğa, kör bir koyundan

daha hızlı düşer;

ve tek kılıç kimi kez beş kılıçtan iyi keser.

73 Luni ile Orbisaglia’nın sona erdiklerini,

Chiusi ile Sinigalia’nın onları izlediklerini

dikkate alırsan eğer,

76 ailelerin de tıpkı kentler gibi

yok olmalarını ne garipsersin,

ne de anlamakta zorluk çekersin.

79 Yeryüzünde her oluşum ölümlü olur

sizin gibi; ama kimisi uzun sürünce

gizlenir bu, çünkü yaşam kısa solukludur.

82 Ay’ın dönmesinin kıyıları sürekli

örtüp, yeniden açması gibi,

yazgı da aynı etkiyi yapar Floransa’ya:

72/ iyi keser =halkı karıştığı için Floransa'nın gücünün azaldığına gönderme.

73/ Luni = Etrüskler dönemine ait bir kent.

73/ Orhisaglia = Marche bölgesinde eski bir kent.

74/ Chiusi = Etrüskler dönemine ait bir kent.

74/ Sinigalia = Marche bölgesinde eski bir kent.

81/ Kısa solukludur = insan yaşamı kısa olduğu için, uzun süreli oluşum-ların sona erişine tanık olamaz.

82/ Ay'ın dönmesi = dünya çevresinde dönmesi; Dante gelgit olayına değiniyor.

84/ Aynı etkiyi = bir yükseltir, bir alçaltır Floransa'yı.

85 bu nedenle, ünlerini zamanın gölgelediği büyük Floransalılara ilişkin sözlerim

şaşırtmamalı seni.

88 Ughi, Catellini, Filippi, Greci,

Ormanni ve Alberichi gibi

ünlü kentlilerin gerilediklerini gördüm;

91 Sannella’ları, Arca’ları, Soldanieri’leri,

Ardinghi ve Bostichi gibi

eski büyük aileleri de gördüm.

94 çok geçmeden devlet geminizi

batıracak yeni ihanetle

yüklü kapının üstüne,

97 kont Guido ile ondan sonra yüce

Bellincione adını taşıyanların geldikleri

Ravigniani ailesi yerleşmişti.

100 Pressa ailesi artık yönetmeyi

öğrenmişti, Galigaio da evine

yaldızlı kabza ile topuz getirmişti.

88/ Ughi = burada sayılan altı ailenin

de soyu tükenmiştir.

91/ Sannella = burada sayılan beş

aile de gerileme sürecine girmiştir.

96/ Kapının = San Pietro kapısı; ken-

te kargaşa tohumları saçan Cerchi

ailesinin evi burada bulunuyordu.

98/ Kont Guido = Guido Guerra; Bkz

Cehennem XVI(38).

98/ Bellincione = Bellincione Berti;

Bkz Cennet XV(112).

99/ Ravigniani = San Pietro'da otu-

ran ünlü bir aile.

100/ Pressa'lar = Chiavaiuoli'de otu-

ran soylu bir aile.

101/ Galigaio = Floransa'nın soylu

bir ailesi.

103 Kürklü sütun çoktan güçlenmişti, Sacchetti, Giuochi, Fifanti, Barucci ve Galli’ler,

ölçek yüzünden yüzü kızaranlar da öyleydiler.

106 Calfuci’lerin ataları güçlenmişti,

Sizii ile Arrigucci’ler

yüksek görevlere getirilmişti.

109 Onurlar içindeyken, böbürlenmeleri yüzünden yok olup gidenleri gördüm! Altın yuvarlar ise

Floransa’yı geliştirdiler büyük işlerle.

112 Kiliseniz başsız kaldığında toplantı yerine çöreklenip semirenlerin babaları

da öyle yapardı.

115 Canavar kesilip kaçanın peşine düşen,

dişini gösterene, kesesini açana kuzu kesilen,

kendini bir şey sanan o çete palazlanmıştı,

118 ama soylu değildi kökeni; öyle ki,

kayınbabasının onlarla kurduğu akrabalığı

Ubertin Donato hoş karşılamamıştı.

103/ Kürklü sütun = armalarında kürklü bir sütun bulunan Pigli ailesi.

105/ Ölçek yüzünden = hileli ölçü ve ölçek kullananlar; Bkz Araf XII (104).

106/ Ca'fuci'lerin ataları = Donati'ler.

107/ Sizii ile Arrigucci’ler = Porta del Duomo mahallesinde oturan Guelf yandaşı aileler.

110/ Altın yuvarlar = Lamberti'lerin arması; bu aile Floransa'dan kovul-muştur.

112/ Başsız kaldığında = piskopos ölüp de yerine bir yenisi seçilinceye dek geçen süre.

113/ Semirenlerin = Visdomini ile Tosinghi aileleri; yukardaki süre boyunca piskoposluk gelirlerini bu iki aile paylaşırdı.

117/ Çete = Adimari'ler.

119/ Akrabalığı = Ubertin Donato, kayınbabasının bir kızını Adimari'lerden biriyle evlendirmesini onaylamamıştı.

121 Caponsacco çoktan pazara inmişti Fiesole’den, Giuda ile Infangato

çoktan saygın yurttaş olmuşlardı.

124 İnanılmaz bir gerçek söyleyeceğim:

küçük surlardan içeri,

adını Pera’lardan alan bir kapıdan girilirdi.

127 Tommaso yortusunda adı, şanı

anılan büyük baronun o güzel armasını

taşıyanların her biri,

130 armasını altınla işleyen kişi

bugün halkla birleşse bile,

ondan şövalyelik sam ve ayrıcalık almıştı;

133 Gualterotti’ler, Importuni’ler çoktan palazlanmıştı; yeni komşular edinmemiş olsaydı

Borgo da daha dingin olacaktı.

136 Sizi ölüme sürükleyen,

mutlu yaşamınıza son veren,

haklı öfke yüzünden gözyaşı döktüren

121/ Caponsacco = Fiesole'den gelen bu aile Floransa'nın pazar mahalle'

sine yerleşmişti.

122/ Giuda ile Infangato = Giııdi ve Infangati aileleri.

126/ Pera'lar = Floransa'nın kapılarindan birine adını verdikten sonra gözden düşen Peruzzi ailesi.

128/ Büyük baron = Toscano markisi Büyük Ugo.

130/ Kişi = Giano della Bella; soylulara karşı halkla birleştiğini vurguluyor Dante.

133/ Gualterotti'ler, Importuni'ler =daha sonra yoksullaşan varlıklı aileler.

13^/ Yeni komşular = Borgo'ya sonradan gelen kavgacı Buondelmonti ailesi.

135/ Borgo = yukarda anılan ailelerin oturdukları Borgo Santi Apostoli.

138/ Gözyaşı döktüren = Amidei ailesi.

139 aile de, dostları da saygındı.

Ey Buondelmonte, başkalarının önerisiyle

nikâhtan kaçmakla ne kötü ettin!

142 Kente ilk geldiğinde

seni Ema’nın sularına bıraksaydı Tanrı,

bugün yas tutan kaç kişi sevinç içinde olacaktı.

145 Ama köprüyü bekleyen kırık taşa

Floransa’nın bir kurban sunması

gerekti, erinç günlerinin sonunda.

148 Bu insanlarla ve daha başkalarıyla

Floransa’yı öyle dingin gördüm ki,

ağlaması için hiçbir neden olamazdı.

151 Bu insanlarla orayı öyle şanlı,

öyle dürüst gördüm ki, hiç ters dönmemişti

zambak bayrak direğinde,

154 kızıla da boyanmamıştı bölücülük nedeniyle.

141/ Nikâhtan kaçmakla = Amidei

ailesinden bir kızla nişanlı Buondel-

monte, Gualdrada Donati'nin kızıyla

evlenince, nikâh günü Amidei'ler

tarafından öldürülür.

143/ Sularına bıraksaydı = Buondel-

monte Floransa'ya ilk geldiğinde Ema

ırmağında boğulma tehlikesi geçirir.

145/ Kırık taş = Ponte Vecchio üze-

rindeki kırık Mars heykeli.

146/ Kurban = Buondelmonte'nin bu

heykelin önünde öldürüldüğü söyle-

nir.

152/ Ters dönmemişti = yenilgiye uğ-

ramamıştı.

153/ Zambak = Floransa'nın arması.

154/ Kızıla da boyanmamıştı = papa-

lık yandaşları beyaz zambağın rengini

1251 yılında kırmızıya çevirmişlerdi.

On yedinci kanto

1 Oğulların isteklerine babaların

isteksiz davranmalarına yol açan, duyduklarının

doğruluğunu öğrenmek için Klymene’ye gider ya,

4 öyle idi benim durumum da, Beatrice olsun,

benim için yer değiştiren kutsal meşale olsun,

öyle değerlendiriyorlardı beni.

7 Öyle ki, kadınım: “Dışarı gönder” dedi,

“isteğinin ateşini, dışarı çıksın da,

ne varsa içinde olduğu gibi yansıtsın;

10 sözlerinle, bildiklerimiz artacak sanma,

ama susuzluğunu söylemeye alış ki,

içecek versinler sana.”

13 “Ey soyumun sevgili atası,

öyle yükseklere çıkıyorsun ki, insan aklının

bir üçgende iki geniş açı olmayacağını

2/ Yol açan = Phaeton; babasının

izniyle güneş arabasını sürerken

araba denetiminden çıktığı için,

babalar artık oğulların isteklerini

yerine getirmede isteksiz davranmak-

tadır; Bkz Cehennem XVII( 110).

3/ Klymene = Phaeton'un annesi;

Phaeton annesine gidip, babasının

Apollon olup olmadığını sorar.

5/ Kutsal meşale = Cacciaguida.

11/ Susuzluğunu = bilgiye susuzluğunu.

12/ İçecek versinler = bilgilendirsinler seni.

16 bilmesi gibi, bütün zamanların

şimdiki zamana dönüştüğü noktaya bakıyorsun,

olabilecek şeyleri olmadan görüyorsun.

19 Vergilius ile birlikte,

ruhları sağaltan dağa tırmanırken,

ölüler diyarına inerken,

22 yazgının sillesine dayanıklı olsam da

beni ürküten sözler söylendi

gelecek yaşamım konusunda.

25 Bu nedenle, yazgının bana

neler hazırladığını öğrenirsem sevinirim:

çünkü, beklenen okun acısı daha az olur derim.”

28 Bu sözleri söyledim

daha önce benimle konuşan ışığa;

Beatrice’nin istediği gibi içimi açtım ona.

31 Sevincini dışa vuran ışığa gömülü,

içi sevgi dolu bu baba, günahları silen

Tanrı’nın Kuzusu öldürülmeden

17/ Noktaya = Tanrı'ya.

20/ Dağa = Âraf a.

21/ Ölüler diyarına = Cehennem'e.

23/ Ürküten sözler = Bk: Cehennem

X(123); XV(63); XX1V(140); Âraf

VI1K133); XI(139).

29/ İşığa = Cacciaguida'ya.

33/ Tanrı'nın Kuzusu = İsa; Bkz Kitabı

Mukaddes, Yuhanna'va göre İncil

1(29).

34 önce, inançsızların kullandıkları çetrefil sözcükler yerine,

açık seçik, kesin bir dille verdi yanıtını.

37 “Madde dünyanızın sayfaları

dışına uzanmayan olasılıkların tümü de

önceden işlenmiştir sonsuz varlığın içine;

40 ne var ki, olasılık zorunluğa dönüşmez ille de,

tıpkı akıntı boyunca inen bir gemiyi,

yansıdığı gözün yürütmemesi gibi.

43 Bu nedenle, senin için hazırlanan

zaman da, gözüme gelmekte, kulağa ulaşan

tatlı bir org sesi gibi.

46 Acımasız, sinsi üvey ana yüzünden

Hyppolytos’un Atina’dan gitmesi gibi,

senin de gitmen gerekecek Floransa kentinden.

49 İstenen bu, özlenen bu şimdiden,

böyle düşünenler, İsa’nın her gün satıldığı yerde

gerçekleştirecekler bunu çok geçmeden.

52 Suç yenilene yüklenecek yine;

ama ceza, onu veren gerçeğin

haklı olduğunu gösterecek.

34/ İnançsızların = paganların.

36/ Bir dille = Latince.

39/ Sonsuz varlığın = Tanrı'nın.

40/ Zorunluğa dönüşmez = çünkü

Tanrı insana özgür davranma yetisi

de vermiştir.

47/ Hyppolytos = üvey anasının aş-

kına karşılık vermeyince, kadının

attığı iftira üzerine, babası Theseus

tarafından Atina'dan sürülür; Dan-

te'nin de haksız yere suçlanarak Flo-

ransa'dan sürüleceği belirtiliyor.

50/ Yerde = papalığın bulunduğu

Roma'da; papaların İsa'nın yolundan

gitmedikleri vurgulanıyor.

53/ Gerçeğin = Tanrı'nın.

55 En sevdiğin ne varsa hepsini bırakacaksın; bunun, gurbet yayının attığı

ilk ok olduğunu anlayacaksın.

58 Başkasının ekmeğinin ne denli tuzlu,

başkasının merdiveninden çıkmanın

ne denli zor olduğunu göreceksin.

61 Omuzlarına en büyük yükü de,

bu vadiye düşerken sana eşlik edecek

budala sürüsü bindirecek;

64 değer bilmez, inançsız bu kötü kişiler sana kötülük edecekler; ama çok geçmeyecek

senin değil, onların yüzü/kıpkırmızı kesecek.

67 Onların yaptıkları, aptallıklarını gösterecek;

kendi başına davranışın

sana güzellikler verecek.

70 İlk sığınağın, ilk barınağın

merdivenin üstüne kutsal kuş konduran

büyük Lombardia’lının inceliği olacak;

73 öyle iyi davranacak ki sana,

yapmak, istemek konusunda ikiniz arasında,

başta gelecek, başka yerde sonda gelen.

55/ En sevdiğin ne varsa = ailen;

Dante'nin ailesine ilk ve son gön-

derme.

62/ Bu vadiye düşerken = gurbete

giderken.

71/ Kutsal kuş = Bartolomeo della

Scala'nın armasında, bir merdiven

üzerinde bir kartal (kutsal kuş) resmi

vardı.

72/ Lombardia'lı = Bartolomeo della

Scala.

75/ Başta gelecek = isteklerini daha

sen söylemeden yerine getirecek..

76 Onunla birlikte iken, doğarken bu yıldızın güçlü damgasını yediği için

yapacakları ile ünlenecek kişiyi de göreceksin.

79 İnsanların haberi yok daha kendisinden,

yaşı küçük çünkü, bu yuvarlar çevresinde

döneli beri yalnızca dokuz yıl geçti;

82 ama Gaskonyalı kandırmadan önce

büyük Henri’yi, erdemi kıvılcımlar saçacak,

parayı, yorgunluğu umursamadığını kanıtlayacak.

85 Büyüklüğü öyle ün salacak ki,

düşmanlarının bile dilleri

çözülecek övmek için onu.

88 Ona güven, iyiliklerini bekle;

birçok kişinin yazgısını değiştirecek,

varsılı yoksul, yoksulu varsıl edecek;

91 onunla ilgili sözlerimi belleğine

kazı, kimseye söyleme”; ve tanık olacakların bile

inanamayacakları şeyler söyledi.

94 Sonra şunları ekledi: “Oğul, bunlar sana söylenenlerin açıklaması; yuvarlar

birkaç kez dönmeden seni bekleyen tuzaklar.

78/ Kişiyi = Dante'nin büyük dostu,

1311-1329 arasında Verona senyör-

lüğü yapan Francesco della Scala

(Can Grande); Bkz Cehennem I(101).

80/ Yuvarlar = gökler.

81/ Dokuz yıl geçti = daha dokuz

yaşında; Can Grande della Scala 9

Mart 1300'te dokuz yaşına basmıştı.

82/ Gaskonyalı = Gaskonya doğumlu

papa Clemente V.

83/ Büyük Henri = Lüksemburg kralı

Henri VlI’yi Clemente V, İtalya'ya

davet ettiği Henri VII'i tutuklatır.

96/ Birkaç kez dönmeden = birkaç yıl

içinde.

97 Kent halkına öfke besleme sakın, çünkü onların, ettiklerini bulduklarını

görecek denli uzun yaşayacaksın.”

100 Kutsal ruh sessizliğe bürünüp de,

önüne koyduğum tezgâhtaki bezi

dokuyup bitirdiğini belli edince,

103 içinde beliren kuşkuyu gidermek isteğiyle, doğruyu gören ve kendini seven birine

danışan biri gibi, dedim ki ben de:

106 “Sillesini vurmak için zamanın

dört nala üstüme geldiğini görüyorum babam,

boyun eğersem, daha da sert olur sarsıntının etkisi;

109 en sevdiğim yerden olursam,

dizelerim yüzünden başka yerleri

yitirmemek için, önlem almam gerekir.

112 Bitimsiz acılar içeren aşağıdaki

dünyada, kadınımın gözlerinin beni

aldıkları güzel doruklu dağda,

100/ Kutsal ruh = Cacciaguida.

102/ Dokuyup hitirdiğini = Dan-

te'nin geleceğine ilişkin bilgileri

verdiğini.

109/ En sevdiğim yerden = Floran-

sa'dan.

112/ Aşağıdaki= Cehennem'deki.

113/ Dağda = Ârafta.

115 ve sonra gökte giderken ışıktan ışığa, öyle şeyler öğrendim ki, yinelemem bunları,

üzüntüye düşürür birçok insanı;

118 gerçeğin çekingen dostu olursam,

bugüne ‘eski’ adını verecekler arasında

sanırım yaşayamam.”

121 Orada bulduğum hâzinenin, içinde

ışıdığı ışık, güneş ışınları vurmuş

altın bir ayna gibi kıvılcımlar saçtı önce;

124 sonra yanıt verdi: “Kendisinin

ya da başka birinin utancı yüzünden

kararmış bir vicdan, elbette gocunur sözlerinden.

127 Ama yalanı bir yana bırak sen,

olduğu gibi anlat gördüklerini,

uyuzu olan varsa, bırak kaşısın kendini.

130 Çünkü ilk tadışta acı gelse de

sözlerin, bir kez sindirilince,

yaşamı besleyen besine dönüşecek.

133 Çığlığın, yüksek tepeleri olanca gücüyle döven rüzgâr etkisi gösterecek;

bu da sana az onur getirmeyecek.

115/ Gökte = Cennet'te.

119/ Eski adını verecekler = bizden

sonra gelecek kuşaklar.

136 Bu nedenle, bu yuvarlarda, dağda ve acılar vadisinde sana yalnızca

ünlü ruhlar gösterildi,

139 dinleyen kişinin aklı, kökü gizli,

kökü bilinmeyen bir örneği dinlesin,

görünmeyen bir gerekçeye kulak versin,

142 inancı bunlarla beslensin istenmedi.”

136/ Bu yuvarlarda = Cennet'te.

136/ Dağda = Araf'ta.

137/ Acılar vadisinde = Cehennem'de.

On sekizinci kanto

1 O kutlu ayna düşüncesinin keyfini

çıkarırken sessizce, ben de tatlıya acı

katarak, tadıyordum kendi düşüncemi;

4 beni Tanrı’ya götüren kadın dedi ki:

“Düşünceni değiştir; benim, her hatayı

düzeltenin yanında bulunduğumu aklına getir.”

7 Yüreğime rahatlık verenin sevdalı

sesinden yana döndüm: kutlu gözlerinde

o an gördüğüm sevdayı, bırakıyorum olduğu yerde;

10 sözcüklerin yetersizliği değil bunun nedeni,

bir başkası yol göstermedikçe

belleğin kendi içinde bunca geriye gidememesi.

13 Bir tek şunu söyleyebilirim o anla ilgili,

baktıkça ona, sevgim özgürleşti,

arındı her türlü başka tutkudan,

1/ Kutlu ayna = Cacciaguida.

2/ Tatlıya acı katarak = suçluların

cezalandırılacağı ve Dante'nin ünle-

neceği (tatlı), Dante'nin sürgüne

gideceği (acı).

4/ Kadın = Beatrice.

5/ Her hatayı düzelten = Tanrı.

7/Verenin = Beatrice'nin.

11/ Bir başkası = üstün bir güç.

14/ Sevgim = ruhum.

16 öyle ki, Beatrice’ye doğrudan vuran sonsuz mutluluk, o güzel yüzden yansıyan

ışımayla mutlu etti içimi.

19 Bir gülüşün aydınlığı ile yenik düşürüp beni,

dedi ki: “Dön de dinle, Cennet’i

hep benim gözlerimde izleme.”

22 Kimi kez yeryüzünde,

ruhu kaplayan bir sevgi

nasıl vurursa insanın gözlerine,

25 kendisine döndüğüm kutsal ateşin alevinde,

benimle biraz daha konuşmak isteği

bulunduğunu anladım ben de.

28 Söze girdi: “Yaşama gücünü tepesinden

alan, hep meyve veren, hiç yaprak dökmeyen

bu ağacın beşinci eşiğinde,

31 göğe gelmeden önce yeryüzünde ünlenen,

esin perilerine kaynaklık eden

kutlu ruhlar bulunur.

34 Haçın kollarına bak:

adını anacaklarımın her biri

bulutları delen bir şimşek gibi çakacak.”

20/ Dön de = Cacciaguida'ya dön.

25/ Kutsal ateş = Cacciaguida.

28/ Tepesinden = Tanrı'dan.

29/ Meyve veren = yeni ruhlarla

zenginleşen (eskileri de yitirmeyen =

yaprak dökmeyen).

30/ Beşinci eşiğinde = göğün beşinci katında.

32/ Kaynaklık eden = şiirlere, övgülere konu olan.

37 Yeşua adı sese dönüşünce, bir ışığın kıpırdadığını gördüm haçın üstünde,

ışık, sesten önce ulaşmadı gözlerime.

40 Yüce Makkabe’nin adı söylenince de,

bir başka ışığın geldiğini gördüm döne döne,

bu topacı döndüren kaytan, sevinçti.

43 Şarlman’ın, Roland’ın adları söylenince, gözlerim onları dikkatle izledi,

uçan bir şahini izler gibi.

46 Sonra Guillaume ile Rainouard,

Godefroy dükü, bir de Robert Guiscard

gözüme çarptı bu haçın üstünde.

49 Sonra, benimle konuşan ruh, öteki

ışıklara karıştı, gökyüzü şarkıcıları

arasında ne denli usta olduğunu gösterdi.

37/ Yeşua = Musa'nın ardılı; Yahudileri Kutsal Topraklar'a götürmüş-tür; Bkz Cennet IX( 124).

40/ Makkabe = Judas Maccabeus (öl.İÖ 160); kardeşleri ile birlikte Suri-yelilere karşı savaşarak Yahudileri onların baskısından kurtarmıştır.

43/ Şarlman = Bkz Cehennem

XXXI(17).

43/ Roland = Bkz Cehennem XXXI (17).

46/ Guillaume = Şarlman'm danışmanı Guillaume d'Orange; bir manastır kurmuş, 812’de ölmüştür.

46/ Rainouard = paganlıktan Hıristiyanlığa geçen, Guillaume d'Orange' ın arkadaşı, destan kahramanı.

47/ Godefroy dükü = Godefroy de Bouillon; ilk Haçlı Sefere katmanlar-dan; Kudüs'te 1100'de öldü (doğ. 1058).

47/ Robert Guiscard = Normandiyalı şövalye (1015-1085); güney İtalya'da Araplara karşı savaşmıştır; Guiscard kurnaz anlamına gelir.

49/ Ruh = Caccaiguida'nın ruhu

51/ Gösterdi = şarkı söylemeye haşladı.

52 Sağ yanıma döndüm, Beatrice’nin sözlerinden, işaretlerinden

ne yapmam gerektiğini öğrenmek için;

55 gözlerini öyle ışıklı, öyle sevinçli gördüm ki, her güzelliği, kendi güzelliğini

bile aşıyordu güzelliği.

58 İyi şeyler yapmaktan sevinç duyan kişi,

nasıl günler geçtikçe

erdeminin arttığını sezerse,

61 daha da güzelleştiğini görünce

o mucizenin, gökle birlikte

döndüğüm yayın büyüdüğünü anladım ben de.

64 Utancın yükü sıyrılınca, kısa sürede

nasıl beyaza dönerse yine,

az önce kızaran kadının yüzü,

67 beni içine alan ılımlı altıncı yıldızın

solgunluğu da öyle göründü

gözlerime, ben o yana dönünce.

70 Bu sevinçli meşalenin içinde,

orada ışıyan sevginin, dilimizdeki harfleri

çizdiğini gördüm gözlerimin önünde.

62/ O mucize = Beatrice.

63/ Yayın büyüdüğünü = daha yükseğe çıktığını.

67/ Altıncı yıldız = Jüpiter; Ptole-

maios'a göre Mars gibi sıcak, Satürn

gibi soğuk olmayan Jüpiter ılımandır.

70/ Meşale = Jüpiter.

73 Irmak kıyısından havalanan kuşların karınlarını doyurmalarını kutlamak amacıyla

daire, tek sıra olmaları gibi,

76 bu ışıkların içindeki kutlu ruhlar da,

uçuşarak şarkı söylüyorlardı,

D harfine, I harfine, L harfine dönüşüyorlardı.

79 Önce şarkıya ayak uyduruyorlardı;

sonra bu harflerin birine dönüşüp,

duraksıyor, susuyorlardı.

82 Ey yetkinlere onurlar, uzun ömürler veren,

desteğiyle onların kentleri, ülkeleri

aydınlatmalarını sağlayan kutlu Pegasea,

85 ışığını ver ki bana,

çizebileyim yüzlerini aklımda kaldığı gibi:

damganı vur şu kısa dizelere.

88 Beş çarpı yedi kez, sessiz ve sesli

harf gördündü; gözlerime

göründükleri gibi belledim bu harfleri.

91 Resmin ilk adı, ilk eylemi

“DILIGITE IUSTITIAM" oldu;

"QUI IUDICATIS TERRAM” da sonu.

82/ Yetkinlere = eli kalem tutanlara.

82/ Uzun ömürler veren = öldükten

sonra ünlerinin sürmesini sağlayan.

84/ Pegasea = sekiz esin perisi.

88/ Beş çarpı yedi kez = otuz beş kez.

91/ Resmin = yazının.

92/ Diligite iustitiam = adaleti sevin.

93/ Qui iudicatis terram = dünyayı

yöneten sizler.

94 Sonra beşinci sözcüğün M harfinde

sıraya girdiler, öyle ki, o noktada

altın süslemeli gümüşe dönüştü Jüpiter.

97 M harfinin boşluğuna

başka ışıkların indiğini gördüm daha sonra,

oraya yerleştiler, gönül verdikleri güzelliği övdüler.

100 Tutuşmuş bir odunu sarsınca,

budalaların fal bakmaya kalktıkları

bir sürü kıvılcım saçılır ya,

103 binlerce ışık saçıldı burada da,

kimisi çok yükseğe, kimisi az yükseğe çıktı,

onları tutuşturan güneşin isteğine göre;

106 ve her biri kıpırtısız durunca yerinde,

bir kartalın başıyla boynunu oluşturduklarını

gördüm bu ateşlerin.

94/ M harfi = Dante için tek geçerli yönetim hiçimi olan monarşiyi simgeleyebilir.

99/ Güzelliği = Tanrı'yı.

105/ Tutuşturan güneş = Tanrı.

107/ Oluşturduklarını = M harfi uzayarak bir kartala (imparatorluk kartalı) dönüşür:

109 Orada resim yapanın ustası yoktu; kendisiydi ustası, yuvalara biçim veren

güç de aklından çıkarmaz onu.

112 İlkin M’yi zambağa dönüştürmekle

yetinen öteki kutlular ise,

hafif bir devinimle bitirdiler resmi.

115 Ey güzel yıldız, bu mücevherler,

bizim adaletimizin senin süslediğin göğün etkisine

bağımlı olduğunu bana gösterdiler!

118 Bu nedenle sana güç veren,

seni devindiren aklın, ışınlarını kirleten

dumanın çıktığı yere bakmasını diliyorum;

121 ki, mucizelerin, din uğruna can verenlerin kurdukları tapınakta pazarlıklar yapılmasına

öfkelensin bir daha.

124 Ey şaşkınlıkla izlediğim ruhlar, yeryüzünde kötü örneğin doğru yoldan saptırdıkları

için dualar edin.

109/ Orada = Jüpiter'de.

109/ Resim yapan = Tanrı.

110/ Biçim veren erdem = her varlığın yaşamsal biçimini oluşturan özü Tanrı yaratır.

113/ Öteki kutlular = M harfinin

tepesine oturarak bu harfi (ince bir

zambağa (Fransız monarşisinin sim-

gesi) benzeten öteki ruhlar.

115/Yıldız = Jüpiter.

115/ Mücevherler = ruhlar.

119/ Aklın = Tanrı'nın.

120/ Çıktığı yer = adaletin çiğnendiği Roma'daki papalık sarayı.

122/Tapınak = Roma Kilisesi.

124/ Kötü örnek = din adamlarının

verdikleri kötü örnekler.

127 Eskiden kılıçla savaşılırdı; ama günümüzde, Yaradan’ın kimseden esirgemediği

ekmeğe el koyulmakta şurada burada.

130 Sen ki, yalnızca silmek için yazmaktasın, viraneye çevirdiğin bağ uğruna can veren

Petrus ile Paulus’un hâlâ yaşadıklarını unutma.

133 Şöyle diyorsun belki de: “Öyle burnumda tütüyor ki, tek başına yaşamak isteyip de,

bir rakkase yüzünden can veren,

136 ne Paulus, ne de balıkçı bilirim ben.”

129/ Ekmeğe el koyulmakta = insanlar sudan nedenlerle aforoz edilmek-te.

130/ Sen ki = papa Giovanni XXII.

130/ Silmek için = papanın aforoz

ettiği kişileri, işine gelince bağışla-

masına gönderme yapılıyor.

131/ Bağ = Kilise.

132/ Yaşadıklarını = ilkelerinin

yaşadığını.

135/ Can veren = rakkase Salome’nin, isteği üzerine kral Herod tarafından başı kesilen Yahya; Floransa paralarının üstünde Yahya'nın

resmi olduğu için, papanın paraya

düşkünlüğü vurgulanıyor.

136/ Balıkçı = Petrus.

On dokuzuncu kanto

1 Yanyana gelen mutlu ruhların

büyük bir keyifle oluşturdukları,

kanatları açık güzel çizim, karşımda duruyordu;

4 her ruh sanki küçük bir yakuttu,

içinde güneş ışınları kaynaşıyordu,

ışınlar gözlerime vuruyordu.

7 Şimdi anlatmam gerekeni hiçbir ses söylememiş,

hiçbir mürekkep yazmamıştır,

hiçbir düş gücü tasarlamamıştır;

10 çünkü gaganın konuştuğunu gördüm, duydum,

“ben” ile “benim” sözcükleri tınladı sesinde,

oysa “biz” ile “bizim” vardı düşüncesinde.

13 Şöyle girdi söze: “Dürüst olduğum,

inandığım için, istemekle elde

edilemeyecek bu konuma yükseldim;

3/ Güzel çizim = imparatorluk simge-

si kartal.

5/ Güneş ışınları = Tanrı'nın gönderdiği ışınlar.

10/ Gaganın = kartalın; ruhlar aynı

anda konuştukları için "ben'' ve "be-

nim" derler, oysa birden çok ruh

vardır.

13/ Olduğum = kartal ruhların tümü

adına konuştuğundan, bu sözcüğü ço-

ğul (olduğumuz) algılamak gerekir.

16 öyle bir anı bıraktım ki yeryüzünde, yolumdan gitmeseler de,

kötüler bile beni övmekte.”

19 Nasıl tek bir ısı çıkarsa, yanan bir yığın kömürden, bir sürü sevginin oluşturduğu bu görüntüden

de, tek bir ses yükseliyordu.

22 Dedim ki: “Ey bin bir kokusunu

tek bir kokuya dönüştüren

sonsuz mutluluğun ölümsüz çiçekleri,

25 aş bulamadığım için yeryüzünde

uzun süre bana açlık çektiren

kıtlıktan kurtarın beni sözlerinizle.

28 Biliyorum ki, kutsal adalet göklerde başka bir ülkenin aynasına baksa bile,

örtülü değildir sizin ülkenizde de.

31 Sizi can kulağı ile dinlemeye

hazır olduğumu biliyorsunuz;

içimi kemiren kuşkuyu da biliyorsunuz.

34 Külahı çıkarılan şahin,

başını oynatır, kanatlarını çırpar,

güzelleşmek, isteğini belli etmek için,

26/ Açlık çektiren kıtlık = merak

ettiren konu.

29/ Başka bir ülke = Venüs.

33/ Kuşku = Hıristiyan olmayıp da

dürüst bir yaşam sürenlerin Cennet'e

gidip gidemeyecekleri kuşkusu.

34/ Külahı çıkarılan = kuşbazlar av

başlamadan önce çevreyi görmemesi

için şahinin başına külah takarlardı.

37 işte, ancak yukardakilerin bildikleri ilahilerle kutsal adaleti

öven bu işaretin de, öyle titreştiğini gördüm.

40 Sonra o konuştu: “Pergeli ile

evrenin sınırlarını çizen ve içine

görülenle görülmeyeni yerleştiren,

43 evrenin tümüne kendi gücünü vermedi,

kendi düşüncesinin her şeyin üstünde

kalmasını istedi.

46 Buna kanıt dersen, kendini beğenmişlerin

ilkinin, yapısı kusursuz olsa bile,

ışığı beklemediği için olgunlaşmadan düşmesi;

49 daha da kusurlu bir yaratı, sonsuz olan

ve kendini ancak kendisiyle karşılaştıran

o varlık için çok küçük bir çanak olur, demek ki.

52 Bu nedenle, her nesnenin içerdiği

aklın ışınlarından yalnızca birini

alabilen görme yetinizin,

55 görünenin ötesini seçecek denli

güçlü olması söz konusu

olamaz yapısı gereği.

37/ Yukardakilerin = Cennet'tekilerin.

39/ İşaretin = kartalın.

41/ Çizen = Tanrı.

42/ Görülmeyeni = bizim göremediklerimizi.

46/ Kendini beğenmişlerin ilki = Lucifer; Bkz Cehennem III(7).

48/ Işığı = Tanrı'nın bağışlayacağı ışığı.

48/ Olgunlaşmadan düşmesi = ham

olarak gökten düşmesi.

51/O varlık = Tanrı.

54/ Görme yetinizin = insanların

görme yetisinin.

58 Bunun gibi, sonsuz adaletin

sizin dünyanızın görebildiği kesimi,

denizin dibine bakan gözün gördüğü kadardır.

61 Kıyıda denizin dibini gören göz, dibi

göremez açık denizde; oysa dip yine oradadır,

ama derinlik engeller görünmesini.

64 Hiç kararmayan duru gökten inen

ışık dışında ışık yoktur; onun dışı zindan gibidir,

her yer tenin zehri, gölgesidir.

67 Onca merak ettiğin canlı adaleti

senden gizleyen yerin kapıları

ardına dek açıldı şimdi;

70 diyorsun ki: ‘İndus kıyılarında

bir insan gelir dünyaya,

İsa’yı bilen, onu okuyan, sözünü eden yoktur orada;

73 bu kişinin bütün düşünceleri, bütün eylemleri

iyi sayılır aklın süzgecine göre,

hiç günah işlemez sözleri, eylemleriyle.

76 Vaftiz olmamış, inanmamıştır öldüğünde:

adalet bunun neresinde?

inancı yoksa, günahı nerede?’

77/ Adalet bunun neresinde? = niçin Cennet'e gidemiyor bu kişi?

79 Sen kim oluyorsun da, burnunun dibini göremezken, kürsüye kuruluyorsun,

binlerce mil ötenin hesabını soruyorsun?

82 Eğer yol gösteren Kutsal Metinler inmeseydi,

benimle tartışmaya giren,

haklı sayılabilirdi kuşkuya düşmekte.

85 Ey yeryüzüne bağlı hayvanlar! Ey aklı kıt kafalar!

Özü iyi olan ilk istenç en yüce iyiliktir,

hiç uzaklaşmaz kendisinden.

88 Onunla uyumlu her şey doğrudur:

yaratılmış hiçbir şey çekemez onu yanına:

tersine, her şeyi o yaratır ışınlarıyla.”

91 Yavrularını doyuran leylek uçarken

yuvasının üstünde, karnı doyan yavru da

anasına bakar ya,

94 kanatlarını onca istencin dürtüsüyle

çırpan kutsal görüntü de,

öyle yaptı, ben de baktım ona.

97 Döne döne şarkı söylüyor, diyordu ki:

“Şarkınım değeri ne ise onu anlamayanın gözünde,

Tanrı’nın adaleti de öyledir ölümlülere.”

86/ İlk istenç = Tanrı'nın istenci.

94/ istencin = ruhun.

99/ Ölümlülere = ölümlüler de Tanrı'nın adaletini anlamazlar.

100 Kutsal gölgenin ışıl ışıl alevleri Romalıları dünyaya saydırtan simgenin içinde

duraksayınca, yeniden girdi söze:

103 “İsa çarmıha gerilmeden önce de,

gerildikten sonra da, ona inanmayan hiç kimse

ayak basmadı bu ülkeye.

106 Ama şunu unutma: ‘İsa, İsa’

diyenlerin çoğu, kıyamet günü İsa’yı

tanımayanlardan bile uzak olacak ona;

109 sonsuza dek varsıl ya da yoksul kalacak

belirlenince, böyle Hıristiyanları,

Habeş cezaya çarptıracak.

112 Yaptıkları kötülüklerin yazılı

olduğu kitabın açıldığını görünce,

Persler ne diyecekler krallarınıza?

115 Prag krallığını yağmalayacak

Albert’in, yakında kaleme alınacak

eylemleri de o kitapta yer bulacak.

118 O kitapta, bir domuz yüzünden

ölenin, kalp para basarak

Seine kıyılarına verdiği acı da okunacak.

101/ Simgenin = kartalın.

105/ Bu (ilkeye = Cennet'e.

108/ Uzak alacak ona = İsa'yı yürek-

ten sevmedikleri için.

110/ Belirlenince = kıyamet günü

günah işlemiş ve işlememiş ruhlar

ayrılınca.

111/ Habeş = Hıristiyan olmayan.

114/ Persler = Hıristiyan olmayanlar.

116/ Albert = 1304'te Bohemya'yı (Prag krallığını) istila eden Avusturya kralı Albert I.

119/ Ölenin = bir av sırasında, bir domuzun atına çarpması sonucu attan düşerek ölen (1314) Fransa kralı Güzel Philippe; savaş giderlerini karşılayabilmek için maden değeri düşük sikke bastırmıştır; Bkz Araf VII (109).

121 İngilizle İskoç’u, akıllarını çelip çıldırtan, sınırları içinde duramaz kılan

böbürlenme de yer alacak.

124 Yiğitlik bilmeyen, yiğitlikten kaçan İspanya ve Bohemya krallarının gevşekliği,

gösteriş merakı da yer alacak.

127 Aksak Kudüslü’nün iyiliğinin I ile,

iyiliğin tersinin de M ile

belirtildiği de yer alacak.

130 Ankhises’in uzun ömrünü sona erdirdiği

ateş adasını bekleyenin cimriliği,

alçaklığı da yer alacak;

133 onun ne denli önemsiz olduğunu

belirtmek için, kısa sözcüklerle yazılacak

yazısı, az yere çok söz sığdırılacak.

121/ İngilizle İskoç'u = Iskoç ve İngi-

liz kralları arasındaki sınır savaşla-

rına gönderme yapılıyor.

125/ İspanya ve Bohemya kralları =

Kastilya kralı Ferdinando IV ve

Bohemya kralı Venceslaus; Bkz Araf

VII(102).

127/ Aksak Kudüslü = Napoli ve

Kudüs kralı Charles d'Anjou II.

127/ I ile = bir ile.

128/ M ile = bin ile; M, hem İtalyan-

ca bin sözcüğünün (mille) ilk harfidir

hem de romen rakamlarında bu

sayıyı gösterir.

130/ Ankhises = Bkz Cennet XV (26).

131/ Ateş adası = Sicilya; Etna ya-

nardağı nedeniyle böyle adlandırılır.

131/ Bekleyenin = Sicilya kralı Fe-

derigo II.

136 Saygın bir halkın, iki tacın onurunu çiğneyen amca ile kareleşin korkunç işleri

de açığa vurulacak.

139 Portekiz kralı da, Norveç kralı da Venedik sikkesini taklit eden Sırp kralı da

orada ele alınacak.

142 Ey Macaristan, kötü yönetime dur dersen, mutlu olursun sen! Ey Navarra, seni çevreleyen

dağlan savunursan, mutlu olursun sen!

145 Böyle bir yazgının şimdiden kanıtı, Lefkoşa ile Magosa’nın, benzerlerinden

hiç ayrılmayan başlarındaki

148 hayvandan yakınıp, sızlanmaları.”

137/ Amca ile kardeş = Mayorka

kralı Giacomo ile Aıagon kralı Gia-

como II.

139/ Portekiz kralı = (Çifçi) Diony-

sus; öl. 1325.

139/ Norveç kralı = Hakon VII; öl.

1319.

140/ Sırp kralı = Orosius II.

142/ Kötü yönetime = Arpad hane-

danının son temsilcisi (Venedikli)

Andrea III Macaristan'da kraldı.

144/ Dağları = Navarra ile Fransa

arasında sınırı oluşturan Pireneleri.

148/ Hayvandan = Henri II de

Lusignan; öl. 1324.

Yirminci kanto

1 Bütün dünyayı aydınlatan,

gün ışığını tüketip de

yarı küremizden indiğinde,

4 önce yalnızca onunla ışıyan

gök, birden bir sürü ışıkla aydınlanır,

bunların içinde en çok biri ışır;

7 dünyayı ve yönetenleri

simgeleyen kutlu gaga susunca

gökteki bu değişiklik geldi aklıma;

10 çünkü bu canlı ışıklar hep birlikte

daha da canlanmışlar, belleğimde

kalmayan şarkılar söylemeye başlamışlardı.

13 Ey, gülümsemeye bürünen tatlı sevgi,

yalnızca kutlu düşünceler üfleyen bu flütlerde

nasıl da coşkulu görünüyordun gözlere!

1/ Aydınlatan = güneş.

2/ Tüketip de = batıp da.

5/ Işıkla = yıldızla.

6/ Biri = ay.

8/ Kutlu gaga = kartal.

10/ Canlı ışıklar = ışık saçan ruhlar.

16 Altıncı ışığı bezeyen bunca değerli, bunca parlak mücevher son verince

meleklere özgü ilahilere,

19 bir su şırıltısı duyar gibi oldum,

taşlardan atlaya atlaya aşağılara iniyordu,

sanki gür kaynağını belirtmek istiyordu.

22 Gitarın sesi nasıl boynunda

biçimlenirse, hava da

flütün deliğinden içeri sızarsa,

25 bu şırıltı da vakit yitirmedi,

kartalın boynundan yukarı yükseldi

boynun içi boşmuş gibi.

28 Orada sese dönüştü, yüreğimin özlediği

sözcükler oldu döküldü,

yüreğime yazdım onları.

31 “Ölümlü kartallarda güneşi gören bölümü”

diye başladı sözlerine,

“şimdi dikkatle izle bende,

34 çünkü yüzümü oluşturan ateşler içinde

başımda ışıyan göz ateşleri

derecesi en yüksek ateşlerdir.

16/ Altıncı ışık = Jüpiter.

31/ Bölümü = gözleri.

37 Ortada gözbebeği gibi ışıyan ise, kutsal sandığın oradan oraya sürüklediği

Kutsal Ruh’un şarkıcısı idi:

40 içinden yükselen şarkının

değerini anlıyor şimdi,

kavuştuğu büyük ödülle.

43 Kaşımın yayını oluşturan beş ruha gelince,

dul kadının oğlunun acısını sardı

gagaya en yakın olanı:

46 İsa’yı izlememenin neye patladığını

şimdi çok iyi bilmekte, bu tatlı yaşamda ve

karşıtında edindiği deneyimle.

49 Sözünü ettiğim dairenin üst bölümünde bir sonraki ise, ölümünü geciktirdi

gerçek cezayı çekince;

52 yerinde bir dua bugünün işini

yarına aktarsa bile,

yüce kararın değişmediğini biliyor şimdi.

38/ Kutsal sandık = Bkz Âraf X(57).

39/ Şarkıcısı = mezmurları yazan

Davut peygamber.

42/ Büyük ödül = Cennet'e kabul edilmesi.

45/ Gagaya en yakın olanı = impara-

tor Traianus; Bkz Araf X(73).

47/ Tatlı yaşam = Cennet.

48/ Karşıtında - Cehennem'de.

49/ Dairenin = kaşımın.

50/ Bir sonraki = Hezekiel; öleceğini

öğrenince Tanrı'ya yalvararak, piş-

manlık duymak için bir süre daha

ömür bağışlanmasını ister ve on beş

yıl daha yaşar; Bkz Âraf XXIX(100).

55 Ondan sonra gelen, kötü meyve

veren iyi niyetlerle, yasaları, beni aldı

Bizanslı oldu başa getirmek için çobanı;

58 iyilik yapayım derken, yaptığı

kötülüğün dünyayı yerle bir etse de,

kendine zarar vermediğini biliyor şimdi.

61 Yayın inen bölümünde gördüğün ise

Sicilya’nın ardından ağladığı Guiglielmo,

gözyaşı döküyor Carlo’nun, Federigo’nun pisliklerine:

64 dürüst bir kralı göklerin nasıl sevdiğini

biliyor ve ışıklar saçarak dört bir yana

bunu belli ediyor şimdi.

67 Yanlışın kol gezdiği aşağıdaki dünyada,

kim inanır Troyalı Ripheus’un bu yayda

kutsal ışıkların beşincisi olduğuna?

70 Görüşü dibe dek ulaşmasa da,

dünyanın çok az bildiği Tanrı’nın cömertliği

konusunda oldukça bilgi sahibi şimdi.”

73 Önce öte öte havayı yaran

tarlakuşu, nasıl susarsa içini dolduran

son ezginin etkisiyle,

55/ Gelen = Roma'yı papaya bırakıp

başkenti Bizans'a taşıyan imparator Constantinus.

55/ Meyve = Hıristiyanlık için kötü

sonuç.

57/Çobanı = papayı.

62/ Guiglielmo = Sicilya kralı

Guiglielmo II; öl. 1189.

63/ Carlo, Federigo = Sicilya kralları.

68/ Ripheus = Aineias'ın arkadaşı.

76 her nesneyi o nesne kılan sonsuz gücün izinin görüntüsü de

öyle göründü gözlerime.

79 Cam nasıl gerisindeki rengi gösterirse, benim de kuşkum vurmuştu yüzüme,

ve kuşkum susup beklemeyi beceremeyip de

82 olanca ağırlığıyla yüklenince,

“Bunlar da ne?” sözleri döküldü ağzımdan

ve sevinç parıltıları ışıdı dört bir yandan.

85 Kutsal ışık beni merakta bırakmak

istemedi, hemen yanıt verdi

gözleri çakmak çakmak;

88 “Görüyorum ki, ben dedim diye bunlara inanıyorsun,

ama nasıl olduğunu anlamıyorsun;

inansan da, gizini kavramıyorsun.

91 Bir şeyin adını bilen

ama başkası açıklamadıkça ne olduğunu bilmeyen

birine benziyorsun.

94 Regnum celorum kutsal istenci

yenik düşüren yoğun sevginin, güçlü umudun

baskısıyla karşı karşıya gelir;

77/ Sonsuz güç = Tanrı.

77/ Görüntüsü = kartal.

94/ Regnum celorum = gökyüzü krallığı.

97 ama bu yenilgi insanın insanı yenmesine benzemez, o, yenilmek istediği için yenilir,

onun yenilgisi, iyiliğin yengisi demektir.

100 Kaşın birinci ve beşinci ruhları

şaşırtıyor seni, çünkü melekler diyarı

onlarla bezeli sanıyorsun.

103 Bedenlerinden ayrıldıklarında

pagan değil Hıristiyandılar,

çile çekmiş, çile çekecek ayaklara inanmıştılar.

106 Çünkü bunlardan biri, istemekle

çıkılmayan Cehennem’den tenine döndü,

ve sarsılmaz umudun ödülü oldu;

109 bu umut Tanrı’ya vargücüyle

dua etti, diriltip de onu

kararını değiştirsin diye.

112 Sözü edilen şanlı ruh, içinde

kısa süre kalacağı bedenine dönünce,

kendine yardım edecek olana inandı;

100/ Birinci = Traianuus.

100/ Beşinci = Ripheus.

105/ Çile çekmiş ayaklara = İsa'ya;

İsa'ya inanan Traianus'a gönderme

yapılıyor.

105/ Çile çekecek ayaklara = Isa'dan

önce yaşayan Rhipeus'a gönderme

yapılıyor.

106/ Biri = Traianus.

109/ Bu umut = papa Gregorio I;

yaygın bir inanışa göre bu papanın

duaları Traianus'un dirilip ikinci kez

ölmesini sağlamıştır; Bkz Araf X(73).

112/ Şanlı ruh = Traianus.

114/ Olana = Isa'ya.

115 inancı bu kez öyle bir sevgi ateşi ile ışıdı ki, ikinci ölümünde

bu sevince katılmaya Kak kazandı.

118 Ötekine gelince, hiçbir canlının

gözlerinin erişemediği derinlikteki

kaynaktan fışkıran iyilikle,

121 olanca sevgisini adalete verdi yeryüzünde; böylece, Tanrı’nın sürekli desteği

gelecekteki kurtuluşumuza yöneltti

124 onun gözlerini; buna inanınca o,

paganlığın pis kokusuna artık dayanamadı,

yoldan çıkanları da kınadı.

127 Sağ tekerin yanında gördüğün üç kadın da, vaftiz uygulamasından tam bin yıl önce

vaftiz anası oldular ona.

130 Ey alınyazısı, ilk nedeni olduğu gibi göremeyen gözlerden ne denli

uzakta senin kökün!

133 Ve siz ölümlüler, karar vermekte

acele etmeyin; çünkü Tanrı’yı gören bizler bile

tanımıyoruz Cennet’e seçilenlerin tümünü;

117/ Bu sevince = Cennet'e.

118/ Öteki = Ripheus.

127/ Üç kadın = Bkz Âraf XXIX (121).

136 bu eksik bilgi bile bize yeterli, çünkü iyiliğimiz o iyiliğe karışmakta,

biz de istemekteyiz Tanrı’nın istediğini."

139 Kısır görüşümü aydınlatmak için

bu kutsal görüntü bunca

tatlı bir ilaç verdi bana.

142 Nasıl iyi gitarcı, gitarın tellerini

iyi şarkıcının sesine ayarlar da,

şarkının verdiği keyfi çoğaltırsa,

145 o konuşurken, iki kutlu ışığın da

açılıp kapanan gözler gibi

sözcüklere uydurup alevlerini

148 titreştiklerini anımsıyorum.

140/ Kutsal görüntü = kartal.

145/ İki kutlu ışık = Ripheus ile Traianus'un ruhları.

Yirmi birinci kanto

1 Gözlerim kadınımın yüzüne çevrilmişti,

düşüncelerden arınan ruhum da

gözlerimi izlemişti.

4 Gülmüyordu o; “Eğer gülseydim” dedi,

“küle dönüşen Semele’ye

benzerdin sen de:

7 çünkü gördüğün gibi,

öncesiz sonrasız sarayın merdivenlerini

çıktıkça, öyle artıyor ki

10 güzelliğim, yıldırımın devirdiği

ağaçlara benzerdi senin ölümlü gücün,

ışıma perdelenmeseydi.

13 Yedinci göğe yükseldik şimdi,

alev alev Aslan’ın göğsünün dibinden

o da ışınlarını gönderiyor yeryüzüne.

1/ Kadınımın = Beatrice'nin.

5/ Semele = Kadmos'un kızı; Iu-no'-

nun önerisi üzerine sevgilisi Jüpiter'e

bakınca, şimşek ve yıldırımlara daya-

namayarak kül olur; Bkz Cehennem

XXX(4).

13/ Yedinci gök = Satürn (Zühal;

Saturnus) göğü.

14/ Göğsünün dibinden = Dante'nin

yolculuğu sırasında Satürn Aslan

burcundadır.

16 Aklını gözlerinin gördüklerine çevir, onları bu aynada sana görünen

görüntünün aynası durumuna getir.

19 Gözümü başka bir nesneye çevirince

o kutlu yüzün beni nasıl beslediğini

bilen bir kişi, iki isteği

22 birbirleri ile dengeleyip de,

gökler rehberimin isteğini yerine getirdiğimde

ne denli keyiflendiğimi anlar hemen.

25 Yönetimi altında kötülüklerin öldüğü sevgili efendisinin adını taşıyan

ve dünyayı saran kristalin içinde

28 bir merdiven gördüm, güneş ışığı vurmuştu

altın renginin üstüne,

gözümün erişemediği yüksekliğe çıkıyordu.

31 Basamaklarından aşağıya doğru

binlerce ışık iniyordu,

gökteki ışıkların tümü sanki ondan ışıyordu.

34 Gün ışırken kuzgunlar

üşüyen tüylerini ısıtmak için

içgüdüleriyle toplu olarak havalanınca,

17/ Bu aynada = Bu gezegende (Satürn'de).

20/ Kutlu yüz = Beatrice.

21/ İki isteği = Beatrice'ye bakmak

ve onun dediklerini yapmak.

23/ Gökler rehberim = Beatrice.

26/ Sevgili efendisinin = kral Satur-

nus; Bkz Cehennem XIV(96).

27/ Kristalin = ışıyan gezegenin.

35/ Üşüyen tüylerini = gecenin

serinliğinin üşüttüğü tüylerini.

37 bir bölümü geri dönmez bir daha, bir bölümü uçtuğu yere konar,

bir bölümü de havada dönüp durur ya;

40 merdivenin bir noktasına varınca

hep birlikte gelen bu ışıkların da

böyle davrandıklarını sandım ben de.

43 Bize en yakın duran alev, öyle

parıldıyordu ki, şöyle dedim kendi kendime:

“Bana gösterdiğin sevgiyi görüyorum.

46 Ama ne zaman konuşmam, ne zaman susmam

gerektiğini söylemesi gereken, susmakta;

istesem de soru soramıyorum ona.”

49 Ama her şeyi görenin aracılığıyla

niçin sustuğumu anlayan o, dedi ki:

“Açıkla, içini yakan isteği.”

52 Söze girdim: “Bana yanıt vermene

değer biri olmasam da,

sana soru sormama izin verenin

55 hatırını say da,

böyle yakınıma gelmenin

gerekçesini açıkla;

58 aşağıdaki yuvarlarda inançla

çalan Cennet ezgilerinin,

niçin sustuğunu söyle bu yuvarda.”

43/ Alev = ruh.

45/ Gösterdiğin sevgi = ışıma sevgi

anlamına gelmektedir.

47/ Söylemesi gereken = Beatrice.

49/ Görenin = Tanrı'nın.

54/ İzin verenin = Beatrice'nin.

61 “Senin işitmen de ölümlü, gözlerin gibi”

diye yanıt verdi; “burada şarkı söylenmiyorsa,

nedeni Beatrice’nin gütmeyişinin benzeri.

64 Kutsal merdivenin basamaklarından

bunca aşağıya inmemin gerekçesi,

sözlerimle ışığımla seni kutlamak isteği;

67 fazla sevgi değil acelemin nedeni, ışımaların da kanıtladığı gibi,

yukardakilerin belki benimkinden de fazla sevgileri.

70 Ne var ki görevlerimizi, bizi

dünyayı yöneten istencin gönüllü erleri

kılan yüce erdem belirler, senin de gördüğün gibi.”

73 “Ey kutsal ışık” dedim, “görüyorum ki, sonsuz erdemi izlemek için bu sarayda

yalnızca özgür sevgi yeterli;

76 ama anlamakta zorlandığım nokta,

arkadaşlarının arasında niçin yalnızca

senin bu göreve seçildiğin.”

79 Daha son sözcüğü söylememiştim ki,

ışık, hızla dönen bir değirmen taşı gibi

kendi ekseninde dönmeye başladı;

63/ Benzeri = şarkı söylenecek,

Beatrice gülümseyecek olursa, ortaya

çıkacak güzelliklere insanın yapısı

dayanamaz.

71/ İstencin = Tanrı'nın.

73/ Işık = ruh.

74/ Bu sarayda = Cennet'te.

82 sonra, yanıt verdi içindeki sevgi:

“Tanrı’nın ışığı, içine gömülü olduğum ışığı

delerek içime etkir ve görüşüme

85 eklenen gücü, öyle kendimin üstüne

yükseltir ki beni, onun da kaynaklandığı

yüce özü görürüm ben de.

88 Beni ışıtan sevinç, bu görüşten kaynaklanır;

çünkü görüşüm ne denli parlaksa,

alevim o denli parlak ışır.

91 Ama gökyüzünde en çok ışıyan ruh ya da

gözleri Tanrı’dan ayrılmayan bir melek bile

yanıt veremez senin sorduğun soruya,

94 çünkü sorduğun soru öyle dibine

gömülüdür ki kutsal aklın,

yaratılmış hiçbir göz erişemez o derinliğe.

97 Ölümlüler ülkesine döndüğünde

anlat ki bunları, kimse kalkışmasın

böyle bir hedefe yönelmeye.

100 Burada ışıyan insan aklı, kararır yeryüzünde; Cennet’e geldiğinde bile yapamadığını,

yapabilir mi düşün, yeryüzünde.”

103 Sözleri öyle dizginlemişti ki isteğimi,

soruyu bıraktım, kimliğini

sormakla yetindim çekine çekine.

106 “İtalya’nın iki kıyısı arasında, yurdunun oldukça yakınında

gök gürültülerini bile delen kayalar

109 Catria denilen bir sırt oluştururlar,

sırtın dibinde bir manastır vardır,

Tanrı’yı övmeye adanmıştır.”

112 Bu sözlerle başladı üçüncü konuşmasına; şunları ekledi sonra: “Orada,

öyle vermiştim ki kendimi Tanrı’ya,

115 yalnızca zeytinyağı ile besleniyordum, sıcağı, soğuğu zararsız atlatıyordum,

iç dünyama kapanıyordum.

118 O sıralar manastır bol ürün veriyordu bu göklere; öyle verimsiz ki şu ara,

yakında sonuçları çıkacak ortaya.

121 Pietro Damiano oldum ben orada,

Adriyatik kıyısında Nosta Donna’da,

Pietro Peccator dediler bana.

106/ İtalya'nın iki kıyısı = Adriyatik

ve Tiren kıyıları.

107/ Yurdunun = Floransa'nın

108/ Delen = çok yükseklere ulaşan.

109/ Catria = 1700 metre yükseklik-

teki Catria dağı.

110/ Manastır = Fonte Avellana

manastırı.

116/ Sıcağı soğuğu = yazı kışı.

118/ Bol ürün veriyordu = Cennet'e

çok ruh gönderiyordu.

121/ Pietro Damiano = Fonte Avella-

no manastırının baş keşişi (1007-

1072).

122/ Pietro Peccator = Günahkâr

(peccatore) Pietro; Pietro Damia-

no'nun alçakgönüllülük göstergesi

olarak kullandığı san.

124 Birbirinden beter kişilere giydirilen o şapkayı giydiğimde,

ölümlü yaşamın sonuna gelmiştim neredeyse.

127 Cefas vardı, Kutsal Ruh’un büyük çanağı vardı, avurtları çökmüştü, ayakları çıplaktı,

zar zor doyuyordu karınları.

130 Oysa öyle göbekli ki şimdiki çobanlar ayakta durmak için destek arıyorlar,

arkadan kaldırılmak istiyorlar.

133 Cüppeleri atlarını örtüyor,

aynı örtü altında iki hayvan gidiyor,

ey sabır, nasıl da hoş görüyorsun bunları!”

136 Son sözler üzerine bir sürü alev indi merdivenden döne döne,

her dönüş daha da güzel kılıyordu onları.

139 Gelip ilk alevin çevresinde durdular, benzeri duyulmadık, örneği

görülmedik bir çığlık attılar;

142 gürültüden, anlayamadım ne dediklerini.

125/ Şapkayı giydiğimde = kardinal

olduğumda.

127/ Cefas vardı = dünyaya ermiş

Petrus da gelmişti.

127/ Büyük çanağı vardı = dünyaya

ermiş Paulus da gelmişti.

130/ Çobanlar = papalar.

132/ Arkadan kaldırılmak istiyorlar

= ata binerken.

Yirmi ikinci kanto

1 Şaşkınlığa yenik düştüm,

en güvendiği yere koşan çocuklar gibi

yüzümü rehberime döndüm;

4 benzi atmış, soluğu tıkanmış

çocuğunun yardımına koşan bir ana gibi,

güven veren sesiyle söze girdi:

7 “Gökte olduğunu unuttun mu?

Göğün baştan başa kutsal olduğunu,

ne yaparsa iyi olduğunu unuttun mu?

10 Çığlık bunca etkilediğine göre seni,

şarkı söylenseydi, ben gülseydim

ne hale geleceğini kavramışsındır şimdi;

13 çığlığın içerdiği duayı anlasaydın

ölmeden önce tanık olacağın

öcü de öğrenmiş olurdun.

2/ En güvendiği yere = annesine.

3/ Rehberime = Beatrice'ye.

7/ Unuttun mu = gökte korkulma-

ması gerektiğini unuttun mu.

14/ Tanık olacağın öcü = doğru yol-

dan sapan din adamlarının çarpıla-

cakları cezayı.

16 Yukarının kılıcı ne erken iner, ne geç kalır, ancak kılıcı bekleyen, kılıçtan çekinen

erken indi, geç kaldı sanır.

19 Öteki ruhlara bak şimdi;

dediğim yöne çevirirsen gözlerini,

çok ünlü ruhlar göreceksin.”

22 İsteğine uyup o yöne çevirince gözlerimi,

yüz küçük yuvar gördüm, birbirlerini

güzelleştiriyorlardı ışıklarıyla.

25 İsteğini iyice bastıran,

kusur etmemek için soru sormaktan

kaçınan biri gibi olmuştum;

28 bu incilerin en parlağı, en irisi

karşılıksız bırakmamak için isteğimi

bana doğru ilerledi.

31 Sonra içinden şu ses yükseldi:

“Sen de görseydin eğer, bizi tutuşturan sevgiyi

açığa vururdun hemen düşüncelerini.

34 Yine de, yüce ereğin gecikmesin diye yanıt vermek istiyorum

açıklamaktan onca çekindiğin düşünceye.

16/ Yukarının kılıcı = Tanrı'nın adaleti.

22/ isteğine = Beatrice'nin isteğine.

28/ İrisi = Norcia'lı ermiş Benedetto;

genç yaşta dünyadan elini eteğini

çekip kendine din yoluna vermiş,

aralarında Montecassino manastı-

rının da bulunduğu birçok manastır

kurmuştur; öl. 543.

34/ Yüce ereğin = Tanrı'yı görme

isteğin.

37 Yamacında Cassino’nun yer aldığı o dağın tepesinde vaktiyle,

kandırılmış, kötü niyetli kişiler vardı;

40 bizi bu denli yükselten gerçeği

yeryüzüne getirenin adını

ilk kez ben götürdüm oraya;

43 öyle destek gördüm ki,

dünyayı etkileyen inançsız mezhepten

kurtardım yöredeki kentleri.

46 Buradaki öteki alevler de,

kutsal çiçekler, meyveler veren

ateşle yanan, esrime içinde kişilerdi.

49 Maccarius burada, Romualdus burada,

adımlarının yanı sıra yüreklerini de

manastıra kapatan kardeşlerim burada.”

52 Dedim ki: “Benimle konuşmakla

gösterdiğin sevgi ve ateşlerinizde

gözlediğim güzel duygular

55 duyduğum güveni artırdı,

güneşin ışığı arttıkça

gülün yapraklarını açması gibi.

38/ O dağın = Montecassino.

39/ Kandırılmış, kötü niyetli kişiler =

Hıristiyanlığın yayılmasına karşı

çıkan paganlar.

41/Getirenin = İsa'nın.

44/ İnançsız mezhepten = paganlıktan.

46/ Alevler = ruhlar.

49/ Maccarius = doğu ülkelerinde

manastırlar kuran İskenderiyeli Mac-

carius; öl. 404; kimi yorumculara

göre de Libya çöllerinde yaşamış olan

Mısırlı Maccarius; öl. 391.

49/ Romualdus = Camaldolese tarikatının kurucusu; 956-1027.

51/ Kardeşlerim = keşişler.

58 Ne olursun babam, -öğrensene

yüzünü açık görebilme

izni verirler mi bana.”

61 Dedi ki: “Kardeş, bu soylu isteğin,

her istekle birlikte benim isteğimin

yerine getirileceği en üst yuvarda gerçekleşecek.

64 Her istek olgun, kusursuz, eksiksizdir orada;

her nesne başlangıçtan bu yana

olduğu yerdedir orada,

67 çünkü ne toprak, ne kutup vardır orada;

merdivenimiz oraya dek yükselir,

bu nedenle gözlerin erişmez oraya.

70 Yakup peygamber meleklerle

yüklü gördüğünde merdiveni,

üst bölümün ulaştığı yeri de görmüştü.

59/ Açık görebilme = ışıklar kamaştırmadan.

66/ Olduğu yerdedir = orada başlan-

gıç ve son yoktur, hiçbir değişiklik

olmaz.

70/ Meleklerle yüklü gördüğünde

merdiveni = Yakup peygamber dü-

şünde başı göklere eren ve üzerinden

meleklerin inip çıktıkları bir merdi-

ven görür; Bkz Kitabı Mukaddes, Tek-

vin, 28(12)

73 Ama bugün kimse ayağını yerden kaldırmıyor, çıkmak için o merdivenden,

benim tarikatım da yalnızca kâğıt tüketiyor.

76 Bir zamanlar manastır olan duvarlar

mağaraya dönüştü şimdi, küflü

un taşıyor çuvala dönüşen kaftanlar.

79 Ama tefeciliğin en azgını bile,

keşişlerin yüreğini çıldırtan o meyve

gibi Tanrı’nın gücüne gitmez;

82 çünkü ne varsa Kilise’nin elinde,

Tanrı adına isteyenlerindir,

akrabaların, daha da beterlerin değildir.

85 Öyle zayıftır ki ölümlülerin bedeni,

güzel başlangıcın sonu gelmez,

iyi meşe iyi palamut vermez.

88 Petrus altınsız gümüşsüz başlamıştı,

dualarla oruçlarla yola çıktım ben,

alçakgönüllüydü Francesco’nun manastırı;

73/ Kimse ayağını yerden kaldırmıyor = kimse dünya nimetlerinden kopmak istemiyor.

75/ Tarikatım = Benedikten tarikatı.

75/ Kâğıt tüketiyor = tarikat kuralları

yazılı kâğıtlarda kaldı..

80/ Meyve = kazanç anlamına.

83/ Tanrı adına isteyenlerindir =

yoksullarındır.

84/ Daha da beterlerin = din adam-

larının evlilik dışı çocukları.

88/ Petrus = Bkz Cehennem I(134).

91 her birinin başlangıcını, sonra vardığı noktayı alırsan ele,

görürsün akın nasıl karardığını.

94 Şeriya’nın tersine akması,

Tanrı isteyince denizin yarılması,

buraya uzanacak yardımdan şaşırtıcı sayılmalı.”

97 Bunları dedi, arkadaşlarına katıldı,

safları sıkıştırdı arkadaşları;

sonra kasırga gibi yükseldiler yukarı.

100 Güzel kadınım bir işaretle, beni de

onların peşinden yukarı itti merdivende,

erdemi etkisiz kılmıştı doğal yapımı;

103 doğal olarak inip çıkılan yeryüzünde,

kanatlarımla boy ölçüşecek bir sürate

kimse tanık olmamıştır daha önce.

93/ Akın nasıl karardığını = erdemin

nasıl yerini kötülüğe bıraktığını.

94/ Şeriya'nın tersine akması =

Yuşa'nın önderliğindeki Yahudiler

geçerken Şeriya ırmağının kaynağı

yönünde akması.

95/ Denizin yarılması = Musa'nın

karşısında Kızıldenizin yarılması; Bkz

Kitabı Mukaddes, Çıkış 14(29).

96/ Şaşırtıcı sayılmalı = yukardaki

mucizeleri yaratan güç, buraya da

yardım elini uzatabilir.

100/ Güzel kadınım = Beatrice.

102/ Doğal yapımı = vücudumun

ağırlığını.

103/ Doğal olarak = doğanın sağla-

dığı olanaklarla.

106 Ey okur, parmağını ateşe sokup da geri çekmenden daha kısa sürede

Boğa’yı izleyen işareti görüp de içine girmedimse,

109 sık sık günahlarım için gözyaşı dökmeme, dövünmeme yol açan o kutsal ereğe

bir daha erişmek haram olsun bana.

112 Ey şanlı yıldızlar, ey yüce güçlerle dolu ışık, değeri ne olursa olsun, size

borçluyum yeteneğimi, ilk kez içime

115 Toscana havasını çektiğimde

sizinle doğuyordu, sizinle gizleniyordu

her ölümlü yaşamın babası;

118 sonra, sizi döndüren üst tekere

girmeme izin verilince,

sizin bölgenizde buldum kendimi.

121 Kendisini çelen çetin geçidi

geçebilmek için, desteğinizi

beklemekte ruhum şimdi.

106/ Ey okur = Dante'nin okura son kez seslenişi.

108/İşareti = İkizler.

110/ Kutsal ereğe = Cennet'e.

112/ Şanlı yıldızlar = İkizler.

114/ Yeteneğimi = İkizler burcunda

doğanların sanata yatkın olduklarına

inanılırdı.

115/ Havasını çektiğimde = Tosca-

na'da doğduğumda.

116/ Gizleniyordu = batıyordu.

117/ Babası = güneş.

118/ Üst tekere = göğün içinde

bulunduğumuz katında.

121/ Geçidi = sınavı.

124 “Öyle yaklaştın ki, son esenliğe”

diye söze girdi Beatrice,

“gözlerin bilendi, keskinleşti şimdi;

127 bu nedenle, içeri girmeden önce

aşağıya bak da gör, dünyanın hangi bölümlerini

ayaklarının altından geçirdiğimi;

130 yüreğin ancak böyle, bu yuvardaki

havaya mutluluklar, kutlamalar

içinde gelenleri alabildiğine sevinçle karşılar.

133 Gözlerimi yedi yuvarın yedisine

çevirdim, öyle küçüktü ki biri,

kendisine güldürdü beni;

136 hak verdim onu küçümseyenlere;

gerçekten de bilge demeli

düşüncelerini başka yere çevirenlere.

139 Alevler içinde gördüm Latona’nın kızını, yoğunluğunun azlığını, çokluğunu

düşünmeme yol açan gölgesinden yoksundu.

142 Hyperion, senin oğlunun yüzüne

dayandım orada, Maia ile Dione

dönüyordu çevresinde.

134/ Biri = dünya.

138/ Başka yere = göğün başka katlarına.

139/ Latona'nın kızı = ay.

141/ Düşünmeme = Bkz Cennet II

(67).

142/ Hyperion = güneşin babası.

143/ Maia = Mercurius'un anası.

143/ Dione = Venüs'ün anası; anala-

rının adları verilerek Merkür ve Ve-

nüs gezegenlerinin güneşin çevresin-

de döndükleri belirtiliyor.

145 Sonra ılımlı Jüpiter gördündü gözlerime, babası ile oğlu arasında; nasıl değiştirdiklerini

anladım bulundukları yeri;

148 ve yedisi de ne denli

büyük, ne denli hızlı olduklarını,

aralarındaki uzaklığı gösterdiler bana.

151 Ben ölümsüz İkizler’le dönerken,

hepimizi yabani hayvana döndüren

küçük yuvarı gördüm tepelerinden kıyılarına;

154 güzel gözlere çevirdim gözlerimi sonra.

145/ Ilımlı Jüpiter = babası Satürn'ün soğuk, anası Mars'ın sıcak olmasına karşılık Jüpiter'in iklimi

ılımandır.

153/ Küçük yuvar = dünya.

154/ Güzel göller = Beatrice'nin gözleri.

Yirmi üçüncü kanto

1 Sevgili yavrularının yuvasında,

sevdiği yapraklar arasında, her şeyi gizleyen

gece boyunca dinlendikten sonra,

4 yavrularının özlediği yüzlerini görmek için,

tatlı yorgunluklar pahasına

onlara yiyecek bulmak için

7 yüksek bir dalda sabahın olmasını,

güneşin doğmasını

büyük bir istekle bekleyen bir kuş gibi;

10 kadınım da yanı başımda duruyordu,

güneşin en az acele ettiği kesimi

dikkatle gözlüyordu:

13 onun heyecanla beklediğini görünce,

elde etmek istediği şeye

kavuştuğunu sanan biri gibi yatışmıştım ben de.

10/ Kadınım = Beatrice.

11/ Kesimi = öğle üzeri güneş daha

ağır hareket ettiği izlenimini verir.

16 Ama ikisi arasında, demem, beklemekle göğün ağarması arasında

çok zaman geçmedi;

19 Beatrice dedi ki: “İşte

İsa’nın şanlı ordusu ve

döner yuvarların ürünleri!”

22 Yüzü alev saçıyordu sanki,

gözleri öyle sevinçliydi ki,

bir şey demeden geçmem en iyisi.

25 Ay ışığında göğün her köşesini

donatan ölümsüz periler arasında

nasıl ışırsa Trivia,

28 binlerce meşalenin tepesinde,

bizimkinin üsttekileri aydınlatması gibi,

hepsini ışıtan bir güneş seçtim,

31 ve parlak ışığın arasından görülen

ışıklı töz, öyle parlaktı ki,

bakmaya dayanamadı gözlerim

34 Ey Beatrice, sevgili tatlı rehberim!

O dedi ki: “Gözünü körelten

güce hiçbir şey dayanamaz.

20/ Ordusu = İsa’ya inanmış olanlar.

21/ Ürünleri = göklerin olumlu etkilerinin sonuçları.

24/ Geçmem = Dante kendinde

Beatrice’nin yüzündeki sevinci

anlatabilme gücü bulmuyor.

26/ Ölümsüz periler = yıldızlar.

27/ Trivia = ay.

29/ Bizimkinin = bizim güneşimizin.

30/ Güneş = İsa.

32/ Işıklı töz = İsa.

37 yeryüzünün onca beklediği yerle gök arasındaki yolu gerçekleştiren

bilgelik de güç de ondadır.

40 Genleşen yıldırım nasıl sığmaz da

bulutun dışına taşarsa,

yapısının tersine yere düşerse,

43 tattığı bol besinlerle

genişleyen aklım da, koptu kendinden

anımsamadı bir daha orada olup biteni.

46 “Gözlerini aç, iyice bak yüzüme;

öyle şeyler gördün ki,

dayanabilirsin artık gülmeme.”

49 İçine geçmişin yazıldığı defterden

hiç silinmeyecek bir gönül borcu örneği

bu sözleri işittiğimde,

52 unutulmuş bir görüntüyü

anımsamak isteyip de

beceremeyen birine dönmüştüm.

55 Polinnia’nın kızkardeşleri ile birlikte

en tatlı sütleriyle emzirdikleri

dillerin tümü ses verse şimdi

38/ Yol = Hıristiyan inancına göre,

İsa’nın çarmıhta ölmesi yeryüzü ile

öteki dünya arasındaki bağlantıyı

sağlamıştır.

42/ Yapısının tersine = ateşin yukarı

çıkması gerekirdi.

43/ Besinlerle = ruhsal besinlerle.

48/ Dayanabilirsin = Beatrice daha

önce Dante’nin gülümsemesine da-

yanamayacağını söylemişti; Bkz Cen-

net XXI(63).

49/ Defterden = bellekten.

55/ Polinnia = duygusal şiirler esinlendiren peri.

58 desteklemek için beni, kutsal ışığın arındırdığı o kutsal gülümsemeye düzeceğim övgü

binde birini bile yansıtmaz gerçeğin;

61 bu nedenle kutsal şiirin,

yolu kesilmiş biri gibi

sıçrama yapması gerek şimdi.

64 Ama konunun ağırlığını ve

ölümlü omuzlara binen yükü düşünenler,

bu yükün altında ezilen omuzları yermezler:

67 kuşkusuz, pruvamın yardığı denizler

küçük bir tekneye ya da sıkıntıya gelmeyen

bir gemiciye uygun değildir.

70 “Yüzüm seni çok etkilediği için mi,

İsa’nın ışınları altında çiçek veren

güzel bahçeye bakmıyorsun?

73 Tanrı kelamını, içinde tene dönüştüren

gül orada; kokularıyla doğru yolu gösteren

zambaklar da orada.”

76 Böyle dedi Beatrice; dediklerini yerine getirmeye hazır ben de, az önce baktığım yere

çevirdim zayıf gözlerimi yine.

55/ Kızkardeşleri = esin perileri.

57/ Dillerin = şairlerin.

61/ Kutsal şiir = İlahi Komedya.

72/ Güzel bahçe = kutlu ruhlar.

73/ Tene = İsa’ya.

74/ Gül = Meryem.

75/ Zambaklar = İsa’nın havarileri.

79 Bir buluttan süzülen güneş ışını gibi, gölgelerin perdelediği gözlerimin de

çiçekli bir çayır gördüğü olmuştu yeryüzünde;

82 işte bunun gibi, kaynağını görmesem de,

alev alev ışınların yükseklerde

tutuşturdukları ışık kümeleri gördüm.

85 Ey yüce güç, buraya damganı vuruyorsun,

seni göremeyen güçsüz gözlerime

destek olmak için yukarılara çıkıyorsun.

88 Sabah akşam andığım güzel çiçeğin adı,

en büyük ateşin üstüne topladı

olanca aklımı;

91 yeryüzünde olduğu gibi, göklerde de

üstün gelen canlı yıldızın niceliği ile

niteliği yansıyınca gözlerime,

94 gökten alev alev halka biçiminde

bir meşale indi döne döne,

bir taç gibi kondu onun üstüne.

97 Yeryüzünde ruhları en etkileyen, en tatlı

ezgiler, bir bulut gürlemesi

izlenimi uyandırırdı,

88/ Güzel çiçeğin = Meryem’in.

89/ En büyük ateş = Meryem.

92/ Üstün gelen = daha fazla ışıyan.

92/ Canlı yıldız = Meryem.

100 en açık göğün bezendiği güzel yakutu süsleyen

bu çalgının sesinin yanında.

103 “İsteğimizi barındıran karnın ürettiği

yüce sevginin çevresinde dönen

sevgi meleğiyim ben;

106 ey göklerin ecesi, oğlunun peşinden

gireceğin en üst yuvarı kutsallaştırırken

sen, yine döneceğim ben.”

109 Çevrede söylenen ilahi sona erince

bu sözlerle, Meryem’in adı döküldü

bütün öteki ruhların dilinden.

112 En hızlı dönen, hızını, kurallarını

Tanrı’nın soluğundan edinen

evrendeki yuvarların tümünün kaftanı

115 öyle uzakta idi ki üstümüzde,

iç yüzü seçilemiyordu

bulunduğum yerden;

118 bu nedenle gözlerim izleme

gücü bulamadı, tohumunun peşinde

doğrulan taçlı alevi.

101/ Güzel yakut = Meryem.

102/ Bu çalgı = Cebrail.

103/ İsteğimizi barındıran karın = İsa’yı karnında taşıyan Meryem.

105/ Ben = konuşan Cebrail’dir.

106/ Oğlunun = İsa’nın.

114/ Kaftanı = iç içe geçen göklerin en üstündeki İlk Devindirici (dokuzuncu gök).

119/ Tohumunun = İsa’nın.

120/ Taçlı alev = Cebrail’in taçlandırdığı Meryem.

121 Çocuğun emzirilince

kollarını anasına uzatıp,

sevincini dışa vurması gibi,

124 bu ruhların tümü yukarıya yöneltti

tepesini, böylece Meryem’e

duydukları büyük sevgiyi anladım ben de.

127 Karşımda durup Regina Celi

söylediler yumuşacık bir sesle,

aldığım keyif terk etmedi hiç beni.

130 Aşağıda iyi tohum ekenlerin burada

derledikleri bereketli

ürün var bu koca sandıklarda.

133 Babil sürgününde gözyaşı dökerek,

altına sırt çevirerek kavuşulan

hâzinenin keyfi yaşanıyor burada.

136 Bu büyük şanın anahtarlarını tutan,

Tanrı ile Meryem’in yüce oğlunun altında

utkusunu kutlamakta,

139 biri eski biri yeni kurulla.

127/ Regina Celi - Göklerin Kraliçesi; Meryem için söylenen bir ilahi.

130/ Aşağıda = yeryüzünde.

130/ Tohum ekenlerin = Hıristiyanlığı yayanların.

130/ Burada = Cennet'te.

133/ Babil sürgünü = yeryüzündeki sürgün anlamına; Nabukadnetsar’ın Yahudileri Babil’e sürgün etmesine gönderme yapılıyor.

134/ Altına = dünya nimetlerine.

136/ Tutan = Petrus.

137/Yüce oğlunun = İsa’nın.

139/ Biri eski biri yeni kurulla = eski Ahit ile yeni Ahit’te belirtilen kutlu kişilerle.

Yirmi dördüncü kanto

1 “Ey, iştahınızı hep doyuracak denli

sizi besleyen kutlu Kuzu’nun verdiği

büyük şölene çağrılı kişiler,

4 Tanrı’nın izniyle şu kişi,

artıklarınızdan tadabilirse eğer

gelmeden önce eceli,

7 yoğun özlemini dikkate alıp da,

çiyinizden serpin ona da:

düşüncesinin kaynağından içiyorsunuz nasıl olsa.”

10 Böyle dedi Beatrice: ve mutlu ruhlar

kuyrukluyıldızlar gibi ışıklar saçtılar,

kutupları hareketsiz yuvarlar oldular.

13 Saatin eşzamanlı çarklarına

bakıldığında ilki durur gibi,

İkincisi uçar gibi görünür gözlere;

2/ Kuzu = İsa.

3/ Büyük şölene = sonsuz yaşama.

4/ Şu kişi = Dante.

8/ Çiyinizden = gerçeklerden.

9/ Düşüncesinin kaynağından içiyorsunuz = Tanrı aracılığı ile onun düşüncelerini okuyabiliyorsunuz.

14/ İlki = daha küçük olan çark.

16 değişik danslar yapan bu daireler de, ağır ağır ya da hızlı hızlı dönerek

kutluluk derecelerini belli ediyorlardı.

19 İçlerinde gözüme en değerli görüneni,

öyle sevinçli bir ateş saldı ki,

bastırdı öbür ateşleri;

22 ve Beatrice’nin çevresinde üç kez döndü,

düşgücümün yineleyemeyeceği

bir ilahi söyleye söyleye.

25 Kalemim atlıyor, yazmıyorum bu bölümü:

çünkü ne düşgücü, ne de söz yeterli

bu incelikleri belirtmeye.

28 “Ey kutsal bacım, sen inançla dua ettin,

bu dairenin dışına çıkarttı beni

sımsıcak sevgin.”

31 Bu kutlu alev durunca, soluğunu

kadınıma yöneltti,

ve yukarıda belirttiğim sözleri söyledi.

34 Beatrice dedi ki: “Ey efendimizin verdiği

benzersiz mutluğun anahtarlarını

yeryüzüne götüren yüce kişinin ışığı,

19/ En değerli görüneni = havari Petrus.

31/ Kutlu alev = havari Petrus.

31/ Soluğunu = sesini.

34/ Efendimizin = Tanrı’nın

34/ Benzersiz mutluluğun = Cen-

net’in.

36/ Yüce kişinin = Isa’nın; Hıris-

tiyanlıkta, o zamana dek insanlara

kapalı olan Cennet’in anahtarlarını

İsa’nın yeryüzüne getirdiğine inanılır.

37 seni denizin sularında yürüten inanç adına, ister önemli, ister önemsiz konularda

sına şunu. Seviyor mu,

40 umuyor mu, inanıyor mu,

gizlenemez senden bu, her şevin işlendiği

yere ulaşıyor çünkü senin gözlerin;

43 ama bu ülke gerçek inançla edindiğine

göre yurttaşlarını, ona konuşma

izni vermeli bu konuda.”

46 Öğretmen soru sormadan önce,

öğrenci nasıl susar da tetikte beklerse,

soruyu tamamlamak değil, kanıtlamak isterse,

49 o konuşurken, böyle bir ustanın

böyle bir konuda yapacağı sınavın

başarısı için yanıtlar hazırlıyordum ben de.

52 “Konuş, iyi Hıristiyan söyle bakalım:

nedir inanç?” Bunun üzerine,

gözlerimi bunları söyleyen ışığa kaldırdım,

55 sonra Beatrice’ye baktım,

içimdeki çeşmenin suyunu dışarı akıtmamı

işmar etti o bana. Dedim ki: “İnanç sahiplerinin

37/ Seni denizin sularında yürüten

inanç = İsa’nın suların üstünde

yürüdüğünü gören Petrus, onun çağı-

rışı üzerine suyun üstünde yürür: Bk-

Kitabı Mukaddes, Maua’ya göre incil

14(28).

41/ Her şeyin işlendiği yere = Tan-

rı’ya.

43/ Bu ülke = Cennet.

54/ Işığa = Petrus’a.

56/ Çeşmenin suyunu = bildiklerimi.

58 en yücesine içimi dökme olanağı veren bu hoşgörü, düşüncelerimi iyice

açıklamama izin verir umarım.”

61 Sürdürdüm sözlerimi: “Seninle birlikte

Roma’yı doğru yola sokan sevgili kardeşinin

doğrucu kaleminin yazdığı gibi,

64 inanç, özlenen nesnelerin tözü,

görülmeyenlerin kanıtıdır;

bence inanç böyle tanımlanır.”

67 Şu sözleri duydum: “Doğru düşünmektesin, inancın niçin önce tözler, sonra

kanıtlar arasına koyulduğunu bilmektesin.”

70 Dedim ki: “Görüntülerini bana burada

gösteren derin nesneler, öyle gizlidir ki

aşağıdakilerin gözlerine,

73 bunların yeryüzündeki varlıkları

büyük umudun dayandığı inanca yansır yalnızca;

inanç töz adını alır bu nedenle.

76 Gözle göremediğimiz kesimlerde ise

akıl yürütmemiz gerekir,

bu nedenle inanca kanıt adı verilir.”

62/ Doğru yola = din yoluna.

62/ Kardeşinin = Paulus’un.

79 Dedi ki: “Yeryüzünde öğrenilen her şey eğer böyle kavransaydı,

gereksiz olurdu söz oyunları.”

82 Bu alev alev sevda bunları dedi,

sonra ekledi: “Bu paranın alaşımını,

ağırlığını bildiğin anlaşıldı;

85 söyle bakalım kesende bu paradan var mı?”

Dedim ki: “Elbette var, öyle parlak, yuvarlak ki,

söz konusu bile değil kalp olması.”

88 Bunun üzerine şunları dedi,

ışıyan derin ışık: “Nereden geldi

sana, her erdemin kaynağı

91 bu değerli takı?” Dedim ki:

“Kutsal Ruh’un eski belgeleri,

yeni belgeleri sulayan bereketli

94 yağmuru, öyle belirgin bir biçimde

kanıtladı ki bana bunu, bunun yanında

geçersiz kalır her türlü çaba.”

97 Şunları duydum sonra: “Seni inanca

götüren eski ve yeni önermeyi

kutsal kelam saymanın nedeni ne?”

83/ Paranın = inancın.

85/ Kesende = yüreğinin içinde.

89/ Işık = Petrus.

91/ Takı = inanç.

92/ Eski belgeler, yeni belgeler = Eski

Ahit, Yeni Ahit.

98/ Eski ve yeni önerme = Eski Ahit,

Yeni Ahit.

100 Dedim ki: “Beni gerçeğe ulaştıran gerekçe, daha sonra gerçekleşen işler, doğanın demiri

ısıtıp, örste dövmesi yetmez bunları gerçekleştirmeye.”

103 Yanıt verdi: “Bu işlerin gerçekleştiğini kanıtlayan ne, söylesene? Ant içerim ki,

kanıtlanması gereken başka şey değil, bu işler.”

106 “Eğer dünya mucizesiz yöneldiyse

Hıristiyanlığa” dedim, “öyle bir mucize ki bu,

yüzde biri bile etmez öbür mucizeler;

109 çünkü bir zamanlar bağ iken

sonra viraneye dönen tarlaya, iyi bitki

ekmek için aç susuz girmiştin sen.”

112 Bu sözler bitince, kutsal ve yüce

kurul yukarlarda söylenen biçimiyle

bir Te deum söyledi yuvarda.

115 Sınaya sınaya, beni daldan dala

yükselten, neredeyse son dallara

getiren o baron konuştu yine:

118 “O yüce güç, sevmiş olmalı ki

aklını, şimdiye dek gerektiği gibi

açtırdı ağzını, öyle ki,

101/ İşler = mucizeler.

110/ Viraneye dönen = yozlaşan.

110/ İyi bitki ekmek için = İsa’nın

görüşlerini yaymak için.

113/ Kurul = ruhların oluşturdukları

koro.

114/ Te deum = üçlem ilkesini övmek

için söylenen ilahi.

117/ Baron = Petrus; ermişlere baron

ya da kont da deniliyordu.

121 ben de onaylıyorum dediklerini; ama şimdi, neye inandığını,

inancının kaynağını söylemen gerekli.”

124 “Ey mezara koşarken, daha genç ayakları geride bıraktıran inandıklarını

artık görebilen kutsal babam”

127 diye girdim söze, “özünü açıklamamı istiyorsun inancımın, kaynağını

soruyorsun inancımın.

130 Yanıt veriyorum: kendisi dönmeden

göğün tümünü sevgi ile istekle döndüren,

öncesiz sonrasız tek bir Tanrı’ya inanıyorum;

133 yalnızca fiziğe, metafiziğe dayanmıyor

gerekçelerim: Musa’nın, peygamberlerin,

mezmurların, Incil’in,

136 alev alev ruhun sizi kutsadıktan sonra

yazdıklarınızın buraya

yağdırdıkları gerçek de destekliyor beni;

139 inandığım, öncesiz sonrasız üç kişi,

bunlar hem bir kişi hem üç kişi,

hem ‘tekile’ uygunlar, hem ‘çoğula’.

124/ Ey mezara koşarken = İsa’nın dirilip dirilmediğini belirlemek için mezarına koştuklarında, daha genç olan ermiş Giovanni (Yuhanna) mezara daha önce varır, ancak İsa'nın ölüsüyle karşılaşırım kuşkusuyla duraksayınca, arkadan gelen Petrus mezarı açıp boş olduğunu saptar.

126/ Artık görebilen = İsa’nın dirildiğini görebilen.

139/ Üç kişi = Hıristiyanlığın üçlem ilkesi; Bkz Cehennem 111(5).

142 Şimdi değindiğim derin gizin mührünü aklıma genellikle Incil’in

öğretisi kazıdı.

145 Kaynak odur, daha sonra

canlı aleve dönüşüp, gökte bir yıldız gibi

içimde parıldayan kıvılcım odur.”

148 İsteği üzerine konuştuğum ışıklı havari konuşmamdan hoşlanmış olmalı ki,

hoşuna giden bir haber getiren uşağı

151 susar susmaz, haberin verdiği sevinçle onu kucaklayan bir senyör gibi,

tam üç kez döndü çevremde,

154 söylediği ilahi ile kutsamak için beni.

148/ Işıklı havari = Petrus.

Yirmi beşinci kanto

1 Yerin de, göğün de desteklediği

ve yıllardır beni eriten

kutsal şiir eğer, kendini düşman bilen

4 kurtların açtıkları savaşın, kuzu gibi

uyuduğum o güzel ağıldan gitmeme

neden olan acımasızlığını dize getirebilirse;

7 ağarmış saçlarımla, bambaşka bir sesle

döneceğim oraya, vaftiz kurnamda

şiir tacı giyeceğim başıma;

10 çünkü orada kavuştum ruhları Tanrı’ya

tanıtan inanca, daha sonra da

Petrus döndü dört bir yanımda.

13 Tam o sırada, İsa’nın bıraktığı

yardımcılardan ilkinin çıktığı

yuvardan çıkan bir ışık bize doğru geldi;

3/ Kutsal şiir = İlahi Komedya.

4/ Kurtların = Floransalıların.

4/ Kuzu gibi = suçsuz olarak.

5/ Ağıldan = Floransa’dan.

7/ Bambaşka bir sesle = artık dünya

işlerini konu edinmeyeceğim.

12/ Petrus döndü = Bkz Cennet XXIV (153).

14/ İlkinin = Petrus’un.

15/ Bir ışık = ermiş lacobus’un ruhu.

16 sevinçler içindeki kadınım dedi ki:

“Bak, bak, insanların yeryüzünde

Galizia’ya gitmelerine neden olan baron bu.”

19 Eşinin yanına konan güvercinin

onunla birlikte döne döne, öte öte

sevgisini belli etmesi gibi,

22 işte bu iki şanlı prensten birinin,

yukarıda yedikleri besini öve öve

ötekini karşıladığını gördüm.

25 Övgüler sona erince coram me

duraksadılar sessizce, öyle

güçlüydü ki ışıkları, öne eğdim yüzümü.

28 Bunun üzerine Beatrice güldü:

“Ey bazilikamızın cömertliğini

öven şanlı ruh” dedi,

31 “umudun adını duyur bu yükseklerde:

İsa üçlüyü her görevlendirdiğinde,

sen simgeledin umudu, bildiğin gibi.”

16/ Kadınım = Beatrice.

18/ Galizia = Ispanya’da bir bölge; burada yer alan Santiago di Compostela’da bulunan ermiş Iacobus’un mezarı ortaçağda önemli bir hac yeri sayılıyordu.

18/ Baron = din uluları için de kullanılan san; Bkz Cennet XXIV(117).

22/ Birinin = Petrus.

24/ Ötekini = ermiş Iacobus.

25/ Coram me = karşımda (Latince).

30/ Şanlı ruh = Dante, Iacobus’un Kilise’nin (bazilika = büyük kilise) cömertliğini övdüğünü belirtirken, Santiago di Compostela’da gömülü Iacobus’u Yakup peygamberle karıştırıyor.

32/ Üçlü = İsa’nın havarilerinden Petrus, Giovanni (Yuhanna) ve lacobus (Yakup).

33/ Sen simgeledin umudu = ortaçağ yorumcularına göre Petrus inancı, Yuhanna umudu, Yakup da sevgiyi simgelerdi.

34 “Kaldır başını, güven kendine:

çünkü ölümlü dünyadan buraya gelen biri

ışınlarımızla olgunluğa erişmeli.”

37 Bu rahatlatıcı sözleri söyleyen ikinci ateşti:

ağırlığı altında indirdiğim gözlerimi

doruklara kaldırdım bu kez.

40 “İmparatorumuz, senin ölmeden önce

bu sarayın gerçeğini görüp de,

yeryüzünde insanları iyiye

43 yönelten umudun sende ve herkeste

güçlenmesi için, odaların en gizlisinde

kontlarını tanımanı istediğine göre,

46 umudun ne olduğunu, içinde

nasıl çiçek açtığını, nereden geldiğini söyle.”

ikinci ışık böyle sürdürdü sözlerini.

49 Ve kanadımın tüylerine böylesine

yüksek bir uçuşta rehberlik eden

inançlı kadın şu yanıtı verdi benden önce:

52 “Bu kutluları aydınlatan Güneş’te

yazılı olduğu gibi, yeryüzündeki Kilise’de

umudu başkasının umudundan fazla bir oğul olmamalı:

37/ İkinci ateş = Iacobus.

39/ Doruklara = Petrus ile Iacobus.

40/ İmparatorumuz = Tanrı.

41/ Saray = Cennet.

44/ Odaların en gizlisi = Cennet’in

en üst katı (arşıâlâ).

45/ Kontlarını = cennetlikleri.

51/ Kadın = Beatrice.

52/ Güneş = Tanrı.

55 bu nedenle onun Mısır’dan Kudüs’e gelmesine izin verildi,

savaşı sona ermeden önce.

58 Sorulan öbür iki soruya gelince:

seni bilgilendirmek için değil, senin

bu erdemi ne denli sevdiğini belirtmek için

61 sorulan bu sorulara, derim ki yanıt versin:

çünkü zorluğu, tehlikesi yok bunların,

Tanrı’nın yardımı ile onları yanıtlasın.”

64 Değerini belli etmek için,

bildiği bir konuda büyük bir istekle

ustasına hemen yanıt veren bir çırak gibi:

67 “Umut” dedim, “önceden edindiklerimizin,

Tanrı’nın desteği ile ürettiği şanlı ve kesin

bir geleceğin beklentisidir.

70 Bu ışık bana birçok yıldızdan geldi,

ama ilk kez yüce önderin

en büyük övücüsü damıttı yüreğimde.

73 Şöyle der bir övgüsünde:

‘Adını bilenler sana bel bağlasınlar’:

adını bilmez olur mu, benim gibi inananlar?

55/ Mısır’dan Kudüs’e gelmesine =

dünyadan (Mısır = ölümlü yaşam)

Cennet’e (Kudüs) gelmesine.

57/ Savaşı sona ermeden önce =

ölmeden önce.

61/ Yanıt versin = Dante'nin altın-

dan kalkması zor ilk soruyu yanıtla-

masını engelleyen Beatrice, onun

geri kalan soruları yanıtlamasına izin

verir.

70/ Yıldızdan = din konusunda ya-

zanlardan.

71/ Yüce önderin = Tanrı’nın.

72/ Övücüsü = Eski Ahit’in Mezmur-

lar bölümünde Tanrı’yı öven Davut

peygamber.

76 Sonra sen, yazdığın mektupla içimi doldurdun: öyle doluyum ki,

başkalarına da yağdırıyorum rahmetinizi.”

79 Ben konuşurken, birden bir ışık titreşti bu ateşin parlak göğsünde,

bir şimşek gibi çaktı üst üste.

82 Sonra dedi ki: “Din uğruna can verdiğim savaşın sonuna dek beni izleyen erdemin, halâ içimi

tutuşturan sevgisi, sana ondan söz etmemi

85 istiyor, çünkü onu seviyorsun sen de;

bir de umuttan ne beklediğini

söylersen sevindirirsin beni.”

88 Dedim ki: “Yazıların eskisi ile yenisi

amacı belirlemekte, amaç ise

Tanrı’nın dost edindiği ruhları göstermekte.

91 İşaya her ruhun ülkesinde

çifte giysi giyeceğini

söyler: bu tatlı yaşam, ülke dediği;

76/ Sen = Iacobus.

79/ Bir ışık titreşti = verilen yanıt

heyecan uyandırmıştır.

82/ Savaşın = yaşamın.

83/ Erdem = umut; umut ancak bu

dünyada yaşarken gereklidir, öldük-

ten sonra insan artık umut gereksin-

mesi duymaz.

88/ Yazıların eskisi ile yenisi = Eski Ahit ile Yeni Ahit.

90/ Dost edindiği = Cennet’in kapılarını açtığı.

91/ İşaya = Yahudi peygamberlerin

en önemlisi.

92/ Çifte giysi = ruhun kutluluğu ve

dirilişten sonra da bedenin mutlu-

luğu; Bkz Kitabı Mukaddes, İsaya 61(7).

93/ Tatlı yaşam = Cennet.

94 beyaz giysiler içindeki kardeşin de bunu belirtiyor bize

daha da açık bir biçimde.”

97 Bu sözler sona erince, önce

“Sperent in te” işitildi tepemizde;

ve taçların tümü yanıt verdi.

100 Sonra, öyle ışıdı ki içlerinden biri, böyle bir kristali olsaydı Yengeç’in,

tek günlük bir ayı olurdu kış mevsiminin.

103 Bir genç kızın bir düğünde,

gösteriş için değil de, taze gelinin

hatırı için kalkıp oynaması gibi,

106 göz kamaştıran o ışığın da, döne döne, buram buram sevgilerine uygun biçimde

titreşen o iki ışığa yaklaştığını gördüm.

109 Onlar gibi şarkı söyleyip titreşmeye başladı o da, kadınım da sessiz bir gelin gibi,

kıpırdamadan onlara dikti gözlerini.

94/ Kardeşin = ermiş Yuhanna (vaftizci Yahya).

97/ Sperent in te = sana umut bağla-

sınlar (Latince).

99/ Taçların = ruhların.

101/Kristali = ışıklı yıldızı.

101/ Yengeç = Yengeç takımyıldızı.

102/ Tek günlük bir ayı olurdu =

kışın güneş batarken Yengeç takım-

yıldızı görünür, eğer Yengeç’in bu

denli parlak bir yıldızı olsaydı, güneş-

le Yengeç'in birbirlerine yaklaştıkları

ay boyunca hiç gece olmaz, hep

gündüz olurdu.

106/ O ışığın = ermiş Yuhanna’nın ruhu.

108/ İki ışık = Petrus ile Iacobus’un ruhları.

112 “Pelikanımızın göğsünde yatmıştı bu ve yüksek göreve

getirilmişti çarmıhın üstünde.”

115 Kadınım bunları dedi, ama sözleri,

gözlerinin konuşmasından önceki gibi

dikkatli olmasını engellemedi.

118 Biraz kararmasını bekleyip de

gözlerini güneşe çeviren,

göreyim derken hiçbir şey göremeyen biri gibi

121 olmuştum ben de, şu sözler söylendiğinde:

“Burada olmayan şeyi görmek için mi,

köreltmektesin gözlerini?

124 Bedenim topraktır toprağın içinde,

öteki bedenlerle orada çürüyecek,

biz Tanrı’nın belirlediği sayıya ulaşıncaya dek.

127 Mutluluklar manastırına iki giysi ile yalnızca iki kişi erişti;

duyurursun bunu yeryüzünde.”

112/ Pelikan = İsa; ortaçağda pelika-

nın yavrularını kendi eti ile besle-

diğine inanılırdı.

113/ Yüksek göreve getirilmişti = Isa

çarmıha gerilirken, Meryem’den onu

kendi yerine oğul bilmesini istemişti;

Bkz Kitabı Mukaddes, Yuhanna'ya göre

İncil 19(26).

122/ Burada olmayan şeyi = bedenini.

125/ Bedenlerle = ölülerle.

126/ Dek = kıyamet gününe dek.

127/ Mutluluk manastırı = Cennet.

127/ İki giysi ile = bedenleri ve ruh-

ları ile.

128/ İki kişi = İsa ile Meryem.

130 Bu sözler üzerine, alevler içindeki çember de, üç soluğun ürettiği

tatlı uyum da sakinleşti,

133 tıpkı düdük sesi üzerine,

suyu yaran küreklerin tehlikeyi,

yorgunluğu önlemek için durması gibi.

136 Ah, öyle üzüldü ki ruhumun derinlikleri, Beatrice’yi görmek için başımı çevirip de

onu göremeyince, hem de onunla birlikte

139 iken mutluluklar ülkesinde!

131/ Üç soluğun = üç ruhun.

133/ Düdük sesi = kaptanın uyarısı.

138/ Göremeyince = Yuhanna’nın

ışıması Dante’nin gözlerini kamaş-

tırmıştır.

Yirmi altıncı kanto

1 Görmez olduğumu sanırken ben

gözümü kamaştıran alevden yükselen

ve dikkatimi çelen bir ses dedi ki:

4 “Bana bakınca tükenen

gözlerine kavuşmayı beklerken,

benimle söyleşirsen iyi edersin.

7 Haydi söyle, ruhun neyin

özlemini çekmekte, şunu da bil ki,

kör olmadın, kalıcı değil görmezliğin;

10 çünkü bu kutsal yörelerde seni

gezdiren kadının gözleri,

tıpkı Hananya’nın elleri gibi.”

13 Dedim ki: “Oldum olası beni

yakan ateşle birlikte onu buyur eden

gözlerimi, ister geç iyileştirsin, ister erken.

2/ Alevden = ermiş Yuhanna’nın ruhundan.

10/ Kutsal yörelerde = Cennet’te.

11/ Kadının = Beatrice’nin.

12/ Hananya = söylenceye göre, Şam

yolunda İsa’yı görünce gözleri kama-

şan ermiş Paulus’un gözlerine elleri

ile dokunarak yeniden görmesini

sağlayan kadın; Bkz. Kitabı Mukad-

des, Resullerin İşleri 9(12).

14/ Ateşle = sevda ateşi ile.

15/ iyileştirsin = Beatrice iyileştirsin.

16 Bu sarayı sevinçlere bürüyen güzellik, sevdanın bana alçak sesle,

yüksek sesle okuduğu yazının Alfa’sı, Omega’sı.”

19 Birden kararan gözlerimin uyandırdığı

korkuyu gideren bu ses, yeniden

konuşma isteği doğurmuştu içimde;

22 dedi ki: “Belli ki, daha sıkı bir elekten

geçirmek gerekiyor seni; okunu böyle bir hedefe

kim yöneltti, bunu söylemen gerekli.”

25 Dedim ki: “Felsefenin gerekçelerine,

buraya inen yetke eklenince

böyle bir sevgi işledi iliklerime:

28 çünkü, benliğimiz kavrar kavramaz bu güzelliği

tutuşur içimizde sevgisi ve ne denli

kusursuzsa, o denli yoğun olur ateşi.

31 Bu nedenle, başka bir yere

değil, bereketi ile

ışınlarını kendi dışında bile

34 iyiliğe dönüştüren bu töze yönelmeli

sevgi ile, bu kanıtın dayandığı gerçeği

gören herkesin düşüncesi.

16/ Bu sarayı = Tanrı’yı.

18/ Yazının = kutsal metinlerin.

18/ Alfa’sı, Omega’sı = başlangıcı sonu.

22/ Elekten = sınavdan.

23/ Okunu = ruhunu.

23/ Hedefe = Tanrı’ya.

25/ Felsefenin gerekçelerine = filozofların öne sürdükleri gerekçelere.

34/ Töze = Tanrı’ya.

37 Bu gerçeği bana açıklayan, sevginin öncesi sonrası olmayan

ilk töz olduğunu kanıtlayan.

40 Kendisinden söz ederek Musa'ya:

‘Önünden geçireceğim bütün iyiliğimi’

diyen yanılmaz yazarın sesi de bunu doğrulamakta.

43 Sen de açıklıyorsun bunu bana,

buranın gizlerini dünyaya

en iyi anlatan duyurunla.”

46 Şu sözler geldi kulağıma: “Tanrı’ya

yöneltiyorsun en yüce sevgini, insan aklına

ve akılla uyumlu yetkeye uyuyorsun.

49 Söyle bakalım, seni ona çeken başka

ipler var mı, bu sevgi kaç dişi ile

dişlemekte seni, öğret bize.”

52 İsa’nın kartalının kutsal amacı gizli

değildi, sözlerimden çıkartmak istediği

sonucu anlamıştım hemen.

55 Dedim ki: “Yüreği Tanrı’ya yönelten

bu ısırışlar, ona duyduğum sevgiyi

hiç kuşkusuz artırdı;

38/Sevginin = Tanrı’nın.

39/ İlk töz olduğunu kanıtlayan = Aristoteles.

40/ Musa’ya = Bkz Kitabı Mukaddes,

Tekvin 33(19).

42/ Yanılmaz yazar = Tanrı.

44/ Buranın = Cennet’in.

45/ Duyurunla = Yuhanna’ya göre İncil ile.

46/ Kulağıma = konuşan Yuhanna’nın ruhudur.

47/ İnsan aklına = filozofların görüşlerine.

48/ Yetkeye = kutsal metinlere.

50/ İpler = dürtüler.

52/ İsa’nın kartalı = ermiş Yuhanna.

58 çünkü benim varlığım, dünyanın varlığı, ben yaşayım diye onun ölümü göze alması,

her inanan gibi benim de umut etmem,

61 yukarıda değindiğim bilginin desteği ile

beni yanlış sevginin denizinden çıkarttı,

gerçek sevginin kıyısına bıraktı.

64 Öncesiz sonrasız bahçıvanın bahçesinde

açan yaprakları, ondan aldıkları iyilikle

orantılı olarak severim ben.”

67 Ben susunca, tatlı bir şarkı birden

yankılandı göklerde, ötekilerle birlikte

“Kutsal, kutsal, kutsal!” diyordu kadınım da.

70 Yoğun bir ışık bizi uyandırdığında

görme yetimiz nasıl zardan zara

geçen aydınlığa koşarsa

73 ve birden uyanan kişi,

nasıl gördüklerini seçemezse

bilinci yardıma gelmedikçe;

76 Beatrice de işte böyle, binlerce

mil öteye ışıyan gözleri ile

gözlerimdeki tozu temizledi:

59/ Onun = İsa’nın.

62/ Yanlış sevgi = yeryüzü nimetle-

rine yönelik sevgi.

63/ Gerçek sevginin = Tanrı sevgi-

sinin.

64/ Bahçıvan = Tanrı.

65/ Yaprakları = yaratılanları.

69/ Kutsal, kutsal, kutsal = Serafların

(Tanrı’ya en yakın melekler) söyle-

dikleri ilahi; Bkz Kitabı Mukaddes,

İşaya 6(3).

71/ Zardan zara = gözün zarlarından.

79 öyle ki, eskisinden iyi görüyordum şimdi ve aramızda gördüğüm dördüncü

bir ışığın adını sordum şaşkınlık içinde.

82 Kadınım dedi ki: “Bu ışınların içinde ilk gücün yarattığı ilk canlı,

gözleriyle yaratıcısını izlemekte.”

85 Rüzgâr esince başını eğen,

rüzgâr geçince kendi gücü ile

yerinden doğrulan bir fidan gibi,

88 şaşkınlık içindeki ben de, öyle

yaptım o konuşurken, sonra güvenimi tazeledi

içimden gelen bir konuşma isteği.

91 Dedim ki: “Ey olgun yaratılan tek meyve,

ey her gelinin hem babası,

hem de kayın babası, ilk babamız,

94 olanca inancımla senden, benimle

konuşmanı istiyorum: biliyorsun isteğimi,

bir an önce sesini duymak için, bir şey demiyorum.”

97 Üstü örtülü bir hayvan, öyle debelenir ki kimi kez, içindeki dürtü sezilir

örtünün kıpırtısı gözlenince;

81/ Işığın = ruhun.

82/ Kadınım = Beatrice.

83/ İlk canlı = Âdem.

84/ Yaratıcısını = Tanrı’yı.

91/ Olgun yaratılan tek meyve = Havva’nın da Adem’den yaratıldığına inanıldığı için, Âdem’in yapısında dişiyi de barındıran (olgun meyve) tek insan olduğu vurgulanıyor.

92/ Hem babası, hem de kayın babası = Havva Âdem’den yaratıldığına ve insanlık bu çiftten türediğine göre, Adem her gelinin hem babası, hem de kayın babası olur.

100 işte ilk ruh da tıpkı böyle, örtüsünün gerisinden belli etti

isteğimi nasıl sevinçle benimsediğini.

103 Dedi ki: “Bir şey demesen de,

senin en iyi bildiğin bir şeyden bile

daha iyi bilmekteyim ne istediğini;

106 çünkü öteki şeyleri kendine benzeten, ama hiçbir nesneye onu yansıtma izni vermeyen

gerçek aynada görmekteyim isteğini.

109 Öğrenmek istediğin, kadınının seni uzun bir merdiveni tırmandırarak getirdiği

bu bahçeye, Tanrı’nın beni

112 ne zaman yerleştirdiği,

ve bana öfkesinin gerçek nedeni,

ve nasıl geliştirdiğim kullandığım dili.

115 Oğul şunu bil ki,

sürgünün gerçek nedeni

meyveyi tatmak değil, sınırı geçmekti.

100/ İlk ruh = Âdem.

108/ Gerçek ayna = Tanrı.

111/ Bahçeye = Cennet’e.

113/ Bana = hana ve insanlara.

117/ Tatmak değil = Âdem’in Cennet'ten kovulmasının nedeni yasak meyveyi yemesi değil, bu meyveyi yemekle Tanrı'nın insan için koymuş

olduğu sınırı bilinçli olarak aşmasıydı.

118 Kadınının Vergilius’u çıkarttığı yerde, güneşin dört bin üç yüz iki dönüşü süresince

bu topluluğa girmeyi özledim;

121 yeryüzünde bulunduğum süre içinde,

güneşin dokuz yüz otuz kez, yolu üzerindeki

ışıklarda döndüğünü gözledim.

124 Nemrud’un adamları bitirilmesi

olanaksız işe girişmeden önce,

konuştuğum dil söndü gitti:

127 çünkü insan aklının ürettiği,

insanın görüşleri göğün etkisi ile

değiştiği için, sürekli değildir.

130 İnsanın konuşması doğası gereğidir;

ama doğa özgür bırakır sizi,

nasıl konuşacağınız konusunda.

133 Ben cehennem azabına inmeden önce

içimi saran sevincin kökeni

yüce gücün adı I idi yeryüzünde;

118/ Yerde = Limbus’ta.

120/ Özledim = 4302 yıl boyunca

bekledim.

123/ Gözledim = yeryüzünde de 930

yıl yaşadım; bu durumda Adem’in

yaratılışından İsa’nın ölümüne dek

4302 + 930 = 5232 yıl geçmiş olmak-

tadır; İsa’nın ölümü ile Dante’nin

yolculuğuna dek de 1266 yıl geçmiş

olduğuna göre Âdem’in yaratılma-

sından bu konuşmanın yapıldığı za-

mana dek toplam 5232 + 1266 =

6498 yıl geçmiştir.

125/ İşe = Babil kulesinin yapımı.

133/ Cehennem azabına = Limbus’a.

135/ Yüce gücün = Tanrı’nın.

135/ I idi yeryüzünde El oldu = El İbranicede Tanrı anlamında da kullanılan bir sözcüktür: I ise birim anlamına gelebileceği gibi, romen rakamlarında l’i gösterir.

136 El oldu sonra: yerinde bir değişiklikti, çünkü insanların gelenekleri, dallardaki

yapraklar gibidir, biri gidince, biri gelir.

139 Denizden en yüksek dağın tepesinde,

önce tertemiz, sonra günahlar içinde

ilk saattan, güneş çemberin dörtte birini geçince

142 gelen altıncı saata dek kaldım.”

139/ Dağın = Araf’ın.

140/ Önce tertemiz = yaratılışından,

günah işleyinceye dek.

142/ Dek = altı saat süreyle.

Yirmi yedinci kanto

1 “Baba’ya, Oğul’a, Kutsal Ruh’a şükürler!” ilahisi

sarmıştı Cennet’in her yerini,

tatlı ezgisi içimi ürpertmişti.

4 Evrenin gülümsediğini görüyordum sanki;

kulaklarımdan, gözlerimden içime

yayılan, esriklikti.

7 Ey sevinç! Ey anlatılmaz neşe!

Bir yaşam ki, baştan başa erinç, sevgi!

Ey isteklerden arınmış, güvenceli zenginlik!

10 Gözlerimin önünde yanan dört meşale vardı,

ilk gelenin parıltısı daha da arttı,

Jüpiter ile Mars kuş olup da,

13 tüylerini değiş tokuş etselerdi

Jüpiter’in alacağı görüntü nasıl olursa,

görünüşü öyle oldu onun da.

1 / Baba = Tanrı.

1/ Oğul = İsa.

10/ Dört meşale = Petrus, lacobus,

Yuhanna ve Adem’in ruhları.

11/ İlk gelen = Petrus.

14/ Alacağı görüntü = böyle bir değiş

tokuş sonunda Jüpiter’in rengi kırmı-

zıya, Mars’ın rengi ise beyaza çalardı.

16 Burada ne zaman ne yapılacağını

düzenleyen güç, kutlu şarkıcıları

her yerde susturunca

19 şunları işittim: “Sakın şaşırma

rengim değişirse, ben konuşurken

renk değiştirdiğini göreceksin bunların da.

22 Tanrı’nın Oğlu’nun boş bildiği

yerimi, evet yerimi, yerimi

yeryüzünde eline geçiren,

25 kan ve pislik deryasına çevirdi

mezarlığımı; buradan düşen lanetli

aşağıda keyiften dört köşe şimdi.”

28 Sabahları, akşamları, güneşin karşısındaki

bulutları boyayan rengin, göğün her yerini

kapladığını gördüm bunun üzerine.

31 Kendine güvenen dürüst bir kadının

içinde nasıl utanç belirirse,

hatasını duyunca bir başkasının,

34 öyle değişti Beatrice’nin yüzü de;

sanırım yüce güç acı çektiğinde de,

böyle bir tutulma olmuştur gökyüzünde.

19/ İşittim = konuşan Petrus’tur.

24/ Eline geçiren = papa Bonifazio VIII.

26/ Mezarlığımı = Papalığın merkezi

Roma’yı; Petrus’un Roma’da öldüğü-

ne inanılır.

26/ Lanetli = Lucifer; Bkz Cehennem

III(7).

29/ Rengin = güneş doğarken, batar-

ken ufku kaplayan kızıllık.

35/ Yüce güç acı çektiğinde = İsa

çarmıha gerildiğinde.

37 Sonra, görünüşündeki değişikliği bile geride bırakan değişik bir sesle

şöyle sürdürdü sözlerini:

40 “İsa’nın gelini benim kanımla,

Linus’un, Cletus’un kanlarıyla,

altın kazanmak için beslenmedi;

43 amaç bu mutlu yaşama erişmekti,

Sixtus, Pius, Calixtus, Urban da

nice acılar çekip kanlarını akıttılar.

46 Bir bölük Hıristiyanın ardıllarımızın

sağına, bir bölüğün de soluna

oturması değildi amacımız,

49 bana verilen anahtarların

vaftiz edilenlere savaş açan bir bayrağın

simgesi olması değildi amacımız;

52 yalancılara satılan ayrıcalıkların

mühründe resmimin bulunması değildi amacımız,

yüzüm kızarır, içimi öfke basar sık sık bu yüzden.

37/ Görünüşündeki değişikliği = Petrus’un görünüşü beyazdan kızıla dönüşmüştür.

39/ Sürdürdü = konuşan Petrus’tur.

40/ İsa’nın gelini = Kilise.

41/ Linus = Petrus’un ardılı ilk papa.

41/ Cletus = Linus’tan sonra gelen

papa.

42/ Altın kazanmak için = başkalarının para kazanmaları için.

43/ Mutlu yaşama = Cennet’e.

44/ Sixtus, Pius, Calixtus, Urban = ikinci ve üçüncü yüzyıllarda papa olan din adamları.

46/ Ardıllarımızın = papaların.

48/ Oturması = Ghibellin’ler ile Guelf’ler arasındaki bölünmeye değiniliyor.

50/Vaftiz edilenlere = Hıristiyanlara.

51/ Simgesi = papalığın gücünü simgeleyen anahtarlar Vatikan devletinin armasında da yer alıyordu.

55 Buradan görülen, otlakların tümünü yırtıcı kurt kılığında çobanların sardığı;

ey koruyucu Tanrı, niçin korumuyorsun halkını?

58 Kanımızı içmeye hazırlanıyorlar

Cahors’lular, Gaskonyalılar: ey güzel başlangıç,

sana ne kötü son hazırlıyorlar!

61 Ama Scipion ile birlikte Roma’da

dünyanın onurunu savunan yüce güç

yine yardıma koşacak, bana kalırsa;

64 ve sen ki, ölümlü bedeninin ağırlığını

yeryüzüne götüreceksin, aç ağzını,

senden gizlemediğimi kimseden gizleme.”

67 Oğlak’ın boynuzu güneşe değdiğinde,

donmuş buharlar nasıl kara dönüşüp de

yere düşerse bizim yeryüzünde,

70 bu yücelerdeki havanın da, az önce

bizimle söyleşen, ama şimdi kara dönüşen

şanlı buharlarla donandığını gördüm.

73 Gözlerim bu görüntüleri izledi,

uzaklık görmemi engelleyinceye

dek, sürdürdü izlemeyi.

56/ Çobanların = yalnız papaların

değil papazların tümünün yolsuzluk-

lara karıştıkları belirtiliyor.

59/ Cahors’lular = papa Giovanni XXII.

59/ Gasakonyalılar = papa ClÈment V.

59/ Başlangıç = Kilise.

62/ Yüce güç = Tanrı; Scipio Karta-

catıları yenilgiye uğratarak Roma’yı

(dünyanın onuru) kurtarmıştı; Bkz

Cehennem XXXI (117).

67/ Değdiğinde = Güneş kışın Oğlak

burcuna girdiğinde.

72/ Şanlı buharlarla = kutlu ruhlarla.

76 Artık yukarıya bakmadığımı görünce, kadınım dedi ki: “Gözlerini indir de,

bak nasıl yerinde döndüğüne.”

79 İlk kez baktığımdan bu yana,

ilk iklimin yayını, ortasından sonuna

geçmiş olduğumu gördüm,

82 öyle ki, Cadiz’in ötesinde

Ulikses’in geçtiği çılgın geçidi, burada ise,

Europa’nın sırtta taşındığı kıyıyı gördüm.

85 Dünyanın daha büyük bölümünü görebilirdim; ne var ki ayaklarımın altındaki

güneş otuz derece ötede yol alıyordu.

88 Durmadan kadınımı düşünen sevdalı beynim,

gözlerimi ondan ayırmamak isteğiyle

her zamankinden çok yanıyordu;

91 doğanın, sanatın gözler aracılığı ile

ruhu etkilemek için yem diye

yarattığı insan bedenlerinin, resimlerin

77/ İndir de = yeryüzüne bak.

78/ Döndüğüne = İkizler’de bulunduğun süre boyunca dünyanın çevresinde nasıl döndüğüne.

79/ İlk kez baktığımdan bu yana =Bkz Cennet XXII(133, 154).

80/ İlk iklimin = yeryüzünün oturulabilir bölümü yedi iklime (bölgeye) ayrılıyor, ilk iklim Ganj enleminden başlayıp Cadiz (İspanya) enleminde sona eriyordu.

80/ Ortasından sonuna geçmiş olduğumu = 90 derecelik bir yay geçtiğine göre aradan altı saat geçmiştir.

83/ Ulikses = Bkz Cehennem XXVI (55).

83/ Çılgın geçit = Cebelitarık boğazı 84/ Sırtta taşındığı kıyı = boğa kılığına giren Jüpiter, Fenikye kralının kızı Europa’yı sırtına bindirerek kaçırır.

87/ Otuz derece ötede = Dante İkizler’de, güneş Koç’un sonundadır, bu iki burcun arasında ise Boğa yer alır.

94 hepsi bir araya gelseydi, gülen gözlere bakınca içimi kaplayan kutsal güzelliğin

yanında, olmazdı hiçbir değeri.

97 Ve o bakışın bana verdiği güç beni

Leda’nın güzel yuvasından çıkardı,

göklerin en hızlı bölümüne fırlattı.

100 Buranın bölümleri öyle benziyordu ki birbirine, söyleyemeyeceğim

Beatrice’nin beni çıkarttığı yeri.

103 Ama o görüyordu ne istediğimi,

öyle sevinçle gülerek girdi ki söze,

sanki Tanrı yansımıştı yüzüne:

106 “Burası, merkezi dinlendiren,

geri kalanı onun çevresinde döndüren

dünya düzeninin başlangıç noktası;

109 ve bu göğün çıkış noktası, onu döndüren ve başkalarına da etkiyen sevgiyi körükleyen

yüce güçten başkası değildir.

112 Işıkla sevgi halka gibi sararlar burayı onun ötekileri sarması gibi; bu daireyi

ancak onu kuşatan bilebilir.

98/ Leda’nın güzel yuvası = İkizler

burcu; tanrı Zeus kuğu kılığına gi-

rerek, gönlünü kaptırdığı Leda’ya

yanaşır ve Leda’nın yumurtladığı

yumurtadan iki ikiz doğar.

99/ Göklerin en hızlı bölümü = İlk

Devindirici.

106/ Merkezi = dünyayı; dünya evre-

nin merkezi sayılıyordu.

107/ Geri kalanı = aşağıda kalan

sekiz gök.

109/ Çıkış noktası = yaratılışı.

111/ Yüce güç = Tanrı.

115 Dönmesi başka bir yere bağlı değildir, öteki devinimleri ise, o ölçer belirler,

beş ile ikinin onu bölmesi gibi;

118 zamanın köklerini bu kabın içinde,

yapraklarını başka kaplarda nasıl tuttuğunu

umarım anlamışsındır şimdi.

121 Ey doyumsuzluk, öyle boğuyorsun ki

ölümlüleri altında, kimse gözlerini

dalgaların üstüne çıkarma gücü bulamıyor kendinde!

124 İnsanların yüreğinde iyilik yeşeriyor, ama sürekli yağan yağmur

erikleri çürütüyor.

127 Yalnızca küçük çocuklarda var artık,

inançla saflık, ama bıyıkları terlemeden önce

kaçıveriyor ikisi de.

130 Kekelerken oruç tutan kişi,

öğünlü öğünsüz demeden her şeyi

midesine indiriyor dili çözülünce,

133 emeklerken anasını seven,

sözünü dinleyen, anasının ölümünü

bekliyor büyüyünce.

120/ Anlamışsındır = zamanın burada başlayıp öbür göklerde sürdüğünü.

126/ Erikleri = iyilik duygularını.

130/ Kekelerken = hastalanınca.

131/ Öğünlü öğünsüz demeden

Kilise’nin kurallarına uymadan.

132/ Dili çözülünce = iyileşince.

136 Sabahı getirip akşamı bırakanın güzel kızının ak derisi de,

karaya dönüşüyor bunun gibi.

139 Dediklerimin şaşırtmaması için seni,

düşün ki kimse yönetmiyor yeryüzünü;

bu yüzden yolunu şaşırdı insanlık ailesi.

142 Ama dünyanın önemsemediği

yüzde bir yüzünden, ocak ayı kıştan gitmeden

üstteki daireler öyle ışıyacak ki,

145 onca zamandır beklenen fırtına

pupaları pruva yönüne çevirecek,

donanma doğru yola girecek;

148 ve çiçekleri güzel meyveler izleyecek.”

136/ Bırakanın kızı = güneşin kızı

büyücü tanrıça Kirke; burada dünya

nimetlerini simgeliyor.

140/ Kimse yönetmiyor = Petrus pa-

palık koltuğunun boş olduğunu söy-

lemişti; Bkz Cennet XXVII(22).

143/ Yüzde bir = Julius Caesar’ın

düzenlediği takvim, bir yılı 365 gün 6

saat olarak belirliyor, arta kalan

yaklaşık on dakikayı (günün yaklaşık

yüzde biri) dikkate almıyordu.

143/ Kıştan gitmeden = yukarıda be-

lirtilen artık onar dakikalar, yüzyıllar

boyunca birbirine eklenince, ayların

mevsimlerle bağlantısı değişebilir,

ocak ayı kışa rastlamayabilir.

147/ Donanma = insanlık.

Yirmi sekizinci kanto

1 Arkasında yanan meşalenin alevini

gözüyle görmeden, aklından geçirmeden

bir aynada gören kişi,

4 camın söylediği doğru mu diye dönüp de

bakınca, nasıl camın notaya uygun bir ezgi

gibi gerçeği söylediğini görürse;

7 ölümlülerin günümüzdeki kirli

yaşamını açıklayan kadın, ruhuma

Cennet coşkusu doldurduğunda,

10 Sevda’nın beni yakalamak için boynuma

geçirdiği güzel gözlere bakarken, öyle

davrandım ben de, belleğim beni yanıltmıyorsa.

13 Dönüp de, bu göğün dönüşüne dikkatle

bakınca mutlaka görülen şeye

gözlerim takılınca,

2/ Aklından geçirmeden = gözlerinde canlandırmadan.

4/ Camın = aynanın.

8/ Kadın = Beatrice.

16 ışıklar saçan bir nokta gördüm,

öyle parlaktı ki ışığı,

bakan gözler kamaşır, kapanırdı;

19 buradan görünen en küçük yıldız

ay olurdu onun yanında, ama

yıldız gibi dururdu yıldızların yanında.

22 Rengini aldığı ışığı saran aylanın,

oluştuğu buhar ne denli yoğunsa

ışığa o denli yaklaşması gibi,

25 noktanın çevresinde de bir ateş çemberi

öyle bir hızla dönüyordu ki, dünyanın çevresindeki

en hızlı devinim erişemezdi hızına;

28 başka bir çember sarıyordu bu çemberi,

bunu üçüncü, üçüncüyü dördüncü, dördüncüyü beşinci,

beşinciyi de altıncı çember izliyordu.

31 Daha üstte yedinci çember yer alıyordu,

bu çember öyle genişti ki, Iuno’nun habercisi

bile içine alamazdı onu.

34 Sekizinci, dokuzuncu çemberler de böyle idi;

sayıları birden ne denli uzaksa

o denli ağırdı dönüşleri;

37 en parlak ışığı, arı kıvılcıma

16/ Nokta = Tanrı.

19/ Buradan = dünyadan.

25/ Ateş çemberi = meleklerden

oluşan bir çember.

32/ luno’nun habercisi = gökkuşağı (İris).

en yakın çember saçıyordu,

sanırım ışığın içine en çok o giriyordu.

40 Büyük bir kuşkunun içimi kemirdiğini

gören kadınım dedi ki: “Gökler de, doğa da

işte bu noktaya bağlıdır.

43 Gözlerini ona en yakın çembere çevir;

bil ki, bunca hızlı dönmesi

içinde tutuşan sevgiden gelir.”

46 Dedim ki: “Eğer dünyanın düzeni

bu çemberlerde gördüğüm gibi

olsaydı, söylenenler inandırırdı beni;

49 oysa evrenin duyarlı kesiminde,

merkezden uzağa gidildikçe

çemberlerde Tanrı sevgisi çoğalır.

52 Sevginin, ışığın dışında sınır

bilmeyen bu şaşırtıcı melekler ülkesinde

merakım sona erdirilecekse,

55 örnekle görüntüsü birbirlerine

niçin uymuyor bilmek istiyorum,

çünkü bu soruyu bir türlü çözemiyorum.”

37/ Arı kıvılcım = Tanrı.

40/ Kuşkunun = öğrenme merakının.

43/ En yakın çember = Serafların

çemberi.

48/ Olsaydı = bir noktanın çevresin-

de dönen dokuz çemberden oluşsaydı,

49/ Duyarlı kesim = dünya ve çevre-

sindeki gök.

50/ Merkezden = dünyadan (dünya

evrenin merkezi sayılıyordu).

53/ Bu melekler ülkesinde = göğün

dokuzuncu katında.

55/ Örnekle görüntüsü = Cennet’in

yer aldığı göklerle dünya.

58 “Parmaklarının bu düğümü çözmeye yetmemesi şaşırtmasın seni, kördüğüme

dönüşmüş çünkü, kimse denemeyince çözmeyi!”

61 Kadınım böyle dedi, sonra ekledi:

“Söyleyeceklerimi iyi dinle

gidermek için susuzluğunu, aklında tut dediklerimi.

64 Bölümlerinin içerdiği

erdemin az ya da çok oluşuna göre,

geniş ya da dar olur gövdeli çemberler.

67 Daha büyük erdem, daha çok esenlik verir;

daha çok esenlik, daha büyük gövde içerir,

eğer eksiksizse taşıdığı bölümler.

70 Demek ki, evreni kendisiyle döndüren çember,

sevgisi, bilgisi en fazla çember

hangi çemberse o çemberdir.

73 Bu nedenle, sana yuvarlak gibi

gelen bu nesnelerin görünüşüne değil de,

erdemlerine ayarlarsan ölçünü, büyükten küçüğe,

76 küçükten büyüğe şaşırtıcı

bir uyum görürüsün her gökle

o göğün aklı arasında.”

61/ Kadınım = Beatrice.

66/ Gövdeli çemberler = göğün

dokuz katı

67/ Erdem = iyilik.

70/ Döndüren çember = göğün dokuzuncu katı.

79 Boreas’ın yumuşak yanağı üflediğinde, nasıl havanın yarı yuvarı

bulutsuz, berrak olur da,

82 ufku kaplayan sis temizlenip, dağılır

ve göğün dört bir yanı gülerse

olanca güzellikleriyle;

85 kadınım apaçık bir yanıt verip de,

gerçek, gökte bir yıldız gibi görününce,

öyle oldum ben de.

88 Sözleri sona erince,

çemberlerden kıvılcımlar saçıldı

kızgın demirden saçılan kıvılcımlar gibi.

91 Her kıvılcım kendi ateşini izledi;

sayıları öyle çoktu ki,

satrancın eş çarpımlı dizisini geçerdi.

94 Onları yerlerinde tutan, bundan böyle de hep oldukları yerde tutacak olan, yerinde duran

noktaya ilahiler yükseldi çemberden çembere.

79/ Boreas = şafak tanrıçasının oğlu,

kuzey rüzgârı (poyraz) estirirdi, ancak

ağzının sağ tarafından üflediğinde

meltem estirdiğine inanılırdı.

80/ Havanın yarı yuvarı = atmosfer.

93/ Satrancın eş çarpımlı dizisini geçerdi = Dante satrancın kökenine ilişkin doğu kökenli bir masala gönderme yapıyor; satrancı bulan kişi, hükümdar kendisine “dile benden ne dilersen” deyince satranç tahta-sındaki birinci kare için bir buğday tanesi, ikinci kare için iki, üçüncü kare için dört, dördüncü kare için sekiz vb buğday tanesi ister; hükümdar bu isteği kabul eder ama yerine getiremez çünkü altmış dört kare için vermesi gereken buğday tanesi tutarı 18 kentilyonu aşar.

100 Sevgi bağlarını hızla izlemelerinin nedeni, ellerinden geldiğince noktaya benzemek istemeleri;

ne denli yükselirlerse, o denli gerçekleşir istekleri.

103 Çevrelerinde dönen sevgilere de

kutsal görüntünün Tahtları denilir,

meleklerin ilk bölümünü onlar sona erdirir;

106 şunu da bil ki, her ruhu erince

kavuşturan gerçeğin ne denli derinine inerse

gözleri, o denli sevinç duyar bunlar.

109 Demek ki, buradaki kutluluğun temeli

sevmek değil, görmek eylemidir,

sevmek görmekten sonra gelir;

112 görmenin ölçüsü ise, iyi niyeti

ödüllendiren yüce gücün değerlendirmesidir;

dereceden dereceye böyle geçilir.

100/ Sevgi bağlarını = Tanrı’ya sevgilerini.

101/ Noktaya = Tanrı’ya.

103/ Sevgilere = meleklere.

104/ Kutsal görüntü = Tanrı.

104/ Tahtlar = Tanrı’nın istencini

yansıttıkları için bu melekler böyle

adlandırılır.

105/ İlk bölüm = Seraflar, Kerubiler

ve Tahtlar.

110/ Sevmek = Tanrı sevgisi.

110/ Görmek = Tanrı’yı görmek.

115 Bu sonsuz bahar ülkesinde gececi Koç’un bile yapraklarını dökemediği

öteki tomurcuk üçlüsü ise,

118 Hosanna söyler sürekli,

ve üçe katlar bu ezgiyi

üçlünün oluşturduğu üç sevinç dizisi.

121 Bu takımda yer alır öbür kutlu kişiler: önce Dominazioni, sonra Virtudi gelir;

onları Podestadi izler.

124 Sondan önceki iki çemberde ise

Principati’ler yer alır, bir de

sevinçler içindeki baş melekler.

127 Yukarıya bakarlar bu melekler;

aşağıdakileri de etkiler,

hepsini yukarıya çekerler.

130 Dionysus öyle büyük bir istekle

verdi ki kendini bunları incelemeye,

tıpkı benim gibi ayırdı, adlandırdı onları.

133 Ama daha sonra Gregorio ondan ayrıldı;

115/ Gececi Koç = sonbaharda Koç

takımyıldızı gece görünür.

117/ Tomurcuk üçlüsü = melek üçlü-

sü; melekler üçer üçer sınıflandırılır.

118/ Hosanna = Bkz ÂrafXI(107).

122/ Dominazioni, Virtudi, Podes-

tadi = melek adları; Dominazioni =

egemenler; Virtudi = erdemliler;

Podestadi = güçlüler.

125/ Principati = melek adı (prens-

likler).

127/ Yukarıya = Tanrı’ya.

128/ Aşağıdakileri = aşağıdaki

melekleri.

ne var ki, göklerde açınca gözlerini

kendine gülmek zorunda kaldı.

136 bir ölümlünün bunca gizli bir gerçeği

dünyaya yaymasına şaşırma; çünkü bu gizi

burada gören kişi, bu yuvarlarla ilgili

139 başka gerçeklerle birlikte ona bunları öğretti.”

130/Dionysus = Bkz Cennet X(114).

133/Gregorio = papa Gregorio (540-604).

134/ Göklerde = Cennet’te.

135/ Gülmek zorunda kaldı = melekleri sınıflandırırken yaptığı hatayı anladı.

136/ Bir ölümlü = Dionysus.

138/ Kişi = ermiş Paulus.

Yirmi dokuzuncu kanto

1 Koç ile Terazi’nin altına giren

Latona’nın çocukları, biri doğar biri batarken,

bir ara başucunun etkisiyle

4 ufukta dengede görünürler,

ardından yarı yuvar değiştirirler,

kurtulurlar bu kemerden,

7 işte Beatrice, yüzünde gülümseme,

sustu bu süre içinde, beni dize getiren

noktaya baktı gözleriyle.

10 Sonra söze girdi: “Sen bir şey demeden

bilmek istediğini söyleyeceğim ben,

sorunu öğrendim ubi ile quando'nun eriştiği yerden.

13 Yüceliğine yücelik katmak için değil,

çünkü katılamazdı, ama zamanın, dışında

uzamın dışında ışırken

2/ Latona'nın çocukları = güneş ile

ay; Latona (ya da Leto) Zeus’la

birleşerek Apollon (güneş) ve Dia-

na’yı (ay) doğurur.

4/ Dengede görünürler = başucuna

(zenit) uzaklıkları aynı olur.

5/ Yuvar değiştirirler = biri güneye

biri kuzeye geçer.

9/ Noktaya = Tanrı’ya.

12/ Ubi ile quando’nun eriştiği yerden

= uzam ile zamanın birleştiği Tanrı’dan.

14/ Katılamazdı = çünkü Tanrı’nın

niteliklerine bir şey eklemek söz ko-

nusu olamaz.

16 parlaklığı, Subsisto diyebilsin diye, yeni sevgiler üretti gönlünce,

öncesiz sonrasız sevgi.

19 Bundan önce de boş durmamıştı;

çünkü Tanrı kelâmının bu sulardan geçişi

ne öncelidir, ne de sonralı.

22 Arı biçimle madde birlikte yaratıldı,

ustalıkla birleştirildi

üç kirişli bir yayın üç oku gibi.

25 Işın, cama ambere billura girince

nasıl hemen ışırsa, içeri girmesiyle

orada olması arasında zaman geçmezse,

28 yaratıcının üç biçimli etkisi de

aynı anda ışıdı hep birlikte

hiçbir ayrım gözetmedi.

31 Bu nesnelerle birlikte düzenleri

yaratıldı, yapıları tamamlandı,

dünyanın doruğunda arı eylemler yer aldı;

34 arı güç en aşağıda kaldı;

art eylemle arı güç birbirlerine

çözülmez bağlarla bağlandı.

16/ Subsisto = ben varım.

17/ Yeni sevgiler = melekler.

18/ Öncesiz sonrasız sevgi = Tanrı.

20/ Tanrı kelâmının = Tanrı’nın

yaratıcılığı zamanın dışında gerçek-

leştiğinden ne öncesi vardır, ne de

sonrası; Bkz Kitabı Mukaddes, Tekvin 1(2).

22/ Arı biçim = melekler.

33/ Arı eylemler = melekler.

34/Arı güç = madde.

34/ En aşağıda = ayın altında.

37 Hieronymus, dünyanın geri kalanı yaratılmadan yüzlerce yıl önce,

meleklerin yaratıldığını yazdı;

40 ama Kutsal Ruh’tan esinlenen yazarlar

bu gerçeği birçok yerde yazdılar,

dikkat edersen görürsün sen de bunu;

43 insan aklı bunun böyle olduğunu

az çok sezer, çünkü devindiricilerin uzun süre

kusursuzluktan yoksun kalmalarını kabul edemez.

46 Bu sevgilerin ne zaman, nasıl, nerede

yaratıldıklarını biliyorsun şimdi;

isteğinin üç ateşi küllendi demek ki.

49 Senin yirmiye dek saymandan daha kısa süre

içinde, meleklerin bir bölümü öğelerinizin

dayanağını alt üst etmekte gecikmedi.

52 Ötekiler ise bağlılıklarını sürdürdüler, görülmedik bir sevinçle bu sanatı ürettiler,

dönmeye hiç ara vermediler.

55 Dünyanın olanca ağırlığını

taşıdığını gördüğün yaratığın lanetli

böbürlenmesi oldu, düşmelerinin nedeni.

37/ Hieronymus = İncil yorumcusu

ermiş (342-420).

45/ Yoksun kalmalarını = meleke-

lerin gökler olmaksızın varlıklarını

sürdürmelerini.

49/ Kısa süre içinde = yaratılışla-

rından hemen sonra.

51/ Dayanağını = dünyayı.

52/ Bağlılıklarını = Tanrı’ya bağlılık-

larını.

53/ Sanatı = kendilerini yaratan

Tanrı’nın çevresinde dönme.

56/ Yaratığın = Lucifer (şeytan); Bkz Cehennem XXXIV(20).

57/ Düşmelerinin = dünyaya düşmelerinin.

58 Burada gördüklerin ise değerbilirdiler, kendilerini her şeyi anlamaya hazır kılan

iyilikçe yaratıldıklarını kabul ettiler;

61 bu nedenle görme yetilerini yükseltti

aydınlatıcı güce eklenen kendi değerleri,

öyle ki, istençleri kusursuz ve kararlı şimdi;

64 sakın kuşku duyma, iyice bil ki,

bağışa erişmek hak edilir,

duyulan sevginin yoğunluğu bunda etkilidir.

67 İyi dinledinse sözlerimi,

başka yardıma gerek duymadan, bu kurulla ilgili

birçok şey sezebilirsin şimdi.

70 Ama yeryüzündeki okullarda melekleri, anlayan, anımsayan, isteyen

bir yapıda öğrettiklerinden,'

73 çelişkiye düşmeyesin diye,

bir şeyler daha söyleyeceğim,

gerçeği çırılçıplak görmen için.

76 Bu nesneler Tanrı’nın yüzünü görünce

bir kez, hiçbir şeyin gizli kalmadığı

ondan, bir daha ayırmadılar gözlerini:

58/ Gördüklerin = melekler.

60/ İyilikçe = Tanrı tarafından.

61/ Görme yetileri = Tanrı’yı görme

yetileri.

66/ Duyulan = Tanrı’ya duyulan.

68/ Kurulla = meleklerle.

76/ Nesneler = melekler.

79 böylece yeni bir nesne bölmez görüşlerini ve duymazlar unutulmuş bir kavramı

anımsama gereksinmesi;

82 bu nedenle yeryüzünde tersini söyleyenler,

inansalar da, inanmasalar da, uyumadan düş görmekteler;

ama bir bölümün daha baskın ayıbı, utancı.

85 Tek bir yoldan yürümezsiniz siz

felsefe yaparken: dış görünüşe,

bundan doğan düşünceye önem verirsiniz!

88 Yine de bu tutum burada,

Kutsal Metinlerin unutulmasına, çarpıtılmasına

oranla daha hoşgörüyle karşılanmakta.

91 Onları dünyaya yaymak için dökülen kanı

düşünmüyorsunuz, onlara saygı ile yaklaşanı

buranın nasıl sevdiğini bilmiyorsunuz.

94 İlginç olmak için herkes bir şey öne sürüyor, vaizler bunları benimseyip yayıyor,

Incil’in adı ağza alınmıyor.

97 Kimisi İsa çarmıha gerildiğinde

ayın geriye gittiğini, bu nedenle

güneş ışığının dünyaya inmediğini söylemekte;

83/ İnansalar da = söylediklerine inansalar da.

84/ Bir bölümün = inanmadan söyleyenlerin.

91/ Onları = Kutsal Metinleri.

98/ Ayın geriye gittiğini = geriye gi-

derek güneşle dünyanın arasına

girdiğini.

100 yalan söylüyorlar, çünkü güneş ışığı kendiliğinden gizlenmişti: Hintliler de,

İspanyollar da, Yahudiler de görmüşlerdi tutulmayı.

103 Floransa’daki Lapo’ların, Bindo’ların sayısı, her yıl kürsülerde uydurulan böyle

masalların sayısından azdır;

106 cahil koyunlar bu nedenle,

çayırdan rüzgâr otlayıp dönmekte,

zararı görmemeleri bağışlatmıyor suçlarını.

109 ‘Gidin de budalalıklar anlatın insanlara’

demedi İsa, kendine ilk inananlara;

ama onlara gerçeği gösterdi,

112 öyle yankılandı ki gerçek o ağızlarda, inancı yaymak için giriştikleri savaşta,

mızrak ve kalkan gibi kullandılar Incil’i.

115 Şimdi boş lafa, maskaralığa dayanmakta vaızlar, dinleyenlerin gülmesi yetiyor

vaiz verene, başka bir şey istemiyor.

118 Ama öyle bir kuş yuva yapmış ki

külahının tepesine, insanlar görselerdi,

günahlarını kime bağışlattıklarını bilirlerdi:

102/Tutulmayı = güneş tutulmasını.

103/ Lapo, Bindo = Floransa’da yaygın olarak kullanılan kişi adları.

106/ Koyunlar = insanlar.

107/ Dönmekte = vaızdan yarar-

lanamıyorlar.

110/ İlk inananlara = havarilerine.

118/ Kuş = şeytan.

119/ Külahının = papazların giydik

leri cüppenin külahı.

121 öyle çok budalalık bitti ki yeryüzünde, insanlar inanır oldu her söylenene,

kanıt bile istemeden.

124 İşte böyle semirmekte

Antonio’nun domuzları ile sahte para sürenler

ve domuzdan bile beterler.

127 Konumuzdan oldukça uzaklaştık,

gözlerini doğru yola çevir de artık,

bitirelim bu gökteki söyleşiyi.

130 Bunların sayısı öyle çoktur ki,

insanın bunca uzağa erişebilen

ne düşgücü olmuştur, ne de dili;

133 Daniel’in açıkladığı sayıyı düşünürsen, değindiği binlerin içinde belirli

bir sayı olmadığını görürsün.

136 Tümünü aydınlatan ilk ışığın yansıdığı güzellikler nasıl çeşit çeşitse,

O da çeşit çeşit etkir onların üstüne.

121/ Bitti = yayıldı.

125/ Antonio’nun domuzları = Mısır

kökenli keşiş Antonio’nun (251-356) kurduğu tarikatın simgesi do-muzdu; Floransa halkı domuza kutsal

hayvan gözüyle bakar, domuz besle-

meleri için bu tarikatın papazlarına

bağışta bulunurdu.

125/ Sahte para sürenler = para

karşılığında günah bağışlayan din

adamları.

126/ Domuzdan bile beterler = din

adamlarının sevgilileri ve evlilik dışı

çocukları.

133/ Daniel = Bkz Âraf XXII(146).

136/ ilk ışık = Tanrı’nın ışığı.

137/ Güzellikler = melekler.

139 Bu nedenle, algılama eylemini sevgi izlediğine göre bunların sevgi derecesi

değişiktir, sıcak da, ılık da olabilir.

142 Yarattığı bunca aynada kırıldıktan

sonra, eskisi gibi tek ve kendisi kalan

sonsuz değerin gücünü, yüceliğini

145 sanırım anlamışsındır şimdi.”

140/ Bunların = meleklerin.

143/ Eskisi gibi = yaratılıştan öncesi gibi.

142/ Kırıldıktan = yansıdıktan.

144/ Sonsuz değer = Tanrı.

Otuzuncu kanto

1 Bizden belki altı bin mil uzakta

altıncı saat ışıyıp da, dünya

gölgesini ufka uzattığında,

4 öyle bir konum alır ki

bizden en uzak göğün merkezi,

yere ulaşmaz artık kimi yıldızların ışığı;

7 ve yol aldıkça güneşin akça pakça uşağı,

gökteki yıldızlar birer birer söner,

en güzel yıldız en son söner.

10 Beni dize getiren ve içerdiğince

içerildiği izlenimi veren noktanın çevresinde

sürekli dönen melekler de, öyle

13 ağır ağır söndüler gözlerimin önünde:

başka bir şey göremeyişim ve sevgim,

Beatrice’ye çevirtti gözlerimi.

1/ Altı bin mil uzakta = Hindistan’da

öğle (altıncı saat) olduğunda İtal-

ya’da gün doğmaktadır.

5/ Bizden = dünyadan.

5/ Göğün merkezi = dönmeyen

yıldızların merkezi (sekizinci gök).

7/ Uşağı = tan.

9/ En güzel = en çok ışık saçan.

10/ Dize getiren = gözlerimi kamaş-

tıran.

11/ İzlenimi veren = Tanrı’nın çevre-

sinde dönen melekler onu içerdikleri

izlenimi verirler, oysa onları da, her

şeyi de Tanrı içerir.

16 Şimdiye dek onunla ilgili söylediklerim yanyana getirilseydi tek bir övgüde,

yetmezdi şimdiki güzelliğini belirtmeye.

19 Yalnızca bizim algımızı aşmıyordu

gördüğüm güzellik, sanırım onu

yalnızca yaratıcısı anlıyordu.

22 Kabul ediyorum ki, hiçbir tragedya, komedi yazarı, konusunun hiçbir yerinde

ezilmemiştir benim bu bölümde ezildiğim gibi:

25 çünkü güneşin titrek bir gözü etkilemesi gibi,

onun tatlı gülümsemesinin anısı

aklımı başımdan almıştı.

28 Böyle bir engelle karşılaşmamıştı

şiirim, yeryüzünde yüzünü ilk

gördüğüm günden buradaki görüşe dek,

32 ama artık son vermek gerek

şiirimle onun güzelliğini övmeye,

çünkü her sanatçının bir sınırı olmalı.

35 Işıklar saçan bu güzelliğin övgüsünü yapmayı

benimkinden daha güçlü bir sese bırakmayı

düşünürken ben, usta bir rehberin davranışı

19/ Aşmıyordu = yalnız biz değil, meleklerle kutlular bile bu güzelliği algılayamıyorlardı.

21/ Yaratıcısı = Tanrı.

25/ Titrek bir gözü etkilemesi = zayıf bir gözü görmez kılması.

36/ Sese = şaire.

38 ve sesiyle söze girdi o: “En büyük nesneden, arı ışıktan oluşan göğe ulaştık:

sevgi dolu akılcı ışıktır bu ışık;

41 sevinç dolu, gerçek iyilik sevgisidir;

o sevinç ki, her tadı içerir.

Burada Cennet’in iki askerini

43 göreceksin, bunlardan biri

kıyamet günündeki gibi

görünecek gözlerine.”

46 Birden çakıp, görme yetisini

etkileyen, gözün güçlü ışıkları görmesini

engelleyen bir şimşek benzeri

49 bir ışık seli, sanki

bir örtüye sarınca beni,

gözlerim görmez olmuştu hiçbir şeyi.

52 “Bu göklere erinç veren sevgi,

hep böyle karşılar gelenleri,

mumu alıştırmak için kendi alevine”

55 Bu kısa sözlerin kulağıma erişmesiyle

güç eklenmişti sanki gücüme,

gözlerim yenilenmişti neredeyse,

38/ Nesneden = İlk Devindirici.

39/ Arı ışıktan oluşan gök = göğün en yüksek katı (arşıâlâ).

40/ Akılcı = Tanrı’nın.

42/ İki askerini = meleklerle Cennet’e kabul edilen kutlu ruhlar; asker denmesinin nedeni meleklerin gökyüzünde isyancı meleklerle, kutluların da yeryüzünde dinsizlerle savaşmış olmalarıdır.

43/ Biri = kutlular.

44/ Kıyamet günündeki gibi = bedenlerine bürünmüş olarak.

54/ Mumu alıştırmak = ruhu kendi alevi ile tutuşturmak için.

58 bundan böyle

gözlerimin baş edemeyeceği

hiçbir ışık düşünülemezdi;

61 benzersiz bir baharın bezediği

iki kıyı arasında, ışıklar içinde

akan bir ırmak görünmüştü gözlerime.

64 Işıl ışıl kıvılcımlar yükseliyordu sudan, çevredeki çiçeklere konuyorlardı

altın işlemeli yakutlar gibi;

67 sonra çiçek kokusundan başlan dönmüş gibi

yeniden o eşsiz suya dalıyorlardı,

biri suya girerken, biri dışarı çıkıyordu.

70 “Seni tutuşturan, gördüğünün anlamını kavramaya zorlayan yoğun tutku

daha hoşuma gidiyor göğsün şiştikçe;

73 ama susuzluğun sona ermeden önce

bu sudan içmen gerekli”:

böyle dedi gözlerimin güneşi. Sonra ekledi:

76 “Su da, dalıp çıkan sarı yakutlar,

gülümseyen otlar da,

gerçeği haber veren gölgeler.

59/ Baş edemeyeceği = göremeyeceği.

64/ Kıvılcımlar = melekler.

65/ Çiçeklere = kutlulara.

72/ Göğsün şiştikçe = tutkun yoğunlaştıkça.

75/ Gözlerimin güneşi = Beatrice.

79 Kusurlu değil bu nesneler; tersine kusur sende,

çünkü gözlerin güçlü değil yeterince.”

82 Her zamankinden geç uyanıp da

sütüne koşan hiçbir çocuk, sanmam ki

göstermiş olsun, gözlerimi daha iyi

85 birer ayna kılmak için, bize

iyiliğini akıtan suya eğildiğimde

ettiğim aceleyi;

88 gözkapaklarımın ucu suya değince,

ırmak uzun değil de,

yuvarlakmış gibi göründü gözlerime.

91 Suratını gizleyen maskeyi

çıkarınca nasıl daha sevimli görünürse

yüzü maskeli kişi,

94 kıvılcımlarla çiçekler de

tıpkı öyle güzelleştiler,

göğün iki divanını görür oldum gözlerimle.

97 Ey, izniyle gerçek krallığın yüce utkusuna

tanık olduğum yüce güç, gördüklerimi

olduğu gibi anlatabilme gücü ver bana!

81/ Yeterince = onları seçemiyorsun.

82/ Geç uyanıp da = geç uyandığı

için karnı daha da acıkmıştır.

96/ İki divan = meleklerle kutlular.

97/ Gerçek krallık = Cennet.

98/ Yüce güç = Tanrı.

100 Yukarıdaki bir ışık, yaratıcısını gösteriyordu yaratılana, yaratılan ise

yaratıcısını görünce erince eriyordu.

103 Işık daire biçiminde ve

öyle genişti ki, bol gelirdi güneşe bile

kemer yapıp dolsalar çevresine.

106 Yaşam ve güç verdiği

ilk devindiricinin tepesinde kırılan

ışınlar sağlıyordu ışığın görünmesini.

109 Çiçeklerle çimenlerle bezeli

bir bayırın, eteğinde akan suda

bir ayna gibi kendine bakması örneği,

112 bizden bu yukarılara dönenlerin de,

binden çok basamağın üstünde,

o ışıkta kendilerine baktıklarını gördüm.

115 Böyle büyük bir ışık içerdiğine

göre en alt basamağı, çok geniş olmalıydı

bu gülün uç yaprakları!

118 Gözlerim gülün eninde, yüksekliğinde

oyalanmıyordu, bu sevincin niteliğini

niceliğini kucaklıyordu.

100/ Işık = yukarıdaki dizelerde

ırmak biçiminde tanımlanan ışık.

100/ Yaratıcısını = Tanrı’yı.

101/ Yaratılana = meleklerle kutlu-

lara.

112/ Bizden = yeryüzünden.

112/ Dönenlerin = kutluların.

121 Burada uzağın yakının, alıp verdiği yoktu: çünkü Tanrı’nın aracısız yönetiminde

doğa yasalarına yer yoktu.

124 Basamaktan basamağa genişleyen

ve bitimsiz bir baharın güneşine

övgü ıtırları sunan ölümsüz gülün sarı yüreğine

127 götürdü Beatrice, konuşmak isterken

susan beni ve şunları dedi:

“Bak ne büyük, beyaz giysilerin manastırı!

130 Bak, ne geniş kentimizin çevresi;

bak, nasıl dolu oturacak yerleri,

öyle az ki artık, buraya geleceklerin sayısı.

133 Üzerinde bir taç olduğu için dikkatini çeken şu büyük iskemleye,

sen bu düğün yemeğine katılmadan önce,

136 hazırlıksız İtalya’yı düzeltmeyi deneyecek büyük Henri’nin yeryüzündeki

şanlı ruhu gelecek.

121/ Alıp verdiği yoktu = uzaklık

yakınlık, görüşü zorlaştırmıyor, ko-

laylaştırmıyordu.

125/ Güneşine = Tanrı’ya.

129/ Beyaz giysilerin = kutluların.

130/ Kentimizin = Cennet’in.

132/ Öyle az ki = Dante dünyanın

sonunun yaklaşmakta olduğuna

inandığı için Cennet’e gelebilecek'

lerin sayısının da az olduğunu belir-

tiyor.

135/ Katılmadan önce = ölüp de

Cennet’e dönmeden önce.

137/ Henri = 1313 tarihinde ölen

Lüksemburg kontu iken tahta çıkan

Henri VII, İtalya’da imparatorluk

düzenini sağlamaya çalışmıştı.

139 Açlıktan ölürken sütninesini kovan çocuklara döndürmüş sizi,

gözü kör doyumsuzluk.

142 Onunla birlikte gizlice, açıkça

aynı yoldan gitmeyen biri,

o zaman kutsal divana başkan seçilecek.

145 Ama bu kutsal görevde, Tanrı

uzun süre bırakmayacak bu adamı,

büyücü Simon’un atıldığı yere inecek

148 o da ve daha aşağıya itecek Alagna’lıyı.”

139/ Sütninesini kovan = oysa sütnine onu doyurabilecektir.

140/ Sizi = İtalyanları.

142/ Onunla = Henri ile

143/ Biri = Clemente V.

144/ Kutsal divana = Kilise’ye.

147/ Başkan = papa.

146/ Büyücü Simon = Bkz Cehen-

nem XIX(1).

148/ Alagna’lıyı = papa Boniifazio

VIII; (Alagna = Anagni).

Otuz birinci kanto

1 İsa’nın kanını dökerek evlendiği

kutsal erleri, beyaz bir gül gibi

görünüyordu gözlerime;

4 ötekiler ise, kimi kez çiçeklere,

kimi kez emeklerinin bala dönüştüğü yere

konan bir arı sürüsü gibi uçarken,

7 kendilerini böyle güzelleştiren,

gönül verdikleri varlığı görüyorlardı,

utkusuna övgüler düzüyorlardı,

10 binlerce yaprağın süslediği büyük çiçeğe

dalıyor, sonra sevgilerinin sürekli

oturduğu yere yükseliyorlardı.

13 Yüzleri alev rengiydi, kanatları

altın sarısı, kardan bile beyazdı

geri kalan organları.

1/ Kanını dökerek = çarmıha gerilerek.

1/ Evlendiği kutsal erleri = yandaş

kıldığı kutluları.

2/ Beyaz = giysilerinin beyaz olduğu

belirtilmişti bir önceki kantoda.

4/ Ötekiler = melekler.

5/ Yere = kovana.

8/ Varlığı = Tanrı’yı.

10/ Yaprağın = kutlunun.

12/ Yere = Tanrı’ya.

16 Basamak basamak indikçe çiçeğin içine, kanat çırpa çırpa edindikleri

erinci, isteği sunuyorlardı.

19 Ama çiçekle tepe arasında

uçanların çokluğu, ne görmeyi

engelliyordu, ne de ışığı:

22 çünkü Tanrı’nın ışığı

hak ettiği ölçüde aydınlatır evreni,

hiçbir şey engelleyemez onu.

25 Eskilerin yenilerin oturduğu,

sevinç güven dolu bu ülke, sevgisini

gözlerini bir noktaya yöneltmişti.

28 Ey tek yıldızda ışıyan, gözleri

mutlu kılan üçlü ışık! Aşağıda bizi

savuran fırtınayı de önemse!

31 Helike’nin sevgili oğlu ile birlikte

her gün döne döne kapattığı

kıyılardan gelen barbarların, Roma’yı,

17/ Çırpa çırpa = Tanrı’ya doğru uçarak.

19/ Tepe = Tanrı.

20/ Uçanların = meleklerin.

25/ Eskilerin yanilerin = İsa’dan

önce yaşayanlarla’ sonra yaşayanlar.

26/ Ülke = Cennet.

27/Noktaya = Tanrı’ya.

29/ Aşağıda = yeryüzünde.

31/ Helike = Bkz Âraf XXV( 130)

31/ Sevgili oğlu = Büyük Ayı.

33/ Kıyılardan = kuzeyden.

34 büyük yapılarını görünce, Laterano’nun ölümlüleri geride bırakması

karşısında şaşırmaları gibi,

37 insancıldan kutsala, zamandan

sonsuzluğa, Floransa’dan dürüst ve sağlıklı halka

ulaşan ben de, büyük bir şaşkınlığa

40 düşmüş olmalıydım!

Kuşkusuz, bu şaşkınlıkla sevinç arasında

suskun kalmak, duymamak çok güzeldi.

43 Gitmeyi düşlediği tapınağa baka baka gözlerini dinlendiren, başkalarına da

burayı anlatmayı düşleyen bir hacı gibi,

46 ben de büyük ışığın altında

gözlerimi bir aşağı, bir yukarı

ve çepeçevre gezdiriyordum.

49 Sevgi öneren gözler, bir başkasının ışığı

ve kendi gülümsemeleri ile gülen yüzler,

dürüstlük süslü işler görüyordum.

52 Hiçbir noktası üstünde durmasa da

daha, gözlerim çoktan kavramıştı

Cennet’in genel yapısını;

35/ Laterano = Roma’da önce impa-

ratorların, sonra papaların oturduk-

ları bölge.

35/ Geride bırakması = Roma’daki

yapıların, anıtların başka yerlerdeki

yapılardan anıtlardan güzel olması.

49/ Başkasının = Tanrı’nın.

55 aklıma takılan kimi soruları

sormak isteği içimde tutuşunca

kadınıma döndüm bir kez daha.

58 Ama ne beklerken, ne buldum karşımda:

Beatrice yerine, yaşlı bir kişi belirdi

gözlerimin önünde, kutlular gibi giyinmişti,

61 Tatlı bir sevinç kaplamıştı yanaklarını

gözlerini, böyle bir babaya

yaraşır inançlı bir duruş içindeydi.

64 “Kadınım nerede?” dedim ona.

Dedi ki: “Sonuca erdirmek için isteğini,

Beatrice yerimden kaldırdı beni;

67 en üst basamağın üçüncü sırasına

bakarsan, hak ettiği tahtta

oturmuş görürsün onu.”

70 Yanıt vermeden kaldırınca gözlerimi,

yansıttığı kutsal ışıklarla

başına çelenk örerken gördüm onu.

73 Denizin dibine bile dalsa,

ölümlü hiçbir göz, göğün gürlediği

en yüksek bölgeye, gözlerimle Beatrice arasındaki

57/ Kadınıma = Beatrice’ye.

59/ Yaşlı bir kişi = Fransa’da Clai-

vaux manastırının baş keşişi ermiş

Bernard (1090-1153).

65/ İçin = gezinin bu son bölümünde

sana rehberlik etmem için.

67/ Üçüncü sırasına = ilk sırada

Meryem, ikinci sırada Havva, üçün-

cü sırada Rachele (Yakup peygam-

berin karısı; Raşel) onun sağında da

Beatrice vardır.

69/ Onu = Beatrice’yi-

72/ Çelenk örerken = kutsal kişilerin başlarının çevresinde yer alan ayla.

76 uzaklıktan daha uzak olamazdı;

ama uzaklık önemli değildi,

çünkü görüntüsü bozulmadan iniyordu gözlerime.

79 “Ey benim için Cehennem’e ayak izlerini bırakmaktan çekinmeyen, umudumun kaynağı

kadın, gördüğüm bunca şeyi

82 senin yetkinin, senin iyiliğinin

erdemine iznine

borçlu olduğumu biliyorum.

85 Elindeki yolları yöntemleri

kullandın, kölelikten özgürlüğe

ulaştırdın beni.

88 Bağışını sürekli kıl ki,

iyileştirdiğin ruhum

onaylayacağın gibi ayrılsın bedenimden.”

91 Böyle yalvardım ona ben;

o uzaklardan baktı, gülümsedi,

sonra sonsuz kaynağa çevirdi gözlerini.

94 Kutsal yaşlı dedi ki: “Kutsal bir sevgi ile kutsal bir isteğin beni de görevlendirdiği

bu geziyi eksiksiz bitirmen için,

78/ Bozulmadan = havanın, suyun etksine uğramadan.

81/ Gördüğüm = gezim boyunca gördüğüm.

86/ Kölelikten = günahkârlıktan.

90/ Onaylayacağın gibi = günahsız olarak.

91/ Ona = Beatrice’ye.

93/ Sonsuz kaynağa = Tanrı’ya.

96/ Eksiksiz bitirmen için = Tanrıyı görebilmen için.

97 gözlerini gezdir bu bahçede;

çünkü bahçeyi görünce olgunlaşan gözlerin

daha kolay erişir Tanrı’nın ışığına.

100 Sevdasıyla tutuştuğum göklerin ecesi

esirgemez desteğini bizden,

çünkü onun sadık kulu Bernard’ım ben.”

103 Veronica’yı görmek için

belki de Hırvatistan’dan gelen,

yıllanmış sevgisinin etkisiyle

106 ona bakmaya ara veremeyen,

baktığı sürece içinden:

“Hazreti İsa efendim, gerçek Tanrım,

demek böyleydi yüzün” diyen

109 biri gibiydim sanırım,

bu erince bu dünyada erişen

kişinin yoğun sevgisini gözlerken.

112 “Bağışlayıcının sevgili oğlu” diye

söze girdi o, “gözlerini dibe eğersen,

göremezsin buradaki sevinci;

100/ Göklerin ecesi = Meryem.

103/ Veronica = İsa’nın çarmıhı ile birlikte Golgota tepesine çıkarken yüzünü sildiği havlu; üzerine İsa’nın yüzünün görüntüsünün çıktığına inanılan bu havlu Roma’daki San Pietro kilisesinde saklanır; Veronica sözcüğü Latince vera (gerçek) ve gerekçe ikon (resim) sözcüklerinden oluşur.

104/ Hırvatistan’dan = uzaklardan anlamına.

110/ Bu dünyada = yeryüzünde.

111/ Kişinin = ermiş Bernard’ın.

112/ Bağışlayıcının = Tanrı’nın

114/ Buradaki sevinci = Cennet’i.

115 tahtında görebilmek için bu ülkenin sevgili ecesini

en uzak basamaklara çevir gözlerini.”

118 Gözlerimi kaldırdım; ufkun doğu kesimi sabahları nasıl bastırırsa

güneşin battığı kesimi,

121 gözlerimle vadiden dağa tırmanır gibi

bakınca, yücelerde bir yer gördüm ki,

ışığı her ışığı bastırıyordu.

124 Phaeton’un sürmeyi beceremediği

arabası beklenirken burada,

gökyüzü nasıl tutuşursa, sağa sola

127 gittikçe ışık azalırsa, bu barış sancağı da ortasından öyle güçlü bir ışık saçıyordu,

kenarlarında ise ışık azalıyordu;

130 işte buranın tam merkezinde, parlaklığı sanatı birbirinden ayrı, açık kanatlı,

sevinçler içinde belki bin melek gördüm.

116/ Ecesini = Meryem’i.

124/ Phaeton = Bkz Cehennem XVII(110).

125/ Arabası = güneş.

125/ Burada = yeryüzünde.

127/ Barış sancağı = kimi yorumcu-

lara göre Meryem, kimi yorumculara

göre Meryem’in tahtı.

128/ Ortasından = burada Meryem

vardır.

130/ Merkezinde = Meryem'in çevre-

sinde.

133 Onların oyunlarında şarkılarında, öteki kutluların gözlerine sevinç dolduran

bir güzelliğin güldüğünü gördüm.

136 Dilim, düşgücüm gibi zengin

olsaydı bile, küçücük bir ayrıntısını

anlatmaya kalkmazdım bu güzelliğin.

139 Onun sımsıcak ateşine

sürekli baktığını görünce gözlerimin,

Bernard da gözlerini ona yöneltince

142 büyük bir sevgiyle, güçlendi benim bakışım bile.

Otuz ikinci kanto

1 Aklı sevgisinde bu kutlu kişi

birden eğitmenlik görevi yüklendi

ve şu kutsal sözleri söyledi:

4 “Meryem’in kapatıp sağalttığı

yarayı, ayaklarının dibinde oturan

güzel kadın açtı azdırdı.

7 Koltukların üçüncü sırasını oluşturan

üçüncü basamakta, onun altında oturan,

gördüğün gibi Rachele, yanındaki Beatrice.

10 Sarah ile Rebecca’yı, Judith ile

işlediği günahın pişmanlığı içinde

Miserere mei diyen yakarıcının büyük ninesini

1/ Sevgisinde = Meryem’de

1/ Kutlu kişi = ermiş Bernard.

5/ Yarayı = ilk günahı.

6/ Güzel kadın = Havva.

9/ Rachele = Bkz Cehennem 11(101).

10/ Sarah = İbrahim (Abraham) peygamberin karısı.

10/ Rebecca = İshak (Isaac) peygamberin karısı.

10/ Judith = Asur ordusunun komutanı Hoolofernes’in başını keserek Yahudileri kurtaran kadın; Bkz Araf XII(58).

11/ işlediği günah = Betsabea ile

yaptığı zina; Bkz Kitabı Mukaddes,

Mezınurlar 50(19).

12/ Miserere mei = Tanrım bana acı.

12/ Yakarıcının = Davut peygamberin.

12/ Büyük ninesi = Ruth.

13 görebilirsin, basamak basamak inersen gülün içine doğru,

sırayla adlarını saydıkça ben.

16 Yedinci basamaktan aşağı doğru

yine Yahudi kadınlar dizilirler,

çiçeğin taçlarını ikiye bölerler;

19 inancın İsa’ya bakmasına göre,

bir duvar örerler

bu kutsal merdivende.

22 Çiçeğin her yaprağının

olgunlaştığı şu yanda,

gelecek İsa’ya inananlar oturur;

25 yarı daireleri boşlukların

kestiği karşı yakada,

gelen İsa’ya bakanlar bulunur.

28 Burada gökler ecesinin şanlı tahtının,

altındaki tahtlarla birlikte

bir bölme oluşturması gibi,

31 karşıda da koca Yuhanna’nın tahtı yer alır,

o ki, çöle bilgece göğüs germiş, canını vermiş,

iki yıl da Cehennem’de kalmıştır;

19/ Bakmasına göre = İsa’ya inanış biçimine göre.

24/ Gelecek İsa’ya inananlar = İsa

gelmeden önce geleceğine inananlar.

27/ Gelen İsa’ya bakanlar= İsa

geldikten sonra ona inananlar.

28/ Gökler ecesi = Meryem.

31/ Yuhanna = Yahya peygamber;

çölde ölmüş, İsa da ölüp onu kur-

tarıncaya dek, iki yıl Umbus’ta

kalmıştır; Bkz Cennet XVI1I( 135).

34 daha aşağıda Francesco, Benedetto, Augustino ve ötekiler bir bölme oluşturur,

basamak basamak buraya indikçe.

37 Tanrı’nın yüce düzenine bak iyice:

inancın iki türü de, eşit biçimde

dolduracak bu bahçeyi.

40 Şunu da bil ki, iki bölmeyi ikiye kesen

basamağın dibindekilerin hiçbiri,

kendisi hak ettiği için değil, başka biri

43 hak ettiği için ve kimi koşullarla oturur;

çünkü bu ruhlar iyiyi kötüyü ayırt edemeden

ayrılmışlardır bedenlerinden.

46 Yüzlerine iyice bakıp, onları dinlersen,

çocuksu yüzlerinden, seslerinden

sen de anlarsın bunu hemen.

49 içinde kuşku, susmaktasın şimdi:

ince düşüncelerin beline doladığı

güçlü ağı çözmem gerekli.

34/ Francesco = Assisi’li ermiş Francesco.

34/ Benedetto = ermiş Benedetto.

34/ Augustino = Bkz Cennet X(120)

ve XII( 132).

38/ İnancın iki türü = İsa’nın gele-

ceğine inananlar ve İsa’ya inananlar.

39/ Bahçeyi = Cennet’i.

42/ Başka biri = İsa.

43/ Kimi koşullarla = bu koşullar

aşağıda (79-84- dizeler) açıklanıyor.

44/ Ayırt edemeden = erginleşme-

den.

49/ İçinde kuşku = Dante, çocuk

yaşta, iyiyi kötüyü ayırt edemeden

ölen bu ruhların niçin değişik basa-

maklara yerleştiklerine yanıt bula-

maz.

52 Bu ülkenin hiçbir yerinde rastlantıya yer yoktur;

üzüntü, açlık, susuzluk da yoktur:

55 çünkü gördüğün her şeyi

ölümsüz yasa düzenler, yasaya uygundur

her şey, yüzüğün parmağa uyması gibi;

58 bu nedenle bu ruhların gerçek yaşama .

vaktinden önce gelip de, kiminin iyi

kiminin kötü bir yer bulmasını sine causa sanma.

61 Hiçbir istencin daha fazlasını

isteyemeyeceği sevgiyle, sevinçle

yüklü bu ülkenin hükümdarı,

64 sevecen bakışlarla yaratırken ruhları,

her birini değişik oranda donatır gönlünce:

neden bilinmese de sonuç böyledir.

67 Kutsal metinler bunu açıkça gösterir,

analarının karnında öfkeye

kapılan ikizler örneğiyle.

70 Bu nedenle, saçlarının rengine

göre, yüce ışık onurlandırır,

taçlandırır onları

52/ Bu ülkenin = Cennet’in.

56/ Ölümsüz yasa = Tanrı’nın yasaları.

60/ Sine causa = nedensiz.

63/ Hükümdarı = Tanrı.

69/ İkizler = Yakup peygamberle

kardeşi Esau; Bkz Cennet X( 131).

70/ Saçlarının rengine = erdemle-

rine.

73 Böylece, değişik basamakta oturmaları kendi çabalarından değil,

ilk bakışlarının keskinliğinden kaynaklanır.

76 Kurtuluşa erişmek için ilk yüzyıllarda,

kişinin saflığı, ana babasının inancı

yeterli sayılırdı;

79 ilk çağlar geçtikten sonra,

erkeklerin sünnet olmaları

istendi, güçlensin diye saf kanatları;

82 ama İsa geldikten sonra,

onun eksiksiz vaftizi olmadıkça

bu saflık aşağıda tutuldu.

85 İsa’ya en benzeyen yüze bak şimdi,

çünkü ancak onun aydınlığı

sana gösterebilir İsa’yı.”

88 Bu yücelerde uçan kutsal beyinlerin

getirdiği öyle bir sevincin

yağdığını gördüm ki o yüzün üstüne,

91 daha önce gördüklerimin hiçbiri,

ne bunca şaşırtmıştı beni, ne de

Tanrı’ya bunca benzeyen bir yüz göstermişti;

75/ İlk bakışlarının = Tanrı’ya erişe bilme gücünün.

76/ Kurtuluşa = ruhun kurtuluşu.

80/ Sünnet = sünnet vaftizin ilk biçi-

mi sayılıyordu.

84/ Aşağıda tutuldu = İsa’dan sonra,

vaftiz edilmemiş çocuklar, sünnetli

bile olsalar Limbus’ta (aşağıda)

kaldılar.

85/ Yüze = Meryem’e.

88/Kutsal beyinlerin = meleklerin.

94 Ave Maria gratia plena söyleye söyleye üzerine inen ilk sevgi,

kanatlarını açtı onun önünde.

97 Dört bir yandan karşılık verdi

kutlu topluluk bu ilahiye,

daha da erinç geldi yüzlerine.

100 “Ey, sonsuz yazgının yerleştirdiği o güzel yeri bırakıp da

benim için buraya inen kutsal baba,

103 ecemizin gözlerine

bunca sevinçle bakan, sevdadan

cayır cayır yanan bu melek kim?”

106 Sabah yıldızının güzelliğini

güneşten alması gibi, güzelliğini

Meryem’den alanın bilgisine başvurmuştum yine.

109 Dedi ki: “Bir ruhta, bir melekte

bulunabilen yürekliliğin, güzelliğin

tümünü içerir o; biz de seviniriz buna,

112 çünkü Tanrı’nın oğlu, bedenimizin ağırlığını yüklenmek istediğinde, hurma dalını

o götürmüştü Meryem’e.

94/ Ave Maria gratia plena -

Katoliklikte Meryem için edilen

duanın başlangıç sözcükleri (selam

ey nimete eren Meryem); bu sözleri

melek Cebrail, Meryem’e söyler; Bkz

Kitabı Mukaddes, Luka’va göre İncil

1(28).

95/ İlk sevgi = Cebrail.

102/ Baba = ermiş Bernard.

108/ Alanın = ermiş Bernard'ın.

111/ Seviniriz buna = kıskanmayız anlamına.

112/ Tanrı’nın oğlu = İsa.

113/ Yüklenmek istediğinde = yeryüzüne gelmeye karar verdiğinde.

113/ Hurma dalını = Cebrail Meryem’e gebe kaldığını bildirdiğinde, elinde hurma dalı vardır.

115 Ben konuşurken gözlerinle izlersen, bunca doğru, bunca inançlı bu krallığın

büyük soylularını tanırsın.

118 Meryem’e daha yakın oldukları için

daha mutlu şu üstteki ikili,

bu gülün iki köküdür sanki:

121 solundan ona yaklaşan,

damak zevki uğruna

insan türüne acıyı tattıran baba;

124 sağda, Isa’nın bu güzelim çiçeğin

anahtarlarını verdiği, Kutsal Kilise’nin

saygın babasını görmektesin.

127 Mızrakla çivilerle elde edilen

güzel gelinin, kötü günlerini ölmeden

önce bilen, onun yanında oturuyor,

130 ötekinin yanında ise, değişken,

dik başlı, değerbilmez halkını

man’la doyuran başkan duruyor.

116/Krallığın = Cennet’in.

119/ İkili = insanlığın atası Adem ile, Kilise’nin kurucusu Petrus.

121/ Ona = Meryem’e.

123/ Baba = Âdem.

126/ Saygın babasını = Petrus’u.

127/ Mızrakla çivilerle = çarmıha gerilerek.

128/ Güzel gelin = Kilise.

129/ Bilen = vaftizci Yahya.

129/ Onun = Petrus’un.

130/ Ötekinin = Adem’in.

132/ Başkan = Musa; Musa Yahudileri Mısır’dan Filistin’e götürürken, gökten inen ve halkını “man” adını verdiği, kişniş tohumuna benzer bir

besinle besler; Bkz Kitabı Mukaddes, Çıkış 16(31).

133 Petrus’un önünde, kızını görmenin mutluluğu içinde, gözlerini ondan ayırmadan

Hosanna söyleyen Anna’yı görmektesin;

136 en eski aile babasının karşısında,

sen uçurumun önünde alnını eğdiğinde

kadınını gönderen Lucia oturuyor.

139 Geçen zaman uykunu getirdiğine göre, elindeki kumaşa göre etek biçen terzi gibi

buraya bir nokta koymamız gerek bizim de;

142 gözlerimizi ilk sevgiye yönelteceğiz ki,, ona doğru bakıp, elinden geldiğince

ışığına girebilesin.

145 Ama kanatlarını çırpıp da

ilerlediğini sanıp geri gitmemen için,

destek istemek gerek, dua ederek

148 sana yardım edebilecek olana;

sözlerimi duygularınla dinle ki,

yüreğin benimsesin dediklerimi.”

151 Bunları dedi, şu kutsal duayı etti.

135/ Anna = Meryem’in anası.

136/ En eski aile babası = Adem.

138/ Kadınını gönderen Lucia =

Beatrice’yi gönderen Lucia; Bkz

Cehennem II(100).

142/İlk sevgiye = Tanrı’ya.

148/ Olana = Meryem’e.

Otuz üçüncü kanto

1 “Bakire ana, oğlunun kızı,

yaratılanın en yücesi en yalını,

sonsuz kararın dönüm noktası,

4 öyle soylu kıldın ki insan doğasını,

Yaradan gocunmadı,

kendini insan kıldı.

7 Karnında tutuşan sevginin sıcaklığı

bu çiçeğin açmasını sağladı

sonsuz dinginlikte.

10 Burada bizler için öğle güneşi gibi

bir sevgi meşalesi oldun, aşağıdaki

ölümlüler için tükenmez umut kaynağı.

1/ Bakire ana = Meryem.

1/ Oğlunun kızı = Meryem oğlunun

(İsa’nın) kızı sayılabilir, çünkü Hıris-

tiyanlıkta Isa’nın ete kemiğe bürün-

müş Tanrı olduğuna inanılır.

3/ Sonsuz kararın = insanlığın kurtu-

luşu için Isa’nın yeryüzüne gelmesi kararı.

7/ Sevginin = Tanrı sevgisinin.

8/Çiçeğin = cennetliklerin oluştur-

dukları çiçek.

9/ Sonsuz dinginlikte = göklerin en

üst katında.

10/ Burada = Cennet’te.

11/ Aşağıdaki = yeryüzündeki.

13 Öyle büyük, öyle değerli kadınsın ki, dileği olup da sana başvurmayan kişi

dileği kanatsız uçsun istiyor demektir.

16 İyiliğin yalnızca isteyenlere

ulaşmakla yetinmez,

istenmeden de yetişirsin çoğu kez.

19 Bağışlama sende, acıma sende

cömertlik sende, iyilik adına ne varsa

yaratılanlarda, tümü sende.

22 Evren uçurumunun dibinden buraya,

ruhun yaşamlarını birer birer gören

bu kişi, şimdi senden

25 gözlerini yukarılara,

Yaradana doğru kaldırma

gücü vermeni istemekte.

28 Onun görmesi için duyduğun isteği

o denli duymamış olan ben,

desteğini diliyorum senin

31 ona görünmesi için yüce sevincin,

dualarınla onu ölümlülük engellerinden

çözmeni istiyorum senden.

15/ Kanatsız uçsun = yerine gelmesin.

22/ Evren uçurumu = Cehennem.

24/ Bu kişi = Dante.

28/ Görmesi = Tanrı’yı görmesi.

31/ Yüce sevincin = Tanrı’nın.

32/ Ölümlülük engellerinden

ölümlülere özgü yetersizliklerden.

34 Ey her istediğini yapabilen ece, bir isteğim de, yeterince gördükten sonra,

duygularını götürmesi yeryüzüne.

37 Koruman geçit vermesin insancıl dürtülere, bak Beatrice de, öbür cennetliklerle

ellerini kavuşturmuş beni desteklemekte!”

40 Tanrı’nın sevdiği o kutlu gözler

yakarana çevrildiler, inançlı dualardan

hoşlandıklarını belli ettiler;

43 ardından, öncesiz sonrasız ışığa yöneldiler, hiçbir canlının gözü böyle derine

inemezdi o ışığın içinde.

46 İsteklerinin sonuna erişmekte

olan ben de, içimdeki tutkunun

doruğa ulaştığını duyumsuyordum.

49 Bernard gülümsüyor, gözlerimi yukarıya yöneltmemi

işaret ediyordu; oysa onun bu isteğini

o daha demeden yerine getirmiştim:

52 çünkü arılaştıkça görme yetim,

gerçeğin ta kendisi yüce ışığın içine,

daha çok giriyordum gitgide.

34/ Ece = Meryem.

35/ Gördükten = Tanrı’yı gördükten.

40/ Kutlu gözler = Meryem’in gözleri.

41/ Yakarana = ermiş Bernard'a.

43/ Işığa = Tanrı’ya.

53/Yüce ışığın = Tanrı’nın.

55 Bundan sonra gördüklerim sığmaz sözcüğe, bu görüntü karşısında yetersiz kalır dilimiz,

bu yoğunluğa dayanamaz belleğimiz.

58 Düşünde her şeyi görürken, düş sona erince

ayrıntıları anımsamayan,

gördüklerinden izlenimler kalan

61 biri gibiyim şimdi, çünkü ne gördümse

silindi, ama yüreğimde dipdiri

gördüklerimin izlenimi.

64 Güneşte böyle erir kar;

Sibylla’nın ince kâğıtlara açtığı

falları da böyle savururdu rüzgâr.

67 Ey ölümlü kavramların bunca üstüne

çıkan yüce ışık, bana kendini

nasıl gösterdiğini anımsat biraz belleğime,

70 ve öyle güçlü kıl ki dilimi,

hiç olmazsa şanının bir kıvılcımı

erişsin dünyaya geleceklere;

73 gördüklerim biraz canlanırsa belleğimde

ve bunları aktarabilirsem bu dizelere,

daha iyi anlaşılacak utkun.

65/ Sibylla = Cumae’li (İtalya) bili-

ci; sorulara verdiği yanıtları kâğıtlara

yazdığı söylenir.

68/Yüce ışık = Tanrı.

72/ Dünyaya geleceklere = yeni

kuşaklara.

75/ Utkun = her şeyin üstündeki yü-

ce değerin, benzersiz kusursuzluğun.

76 Öyle yoğundu ki parlak ışık, gözlerimi bir an ondan ayırsaydım,

kendimden geçerdim sanırım.

79 İşte bu nedenle daha da yüreklendiğimi, dayanıp gözlerimi sonsuz değerle

birleştirdiğimi anımsıyorum.

82 Ey gözlerimin olanca gücüyle

öncesiz sonrasız ışığı görmemi

sağlayan bereketli sevgi!

85 Evrende dağınık olanın

onun derinliğinde sevgiyle

bir araya geldiğini gördüm tek ciltte:

88 tözler, etkilenmeler ve özellikleri

öyle içiçe geçmişlerdi ki,

cılız bir ışık olur anlatsam gördüklerimi.

91 Sanırım evrensel biçimini

gördüm bu düğümün, çünkü ondan söz ederken

içimdeki sevincin arttığını duyuyorum.

94 Argo’nun gölgesini görünce Neptunus’u şaşırtan girişimin unutulması için yirmi beş yüzyıl geçti,

oysa bana bir an yetti.

86/ Onun = Tanrı’nın.

88/Tözler = kendiliğinden var olanlar.

94/ Argo = Argonaut’lar seferinde

kullanılan gemi; Bkz Cehennem

XVIII(86).

94/ Neptunus = deniz tanrısı.

97 Böylece, aklım şaşkınlık içinde kıpırdamadan, dikkat kesilmiş bakıyordu

baktıkça bakma isteği artıyordu.

100 İnsan bu ışık karşısında öyle oluyordu ki, başka bir şeye bakmak için gözlerini

ondan alamıyordu;

103 çünkü isteğin tek amacı

iyilik onda yoğunlaşıyordu,

onda kusursuz olan, dışında kusurlu oluyordu.

106 Anımsadıklarımla ilgili sözlerim,

meme emen bir çocuğun sözlerinden bile

yetersiz kalacak bundan böyle.

109 Bunun nedeni baktığım parlak ışığın

birden çok görünüş içermesi değil,

eskiden nasılsa yine öyle o;

112 neden, baktıkça gözlerimin güçlenmesi

gibi, ben değişirken o tek görünüşün de

değiştiği izlenimi.

115 Yüce ışığın derin ve arı tözünde

ayrı renkte, aynı büyüklükte

üç daire belirdi gözlerimin önünde;

117/ Üç daire = üçlem ilkesine gönderme; renklerinin ayrı olması nite-liklerinin ayrı olduğunu, büyüklüklerinin aynı olması eşdeğer olduklarını gösteriyor.

118 biri birine yansıyordu

ebemkuşağının ebemkuşağına yansıması gibi,

üçüncüsü ikisinden eşit kaynaklanan bir ateşti.

121 Ah, sözcükler öyle yetersiz, öyle güçsüz ki gördüklerimi söylemeye! Aklımda kalanlar ise

neredeyse hiç, gördüklerime göre.

124 Ey sonsuz ışık, yalnızca kendinde varsın, kendini yalnız sen tanırsın, tanıdığın,

tanındığın için kendine güler, sevdalanırsın!

127 Sana yansıyan bir ışık gibi

tasarlandığı izlenimi veren, bir süre

gözlerimle izlediğim şu daire

130 kendi içinde kendi rengiyle

bizim resmimizi çizmekte sanki;

öyle ki, ayıramıyorum ondan gözlerimi.

133 Daireyi ölçmeye çalışıp kafa yoran

ama gerekli kuralı bulamayan

bir matematikçi nasıl olursa,

118/ Biri birine yansıyordu = baba (Tanrı) oğula (İsa) yansıyordu.

120/ Üçüncüsü = Kutsal Ruh.

124/ Sonsuz ışık = Tanrı.

124/ Yalnızca kendinde varsın =

çünkü seni senden başkası içeremez.

125/ Sen tanırsın = kendini ancak

sen görebilirsin (Baba).

125/ Tanıdığın = Oğul.

126/ Sevdalanırsın = kendini se-

versin (Kutsal Ruh).

129/ Şu daire = ikinci daire (Oğul).

131/ Bizim resmimizi = bir insan

yüzü.

134/ Gerekli kuralı = çapla çember arasındaki ilişkiyi.

136 öyle idim ben de yeni görüntü karşısında: görüntünün daire ile nasıl birleştiğini

oraya nasıl yerleştiğini görmek istiyordum;

139 ne var ki yeterli değildi kanatlarım:

ama bir şimşek sarsınca aklımı,

gerçekleşti amacım.

142 Düşlemin gücü burada tükendi;

artık isteğimi, istencimi

dengeli bir çark gibi döndürüyordu,

145 güneşi yıldızları döndüren sevgi.

137/ Görüntünün = insan yüzünün.

137/ Birleştiğini = insanla Tanrı’nın nasıl birleştiğini (İsa’da).

139/ Kanatlarım = yeteneğim.

145/ Güneşi yıldızları döndüren sevgi = Tanrı; Cennet de, Cehennem ve Araf gibi yıldızları sözcüğüyle sona erer (İtalyancada).

Özel Adlar Dizini

Abbagliato Ceh. XXIX 131

Absalon Ceh. XXVIII 137

Abydos Araf XXVIII 72

Achitofel Ceh. XXVIII 137

Acone Cen. XVI 65

Acquacheta Ceh. XVI 97

Acquasparta Cen. XII 124

Adamo Ceh. XXX 61, XXX

104

Âdem Ceh. III 115; Âraf IX

11, XI 45, XXIX 86, XXXII

37

Adige (Adice) Ceh. XII 6,

Araf XVI 115; Cen. IX 43

Aeolus Âraf XXVIII 19

Africanus Araf XXIX 115

Agathon Âraf XXII 107

Aglauros Âraf XIV 139

Agapetus Cen. VI 16

Agnel (Agnelo Brunellesco)

Ceh. XXV 68

Agobbio Âraf XI 79

Aguglion Cen. XVI 55

Ahşüyerüş Araf XVII 28

Aigina Ceh. XXIX 63

Aineias Ceh. II 32, IV 122,

XXVI 90

Aisopos Ceh. XXIII 4

Akan Âraf XX 111

Akheron Ceh. III 76, XIV 116;

Âraf II 105

Akhilleus Ceh. V 66, XII 71,

XXVI 62, XXXI 4; Âraf IX

37, XXI 92

Akkâ Ceh. XXVII 89

Akrep Âraf XXV 3

Alagia Âraf XIX 142

Alagna Âraf XX 86; Cen. XXX

146

Alard Ceh. XXVIII 15

Alba Ceh. VI 37

Alberichi Cen. XVI 89

Alberigo Ceh. XXXIII 118

Albero Ceh. XXIX 109

Alberto Ceh. XXXII 57

Albertus Magnus Cen. X 98

Alekto Ceh. IX 47

Alessandria Âraf VII 135

Alessandro Ceh. XXX 76

Alessio Interminei Ceh. XVIII

122

Ali Ceh. XXVIII 32

Alichino Ceh. XXI 118, XXII

112

Alkides Cen. IX 102

Alkmaion Âraf XII 50; Cen.

IV 104

Alman Albert Âraf VI 97;

Cen. XIX 116

Almanlar Ceh. XVII 21

Amphiaraos Ceh. XX 34

Amphion Ceh. XXXII 10

Amphisbaena Ceh. XXIV 86

Amyclas Cen. XI 68

Anaksagoras Ceh. IV 137

Anastagi Âraf XIV 107

Anastasio (papa) Ceh. XI 9

Angiolello Ceh. XXVIII 77

Ankhises Ceh. I 74; Âraf

XVIII 136; Cen. XV 26,

XIX 130

Anna Cen. XXXII 135

Annibal Ceh. XXXI 115; Cen.

VI 50

Anselmo Cen. XII 138

Anselmuccio Ceh. XXXIII 50

Antandros Cen. VI 67

An tenor Âraf M 74

Antenora Ceh. XXXII 88

Antheus Ceh. XXXI 100,

XXXI 112, XXXI 140

Antigone Araf XXII 110

Antiphon Âraf XXII 106

Antonio Cen. XXIX 125

Apollon Cen. I 13, II 8

Araba Ceh. XI 114, Âraf I 29

Aragon Âraf III 113

Arakhne Ceh. XVII 18; Âraf

XII 43

Arasat Ceh. X 12

Arbia Ceh. X 86

Arca Cen. XVI 91

Archiano Âraf V 95, 124

Ardinghi Cen. XVI 92

Arethusa Ceh. XXV 97

Arezzo Ceh. XXII 4, XXIX

109, XXX 31; Âraf VI 14

Argia Ära/XXII 110

Argo (gemisi) Cen. XXXIII 94

Argos Araf XXIX 96

Aristo Ceh. IV 131; ArafIII 43

Arius Cen. XIII 128

Arles Ceh. IX 112

Arno Ceh. XIII 146, XV 111,

XXIII 94, XXX 65 XXXIII

83; Âraf V 125, XIV 23;

Cen. XI 106

Aronta Ceh. XX 46

Arrigo Ceh. VI 80

Arrigo Mainardi Âraf XIV 97

Arrigucci Cen. XVI 107

Arthur (kral) Ceh. XXXII 61

Ascesi Cen. XI 52

Asdente Ceh. XX 118

Aslan Cen. XVI 38, XXI 14

Asopos Âraf XVIII 92

Asurlar Araf XII 59

Athamas Ceh. XXX 4

Atina Ceh. XII 17; Âraf VI

140; Cen. XVII 47

Atropos Ceh. XXXIII 125

Attila Ceh. XII 134, XIII 148

Augustino Cen. X 119, XII

131, XXXII 34

Augustus Ceh. I 71, XIII 67;

Âraf XXIX 115

Aulis Ceh. XX 111

Aurora Âraf II 7

Ausonia Cen. VIII 63

Ayılar Âraf IV 65; Cen. II 9

Azzolino Ceh. XII 110

Babil Cen. XXIII 133

Bacchiglione Ceh. XV 111

Bacchus Ceh. XX 59; Âraf

XVIII 91, Cen. XIII 25

Bagnacaval Araf XIV 115

Balıklar Ceh. XI 113, Âraf I

21, XXXII 53

Barbagia Araf XXIII 94, 95

Barbariccia Ceh. XXI 120,

XXII 29,59, 145

Barbarossa Âraf XVIII 119

Bari Cen. VIII 62

BarucciCen. XVI 104

Battista Ceh. XIII 143, XXX

73

Beatrice Ceh. II 70, 103; Âraf

VI 46, VII 127, XV 77,

XVIII 48, 73, XXIII 127,

XXVII 36, 53, XXX 73,

XXXI 81, 107, 114, 133,

XXXII 36, 85, 106, XXXI-

II 4, 124; Cen. I 46, 64,

85, II 22, III 127, IV 15,

139, V 16, 85, 122, VII 16,

1X 16, X 37, 52, 60, 61, XI

11, XIV 6, 80, XV 70, XVI

13, XVII 4, 30, XVIII 16,

52, XXI 63, XXII 125,

XXIII 19, 34, 76, XXIV 10,

22, 34, 55, XXV 28, 137,

XXVI 76, XXVII 34, 102,

XXIX 7, XXX 15, 127,

XXXI 59, 66, 75, XXXII 9,

XXXIII 38

Beccheira Ceh. XXXII 120

Belacqua Araf IV 124

Belisarius Cen. VI 25

Bellincion Berti Cen. XV 112

Bellincione Cen. XVI 98

Belus Cen. IX 97

Belzebuth Ceh. XXXIV 127

Benaco Ceh. XX 63,73,76

Benedetto (San) Ceh. XVI 99;

Cen. XXXII 34

Benevento Araf III 128

Bergamo Ceh. XX 72

Bernard Cen. XXXI 102, 141,

XXXIII 49

Bernardino di Fosco A raf XIV

101

Bemardo da Quintavalle Cen.

XI 79

Bertrand de Born Ceh. XXVIII

134

Bisenzo Ceh. XXXII 56

Bocca Ceh. XXXII 106

Boğa Araf XXV 2; Cen. XXII

108

Bologna Ceh. XXIII 142, Araf

XIV 101

Bolsena Âraj XXIV 23

Bonaginta Araf XXIV 19, 20

Bonaventura da Bognoreggio

Cen XII 129

Bonconte Araf V 88

Bonifazio Ceh. XIX 52; Araf

XXIV 29

Bonturo Ceh. XXI 41

Boreas Cen. XXVIII 79

Borgo Cen. XVI 135

Bostichi Çen. XVI 92

Brabant Araf VI 23

Branca d’Oria Ceh. XXXIII

137, 140, 144

Brandizio Araf III 27

Brennus Cen. VI 43

Brenta Ceh. XV 9; Cen. IX 25

Brescia Ceh. XX 68, 72

Brettinoro Araf XIV 112

Briareus Ceh. XXXI 98; Araf

XII 30

BrigataCe/ı. XXXIII 89

Bruges Ceh. XV 5; Araf XX 46

Brunetto Latino Ceh. XV 30,

32, 100

Brutus Ceh. IV 127, XXXIV

65; Cen. VI 74

Bryson Cen. XIII 125

Buggea Cen. IX 92

Bulicame Ceh. XIV 79

Buondelmonte Cen. XVI 140

Buondelmonti Cen. XVI 66

Buoso degli Abati Ceh. XXV

139

Buoso Donati Ceh. XXX 45

Caccia d’Asciano Ceh. XXIX

130

Cacciaguida Cen. XV 135

Cacus Ceh. XXV 25

Cadiz Cen. XXVII 82

Caecilius Âraf XXII 98

Caesar Ceh. IV 123, XIII 64,

XXVIII 99; Araf VI 93,

112, XVIII 101, XXVI 77;

Cen. VI 57, 85, XVI 58

Cagnan Cen. IX 49

Cagnazzo Ceh. XXI 119, XXII

107

Cahors Ceh. XI 50; Cen.

XXVII 59

Calabria Cen. XII 140

Calaroga Cen. XII 54

Calboli Araf XIV 88

Calcabrina Ceh. XXI 118,

XXII 133

Calfuci Cen. XVI 106

Calixtus Cen. XXVII 44

Camicion de’ Pazzi Ceh.

XXXII 68

Cammilla Ceh. I 106, IV 124

Campagnatico Araf XI 65

Campaldino Araf V 92

Campi Cen. XVI 49

Campo Picen Ceh. XXIV 148

Capocchio Ceh. XXIX 137,

XXX 28

Caponsacco Cen. XVI 121

Cappelletti Âraf VI 106

Capraia Ceh. XXXIII 82

Caprona Ceh. XXI 94

Carentena Ceh. XV 7

Carlin Ceh. XXXII 69

Carlo Cen. XX 63

Carnaro Ceh. IX 114

Carrara Ceh. XX 47

Casal Cen. XII 124

Casalodi Ceh. XX 94

Casella Âraf II 91

Casentino Ceh. XXX 64, Âraf

■ V 94

Cassius Ceh. XXXIV 67; Cen.

V 74

Castor Âraf IV 61

Castrocaro Âraf XIV 116

Carentana Ceh. XV 7

Carnaro Ceh. IX 114

Carrara Ceh. XX 47

Cassino Cen. XXII 37

Catalano Ceh. XXIII 104,

114

Cato Ceh. XIV 14

Catona Cen. VIII 62

Catellini Cen. XVI 88

Cattolica Ceh. XXVIII 80

Caurus Ceh. XI I14

Cebrail Cen. IV 47, IX 137

Cecina Ceh. XIII 7

Cefas Cen. XXI 127

Cenchres Ceh. XXIV 86

Ceneviz Cen. IX 88

Ceperan Ceh. XXVIII 13

Cerchi Cen. XVI 65

Certaldo Cen. XVI 49

Cervia Ceh. XXVII 42

CeutaCeh. XXVI 111

Charles Ceh. XIX 98; Âraf V

69, XI 136, XX 67, 71;

Cen. VI 106, VIII 71, 1X1

Chelydrid Ceh. XXIV 86

Chiana Cen. XIII 22

Chiassi Âraf XXVIII 19

Chiavari Âraf XIX 100

Chiusi Cen. XVI 74

Ciacco Ceh. VI 52, 58

Cianfa Ceh. XXV 43

Cianghella Cen. XV 129

Cieldauro Cen. X 128

Cimabue Âraf XI 94

Cincinnatus Cen. XV 127

Ciriatto Ceh. XXI 122, XXII

56

Citera ÁrafXXVU 94

Clemente Âraf III 124

Clemenza Cen. IX 3

Cletus Cen. XXVII 41

Cluny Ceh. XXIII 63

ColleAraf XIII 115

Cologna Cen. X 98

Conio Âraf XIV 116

Coııstantinus Ceh. XIX 115,

XXVII 94; Cen. VI 3

Cornelia Ceh. IV 128; Cen.

XV 127

Corneto Ceh. XIII 7

Cosenza papazı A raf III 124

Costanza Araf III 112, 142,

VII 127; Cen. III 120, IV

97

Crassus Âraf XX 116

Crisostomo Cen. XII 136

Cunizza Cen. IX 32

Cupido Cen. VIII 7, 9

Curio Ceh. XXVIII 102

Curradino Âraf XX 67

Currado II Cen. XV 139

Currado da Palazzo Âraf XVI

124

Currado Malaspina Âraf VIII

65, 118

Cyrrha Cen. I 35

Daidalos Ceh. XXIX 115

Daniel Âraf XXII 146; Cen. IV

15, XXIX 133

Dante Âraf XXX 56

Davut Ceh. IV 57, XXVIII 137

Decius Cen. VI 47

Deianeira Ceh. XII 68

Deidamia Ceh. XXVI 61; Âraf

XXII 109

Deiphyle Âraf XXII 110

Delia Âraf XXIX 77

Delos Âraf XX 130

Delphoi Cen. I 33

Demokritos Ceh. IV 136

Demophoon Cen. IX 100

Dıraç Cen. VI 65

Diana Âraf XIII 152, XXV 130

Dicle Âraf XXXIII 112

Dido Ceh. V 85; Cen. VIII 9

Dimyat Ceh. XIV 104

Diogenes Ceh. IV 137

Diomedes Ceh. XXVI 55

Dione Cen. VIII 7, XXII 143

Dionisio Ceh. XII 108

Dionysus Cen. XXVIII 130

Dioskorides Ceh. IV 140

Dite Ceh. VIII 69, XI 65, XII

37, XXXIV 20

Dolcin Ceh. XXVIII 56

Domenico Cen. X 94, XII 70

Dominazioni Cen. XXVIII 122

Domitianus Âraf XXII 83

Donato Cen. XII 137

Donna Berta Cen. XIII 140

Douai Âraf XX 46

Draghignazzo Ceh. XXI 121,

XXII 73

Duera Ceh. XXXII 117

Ebro Âraf XXVII 3; Cen. IX

88

Egidio Cen. XI 83

Elbe Âraf VII 98

Elektra Ceh. IV 121

Elíseo Cen. XV 136

Eisa Âraf XXXIII 68

Elysium Cen. XV 27

Erna Cen. XVI 143

Empedokles Ceh. IV 138

Ephialtes Ceh. XXXI 94, 107

Epikuros Ceh. X 13

Erikhton Ceh. IX TL

Erinys Ceh. IX 45

Erisikhthon Âraf XXIII 25

Ermo Âraf V 96

Esau Cen. VIII 131

Ester Araf XVII 28

Eteokles Ceh. XXVI 52

Etika Ceh. XI 80

Euklides Ceh. IV 142

Eunoe Áraf XXVIII 131,

XXXII 127

Eurialus Ceh. I 106

Europa Cen. XXVII 84

Euros Cen VIII 68

Euripides Âraf XXII 106

Euryplos Ceh. XX 113

Fabbro Araf XIV 101

Fabius Cen. VI 47

Fabrizio Âraf XX 26

Faenza Ceh. XXXII 122, Âraf

XIV 111

Falterona Âraf XIV 17

Fano Ceh. XXVIII 76, Âraf V

71

Farfarello Ceh. XXI 123, XXII

95

Farinata Ceh. VI 79, X 32

Fas Âraf IV 139

Federico, Ceh. X 119; XIII 58;

XXIII 66 Âraf VII 118,

XVI 115; Cen. XX 63

Federigo Novello Âraf VI 17

Federigo Tignoso Âraf XIV

106

Fegghine Cen. XVI 49

Felice Cen. XII 79

Feltre Cen. IX 52

Feltro Ceh. I 105

FerisilerCeh. XXIII 116, XXVII

85

Ferrara Cen. IX 56

Fırat Âraf XXXIII 112

Fiesole Ceh. XV 61, 73; Cen.

XV 125; Cen. XVI 122

FifantiCen. XVI 104

Filippeschi Âraf VI 107

Filippi Cen. XVI 88

Filippo Argenti Ceh. VIII 61

Fizika Ceh. XI 100

Floransa Ceh. X 91, XVI 74,

XVII 70, XXIV 144, XXVI

1, XXXII 119; Âraf VI 127,

XI 113, XX 75, XXIII 100;

Cen. XV 98, XVI 61, 84,

86, 111, 146, 149, XVII

48, XXIX 103, XXXI 38

Focaccia Ceh. XXXII 62

Focara Ceh. XXVIII 90

Folquet Cen. IX 95

Fonte Branda Ceh. XXX 78

Forese Âraf XXIII 48, 76,

XXIV 73

Forli Ceh. XVI 98

Francesca Ceh. V 116

Francesco, ermiş, Ceh. XXVII

67, 112; Cen. XI 75, XXII

90, XXXII 34

Francesco d’Accorso Ceh. XV

109

Franco Bolognesi Âraf XI 82

Frison Ceh. XXXI 63

Gaia Âraf XVI 140

Gaddo Ceh. XXXIII 68

Gaeta Ceh. XXVI 91; Cen.

VIII 62

Galehaut Ceh. V 137

Galienos Ceh. IV 143

Galigaio Cen. XVI 101

Galizia Cen. XXV 18

Galli Cen. XVI 104

Galluzzo Cen. XVI 53

Gand Âraf XX 46

Ganellone Ceh. XXXII 122

Ganj Araf II 6, XXVII 4; Cen

XI 50

Ganymedes Araf IX 22

Garda Ceh. XX 64

Garisenda Ceh. XXXI 137

Gaskonya Araf XX 66; Cen.

XVII 82, XXVII 59

Gaville Ceh. XXV 151

Genievre Cen. XVI 14

Gentucca Âraf XXIV 39

Geri del Bello Ceh. XXIX 27

Geryon Ceh. XVII 97, 133;

XVIII 19; Araf XXVII 22

Gherardo Âraf XVI 124, 135,

137

Ghibellin'ler Cen. VI 103

Ghino di Tacco Âraf VI 13

Ghisolabella Ceh. XVIII 55

Giacomo Âraf VII 118

Gianni de’Soldanieri Ceh. XXXII

1 2 1

Gianni Schicchi Ceh. XXX 32

Gideon Âraf XXIV 125

Gilboa Âraf XII 41

Giotto Âraf XI 96

Giovacchino Cen. XII 140

Giovanna di Guzman Cen. XII

80

Giovanna di Montefeltro Âraf

V 8 8

Giovanna Visconti Âraf VIII

71

Girit Ceh. XII 13, XIV 95

Giuda Cen. XVI 122

Giudecca Ceh. XXXIV 117

Giuochi Cen. XVI 104

Glaukos Cen. I 69

Godefroy Cen. XVIII 47

Gomita Ceh. XXII 81

Gomorra Âraf XXV 40

Gorgoxi Ceh. IX 56

Gorgona Ceh. XXXIII 82

Governol Ceh. XX 77

Graffiacane Ceh. XXI 122; XXII

34

Grazian Cen. X 105

Greci Cen. XVI 88

Gregorio Âraf X 73; Cen. XXVIII

133

Grifon Âraf XXIX 107, XXX

6, XXXI 113, 119, XXXII

26, 43, 89

Gualandi Ceh. XXXIII 31

Gualdo Cen. XI 48

Gualdrada Ceh. XVI 37

Gualterotti Cen. XVI 133

Guardingo Ceh. XXIII 108

Guelfler Cen. VI 106

Guiglielmo Borsiere Ceh. XVI

72

Guidi ailesi Ceh. XXX 76

Guido Bonatti Ceh. XX 118

Guido Cavalcanti Ceh. X 63;

Âraf XI 97

Guido da Castel Âraf XVI 126

Guido da Prata Âraf XIV 105

Guido del Cassero Ceh. XXVIII

77

Guido del Duca Âraf XIV 81

Guido di Carpigna Âraf XIV

98

Guido Guerra Ceh. XVI 38,

Cen. XVI 97

Guido Guinizelli Âraf XXVI

92

Guiglielmo Âraf VII 133; Cen.

XX 62

Guiglielmo Aldobrandesco Araf

XI 59

Guiglielmo Borsiere Ceh. XVI

72

Guillaume Cen. XVIII 46

Guittone Âraf XXIV 56, XXVI

124

Gullara Ceh. XXII 79

Habeşler Araf XXVI 20

Habil Ceh. IV 55

Hananya Cen. XXVI 12

Harpyalar Ceh. XIII 12, 101

Hautefort Ceh. XXIX 29

Havva Araf VIII 98, XII 70,

XXIV 116, XXIX 24

Hazine Ceh. XV 119

Hekabe Ceh. XXX 16

Hektor Ceh. IV 122; Cen. VI

67

Helena Ceh. V 64

Helike Araf XXV 131; Cen.

XXXI 31^

Heliodorus Âraf XX 113

Helios Cen. XIV 96

Helikon ÂraJXXIX 40

Hellespont Araf XXVIII 74

Henri Çen. XVII 83, XXX 137

Henry Âraf VII 130;

Herakleitos Ceh. IV 138

Herkiil Ceh. XXV 31, XXVI

107, XXXI 131

Hezekiel Âraf XXIX 102

Hieronymus Cen. XXIX 37

Hindistan Ceh. XIV 31

Hintliler Âraf XXVI 20,

XXXII 42; Cen. XXIX 101

Hippokrates Ceh. IV 143, Âraf

XXIX 137

Holofernes Araf XII 58

Homeros Ceh. IV 88

Honorius Cen. XI 97

Horatius Ceh. IV 89

Hugues Capet Âraf XX 49

Hyperion Cen. XXII 142

Hyppolytos Cen. XVII 47

Hysippyle Ceh. XVIII 92

lacapo da Santo Andrea Ceh.

XIII 133

Ianus Cen. VI 81

lerda Âraf XVIII 101

Illuminato Cen. XII 131

Importuni Cen. XVI 133

Infangato Cen. XVI 122

Innocenzo Cen. XI 92

Iole Cen. IX 101

Iphigenia Cen. V 70

Isère Cen. VI 59

Iulia Ceh. IV 128

Iulius Ceh. I 70

Iuno Ceh. XXX 1, Cen. XII

10, XXVIII 32

Iustinianus Âraf VI 88, Cen.

VI 10

İarbas Âraf XXXI 70

İason Ceh. XVIII 86, XIX 85;

Cen. II 17

İbni Riişd Ceh. IV 144

İbni Sina Ceh. IV 143

İbrahim Ceh. IV 57

İda Dağı Ceh. XIV 97

İkaros Ceh. XVII 112

İkizler Cen. XXII 151

İlion Ceh. 173, Âraf XII 62

İlyas Ceh. XXVI 34; Âraf

XXXII 80

İncil Ceh. XIX 106, Âraf XIX

136; Cen. IX 133, XXIV

. 135, 143, XXIX 96

İokaste Araf XXII 55

İsa Âraf XX 86, XXI 7, XXIII

73, XXVI 127, XXXII 101;

Cen. VI 14, IX 119, XI 70,

101, 108, XII 38, 71, 74,

XIV 105, 106, 107, XVII

50, XIX 72, 103, 106, XX

46, XXIII 20, 71, XXV 13,

32, XXVI 52, XXVII 40,

XXIX 97, 110, XXXI 1,

108, XXXII 19, 24, 27, 82,

85,87, 124

İsidorus Cen. X 131

İskender Ceh. XII 107, XIV 35

Ismene Âraf XXII 111

Ismenus Araf XVIII 92

İsrail Ceh. IV 58

Işaya Cen. XXV 91

luba Cen. VI 70

Jacopo Rusticucci Ceh. VI 80,

XVI 44

Jacuii Ceh. XXIV 87

Judith Cen. XXXII 10

Jupiter Ceh. XIV 52, XXXI 44,

91; Âraf VI 118, XXIX

120, XXXII 113; Cen. IV

63, XXII 145, XXVII 12,

14

Juvenal Âraf XXII 13

Kabil Ceh. XX 124; Cen. II 50

Kadmos Ceh. XXV 97

KainaCeh. V 107, XXXII 58

Kalkhas Ceh. XX 111

Kalliope Âraf I 9

Kapaneus Ceh. XIV 63

Kentaur Ceh. XII 56, 104, 115,

127, XXV 17

Kerberos Ceh. VI 13, 22, 31,

IX 98

Kerubiler Cen. XI 38, XXVIII

99

Kharon Ceh. III 94, III 109, III

128

Kharybdis Ceh. VII 22

Kheiron Ceh. XII 65, 71, 77,

97; Âraf IX 34

Kıbrıs Ceh. XXVIII 82

Kızıldeniz Ceh. XXIV 88

Kirke Ceh. XXVI 92; Âraf XIV

42

Kleopatra Ceh. V 63; Cen. VI

77

Klio Âraf XXII 58

Klotho Araf XXI 25

Klymene Cen. XVII 3

Koç Âraf VIII 135; Cen. XXIX

1

Kokytos Ceh. XIV 118, XXXI

123, XXXIII 155, XXXIV

52

Kolkhis Ceh. XVIII 86

Kreusa Cen. IX 97

Kserkses Âraf XXVIII 71; Cen.

VIII 125

Kudüs Âraf II 2, XXIII 30;

Cen. XIX 127, XXV 55

Kuraş Âraf XII 57

Lacedemona Âraf VI 140

Lakhesis Âraf XXV 79

Lamone Ceh. XXVII 49

Lancelot Ceh. V 128

Lanfranchi Ceh. XXXIII 32

Langia Araf XXII 112

Lano Ceh. XIII 121

Lapo Saltarello Cen. XV 129

Laterano Ceh. XXVII 86; Cen.

XXXI 35

Latinus Ceh. IV 126

Latona Âraf XX 131; Cen. X

69, XXII 139, XXIX 2

Lavinia Ceh. IV 125; Âraf

XVII 37; Cen. VI 1

Leandros Araf XXVIII 71

Learco Ceh. XXX 10

Leda Cen. XXVII 98

Lefkoşa Cen. XIX 146

Lemnos Ceh. XVIII 88

Lerici Âraf III 49

LetheCeh. XIV 131, 136; Âraf

XXVI 108, XXVIII 130,

XXX 144, XXXIII 96, 123

Levi Âraf XVI 131

Lia Âraf XXVII 101

Libicocco Ceh. XXI 121, XXII

70

Libya Ceh. XXIV 85

Lille Âraf XX 46

Limbus Ceh. IV 44; Âraf XXII

13

Limoges Âraf XXVI 120

Linus Ceh. IV 141; Cen.

XXVII 41

Livius Ceh. XXVIII 7

Lizio Araf XIV 97

Loderingo Ceh. XXIII 104

Logoduro Ceh. XXII 88

Lombardia Ceh. I 68, XXII 97,

XXVII 20; Âraf VI 61, XVI

46, 125; Cen. XVII 72

Lorenzo Cen. IV 82

Louis Âraf XX 50

Lucanus Ceh. IV 90, XXV 94

Lucca Ceh. XXXIII 28; Âraf

XXIV 20, 36

Lucia Ceh. II 97, II 100; Âraf

IX 55; Cen. XXXII 138

Lucifer Ceh. XXXI 142,

XXXIV 89, 103

Lucretia Ceh. IV 128; Cen. VI 41

Luka Âraf XXI 7

Luni Ceh. XX 48; Cen. XVI 73

Lykurgus Araf XXVI 94

Maccarius Cen. XXII 49

Macra Cen. IX 89

Magosa Cen. XIX 146

Maia Cen. XXII 143

MakkabelerCe/ı. XIX 85; Cen.

XVIII 40

Malacoda Ceh. XXI 76, 79

Malaspina Ceh. XXIV 143

Maleagros Âraf XXV 22

Malebolge Ceh. XVIII 1, XXI

4, XXIV 37, XXIX 40

Malebranche Ceh. XXI 37,

XXII 100, XXIII 22

Manfredi Âraf III 111

Manto Ceh. XX 55

Mantova Ceh. I 69, II 60, XX

92; Âraf VI 74, VII 86,

XVIII 82

Marcabo Ceh. XXVIII 73

Marcel Âraf VI 126

Marcia Ceh. IV 128

Marco Araf XVI 46, XVI 130

Maremma Ceh. XXV 21,

XXIX 47; Âraf V 135

XXX

Marguerite Âraf VII 127

Maria Araf XXIII 29

Mars Ceh. XXIV 145, XXXI

50; Âraf II 15, XII 33; Cen.

IV 63, VIII 132, XIV 100,

XVI 46, XXVII 12

Marsilya Âraf XVIII 102

Marsyas Cen. I 20

Marzia Âraf I 80, 85

Marzucco Âraf VI 17

Matelda Âraf XXXIII 119

Matya Ceh. XIX 96

Mayorka Ceh. XXVIII 82

Medeia Ceh. XVIII 96

Medusa Ceh. IX 52

Megaira Ceh. IX 46

Melissus Cen. XIII 125

Melkisedek Cen. VIII 125

Menalippos Ceh. XXXII 131

Merkür Cen IV 63

Meryem Âraf III 39, V 101,

VIII 37, X 50, XIII 49,

XVIII 100, XX 21, XXII

143, XXXIII 6; Cen. IV 30,

XI 70, XIII 84, XIV 35, XV

130, XXIII 110, 125, 137,

XXXII 4, 108, 114, 118

Messer Marchese Âraf XXIV

31

Metellus Âraf IX 136

Mısır Cen. XXV 55

Michele Scotto Ceh. XX 116

Michel Zanche Ceh. XXII 88,

XXXIII 144

Midas Âraf XX 108

Midyan Araf XXIV 124

Mikail Ceh. VII 11; Âraf XIII

50; Cen. IV 47

Mikal ÂrafX 68, X 71

Milano Âraf XVIII 118

Mincio Ceh. XX 77

Minerva Âraf XXX 67; Cen,II

8

Minos Ceh. V 4, 18, XIII 96,

XX 35, XXVII 124, X X I X

118; Âraf 1 77; Cen. X I I I

13

Minotaurus Ceh. XII 25

Mira Âraf M 80

Modena Cen. VI 75

Moldau Âraf VII 98

Monaldi Âraf VI 107

Mongibello Ceh. XIV 54

Montagna Ceh. XXVII 46

Montaperti Ceh. XXXII 80

Montefeltro Âraf V 88

Montecchi Âraf VI 106

Mon temalo Cen. XV 110

Montemurlo Cen. XV 64

Montereggion Ceh. XXXI 40

MordohayAraf XVII 30

Moronto Cen. XV 136

Mosca Ceh. VI 80, Ceh.

XXVIII 106

Mucius Cen. IV 83

Muhammed Ceh. XXVIII 31,

61

Musa Ceh. IV 56; Âraf XXXII

80; Cen. IV 29, XXIV 134,

XXVI 40

Musa’lar Ceh. II 7

Myrrha Ceh. XXX 39

Nabukatnetsar Cen. IV 13

Naiades Âraf XXXIII 51

Napoli Âraf III 27

Narkissos Ceh. XXX 128

Nasıra Cen. IX 138

Nasina Cen. IX 138

Nassidius Ceh. XXV 95

Natan Cen. XII 136

Navarra Ceh. XXII 48, 121,

XXVIII 58

Nella Araf XXIII 86

Nemrud Ceh. XXXI 76; Araf

XII 36; Cen. XXVI 124

Neptunus Ceh. XXVIII 84;

Cen. XXXIII 94

Nerli Cen. XV 115

Nessos Ceh. XII 67, 97, XIII 1

Niccolò Ceh. XXIX 129; Âraf

XX 32

Nil Ceh. XXXIV 44; Âraf XXIV

64; Âraf XXIV 64; Cen. VI

66

Nino Araf VIII 53

Ninus Ceh. V 58

Nocera Cen. XI 48

NiobeAraf XII 37

Nisus Ceh. I 107

Noli Âraf IV 25

Normandiya Âraf XX 66

Noter Âraf XXIV 56

Nuh Ceh. IV 55; Cen. XII 16

Octavianus Âraf VII 6

Oderisi Araf XI 81

Oğlak Âraf II 57; Cen. XXVII

67

Olimpos Âraf XXIV 15

Omberto Âraf XI 67

Opizzo da Esti Ceh. XII 111

Orbisaglia Cen. XVI 73

Orestes Âraf XIII 32

Orfeus Ceh. IV 140

Oriaco Âraf V 79

Ormanni Cen. XVI 89

Ostiense Cen. XII 82

Ottokar Âraf VII 100

Ovidius Ceh. IV 90, XXV 97

Pachino Cen. VIII 67

Padova Ceh. XV 7; Cen. IX 46

Palermo Cen. VIII 74

Palladion Ceh. XXVI 63

Pallas Âraf XII 33; Cen. VI 36

Paris Ceh. V 67; Âraf XX 52

Parmenides Cen. XIII 125

Parnassus Âraf XXII 65,

XXVIII 141, XXXI 140; Cen. I

16

Pasiphae Âraf XXVI 42

Paulus Ceh. II 32; Cen. XVIII

132, 136

Peana Cen. XIII 25

Pegasea Cen. XVIII 84

Pelikan Cen. XXV 112

Peloro Âraf XIV 31; Cen. VIII

67

Penelope Ceh. XXVI 95

Penestrino Ceh. XXVII 102

Pennino Ceh. XX 66

Penthesileia Ceh. IV 124

Pera Cen. XVI 126

Persius Âraf XXII 100

Persler Cen. XIX 114

Perugia Cen. VI 75, XI 46

Peschiera Ceh. XX 71

Petrus Ceh. I 134, II 24, XIX

90, 94; Âraf IX 127, XIII

50, XXI 52, XXXII 76,

Cen. IX 139, XI 118,

XVIII 132, XXII 88, XXV

12, XXXII 133

Phaeton Ceh. XVII 110; Âraf

IV 71; Cen.XXXI 124

Phlegeton Ceh. XIV 116, 131

Phlegra Ceh. XIV 58

Pharsalus Cen. VI 66

Philippe Âraf XX 50

Phlegyas Ceh. VIII 19, 23

Pholos Ceh. XII 72

Photinos Ceh. XI 8

Pia Âraf V 133

Piava Cen. IX 25

Piccarda Âraf XXIV 10; Cen.

III 49, IV 97, IV 112

Pier da Medicina Ceh. XXVIII

75

Pier della Broccia Âraf VI 21

Pieridesler Araf I 10

Pier Pettinaio Âraf XIII 124

Pierre Âraf VII 125

Pier Traversaro Âraf XIV 98

Pietola Âraf XVIII 82

Pietrapana Ceh. XXXII 28

Pietro Bernardone Cen. XI 88

Pietro Damiano Cen. XXI 121

Pietro Lombardo Cen. X 107

Pietro Mangiadore Cen. XII

134

Pietro Peccator Cen. XXI 123

Pietro Spano Cen. XII 135

Pilatus Araf XX 88

Pinamonte Ceh. XX 95

Pisa Ceh. XXXIII 29, 79; Âraf

VI 18

Pisistratus Âraf XV 101

Pistoia Ceh. XXIV 126, 143,

XXV 10

Pius Cen. XXVII 44 ^

Platon Ceh. IV 134; Âraf III

43; Cen. IV 22

Plautus Âraf XXII 98

Plüton Ceh. VI 115, VII 2

Po Ceh. V 98, XX 78; Âraf

XIV 91, XVI 115; Cen. VI

49, XV 137

Podestadi Cen. XXVIII 123

Pola Ceh. IX 114

Polenta Ceh. XXVII 41

Polinnia Cen. XXIII 55

Pollux Âraf IV 61

Polydoros Ceh. XXX 17; Âraf

XX 114

Polykleitos Âraf X 31

Polyksene Ceh. XXX 17

Polymnestor Âraf XX 114

Pompeius Cen. VI 52, 72

Ponthieu Âraf XX 66

Porta Sole Cen. XI 45

Prato Ceh. XXVI 9

Pratomagno Âraf V 115

Pressa Cen. XVI 100

Principati Cen. XXVIII 125

Priscianus Ceh. XV 109

Prosperina Araf XXVIII 49

Provence Âraf VII 126, XX 61

Provenzan Saivani A raf XI

121

Ptolemaios Ceh. IV 142; Cen.

VI 69

Puccio Sciancato Ceh. XXV

148

Puglia Ceh. XXVIII 8, XXVIII

13; Âraf VII 124

Pygmalion Âraf XX 105

Pyramus Âraf XXVII 39,

XXXIII 69

Pyrrhos Ceh. XII 135; Cen. VI

43

Quintius Cen. VI 47

Quirinus Cen. VIII 132

Rabano Cen. XII 139

Rachele Ceh. II 101, IV 61;

Âraf XXVII 104; Cen.

XXXII 9

Rahab Cen. IX 115

Rainouard Cen. XVIII 46

XXXIII

Ravenna Ceh. XXVII 40; Cen.

VI 61

Ravigriiani Cen. XVI 99

Raymond Bérenger Cen. VI

133,136

Rebecca Cen. XXXII 10

Rehoboam Araf XII 46

Reno Ceh. XVIII 60; Araf XIV

91

Rhea Ceh. XIV 100

Rhin Cen. VI 58

Rhodopeia Cen. IX 101

Rhône Ceh. IX 112; Cen. VI

60, VIII 59

Rialto Cen. IX 26

Richard Cen. X 132

Rinier Araf XIV 88

Rinier da Corneto Ceh. XII

136

Rinier Pazzo Ceh. XII 136

Ripheus Cen. XX 68

Robert Guiscard Ceh. XXVIII

11; Cen. XVIII 47

Roland Ceh. XXXI 18; Cen.

XVIII 43

Roma Ceh. 1 7 1 , II 21, 23, XIV

105, XVIII 28, XXXI 59;

Âraf VI 114, XVI 106, XIX

107, XXI 89, XXIX 115,

XXXII 102; Cen. VI 57, IX

141, XV 125, XVI 10,

XXIV 62, XXVII 61, XXXI

33

Romagna Ceh. XXVII 28, 36,

XXXIII 156; Âraf V 69,

XIV 99, XV 44

Romena Ceh. XXX 73

Romieu Ceri. VI 129, 135

Romualdus Cen. XXII 49

Rubaconte Âraf XII 100

Rubicante Ceh. XXI 123, XXII

40

Rubicon Cen. VI 65

Rudolph Âraf VII 94; Cen.

VIII 71

Ruggieri Ceh. XXXIII 13

Sabellus Ceh. XXV 94

Sabin Cen. VI 40

Sacchetti Cen. XVI 103

Safira Âraf XX 112

Salahaddin Ceh. IV 129

Samanyolu Cen. XIV 97

Samuel Cen. IV 29

San Giovanni Ceh. XIX 16;

Cen. XVI 25

Sanherib Araf XII 52

Sanleo Âraf IV 25

Sannella Cen. XVI 91

Saône Cen. VI 59

San Pietro Ceh. XVIII 32,

XXXI 59

Santafior Âraf VI 111

Santa Zita Ceh. XXI 38

Sanremo Ceh. XXVII 49

Santo Volto Ceh. XXI 48

San Zeno Âraf XVIII 120

Sapia Araf XIII 109

Sarah Cen. XXXII 10

Sardanapalus Cen. XV 108

Sassol Mascheroni Ceh. XXXII

65

Sastos Araf XXVIII 72

Saul Araf XII 40

Savena Ceh. XVIII 60

Savio Ceh. XXVII 52

Scarmiglione Ceh. XXI 105

Scipion Ceh. XXXI 116; Cen.

VI 52, XXVII 61

Seine Cen. VI 59 XIX 120

Semele Ceh. XXX 1; Cen. XXI

5

Semiramis Ceh. V 58

Seneca Ceh. IV 141

Septentrion Âraf XXX 5

Seraflar Cen. XXVIII 99

Serchio Ceh. XXI 49

Ser Martino Cen. XIII 140

Sevilla Ceh. XX 126

Sextus Ceh. XII 135

Sibellius Cen. XIII 128

Sibylla Cen. XXXIII 65

Sichaeus Ceh. V 62; Cen. IX

97

Sicilya, Ceh. XII 107; Âraf III

113; Cen. XX 62

Siena Ceh. XXIX 133; Âraf V

134, XI 64, 111, 123, 135,

XIII106

Siestri Âraf XIX 100

Sigier Cen. X 138

Signa Cen. XVI 56

Sile Cen. IX 49

Silvestro Ceh. XXVII 95; Cen.

XI 83

Silvius Ceh. II 13

Simifonti Cen. XVI 63

Sinıois Cen. VI 68

Simon Ceh. XIX 1, XXX 98,

116; Cen. XXX 147

Simonides Âraf XXII 107

Sinigalia Cen. XVI 74

Sion Âraf IV 68

Sismondi Ceh. XXXIII 32

Sixtus Cen. XXVII 44

Sizii Cen. XVI 107

Skyros Âraf IX 34

Sodom Ceh. XI 50; Araf XXVI

40, 79

Sokrates Ceh. IV 134

Soldanieri Cen. XVI 91

Solon Cen. VIII 124

Sordello Âraf VI 74, VII 2, 13,

52, VIII 38, 43, 62, 94, IX

58

Sorgue Cen. VIII 58

Sphinks Âraf XXXIII 47

Stace XXXIII 134

Statius Âraf XXI 91, XXII 25,

XXIV 119, XXV 28, 31,

XXVII 47, 48, XXXII 28

Stricca Ceh. XXIX 126

Strophades Ceh. XIII 11

Styks Ceh. VII 108, IX 80,

XIV 116

Swabia Cen. III 118

Syrinks Âraf XXXII 64

Şarlman Ceh. XXXI 16; Cen.

VI 96, XVIII 43

Şenar Âraf XII 34

Şeriya Cen. XXII 94

Taddeo Cen. XII 82

Tagliacozza Ceh. XXVIII 16

Tagliamento Cen. IX 43

Talamone Âraf XIII 151

Tales Ceh. IV 137

Tambernicchi Ceh. XXXII 28

Tanai Ceh. XXXII 26

Tarpeia Âraf IX 138

Tarquinius Ceh. IV 127

Tatarlar Ceh. XVII 16

Tebaldello Ceh. XXXII 123

Tebaldo Ceh. XXII 52

Tegghiaio Ceh. VI 79, XVI 41

Teiresias Ceh. XX 40; Âraf

XXII 113

Terazi Âraf II 5, XXVII 3;

Cen. XXIX 1

XXIII

Terentius Âraf XXII 97

Tevere Ceh. XXVII 29; Araf II

100; Cen. XI 106

Thais Cefi. XVIII 135

Thames Ceh. XII 119

Thaumas Araf XXI 51

Thebai Ceh. XIV 68, XX 31,

XXV 15, XXX 2, 22,

XXXII 10, XXXIII 88; Araf

XVIII 91, XXI 92, XXII 88

Themis Araf XXXIII 47

Theseus Ceh. IX 54; Araf

XXIV 121

Thetis Araf XXII 113

Thisbe Araf XXVII 38

Thymbraios Âraf XII 31

Thais Ceh. XVIII 135

Timaeus Cen. IV 49

Tisiphone Ceh. IX 48

Tithonos Araf IX 1

Titus Cen. VI 92; Araf XXI 82

Tityos Ceh. XXXI 124

Tobias Cen. IV 47

Tolomea Ceh. XXXIII 124

Tommaso Araf XX 67; Cen. X

99 XII 143, XIV 4, XVI

127

Tomyris Âraf XII 55

Toppo Ceh. XIII 120

Torquatus Cen. VI 46

Toscana Ceh. X 24, XXII 97,

XXIV 76, 92, XXVIII 108,

XXXII 63; Araf XI 58, 110,

XIII 148, XIV 16, 103, 124

XVI 137; Cen. IX 89 XXII

115,

Toulouse Araf XXI 89

Traianus Araf X 76

Traversare Araf XIV 107

Trento Ceh. XII 5, XX 68

Trespiano Cen. XVI 54

Trinacria Cen. VIII 70

Tristan Ceh. V 67

Trivia Cen. XXIII 27

Troya Ceh. I 75, XXVIII 9,

XXXI 14, 22, 98, 113; Araf

XII 61; Cen. XV 125

Tullius Ceh. IV 141

Tuna Ceh. XXXII 25; Cen.

VIII 64

Tupino Cen. XI 43

Turbia Araf III 49

Turnus Ceh. I 106

Türkler Ceh. XVII 16

Tydeus Ceh. XXXII 130

Typhoeus Ceh. XXXI 124;

Cen. VIII 69

Tyrol Ceh. XX 62

Ubaldin della Pila Araf XXIV

28

Ubaldo Cen. XI 43

Ubertin Donato Cen. XVI 120

Uccellatoio Cen. XV 111

Ughi Cen. XVI 88

Ugo da San Vittore Cen. XII

133

Ugolin d’Azzo Araf XIV 105

Ugolin de’ Fantolin Araf XIV

121

Ugolino Ceh. XXXIII 13,85

Uguiccione Ceh. XXXIII 89

Ulikses Ceh. XXVI 55; Araf

XIX 22; Cen. XXVII 83

Urania Araf XXIX 41

Urban Cen. XXVII 44

Urbino Ceh. XXVII 29

Utica Âraf I 74

Val Camonica Ceh. XX 64

Val de Magra Ceh. XXIV 145;

ÂrafVIII 115

Valdichiana Ceh. XXIX 47

Valdigrieve Cen. XVI 66

Vanni Fucci Ceh. XXIV 125

Var Cen. VI 58

Vario Âraf XXI198

Vas d’elezione Ceh. II 28

Vecchio Cen. XV 115

Venceslaus Âraf VII 102

Venedico Caccianemico Ceh.

XVIII 50

Venedik Cen. XIX 140

Venerabilis Cen. X 130

Venüs Âraf XIX 1, XXV 131,

XXVIII 64

Vercelli Ceh. XXVIII 73

Vergilius Ceh. I 79, XIX 61,

XXIII 126, XXIX 4, XXXI

133; Âraf II 61, III 74, VI

67, VII 7, VIII 64, X 52,

XIII 79, XIV 143, XIX 28,

29, XXI 15, 100, 103, 126,

XXII 10, XXIII 130, XXIV

119, XXVII 20, 118, 126, ,

XXVIII 126, XXIX 56,

XXX 46, 49, 50, 51, 55;

Cen. XVII 19, XXVI 118

Vernaccia Âraf XXIV 24

Verona Ceh. XV 121, XX 68;

Âraf XVIII 120

Veronica Cen. XXXI 103

Verruchio Ceh. XXVII 47

Virtudi Cen. XXVIII 122

Vicaliano Ceh. XVII 68

Vicenza Cen. IX 47

Vulcanus Ceh. XIV 56

Yaftah Cen. V 65

Yahuda Ceh. IX 27, XXXI 142,

XXXIV 62; Âraf XX 74,

XXI 83

Yahya Âraf XXII 152, XXXII

76

Yakup Âraf XXXII 76; Cen.

VIII 131, XXII 70

Yengeç Cen. XXV 101

Yeşua Âraf XX 110; Cen. IX

124, XVIII 37

Yuhanna Araf XXIX 104; Cen.

IV 29, XXXII 31

Yusuf Ceh. XXX 97

Zenon Ceh. IV 138

Zümrüdüanka Ceh. XXIV 106

Wissant Ceh. XV 5

Açıklamalı İçindekiler

ÖNSÖZ

CEHENNEM

Birinci kanto

7 Nisan 1300 Perşembe’yi kutsal Cuma’ya bağlayan gece. Dante’nin karanlık bir ormanda yolunu şaşırması. Dante’nin üç hayvanla karşılaşması. Vergilius’un ortaya çıkması. Öteki dünyaya yolculuğun başlaması.

İkinci kanto

8 Nisan 1300, akşamüstü. Dante’nin korkuya kapılması. Vergilius’un Dante’nin korkusunu gidermesi. Beatrice’nin Limbus’a inmesi. Dante’nin yüreğini korkusuzluğun kaplaması.

Üçüncü kanto

8 Nisan 1300 akşamı. Cehennem’in girişi. Acılar kentinin kapısındaki yazı. Kötülük de, iyilik de yapmadan yaşamış olanların ruhlarını sokan at sinekleri. Akheron ırmağı.

Ruhları karşı kıyıya geçiren kayıkçı Kharon. Deprem. Dante’ nin bayılması.

Dördüncü kanto

8 Nisan 1300 akşamı. Cehennem’in ilk dairesi: Limbus. Erdemli ama vaftiz olmamış

ruhlar. Dante’nin kendine gelmesi. İsa’nın Cehennem’e inişi. Eski ozanlar, ünlü kişiler.

Değerli kişileri konuk eden şato.

Beşinci kanto

8 Nisan 1300 akşamı. Cehennem’in ikinci dairesi. Şehvet düşkünleri. Minos’un sözleri.

Rüzgâr. Vergilius, Dante’ye Semiramis, Dido, Kleopatra gibi ünlü kişileri tanıtır.

Dante’ nin Francesca da Rimini ile karşılaşması. Dante bayılır.

Altıncı kanto

8 Nisan 1300 akşamı. Cehennem’in üçüncü dairesi. Dondurucu bir yağmur altında, çamurlar içinde yatan oburlar. Kerberos. Ciacco. Floransa’nın geleceğine ilişkin öngörüler. Kıyamet günü.

Yedinci kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in dördüncü dairesi. Cimriler, savurganlar, öfkeliler.

Vergilius’un Pluton’u sindirmesi. Çarpışan ruhlar. Talih’in işlevi. Styx bataklığına bulanmış ruhlar. Beşinci daireye iniş.

Sekizinci kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in beşinci dairesi. Öfkeye yenik düşenler. Kulenin ışıkları. Styx’ten geçiş. Filippo Argenti. Dite kenti. İblislerin engellemesi.

Dokuzuncu kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Dite kentinin önü. Sapkınlar. Dante’ nin korkuya kapılması. Üç cehennem cadısı. Göklerden gönderilen ulak. Kapının açılması. Sapkınların mezarları.

Onuncu kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in altıncı dairesi. Sapkınlar. Epikuros’un yolunu izleyenlerin mezarları. Farinata. Cavalcanti. Geleceği bilen ruhlar. Dante’nin sağ

olanlarla ilgili olarak verdiği bilgi.

On birinci kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in altıncı dairesi. Sapkınlar. İğrenç kokular. Papa Anastasio’nun mezarı. Vergilius Dante’ ye, Aristoteles’in görüşüne uygun olarak Cehennem’in yapısını anlatır.

On ikinci kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in yedinci dairesi. Birinci bölme. Saldırganlar.

Başkalarına şiddet uygulayanların haşlandıkları kan ırmağı. Minotauros’un öfkesi.

Kentaur’lar. Kheiron’la karşılaşma.

On üçüncü kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in yedinci dairesi. İkinci bölme. Saldırganlar.

Kendilerine şiddet uygulayarak canlarına kıyanlar. Ağaca dönüşmüş ruhlar. Pier della Vigna. Savurganlar. Floransa’nın yazgısı.

On dördüncü kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in yedinci dairesi. Üçüncü bölme. Saldırganlar. Ateş

yağmuru altında kumda yatan, Tanrı’yı küçümseyenler. Kapaneus. Cehennem ırmaklarının kökeni. Giritli yaşlı.

On beşinci kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in yedinci dairesi. Üçüncü bölme. Saldırganlar. Ateş

yağmuru altında koşan cinsel sapkınlar. Brunetto Latini. Floransa ve Dante’nin yazgısı. Ünlü din adamları.

On altıncı kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in yedinci dairesi. Üçüncü bölme. Cinsel sapkınlar.

Üç Floransalı arasında söyleşi. Floransa’nın yozlaşması. Dante’nin beline doladığı ip.

Geryon’un gelişi.

On yedinci kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in yedinci dairesi. Üçüncü bölme. Ateş yağmuru altında oturan tefeciler. Hile ve dalavere simgesi Geryon. Dante’nin tefecilerle konuşması. Geryon'un sırtında aşağıya iniş.

On sekizinci kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in sekizinci dairesi. Birinci ve ikinci hendekler.

Kamçılanarak ters yönlerde koşuşan kadın tellalları ve çapkınlar. Boka gömülü dalkavuklar. Iason. Thais.

On dokuzuncu kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in sekizinci dairesi. Üçüncü hendek. Baş aşağı çukura gömülü din sömürücüleri. Papa Niccolö III. Papaların yanlışları. Vergilius Dante’yi kemerin tepesine götürür.

Yirminci kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in sekizinci dairesi. Dördüncü hendek. Büyücüler ve biliciler. Amphiaraos. Teiresias. Mantova kentinin kuruluşu.

Yirmi birinci kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in sekizinci dairesi. Beşinci hendek. Hileciler. Kaynar zift. Zebaniler. Vergilius’un Malacoda’ya yanıtı. Dante’nin korkuya kapılması.

Yirmi ikinci kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in sekizinci dairesi. Beşinci hendek. Rüşvet yiyenler.

Zebanilerle yolculuk. Ciampolo. Keşiş Gomita. Oyuna gelen zebaniler.

Yirmi üçüncü kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in sekizinci dairesi. Altıncı hendek. Hileciler, ikiyüzlüler. Vergilius ile Dante’nin Malabranche’lerden kaçışı. Yakaran cüppeliler.

Neşeli keşişler. Kaifas’ın çilesi.

Yirmi dördüncü kanto

9 Nisan 1300 sabahı. Cehennem’in sekizinci dairesi. Yedinci hendek. Hileciler, hırsızlar. Yılanların soktuğu insanlar. Kül olup yeniden insana dönüşme. Vanni Fucci.

Floransa’nın geleceğine ilişkin bilgiler.

Yirmi beşinci kanto

9 Nisan 1300 öğle. Cehennem’in sekizinci dairesi. Yedinci hendek. Hileciler, hırsızlar.

Yılana dönüşmüş hırsızlar. Vanni Fucci’nin cezalandırılması. Uç başlı dev Cacus.

Floransalı hırsızların değişimi.

Yirmi altıncı kanto

9 Nisan 1300 öğle. Cehennem’in sekizinci dairesi. Sekizinci hendek. Hileciler.

Floransa’ya yergi. Alevler içinde ruhlar. Ulikses’le karşılaşma. Ulikses son gezisini ve nasıl öldüğünü anlatır.

Yirmi yedinci kanto

9 Nisan 1300 öğle. Cehennem’in sekizinci dairesi. Sekizinci hendek. Hileciler. Guido da Montefeltro. Romagna’nın durumu. Montefeltro’nun keşişlere katılması. Ferisilerin önderi. Minos’un kararı.

Yirmi sekizinci kanto

9 Nisan 1300 öğle. Cehennem’in sekizinci dairesi. Dokuzuncu hendek. Bölücüler.

Dokuzuncu hendeğin görünümü. Muhammed. Ali. Pier da Medicina. Curio. Bertrand de Born.

Yirmi dokuzuncu kanto

9 Nisan 1300. Cehennem’in sekizinci dairesi. Onuncu hendek. Simyacı kalpazanlar.

Vergilius’un uyarısı. Onuncu hendeğin görünümü. Simyacıların çarpıldıkları cezalar.

Arezzo’lu Griffolino. Siena’lı Alberto.

Otuzuncu kanto

9 Nisan 1300 öğleden sonra. Cehennem’in sekizinci dairesi. Onuncu hendek. Hileciler.

Gianni Schicchi. Myrrh. Adamo usta. Yusuf’u suçlayan kadın. Yunan Sinon.

Vergilius’un uyarısı.

Otuz birinci kanto

9 Nisan 1300 öğleden sonra. Cehennem’in sekizinci dairesi. Onuncu hendek. Kuyuya gömülü devler. Nemrud. Ephialtes. Briareus. Antheus’un Vergilius ile Dante’yi dibe indirmesi.

Otuz ikinci kanto

9 Nisan 1300 ikindi vakti. Cehennem’in dokuzuncu dairesi. Hainler. Kaina (Birinci bölüm). Antenora (İkinci bölüm). Mangano kontları. Bocca. Ganellone.

Otuz üçüncü kanto

9 Nisan 1300 akşamı. Cehennem’in dokuzuncu dairesi. Vatanlarına ve konuklarına ihanet edenler. Ugolino kendisinin ve çocuklarının ölümünü anlatır. Pisa’ya ilenme.

Keşiş Alberigo. Branca d’Oria. Ceneviz’e ilenme.

Otuz dördüncü kanto

9 Nisan 1300 akşamı. Cehennem’in dokuzuncu dairesi.

Kendilerine iyilik yapanlara, yaratıcısına ihanet edenler. Lucifer. İskaryot Yahuda, Brutus, Cassius. Vergilius, Luci- fer’in gökyüzünden düşmesini ve Cehennem’in oluşumunu anlatır. Vergilius ile Dante yukarıya çıkıp yıldızları görürler.

ÂRAF

Birinci kanto

10 Nisan 1300 Paskalya sabahı (Pazar günü) gün ağarırken. Dante’nin esin perilerinden isteği. Dört yıldız. Araf’ın bekçisi Cato. Issız kıyıya varış.

İkinci kanto

10 Nisan 1300 Paskalya sabahı. Güneşin yükselişi. Kayıkçı meleğin gelişi. Ruhlarla karşılaşma. Casella’nın şarkısı. Cato’nun gelmesi. Kaçış.

Üçüncü kanto

10 Nisan 1300 Paskalya sabahı. Araf’ın eteğine varış. Dante’nin korkusu. Vergilius’un açıklamaları. Ruhlarla karşılaşma. Manfredi.

Dördüncü kanto

10 Nisan 1300 öğleye doğru. Araf’a tırmanış. Vergilius’un yıldızlarla ilgili açıklaması.

Araf dağının yapısı. Belacqua ve başka ruhlar.

Beşinci kanto

10 Nisan 1300 öğleden sonra. Savaşta ölenlerin, cinayete kurban gidenlerin ruhları.

Jacopo del Cassero ile konuşma. Bonconte da Montefeltro. Pia.

Altıncı kanto

10 Nisan 1300 öğleden sonra. Duaların önemi. Saz şairi Sordelio. İtalya’ya, papaya, Floransa’ya yönelik eleştiriler.

Yedinci kanto

10 Nisan 1300 ikindi vakti. Vergilius ile Sordello arasında söyleşi. Araf’a çıkışın koşulları. Çiçekli vadi. Krallar.

Sekizinci kanto

10 Nisan 1300 akşamüstü. Gökten inen iki melek. Nino Visconti. Uç yıldız. Yılanın kaçışı. Currado Malaspina.

Dokuzuncu kanto

10 Nisan 1300 akşamı. Dante uyuyup düş görür. Dante Araf’ın kapısının önünde uyanır. Araf’ın kapısının açılışı.

Onuncu kanto

11 Nisan 1300 sabahı. Araf’a tırmanış. Mermere işlenmiş kabartmalar: Meryem, Davut, Traianus. Kendini beğenmeye eleştiri.

On birinci kanto

11 Nisan 1300 öğleye doğru. İlahi söyleyen ruhlar. Omberto Aldobrandesco. Oderisi.

Provenzan Salvani.

On ikinci kanto

11 Nisan 1300 öğleye doğru. Yontularla kaplı yol. Kurumlu kişilerin yontuları. Günah izlerini silen melek. Merdivenden çıkış.

On üçüncü kanto

11 Nisan 1300 öğle. Güneşe yakarı. İmrenme günahı işleyen ruhlar. Siena’lı Sapia.

Dante’nin itirafları.

On dördüncü kanto

11 Nisan 1300 öğleden sonra. Guido del Duca. Rinieri da Calboli. Arno vadisinde yaşanan yozlaşma. Vergilius’un uyarısı.

On beşinci kanto

11 Nisan 1300 ikindi vakti. Yukarıdan gönderilen elçi. Vergilius’un yeryüzü ve gökyüzü nimetlerinin paylaşımına ilişkin açıklaması. Meryem. Pisistratus. Ermiş Stefano.

On altıncı kanto

11 Nisan 1300 ikindi vakti. Dumanlar içinde gidiş. Lombardiya’lı Marco. Özgür istencin açıklanması. Yozlaşmanın nedeni.

On yedinci kanto

11 Nisan 1300 akşamı. Öfke yüzünden cezalandırılanlar. Vergilius’un sevgi kuramını açıklaması. Üç tür sevgi.

On sekizinci kanto

11 Nisan 1300 akşamı. Vergilius sevginin özelliğini açıklıyor. Umursamazlıkları yüzünden cezalandırılanlar. Dante’nin uyuması, düşüncelerinin düşe dönüşmesi.

On dokuzuncu kanto

11 Nisan 1300 gün ağarırken. Dante’nin düşünde gördüğü deniz kızı. Yardımcı melek.

Beşinci dairenin ruhları. Papa Adriano V ile konuşma.

Yirminci kanto

12 Nisan 1300 sabahı. Cimriler ve eli açıklar. Hugues Capet. Cezalandırılan cimrilik örnekleri. Deprem. İlahi söyleyen ruhlar.

Yirmi birinci kanto

12 Nisan 1300 kuşluk vakti. Statius’un dedikleri. Depremin nedeni, Araf’ın özellikleri.

Statius’un Vergilius’u tanıması.

Yirmi ikinci kanto

12 Nisan 1300 kuşluk vakti. Statius’un öyküsü. Statius’un gizlice Hıristiyan oluşu.

Ozanlar, ünlü kadınlar. Dalları meyve yüklü ağaç.

Yirmi üçüncü kanto

12 Nisan 1300 öğle. İlahi söyleyen ruhlar. Forese Donati. Dante ile Forese’nin ortak anıları.

Yirmi dördüncü kanto

12 Nisan 1300 öğle. Lucca’lı Bonaginta. Şiirde yeni biçem. Corso Donati’nin ölümü.

Dalları meyve yüklü ikinci ağaç. Melek.

Yirmi beşinci kanto

12 Nisan 1300 öğle. Statius’un insan vücudu konusunda açıklamaları. Ruhun bedene girişi. Ruhun bedenden ayrılması. Alevlerin içinde yürüyen ruhlar.

Yirmi altıncı kanto

12 Nisan 1300 öğleden sonra. Şehvet düşkünlerinin ruhları. Bologna’lı şair Guido Guinizelli. Saz şairi Arnaut Daniel ile karşılaşma.

Yirmi yedinci kanto

12 Nisan 1300 gece. Tanrı’nın güleç meleği. Dante’nin alevlerden korkması.

Dante’nin ateşten geçişi. Dante uyur, düş görür. Lia ile Rachele. Ertesi sabah

merdivenden çıkış. Vergilius’un sözleri.

Yirmi sekizinci kanto

13 Nisan 1300 sabah. Kutsal orman. Lethe ırmağı. Güzel kadın. Güzel kadının suları, rüzgârı açıklaması. Altın çağı öven ozanlar.

Yirmi dokuzuncu kanto

13 Nisan 1300 sabah. Irmak boyunca yürüyüş. Ormanı yaran ışık. Esin perilerine yakarış. Yedi şamdan, yirmi dört yaşlı kişi, kanatlı hayvanlar. Zafer arabası.

Otuzuncu kanto

13 Nisan 1300 sabah. Beatrice’nin zafer arabasıyla gelişi. Vergilius’un yok oluşu.

Beatrice’nin Dante’ye yönelttiği eleştiriler.

Otuz birinci kanto

13 Nisan 1300 sabah. Dante’nin itirafı. Beatrice’nin suçlamaları. Dante bayılır. Dante Lethe ırmağının suyundan içer. Dans eden dört güzel.

Otuz ikinci kanto

13 Nisan 1300 kuşluk vakti. Dante’nin gözlerinin kamaşması. Ağacın yanında duraklama. Dante’nin uyanışı. Dante’ nin yeryüzündeki işlevi. Kartal, tilki, ejderha.

Kutsal arabanın değişime uğraması. Arsız orospu.

Otuz üçüncü kanto

13 Nisan 1300 öğle. Beatrice’nin uyarısı. Karanlık sözler. Matelda, Statius ile Dante’yi Eunoe ırmağına götürür. Dante yıldızlara çıkmaya hazırdır.

CENNET

Birinci kanto

14 Nisan 1300 sabahı, Paskalya Perşembesi. Dante’nin Beatrice ile gökyüzüne yükselmesi. Dante’nin Apollon’dan güç istemesi. Gökyüzündeki yuvarların, seslerin özellikleri. Beatrice’nin açıklamaları.

îkinci kanto

Göğün ilk katı (Ay). Ayın yapısına giriş. Ay lekeleri ve etkileri. Dante’nin yanılması.

Beatrice’nin açıklamaları.

Üçüncü kanto

Göğün ilk katı. Sözlerini yerine getirmeyen ruhlar. Aynadan yansıyan yüzler.

Kutluluğun derecesi var mıdır? Piccarda Donatı. Kraliçe Costanza.

Dördüncü kanto

Göğün ilk katı. Dante’nin iki kuşkusu. Beatrice Platon’un ruhların gökyüzüne dönüşüne ilişkin görüşünü açıklıyor. İstencin önemi. Dante’nin yeni kuşkusu.

Beşinci kanto

Göğün ilk katı. İnsanla Tanrı arasında sözleşme. Yukarıya doğru çıkış. Göğün ikinci katı (Merkür). Şan uğruna iyilik yapmış olanlar. Gezegenin ve kutluların ışıması.

Altıncı kanto

Göğün ikinci katı. İmparator Iustinianus. Aineias’tan Şarlman’a dek Roma kartalının tarihi. Guelf’lerle Ghibellin’lerin imparatorluğa verdikleri zarar. Romieu’ye övgü.

Yedinci kanto

Göğün ikinci katı. Beatrice, Dante’nin İsa’nın ölümüyle alınan öç konusundaki kuşkularını gideriyor. Tanrı’nın oğlunun ete kemiğe bürünmesinin gerekçesini ve ölümden sonra dirilişi anlatıyor.

Sekizinci kanto

Göğün üçüncü katı (Venüs). Sevgiye bağımlı ruhlar. Tanrı sevgisi. Charles Martel.

Kötü yöneticiler. Oğulun babaya benzememesi.

Dokuzuncu kanto

Göğün üçüncü katı. Charles Martel’in söyledikleri. Cunizza da Romano’nun öngörüsü.

Marsilyalı saz şairi Folquet. Rahab. Papaların eleştirilmesi.

Onuncu kanto

Göğün üçüncü katı. Dünyanın kusursuz yapısı. Göğün dördüncü katı (Güneş). Bilgeliğe öncelik tanıyan ruhlar. Aquino’lu Tommaso’nun ilk çemberde yer alan on bir bilgeyi (din bilginleri ile felsefeciler) tanıtması.

On birinci kanto

Göğün dördüncü katı. Ölümlülerin anlamsız tasaları. Gökyüzü mutluluğu. Aquino’lu Tommaso’nun Assisi’li Francesco’yu övmesi, Dominiken tarikatının yozlaşmasını eleştirmesi.

On ikinci kanto

Göğün dördüncü katı. İkinci çemberdeki kutluların şarkıları. Ermiş Bonaventura ermiş

Domenico’yu övüyor, Fransisken tarikatının yozlaşmasını yeriyor. İkinci çemberdeki on bir bilge tanıtılıyor.

On üçüncü kanto

Göğün dördüncü katı. Cennetliklerin şarkıları, çifte raksları. Aquino’lu Tommaso Dante’ye Adem, İsa ve Süleyman peygamber konusunda bilgi veriyor. Ruhların niçin eşit yaratılmadıkları açıklanıyor.

On dördüncü kanto

Göğün dördüncü katı. Dante’nin öldükten sonra dirilme konusunda kuşkularını Süleyman peygamberin gidermesi. Üçüncü bir çemberin görünmesi. Göğün beşinci katı (Mars). İnanç uğruna çarpışmış ruhlar. Ruhların oluşturduğu haçın ortasından İsa ışıklar saçar. Beatrice’nin güzelliğinin artması.

On beşinci kanto

Göğün beşinci katı. Ruhların suskunluğu. Dante’nin büyük dedesinin dedesi Cacciaguida’nın verdiği bilgiler. Eski Floransa’ya övgü.

On altıncı kanto

Göğün beşinci katı. Dante’nin atasına sorduğu sorular. Cacciaguida’nın yanıtları.

Floransa’da halkın karışımı, ünlü ailelerin yok olması.

On yedinci kanto

Göğün beşinci katı. Dante’nin kendi geleceğine ilişkin tasaları. Cacciaguida’nın Dante’nin sürgün edileceğini haber vermesi. Cacciaguida’nın öğüdü: gördüklerini olduğu gibi anlat.

On sekizinci kanto

Göğün beşinci katı. Beatrice’ye vuran mutluluk. Yahudi kahramanlar, Haçlı Seferlerine katılanlar, destan kahramanları. Göğün altıncı katı (Jüpiter). İnançlı ve dürüst ruhlar.

Harfler oluşturan ruhlar. M harfinin zambağa dönüşmesi. Papaların cimriliği.

On dokuzuncu kanto

Göğün altıncı katı. Kartal’ın anlattıkları. Dante’nin Tanrı’ nın adaleti konusundaki kuşkularının giderilmesi. Avrupa’ nın yozlaşmış kralları.

Yirminci kanto

Göğün altıncı katı. Ruhların söylediği şarkılar. Kartalın gözü. Cennet’te iki pagan: Ripheus ile Traianus.

Yirmi birinci kanto

Göğün yedinci katı (Satürn). Beatrice gülmez, ruhlar şarkı söylemez, ışıma ölümlülerin dayanamayacağı düzeye çıkar. Üst katlara çıkan merdiven. Pietro Damiano. Din adamlarına eleştiri. Duyulmadık bir çığlık.

Yirmi ikinci kanto

Göğün yedinci katı. Dante’nin şaşkınlığını Beatrice yatıştırır. Ermiş Benedetto’nun anlattıkları. Manastırların yozlaşması. Göğün sekizinci katı (dönmeyen yıldızlar).

Dante’nin de burcu İkizler. Gezegenlere, yeryüzüne bakış.

Yirmi üçüncü kanto

14 Nisan 1300 öğle, Paskalya Perşembesi. Göğün sekizinci katı. Beatrice’nin bekleyişi. İsa ile Meryem’in kutlular arasına inişi. Beatrice’nin gülümsemesi. Petrus’un görünmesi.

Yirmi dördüncü kanto

Göğün sekizinci katı. Beatrice’nin Dante için havarilere dua etmesi. Gökleri kaplayan sevinç. Petrus’un Dante’yi inanç konusunda sınaması. Dante’nin doğru yanıt vermesi.

Yirmi beşinci kanto

Göğün sekizinci katı. Floransa özlemi. Dante’nin şiir tacı giyeceğine inancı. Dante’nin umut konusunda sınavdan geçmesi. Yuhanna’nın görünmesi. Dante’nin gözlerinin kamaşması.

Yirmi altıncı kanto

Göğün sekizinci katı. Ermiş Yuhanna Dante’yi sevgi konusunda sınavdan geçiriyor.

Dante’nın görme yetisi geri geliyor. Adem’in yaratılışla, ilk insanların konuştukları dille ilgili açıklamaları.

Yirmi yedinci kanto

Göğün sekizinci katı. Dante’nin esrikliği. Petrus’un papa Bonifazio’ya yönelttiği eleştiriler. Dante’nin dönmesi ve daha yukarıya çıkışı. Göğün dokuzuncu katı (İlk Devindirici). Tanrı ile meleklerin bölümü. Beatrice, İlk Devindirici’yi açıklar. İnsanlığın yozlaşmasına eleştiri.

Yirmi sekizinci kanto

Göğün dokuzuncu katı. Çevresinde dokuz çember bulunan bir ışıklı noktanın görünmesi. Beatrice’nin çemberlerle gök katları arasındaki ilişkiyi açıklaması.

Meleklerin sınıflandırılması.

Yirmi dokuzuncu kanto

14 Nisan 1300 öğleden sonra, Paskalya Perşembesi. Göğün dokuzuncu katı. Beatrice meleklerin yaratılışını anlatır. Baş- kaldıran melekler, Tanrı’ya bağlı melekler. Din öğretimi konusundaki yanlışlar. Meleklerin sayısı. Tanrı’nın büyüklüğü.

Otuzuncu kanto

Göğün onuncu katı (arşıâlâ). Kutlular ve melekler. Meleklerin görünmez oluşu, Beatrice’nin daha güzelleşmesi. Işık seli. Kutsal gül. Henri VU’nin yeri.

Otuz birinci kanto

Göğün onuncu katı. Beyaz gül. Dante’nin şaşkınlığı. Beatrice’nin yerini ermiş

Bernard’ın alması. Dante’nin Beatrice’ yi uğurlaması. Bernard’m öğütleri. Meryem.

Otuz ikinci kanto

Göğün onuncu katı. Kutluların gülün içindeki dağılımı. Eski ve Yeni Ahit’e göre Cennet’e gelenler. Çocukların durumu. Meryem için söylenilen ilahiler. Cebrail.

Önemli cennetlikler.

Otuz üçüncü kanto

Göğün onuncu katı. Bemard’m Dante için Meryem’e ettiği dua. Dante’nin gözlerini yüce ışığa çevirmesi. Evrenle Tanrı’nın özdeşleşmesi. Üçlem ilkesi. Dante’nin anlatım gücünün tükenmesi.

ÖZEL ADLAR DİZİNİ

{1} Bkz Dante, Yeni Hayat, çeviren: Işıl Saatçıoğlu, Kâzım Taşkent Klasik Yapıtlar, İstanbul, 1993.

{2} Bkz ilahi Komedya, Cehennem I, Not 1

{3} Bkz Giovanni Boccaccio, Decameron, Türkçesi Rekin Teksoy, Oğlak Yayınları Birinci Baskı 1996

{4} Bkz Niyazi Ahmet Banoğlu, Basın Tarihimizin Kara ve Ak Günleri, İstanbul 1960; ayrıca Bkz. Oğuz Karakartal, Büyük İtalyan Şairi Dante’nin Türkiye’de Taranması, Tarih ve Toplum, Aylık Ansiklopedik Dergi, Kasım 1996, Sayı 155

{5} Traduttore traditore = çevirmen hain(dir); İtalyanca deyiş.

Document Outline

İlahi Komedya - Dante

İlahi Komedya

Önsöz

Cehennem

Birinci Kanto

İkinci Kanto

Üçüncü Kanto

Dördüncü Kanto

Beşinci Kanto

Altıncı Kanto

Yedinci Kanto

Sekizinci Kanto

Dokuzuncu Kanto

Onuncu Kanto

On Birinci Kanto

On İkinci Kanto

On Üçüncü Kanto

On Dördüncü Kanto

On Beşinci Kanto

On Altıncı Kanto

On Yedinci Kanto

On Sekizinci Kanto

On Dokuzuncu Kanto

Yirminci Kanto

Yirmi Birinci Kanto

Yirmi İkinci Kanto

Yirmi Üçüncü Kanto

Yirmi Dördüncü Kanto

Yirmi Beşinci Kanto

Yirmi Altıncı Kanto

Yirmi Yedinci Kanto

Yirmi Sekizinci Kanto

Yirmi Dokuzuncu Kanto

Otuzuncu Kanto

Otuz Birinci Kanto

Otuz İkinci Kanto

Otuz Üçüncü Kanto

Otuz Dördüncü Kanto

Âraf

Birinci kanto

İkinci kanto

Üçüncü kanto

Dördüncü kanto

Beşinci kanto

Altıncı kanto

Yedinci kanto

Sekizinci kanto

Dokuzuncu kanto

Onuncu kanto

On birinci kanto

On ikinci kanto

On üçüncü kanto

On dördüncü kanto

On beşinci kanto

On altıncı kanto

On yedinci kanto

On sekizinci kanto

On dokuzuncu kanto

Yirminci kanto

Yirmibirinci kanto

Yirmi ikinci kanto

Yirmi üçüncü kanto

Yirmi dördüncü kanto

Yirmi beşinci kanto

Yirmi altıncı kanto

Yirmi yedinci kanto

Yirmi sekizinci kanto

Yirmi dokuzuncu

Otuzuncu kanto

Otuz birinci kanto

Otuz ikinci kanto

Otuz üçüncü kanto

Cennet

Birinci kanto

İkinci kanto

Üçüncü kanto

Dördüncü kanto

Beşinci kanto

Altıncı kanto

Yedinci kanto

Sekizinci kanto

Dokuzuncu kanto

Onuncu kanto

On birinci kanto

On ikinci kanto

On üçüncü kanto

On dördüncü kanto

On beşinci kanto

On altıncı kanto

On yedinci kanto

On sekizinci kanto

On dokuzuncu kanto

Yirminci kanto

Yirmi birinci kanto

Yirmi ikinci kanto

Yirmi üçüncü kanto

Yirmi dördüncü kanto

Yirmi beşinci kanto

Yirmi altıncı kanto

Yirmi yedinci kanto

Yirmi sekizinci kanto

Yirmi dokuzuncu kanto

Otuzuncu kanto

Otuz birinci kanto

Otuz ikinci kanto

Otuz üçüncü kanto

Özel Adlar Dizini

Açıklamalı İçindekiler