K a rn e Oyunu, K o n u şm a k Yok! ve Tek mi? Ç ift mi? adlı kitaplarıyla da sevilen, dünya çocuk edebiyatının çok ödüllü yazan ANDREW CLEMENTS bu romanında; bir dilin canlılığını nasıl koruduğunu, yeni sözcüklerle nasıl zenginleştiğini ve dil kurallarını sorguluyor.

Çocukları araştırmaya, okumaya, eleştirel

^ ^

düşünmeye özendiren bir başyapıt.

Yalnızca

Am erika'da

B ü o a o A-clı Finc/el

milyonlarca

sattı, sayısız

ödül aldı.

Beşinci sınıfın en acar

çocuklarından Nick, olmadık sorularla ders kaynatmada ustadır. Ancak, çetin ceviz dilbilgisi öğretmeni onun oyununa gelmez ve sözcüklerin nereden kaynaklandığı üzerine bir rapor hazırlamasını ister. Öğrendiklerinden çok etkilenen Nick bunları sınamak için parlak bir fikir bulur: Kalem yerine "findel"

dem eye başlar. Hiçbir anlamı olmayan sözcük önce okulda, sonra kasabada hızla yayılır, gazete ve televizyonlara konu olur. Nick'in masum oyunu hiç ummadığı sonuçlara yol açacaktır...

ISBN 978-975-6227-99-2

g u n ı ş ı g ı

k i t a p l ı ğ ı

9 M7 8 9 7 5 6 N2 2 7 9 9 2 M

Çocuk Roman 29

BUNUN ADI FİNDEL

Yazan: Andrew Clements

Resimleyen: Brian Selznick

Türkçe yayın editörü: Müren Beykan İngilizce aslından Türkçeleştiren: M ine Kazmaoğlu Son okuma: Hande Demirtaş

Özgün adı: Frindle

Metin © Andrew Clements, 1996

Desenler © Brian Selznick, 1996

Türkçe yayın hakları: Günışığı Kitaplığı, 2007

j

Yayın hakları, Akçalı Telif Hakları Ajansı aracılığıyla Simon & Schuster Children’s Publishing Division’dan satin alınmıştır. Tüm yayın hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında, yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz ve kullanılamaz.

1

1. baskı: Ekim 2 0 0 7 (1-34. baskılar 2000’er adet) 35. baskı: Şubat 2016 (10.000 adet) ISBN 9 7 8 -9 7 5 -6 2 2 7 -9 9 -2

gunisigikitapligi.com

Kapak uygulama: Anıl Çağatay

Baskı öncesi hazırlık: Neslihan özceylan Baskı: Bizim Matbaa Basım Yayın Amb. Dağ. Tur. ve Gıda Ltd. Şti.

[Yeşilce Mah. Aytekin Sok. N o 38 Seyrantcpc Kağıthane 34448

İstanbul (0212) 280 38 50 Sertifika: 23160]

Günışığı Kitaplığı

bir Mia Organizasyon

Restorasyon Yayıncılık Ltd. Şti. kuruluşudur.

Sertifika: 12439

Profilo Plaza, Cemal Sahir Sok. 26/28 B3

Mecidiyeköy 34387 İstanbul

Telefon: (0212) 212 99 73

Faks: (0212) 217 91 74

E-posta: info@gunisigikitapligi.com

i

A n d rew C lem en ts

1949’da ABD’nin New Jersey eyaletinde doğan Andrew Clements, Northwestern Üniversitesi’nde edebiyat eğitimi aldı, National Louis Üniversitesi’nde eğitim üzerine yüksek lisans yaptı. Çocukluğunda yaz aylarını telefonu, televizyonu, hatta kapı zili bile olmayan bir evde geçirmesi, yazarlığını derinden etkiledi. Şarkı sözü yazarlığı ve öğretmenlik yaptı, resimli kitaplar için metin yazdı. İlk çocuk romanı, 1996’da yayımlanan Bunım Adı Findel’\e (Frindle) müthiş bir satış

başarısı yakaladı, Amerika’nın hemen her köşesinde pek çok ödül kazandı. Peş peşe yazdığı, The Landry News (Landry’den Haberler, 1998), Gizemli Anahtar (The Janitor's Boy, 2000), The School Story (Okul Öyküsü, 2001), The Last Floliday Con-cert (Yıl Sonu Konseri, 2004), Karne Oyunu (The Report Card, 2004), Konuşmak Yok! (No Talking, 2007), Tek Mi? Çift Mi?

(Lost and Found, 2008), Troublemaker (Baş Belası, 2011) ve Sıradan Bir Çocuk (About Average, 2012) ile başarısını sürdürdü. Ellinin üzerinde kitabı bulunan yazar, eşiyle birlikte Massachusetts’ta yaşıyor; dört oğlu var.

Günışığı Kitaplığında Andrew Clements kitapları: Bunun A dı Findel (1. baskı: 2 0 0 7 , 35. baskı: 2016) Karne Oyunu (1. baskı: 2 0 0 8 , 18. baskı: 2015) Konuşmak Yok! (i. baskı: 2010, 15. baskı: 2016) Tek Mi? Çift Mi? (1. baskı: 2011, 7. baskı: 2015) Sıradan Bir Çocuk (1. baskı: 20 1 3 , 4. baskı: 2015) Gizemli Anahtar (1. ve 2 . baskılar: 2015)

A n d r e w C l e m e n t s

Resimleyen: Brian Selznick

Türkçesi: Mine Kazmaoğlu

g ü n ı ş ı ğ ı

k i t a p l ı ğ ı

Becky, Charles, George, Nate ve John için.

Yabancı Adların Okunuşu

Andrew Clements (Endrüğv Elements) Brian Selznick

(Brayn Selznik)

Alice Lunderson (Alis Landirsin) Allen (Elm)

Avery (Eyviriy)

Betherly (Bethirliy)

Boston (Bağstın)

Bud Lawrence (Bad Loğrıns)

Carrington (Keğringtm)

Chris (Kris)

Daly (Değliy)

Dave

(Deyv)

David Letterman (Değvid Letırmın) Deaver (Diğvır)

Dublin (Dablin)

Freed (Friid)

Ginny Allen (Ciniğ Elin)

Granger (Greyncır)

Hawaii (Havayi)

Hong Kong (Hon Kong)

Iowa (Ayova)

James (Ceyms)

Janet Fisk (Cenıt Fisk)

John (Con)

Judy Morgan (Cudi Morgm)

Lincoln (Linkoln)

Lorelei Granger (Lorelay Greyncır) Los Angeles (Los Encılıs)

Manny (Meğni)

Margaret Chatham (Margırıt Çethım) Massachusetts

(Mesaçusıts)

McDonald’s (Mekdagmlds)

New Hampshire (Nügv Hempçtr) New York (Nügv York)

Nicholas / Nick Allen (Nikilis / Nik Elm) Ohio (Ohayo)

People (Pigpil)

Pete (Pigt)

quiz

(kugiz)

Samuel Johnson (Samuel Cansin) Sarah (Sara)

Ted Bell (Ted Bel)

Tom Allen (Tom Elin)

Webster (Vebstir)

Westfield (Vestfiild)

William Shakespeare

(Vilyim §ekspir)

BÖLÜM LER

Nick 11

Bayan Granger 16

Bir Soru 23

Sözcük Dedektifi 27

Rapor 32

Parlak Fikir 42

Sözcük Savaşları 48

Kılıçtan Keskin 51

Satranç 58

Basın Özgürlüğü 66

Flaş Haber! Açıklıyoruz! 75

Kulaktan Kulağa 78

Yayılan Dalgalar 92

Nick’in îç Dünyası 96

Ve İşte Kazanan... 102

Nick, 2 aylıkken

Lincoln îlkokulu’ndaki çocuklarla öğretmenlerden

-harbiden kötü, harbiden akıllı ve harbiden iyi çocukları içeren- üç liste yapmalarını isteseniz, Nick Ailen bunların hiçbirinde yer almazdı. Nick tamam en kendine özgüydü ve herkes de bunu bilirdi.

Peki, Nick bir baş belası mıydı? Öyle de denemez. Kesin olan şuydu: Nick Allen’ın her zaman bir dolu fikri vardı ve onları kullanmayı iyi bilirdi.

Üçüncü sınıftayken bir keresinde, Bayan Deaver’ın sınıfını tropik bir adaya dönüştürmeye karar vermişti Nick. New Ham pshire’daki hangi çocuk şubat ortasında azıcık yaz havasına hayır diyebilir ki? İşte, Nick de önce herkesten kahverengi ve yeşil kartonlardan küçük palmiyeler yapıp her

12

BUNUN ADI FİNDEL

sıranın köşesine yapıştırmalarını istedi. Henüz altı aylık, çiçeği burnunda bir öğretm en olan Bayan Deaver bayıldı buna. “Aman ne hoş!”

Ertesi gün bütün kızlar saçlarına kâğıttan çi

çekler, bütün oğlanlar da gözlerine güneş gözlüğü takmış, başlarına plaj şapkası geçirmişlerdi. Bayan D eaver'ellerini çırparak, “Ne güzel rengârenk/ ”

dedi.

Bir sonraki gün Nick evden getirdiği bir tornavidayla sınıfın termostat ayarını yükseltip, yaklaşık otuz dereceye getirdi. Bütün çocuklar şort ve tişört giyerek çıplak ayakla dolaşmaya başladılar.

Bayan Deaver kısa bir süre için sınıftan çıkınca da, Nick çepeçevre yerlere on fincan kadar ince b eyaz kum serpti. Bayan Deaver bir kez daha öğrencilerinin yaratıcılığına hayran kaldı.

Ama, üstlerine basıldıkça kumlar koridora yayılmaya başlayınca, bunu hiç de yaratıcı bulm ayan okul hadem esi Manny burnundan soluyarak doğruca müdüriyete gitti.

Kumları izleyen Müdür Hanım sınıfa girdiğinde, Bayan Deaver ön tarafta birkaç çocuğa Hawaii dansı öğretirken, ince uzun boylu, kumral, üstü çıplak oğlanın teki de, süngerden yapılmış bir voleybol topuyla, birbirine düğümlenmiş altı tişörtten oluşan bir ağın üstünden servis atmak üzereydi.

Nick

13

Üçüncü sınıfın sıcak güney denizlerine yolculuğu orada sona erdi. O dakikada.

Ancak bu, Nick’i ortalığı canlandırma girişimlerinden caydırmadı. Lincoln İlkokulu’nun arada bir sarsılıp kendine gelmesi gerekiyordu ve Nick de tam bunu sağlayacak kişiydi.

Bir yıl kadar sonra, Nick karatavuklar hakkındaki büyük keşfini yaptı. Bir akşam televizyon izlerken, kızıl kanatlı karatavukların yanlarına bir atmaca ya da başka bir tehlike yaklaştığında tiz sesle öttüklerini öğrendi. Sesin yayılma biçimi nedeniyle, avcı kuşlar tiz ötüşün nereden geldiğini ayırt edemiyorlardı.

Ertesi gün sessiz okuma yaparlarken, Nick öğretmene bir göz attığında Bayan Avery’nin atmaca gagası gibi kanca burunlu olduğunu fark edince,

“Ciik!” diye tiz, cırlak bir karatavuk sesi çıkardı.

Bayan Avery hızla başını kitabından kaldırıp çevresine bakındı. Sesin kimden geldiğini anlayamadığı için, bütün sınıfa, “Şşşt!” demekle yetindi.

Bir dakika sonra Nick aynı şeyi daha yüksek sesle yineledi. “Ciiik!” Bu kez sınıfta kıkırdamalar oldu. Ancak sesi duymamış gibi yapan Bayan Aveıy on beş saniye kadar geçince, yavaşça yerinden kalkıp sınıfın arka tarafına doğru yürüdü.

Gözlerini kitabından ayırmayan Nick hiç kı

14

BUNUN ADI FİNDEL

pırdamadan, var gücüyle kulak tırmalayıcı tizlikte bir sesle öttü: “Ciiiiik!”

Bayan Avery de hem en saldırıya geçti. “Janet Fisk, derhal kes şunu!”

Nick’in dört sıra ötesinde oturan Janet önce bem beyaz oldu, sonra kıpkırmızı kesildi.

“Ama ben yapm adım ki... yem in ederim .” Janet’ın sesi ağlamaklıydı.

Hata yaptığını anlayan Bayan Avery, Janet’tan özür diledi.

“Ama belasını arayan biri var,” dedi. Giderek daha çok atmacayı andırmaya başlamıştı.

Nick okumaya devam etti ve başka cik sesi çıkarmadı.

Öğle tatilinde, Janet’ın yanına gidip, onunla konuştu. Bayan Avery’nin arkadaşını suçlamış olmasından ötürü kendini kötü hissediyordu. Janet, Nick’le aynı mahallede oturuyor, arada sırada birlikte oyun oynuyorlardı. Janet, iyi beyzbol oynadığı gibi, futbolda da, ister kız ister erkek olsun okulda ne kadar çocuk varsa çoğundan daha iyiydi. “Baksana, Janet,” dedi Nick, “okuma sırasında azarlandığın için kusura bakma. Benim suçumdu.

O sesi çıkaran bendim .”

“Sen mi?” dedi Janet. “Peki, ama nasıl oldu da Bayan Avery benim yaptığımı sandı?”

Nick

ı s

Bunun üzerine Nick ona karatavukların hikâyesini anlatınca, bu Jan et’a çok ilginç geldi. O da birkaç cik sesi çıkarmayı denedi. Ötüşleri Nick’in-kilerden bile daha tiz ve cırlaktı. Janet bunu sır olarak saklayacağına söz verdi.

Nick’in dördüncü sınıftaki o yılının sonuna kadar, Bayan Avery en az haftada bir kez, sınıfta bir yerlerden gelen güçlü bir “ciiiik” sesi duydu

-Kimi zaman tiz, kimi zaman da çok tiz bir ötüş

oluyordu bu.

Bayan Avery sesi kimin çıkardığını hiç anlayamadı ve giderek kendini onu duymazlıktan gelmeye alıştırdı. Ama hâlâ bir atmacayı andırıyordu.

Nick açısından bütün bu olay uzun süreli -v e başarılı- bir bilimsel deneydi.

Ve Janet Fisk de bunun tadını çıkardı.

Baya»\ 6rar\ger

Beşinci sınıf farklıydı. Ortaokula hazırlanılan sınıftı bu. Beşinci sınıf bütün derslerden geçmek demekti. Sabahları ders arası vermek yok dem ekti. Karnede gerçek notlar demekti. Ama her şeyden çok, Bayan Granger demekti.

Beşinci sınıfta yaklaşık yüz elli öğrenci vardı.

Öğretmenlerse yedi taneydi: İki matematik, iki fen bilgisi, iki sosyal bilgiler öğretmenine karşılık tek bir dilbilgisi ve edebiyat öğretmeni bulunuyordu. Dilbilgisi ve edebiyat Bayan Granger’ın tekelindeydi ve kendisi ciddi bir şöhret sahibiydi.

Bayan Granger kentin daha eski bir m ahallesinde, derli toplu, küçük bir evde tek başına oturuyordu. Her sabah, ister güneş ister yağmur, ister

Bayan Granger

17

kar ister buz, ister ayaz ister fırtına olsun, soluk mavi eski otomobiliyle okula gelirdi. Onca yıl devamsızlık ettiğini anımsayan yoktu.

İyice beyazlaşmış saçlarını başının arkasında, kuş yuvasına benzer bir topuz yapıyordu. Daha genç bayan öğretm enlerin kimisi gibi okula asla pantolonla gelmezdi. Daima beyaz gömlekle giydiği, etek ceket takımdan oluşan, biri gri, biri mavi iki üniforması vardı. Gömleğinin yaka ortasına hep aynı küçük, işlemeli akik broşu takardı. Ve Bayan Granger terlem ek nedir bilmeyen insanlardandı. Ceketini çıkarması için sıcaklığın otuz derecenin üstüne çıkması gerekirdi.

Bütün öğretm enler gibi o da kısa boyluydu.

Beşinci sınıfta bile ondan uzun öğrenciler olurdu.

Ama Bayan Granger insana devmiş gibi gelirdi.

Bunun nedeni bakışlarıydı. Koyu gri gözlerini bü tün dikkatiyle üstünüze çevirdiğinde, kendinizi bir toz zerresi gibi hissedebilirdiniz. Gözlerinin parladığı, içlerinin güldüğü de olurdu gerçi; arada gerçekten komik espriler patlattığını anlatan çocuklar vardı. Ama şöhreti esprilerinden kaynaklanmıyordu.

Herkes Bayan Granger’ın x-ışınlarıyla gördü

ğünden emindi. O nun on beş metre yakınında sakız çiğnem eyi aklınızdan bile geçirem ezdiniz.

10

BUNUN ADI FİNDEL

Yoksa, anında sizi görüp yakalar ve sakızı parlak sarı küçük bir kartona yapıştırmanızı isterdi. Sonra da bu kartonu çengelliiğneyle gömleğinizin önüne takar ve o günün sonuna kadar okulda öyle dolaşmak zorunda kalırdınız. Bu da yetmez, kartonu eve götürüp, annenize ya da babanıza imzalattıktan sonra ertesi gün Bayan G ranger’a getirmeniz gerekirdi. Onun gözünde, beşinci sınıfta olup olm am anızın bir farkı yoktu, önünde sonunda öğrencisi olacaktınız nasılsa.

Lincoln îlkokulu’nun bütün öğrencileri, sonunda beşinci sınıfa ulaştıklarında, yazım yanlışlarının, okum a becerilerinin, en kötüsü de sözcük bilgilerinin -haftalar, hatta aylar b o y u n c a - Bayan Granger tarafından değerlendirileceğini çok iyi biliyorlardı.

Dünyadaki bütün dilbilgisi ve edebiyat öğretmenlerinin hepsi de öğrencilere sözlük kullandırmaya bayılırlar: “Yazımınız doğru mu kontrol edin.

O sözcüğün karşılığına bakın. Şu hece ayrımlarını denetleyin.”

Ama Bayan Granger sözlüğe bayılmak ne kelime, sözlüğe âşıktı -n ered ey se ona tapıyordu.

Ödev verdiği haftalık sözcük listesi en az otuz beş

sözcükten oluşurdu.

Sanki bu yetmezmiş gibi, her sabah tahtada

B a ya n Granger sözlüğe âşıktı.

20

BUNUN ADI FİNDEL

bir de “G ünün Sözcüğü” yazılı olurdu. Bir günlü

ğüne kaytarıp, o sözcüğü defterinize yazmayacak, sözlükten bakıp anlamını öğrenmeyecek olsanız, Bayan Granger önünde sonunda bunun farkına varır ve o zaman da yalnızca sizin için bir hafta boyunca iki tane G ünün Sözcüğü olurdu.

Bayan Granger sınıfın arka tarafındaki bir rafta tam takım otuz sözlük bulundururdu. Ama onun gözdesi ve övünç kaynağı, evrende ne kadar sözcük varsa içeren, ancak iki çocuğun birlikte taşıyabildiği o devasa sözlüklerden biriydi. Sınıfının ön tarafında, sunak taşına benzeyen kendi küçük masası üstünde dururdu bu dev sözlük.

Son otuz beş yıldır Lincoln İlkokulu’ndan mezun olan herkes, kulaklarında Bayan Granger’ın,

“Sözlüğe bak! Sözlük bunun içindir,” komutu çınlayarak o m asanın başında dikildiğini anımsardı mutlaka.

Bayan Granger, henüz okul başlamadan, Nick ve arkadaşları daha beşinci sınıf öncesi yaz tabiindeyken işe koyulmuştu bile. Beşinci sınıfa başlayacak bütün öğrencilerin velileri ondan bir m ektup aldılar.

Nick’in annesi, bir ağustos akşamı yem ek sırasında bu mektubun bir bölüm ünü yüksek sesle okudu.

Bayan Granger

21

B ü tü n öğrencilerin ödevlerini d ü zg ü n biçimde yapabilm eleri için her evde iyi bir sözlük bulunm ası beklenir. H er öğrencinin y a z ım ve dilbilgisi kurallarım iyi bilmesi, geniş bir sözcük dağarcığına sahip olması şarttır. Berrak düşünce yetisi, a n a d ilim ize egemen olmayı gerektirir ve beşinci sınıf, k ız erkek b ü tü n öğrencilerin sözcük dağarlarım geliştirmeleri için en uygun za m a n d ır.

Ardından Bayan G ranger’ın “evde çalışmak için uygun” gördüğü sözlüklerin bir listesi verilmişti.

Bayan Ailen, “İşini bu kadar ciddiye alan bir öğretm ene sahip olmak ne güzel,” dedi.

Nick inleyip, hamburgerinin geri kalanının tadına varmaya çalıştı. Ama yem ek üstüne yedikleri karpuz bile keyfini pek yerine getiremedi.

Nick sözlük kullanmaya meraklı değildi. Sözcüklerden çok hoşlanır, onları iyi kullanırdı, ama kendisine gereken sözcüklerin hepsini zaten okuyarak öğrendiğini düşünüyordu. Her zam an da okurdu.

Nick bilmediği bir sözcükle karşılaştığında, ağabeyine, babasına ya da yakınında kim varsa, anlamını ona sorar; onlar da biliyorlarsa yanıtlar

11

BUNUN ADI FİNDEL

lardı. Ama Bayan Granger bunu yapmazdı. Nick onun hakkında bir sürü şey duymuş; geçen yıl kütüphanede, İngilizce dersi başlam adan sözcük listelerini tamamlama telaşıyla sözlüklerinin içinde kaybolup gitmiş beşinci sınıf öğrencilerini görmüştü.

Okulun başlamasına daha bir hafta vardı, ama Nick beşinci sınıfın uzun bir yıl olacağını şimdiden hissediyordu.

Bir Soru

O kulun ilk günü hep bir tanışma, okula ısınma günü olurdu. Kitaplar dağıtılır, bir sürü gevezelik yapılırdı. Herkes birbirine, “Sen ne yaptın bu yaz?”

diye sorardı.

Birinci dersten altıncı dersin sonuna kadar Nick açısından her şey yolunda gitti.

Ama sonra yedinci ders başladı. Bayan Granger’ın dersinde hiç boş kalmadılar.

İlk önce, o haftanın otuz beş sözcüğünden kaçını bildiklerini belirleyecek bir ön test oldular.

Ürpermek, dairevi, orkestra -liste böyle uzayıp gidiyordu. Nick sözcüklerin çoğunu biliyordu.

Ardından, ders kurallarını içeren bir bilgi formu dağıtıldı. Bunu güzel el yazısı üzerine bir araş-

24

BUNUN ADI FİNDEL

ttrma izledi. Sonra da bütün ödev başlıklarının nasıl olması gerektiğini gösteren örnek bir kâğıt dolaştırıldı. Otuz yedi dakika boyunca hiç ara verilmedi.

Nick ders kaynatma sorularında uzmandı -B u yüzden, ders-kaynatıcı ya da garantili-zaman-ge-çirici olarak da tanınırdı. Zilin çalmasına üç d akika kala, o günkü dersin bitimiyle ertesi günün ödevinin bildirilmesi arasındaki o kısacık aralıkta, Nick öğretm eni duraklatıp, ödev vermesini m utlaka engelleyecek bir soru ortaya atabilirdi.

Zamanlama önemliydi, ama işin asıl zor tarafı doğru soruyu sormaktı. Son haberlerden bir konu üzerine, öğretm enin okuduğu üniversiteye ya da en sevdiği kitaba, spora ya da uğraşa ilişkin som lar olabilirdi bunlar. Nick bütün numaraları bilirdi ve o güne kadar da çok başarılı olmuştu.

İşte şimdi beşinci sınıfta, Bayan Granger’ın ilk dilbilgisi ve edebiyat dersinin sonlarındaydı ve sağanak yağacağını sezen bir çiftçi gibi, bir öd evin gelmek üzere olduğunu hissedebiliyordu.

Bayan Granger soluk almak üzere duraladı-ğında, Nick parm ağını kaldırdı. Bayan G ranger önce önünde duran oturma şemasına göz attı, sonra Nick’e baktı. Keskin, gri gözleri henüz dikkat kesilmemişti.

Bir Soru

2S

“Evet, Nicholas?”

“Öğretmenim, sınıfta bir sürü sözlüğünüz var, hele şu koskocaman... Bu kadar sözcüğü nerden bulmuşlar? Başka başka sözlüklerden mi kopyalamışlar? Yani, çok kalın bir kitap gerçekten.”

Kafa-yorucu, bom ba gibi bir soruydu -Güm !

Çocukların kimi sırıtırken, kimi saate göz attı. Nick bu konuda ünlüydü ve bütün sınıf onun niyetini anlamıştı.

Ne yazık ki, Bayan Granger da anlamıştı. Kısa bir an duraladıktan sonra, Nick’e gerçek olamayacak bir tatlılıkla gülümsedi. Gözleri fırtına öncesi bulutları gibi kararmıştı.

“Bak sen, bu ne ilginç bir soru böyle, Nicholas. Bu konuda saatlerce konuşabilirim herhalde.”

Sınıfa göz gezdirdi. “Sizler de merak ediyor m usunuz?” H erkes başıyla onayladı. “İyi öyleyse.

Nicholas, bu konuda biraz araştırma yapıp, sınıfa küçük bir sözlü rapor sunabilir misin? Yanıtı kendin bulursan, benim anlatmamdan çok daha yararlı olur. Gelecek ders raporun hazır olsun, lütfen.”

Bayan Granger, Nick’e tekrar gülümsedi. Tatlı tatlı. Ardından işine koyuldu. “Şimdi, yarınki ödeviniz, Yaşayan Sözcükler kitabınızın on ikinci sayfasında...”

Nick’in ödevi duyacak hali kalmamıştı. Kalbi

26

BUNUN ADI FİNDEL

güm bür güm bür atıyor, kendini yerin dibine batmış hissediyordu. Kulak kepçeleri sanki alev alev yanıyordu. Tam bir ev hapsiydi bu. Ekstra ev ödevi. Oturma şemasında da adının yanına küçük bir siyah nokta konm uş olmalıydı.

Bu öğretm en hakkında duyduklarının hepsi doğruydu -K ül Yutmaz diye anılan bir öğretmenle uğraşmaya kalkışmayacaksın.

Sözcük DecfektvF«

Güzel bir eylül öğle sonrasıydi; masmavi bir gökyüzü, pırıl pırıl bir güneş ve serin bir esinti vardı.

Ama Nick tadını çıkaramıyordu.

Ertesi güne küçük bir rapor hazırlamak zorundaydı o. Aynca otuz beş sözcüğün tanımlarını yazması gerekiyordu. Bayan Granger için. Okul böyle olmamalıydı. Hiç Nick’e göre değildi bu.

Nick’lerin evinde bir kural vardı: Ö nce Ev Ödevi. H em en okuldan gelince yani. Nick, ağabeyi Jam es’in iki yıl önce liseyi bitirene kadar yıllarca bu kural yüzünden hom urdanıp durduğuna tanık olmuştu. Ama sonra, üniversitedeki ilk yarıyılı sonunda Jam es m ektubunda, “Notlarım çok iyi, çünkü buraya önce nelere öncelik vermem

Önce Ev Ödevi

Sözcük Dedektifi

29

gerektiğini bilerek geldim,” diye yazmıştı evdeki-lere. Bu m ektup Nick’in anne babasını, bekledikleri gibi, haklı çıkaran kanıt olmuştu. Eylülden hazirana kadar “Önce Ev Ö devi” kuralı geçerliydi.

O güne kadar, doğru dürüst ev ödevi verilmediği için Nick bundan pek rahatsız olmamıştı.

Tabii perşem be akşamları, doğru yazılışları öğrenilmesi gereken sözcükleri tekrarlamış, dördüncü sınıfta da birkaç kısa kitap özeti yazmıştı; ama bunların dışında ödev nedir bilmemişti. Hiçbir gün okul ödevleri onun boş zamanlarına taşma-mıştı. Bayan G ranger’ın sayesinde o günler geride kalmıştı artık.

Annesinin, Bayan Granger istedi diye satın aldığı gıpgıcır kırmızı sözlükten tanımları buldu önce. Bu bir saate yakın sürdü. Sokağın aşağısından, Jo h n ’ların bahçesinden bir beyzbol maçının sesleri geliyordu -çığlıklar ve bağrışm alar eşliğinde birkaç dakika aralıkla yinelenen sopa vuruşları ve top yakalama sesleri. Ama Nick’in bir rapor yazması gerekiyordu. Bayan Granger için.

Nick sözlüğün ilk sayfasını açtı. “Sözcükler ve Kaynaklan” başlıklı bir önsöz vardı.

Şahane, diye düşündü Nick. Raporu için aradığı şey tam da buydu. Birkaç dakikada işi biterdi. Bütün ödevlerini tamamlayıp, dışarıya oyun

30

BUNUN ADI FİNDEL

oynamaya koşacağı zaman yüzüne vuracak güneşi ve rüzgârı şim diden hissedebiliyordu.

Ardından önsözün ilk cümlesini okudu: Benzersiz düzeyde etimolojik ayrıntılar içeren, hazırlanış tekniğiyle üstün bir u zm a n lık sergilemekle kalmayıp, milyonlarca insanın binlerce yıllık imgelemlerini, dillerini ve hayal yeteneklerini ya n sıta n bu m odem A m erikan sözlüğü, hiç ku şku su z bugüne dek üretilmiş en karm aşık ve kapsamlı belgelerden biridir -İn g ilizce konuşan ve y a za n , gelmiş geçmiş

herkesin bu sözlükte katkısı vardır...

Ne? Nick başını kaşıyıp, bir daha okudu. Sonra bir daha. Pek bir yararı olmadı. Bir şam puan şişesinin üstündeki “içindekiler” yazısını okumaya çalışmak gibiydi.

Nick sözlüğü kapattığı gibi aşağı kata indi.

Nick’in ailesi çok kitap okurdu; dolayısıyla oturm a odasının dört duvarından üçü kitap raflarıyla kaplıydı. İki ayrı ansiklopedi serisi vardı

-Siyah seri büyükler, kırmızı seri çocuklar içindi.

Nick, kırmızı serinin S cildini çıkarıp, sözlük söz

Sözcük Dedektifi

31

cüğünü aradı. İlk Sözlükler, Sözcük Dedektifleri ve G ü n ü m ü z Sözlükleri gibi başlıklar içeren üç sayfa dolusu yazı olduğunu gördü. Hiç iç açıcı değildi. Ama Nick yapm ak zorundaydı; bu yüzden, divana çöküp hepsini okudu.

Üstelik, çocukların ansiklopedisindekileri okuyup bitirince, siyah olanını açtı ve sözlükler hakkında orada yazılanların da çoğunu okudu. O kuduklarının ancak yarısını anlıyordu.

Divana uzanıp, koluyla gözlerini örterek bü tün bu can sıkıcı konular üzerine nasıl bir rapor verebileceğini düşünmeye çalıştı. Üç dakikayı dolduracak malzeme çıkarabilse şanslı sayılırdı. Ama Nick, Nick olduğu için, birden aklına bir fikir geldi ve sırıttı.

Bu raporu sunm anın aslında eğlenceli olabileceğine karar vermişti. Özel bir nitelik kazandırabilirdi bu işe. Bayan Granger bunu hak etmişti.

Rapor

Ertesi gün öğle saatlerinde, Nick’in midesine sancılar girmeye başladı. Yedinci ders yaklaşıyordu.

Bayan G ranger’ın dersinde bütün sınıfın önüne çıkacak ve herkesin gözü onun üstünde olacaktı.

Bayan Granger’sa en delici bakışlarını takınacaktı.

Notlarının üstünden geçip duruyordu -İlk İngilizce sözlük, İngiliz dilinin gelişimi, William Shakespeare, Fransızca ve Almanca’dan gelen sözcükler, yeni sözcükler, eski sözcükler, yeni bu luşlar, Anglo-Sakson sözcükler, Latince ve Eski Yunanca kökler, Amerikan İngilizcesi. Hepsi kafasının içinde çorba gibiydi. Peki, bir gece önceki müthiş planına ne olmuştu? G ündüzün keskin ışığında olanaksız görünüyordu şimdi o.

Rapor

33

Okuldaki duvar saatlerine ne demeliydi? Okul çıkışında eğlenceye gitmeyi planladığınızda, her derste saatler sanki geri geri gider, o gün neredeyse üç haftaya uzardı. Ama okuldan sonra berbere ya da üst baş alışverişine gitmek zorunda oldu

ğunuzda, gün zzzzızt diye, göz açıp kapayıncaya kadar geçiverirdi. Ya o gün? Ö ğleden sonra, beşinci ve altıncı dersler iki dakikada bitiverdi.

Yedinci ders zili çalarken, Bayan Granger sınıfa girdi, dört adımda odanın köşesindeki masasına gitti, devam defterini açtı, sınıfa göz gezdirip, deftere iki ufak işaret koydu. Ardından Nick’e dönerek, “Sanırım, bugün derse küçük bir raporla başlayacağız. Nicholas?” dedi.

Yedinci derse gireli on beş saniye olmuş ve işte Nick tahtaya çağrılmıştı. B u kadın sağlam oynuyor| diye düşündü Nick. Yutkundu, buruşm uş

notlarıyla çantasını eline alıp, sınıfın önüne yürüdü. Küçük masanın üstünde duran kocaman sözlüğün yanında yerini aldı. Bayan G ranger’sa sınıfın arka tarafına gidip, bütün ciddiyetiyle kitap raflarının oradaki yüksek bir tabureye ilişti. Mavi üniformasını giymişti o gün.

Nick derin bir soluk alıp söze başladı. “Ee, ilk öğrendiğim şey, ilk İngilizce sö zlü ğ ü n -”

Bayan Granger araya girdi. “Affedersin, Nic-

34

BUNUN ADI FİNDEL

holas, raporunun bir başlığı yok mu?”

Nick boş gözlerle ona baktı. “Başlık mı? Ha-hayır, başlık koym adım .”

“Çocuklar, lütfen, sözlü ya da yazılı bir rapor hazırladığınızda başlık koymayı unutmayın. Şimdi devam et lütfen, Nicholas,” diye gülümseyerek Nick’e başıyla işaret verdi.

Nick yeniden başladı. Dosdoğru Bayan Granger’a bakarak, “Sözlük” dedi. Çocukların bazıları bunu komik buldularsa da, Nick bozuntuya verm eden konuşmasını sürdürdü. “Birçoklarına göre, ilk İngilizce sözlük 1700’lerde Samuel Johnson adında biri tarafından oluşturulmuş. İngiltere’nin Londra kentinde yaşayan bu adam çok akıllıymış

ve bir sürü kitap yazmış. Öteki akıllı insanların da kullanabilecekleri iyi bir sözlük olmasını istediği için oturup bir tane hazırlamış. O nunkinden önce başka sözlükler de varmış gerçi ama, Johnson’ın sözlüğünün en önemli farkı kapsamıymış.

Kırk üç bini aşkın sözcük varmış içinde.”

Bu büyük rakam karşısında sınıftakiler, “Off!”,

“Vay canına!” gibi nidalarla patırtı kopartınca, Nick’in dikkati dağıldı. Şimdi bakışlarıyla canıma okuyacak, diye düşündüğü Bayan Granger’a bir göz attı. Ama sandığı gibi değildi. Neredeyse dost

ça, öğretmenlere özgü bir sevecenlikle bakıyordu.

Rapor

35

Sınıfı susturup, “Devam et, Nicholas,” dedi. “îyi bir başlangıçtı.”

Nick tam gülümseyecekken, bütün çocukların bakışlarını üstünde hissedince, notlarını daha da sıkıca tutup kaldığı yerden sürdürdü.

“Samuel Johnson’ın yaptığı bir başka farklı şey de, en önemli olduğunu düşündüğü sözcükleri seçip, bunların insanlar tarafından nasıl kullanıldığını gösteren çok sayıda örnek vermesiydi.

Örneğin, alm ak gibi bir sözcüğün İngilizce’de yüz on üç değişik kullanım biçimini gösteriyordu...”

Nick on iki dakika boyunca hiç duraksamadan raporunu sundu. Orada dikilip, bu şeylerden söz etm enin böylesine kolay olmasına şaşırmıştı. İlk beş dakikanın sonunda Bayan Granger, “Çocuklar, birisi sözlü rapor sunarken, yüksek sesle esnemek ya da başınızı sıralara yatırmak terbiyesizliktir,” dem ek için Nick’i bir kez daha durdurmak zorunda kalmıştı. Sınıftakilerin hiçbiri rapora en ufak bir ilgi duymamıştı. Bayan Granger dışında.

Nick ne zaman başını kaldırsa, onun gülüm sediğini görüyordu. Bakışları hiç de öyle buz gibi ya da keskin değildi. Başıyla onaylayarak, anlatılanları yutarcasına dinliyor, arada bir de, “Çok önemli bir nokta,” ya da, “Evet, bu çok doğru,”

diyordu.

3 6

BUNUN ADI FİNDEL

Ancak Nick bir daha başını kaldırdığında, Bayan Granger’ın çaktırmadan saatine baktığını gördü. On sekiz dakika geçmişti. Parlak fikri işe yarayacaktı belki de. Sıra ikinci aşamadaydı.

Nick çantasına uzanıp, evden getirdiği, çocukların çoğunun sahip olduğu -h a n i Bayan Granger’ın kullanmaları gerektiğini söylediği- kırmızı sözlüğü çıkardı. “Bu benim evde bilmediğim sözcükler için kullandığım sözlük ve... ve dün akşam bunun başına baktım ve işte burada sözlüğün nasıl yapıldığına ilişkin bir sürü bilgi buldum...

hem en bu kitabın içinde. Dolayısıyla buradaki bazı görüşlerin raporum a katkı sağlayacağını dü

şündüm. Burada diyor k i- ”

“Nicholas?” Nick başını kaldırdı. Bayan Granger yerinden kalktı; oturduğu yüksek taburenin döşem e muşam basına sürten ahşap ayakları gıcırtı çıkarınca, bütün kafalar dikelmiş, sınıf yeniden dikkat kesilmişti. Bayan Granger gülümsedi, kaşlarını kaldırarak saatini gösterdi. “Nicholas, bence çocuklar bunu evde kendileri okusunlar.

Şim di-”

John parmağını kaldırdı ve Bayan Granger başıyla onaylayınca, “Ama bende bu sözlük yok, Bayan Granger. Bendeki mavi,” dedi. Birkaç çocuk daha, “Bendeki d e,” diye atıldılar hemen.

Rapor

37

Bayan Granger sinirlendiğini belli etm em eye çalıştı. “Pekâlâ, Nick, ama çok uzun sürmesin. Yapacak başka şeylerimiz var b ugün.”

Nick gözlerini kocaman açarak başıyla onayladı, gözlüklerini yokladı ve okum aya başladı.

B en zersiz d ü zeyd e etim olojik ayrıntılar içeren, h a zırla n ış tekniğiyle ü stün bir uzm a n lık sergilemekle kalmayıp, milyonlarca insanın binlerce yıllık imgelemlerini, dillerini ve hayal yeteneklerini ya n sıta n bu m o d em A m erikan sözlüğü, hiç k u şku su z bugüne dek üretilmiş en karm aşık ve kapsamlı belgelerden b irid ir-İn g ilizce konuşan ve y a z a n gelmiş geçmiş herkesin bu sözlükte katkısı vardır...

Uzun bir makaleydi ve çocuklar sıkıntıdan patlayacak halde olmalarına karşın, hiçbiri sıkılmış görünmüyordu. Sınıftaki herkes artık dersin yarısından fazlasının geçtiğinin ve Nick’in raporunun rapordan öte bir şey olduğunun farkındaydı. Şimdiye dek yarattığı en müthiş ders-kaynatıcıydı bu.

Bayan Granger da farkındaydı. Sınıfın arka tarafından dolanıp pencere kenarına geçmişti. Nick okurken arada bir ona göz attığı her seferinde,

38

BUNUN ADI FİNDEL

Bayan Granger’ın gözleri biraz daha kızgın bakıyordu. Nick’in gerçekleştirdiği sekiz dakikalık en başarılı kesintisiz okum a sonundaysa, arkasındaki tahtayı delecek kadar alevler saçmaya başlamıştı bu gözler. Yedinci dersin bitmesine yalnızca on dakika kalmıştı.

Yeni bir paragrafa başlamak üzere derin bir soluk aldığı sırada, Bayan Granger onu durdurdu. “Bu noktada kesmek iyi olur, Nicholas. Haydi, çocuklar, arkadaşınızın raporunu hep birlikte alkışlayalım.” Alkışlar pek uzun sürmedi.

Nick çantasıyla notlarını alıp yerine oturdu

ğunda, Bayan Granger’ın gözleri neredeyse normale dönmüştü, hatta ona gülümsüyordu. “Raporun biraz uzun olmasına k arşın -” Bunun algılanması için durakladı Bayan Granger. “-ç o k iyiydi.

İngilizce’de, dünyanın çeşitli yerlerinde kullanılan dillerin her birinden daha çok sözcük olması ne müthiş bir şey, değil mi?” Kocaman sözlüğünü işaret etti. “Şu kitabın içinde dört yüz elli bini aşkın sözcüğün tanımı var. Ne dersin, Nicholas, haksız mıymışım? Bütün bunları kendi başına öğrenmiş

olman, onları senin için çok daha anlamlı kılacak.”

Bayan Granger gözleri parlayarak ona bakıyordu. Nick oturduğu yerde büzüldü. Bu, rapor hazırlamaktan da, kalkıp onu sunm aktan da b e

Rapor

39

terdi. Sanki... sanki öğretm enin en sevgili öğrencisiymiş gibi bir hava oluşmuştu. Bayan Granger’ın bunu bilerek yaptığı hissine kapıldı. Şöhreti büyük tehlike altındaydı. Hem en başka bir soru attı ortaya.

Parmağını kaldırdı ve Bayan G ranger’ın söz vermesini bile beklem edi. “Evet ama, yani, ben hâlâ sözcüklerin niye farklı farklı anlamlar taşıdığını anlayamadım. Örneğin, k-ö-p-e-k’in, havlayan ve kuyruğunu sallayan şey dem ek olduğuna kim karar veriyor? Bunu kim diyor?”

Ve Bayan Granger zokayı yuttu. “Kim diyor köpek köpek dem ektir diye? Sen diyorsun, Nicholas. Sen, ben ve bu sınıftaki, bu okuldaki, bu ilçedeki, bu ildeki ve bu ülkedeki herkes. H epimiz aynı fikirdeyiz. Ama Fransa’da yaşıyor olsak, hepimiz o tüylü, dört ayaklı yaratığı tanımlamak için farklı bir sözcük kullanacaktık -chien, ‘şiyen’

diye okunuyor, ama şenle benim k-ö-p-e-k d ediğimiz şey anlamına geliyor. Almanya’da da h u n d diyorlar ve işte dünyanın her yanında böyle farklı sözcükler kullanılıyor. Ama bu sınıftaki herkes tüylü yaratığa başka bir ad vermeyi kararlaştırmış

ve herkes de buna uymuş olsaydı, o zaman havlayan, tüylü yaratık öyle anılır ve günün birinde sözlüğe de öyle geçerdi. Bu kitabın içindekileri

b

B

cdn»s

Kim diyor köpek köpek dem ektir diye?

Rapor

41

bizler belirliyoruz.” Kocaman sözlüğe işaret etti.

Ardından bakışlarım Nick’e çevirdi ve yine gülümsedi.

Sonra da şöyle devam etti: “Ama tabii, bu sözlük çok akıllı yüzlerce insan tarafından uzun yıllar içinde hazırlandı; bu bakım dan bizim için o bir kural oluşturuyor. Kurallar değişebilir elbette, ama gerçekten gerekliyse. Yeni sözcüklere ihtiyaç duyulabilir, ama o kitaptakilerin oraya konmalarının geçerli nedenleri vardır.”

Bayan Granger saate baktı -Sekiz dakika kalmıştı. “Şimdi, bugüne Yaşayan Sözcükler kitabınızın on ikinci sayfasından başlayan alıştırmaları yapacaktınız. Lütfen ödevlerinizi çıkarın. Saralı, ilk cümleyi okur ve hatasını gösterip, nasıl düzelttiğini de söyler misin bize?”

Bayan Granger o gün işleneceklerin hepsini son sekiz dakikaya sıkıştırdı; ortalıkta yüklemler, adlar, edatlar uçuştu ve elbette, yine bir ev ödevi verildi.

Nick bir daha Bayan G’nin yoluna taş koymaya kalkışmadı. Onu biraz yavaşlatabilmişti, ama önünü kesebilmiş miydi? Ne gezer.

O nun önünü kesm ek olanaksızdı... en azından şimdilik.

Parlak Fikir

O öğleden sonra üç şey oldu.

Nick ve Janet Fisk, bir okul gazetesi toplantısı yüzünden otobüsü kaçırmış, birlikte eve yürüyorlardı. Kaldırım taşında düşm eden kim daha uzun yürüyebilecek yarışmasına başladılar. Bu iş

yoğun dikkat gerektiriyordu ve Jan et’ın ayağı sokağa değince, “Puanım üçe çıktı,” dedi Nick.

Ama Janet, “Düşm edim ki. Bir şey gördüm...

Bak,” dedi. Eğilip, altın yaldızlı bir tükenm ezkalem aldı yerden -h a n i şu gösterişli olanlardan.

İlk olan şey buydu: Jan et’ın bir tükenm ezkalem bulması.

Tekrar kaldırım taşına çıktılar ve Nick, Janet’ın peşinden, dar beton bordürün üstünde adımları

Parlak Fikir

43

m dikkatle birbirinin önüne atarak ilerlerken, bir yandan da o gün okulda olanları, özellikle verdiği raporu düşünm eye başladı. Derken, Bayan G ranger’ın dersin sonunda sözcükler hakkında söyledikleri kafasına dank etti.

İkinci olan şey buydu: Bayan G ranger’ın ne dediğini kavramak.

“Kim diyor köpek köpek dem ektir diye? Sen diyorsun, Nicholas,” demişti öğretmen.

“Sen diyorsun, Nicholas,” diye yineledi kendi kendine.

Ben diyorum, ha? Janet’ın peşi sıra adımlarını birbirinin önüne atarken böyle düşündü Nick.

Ne dem ek y a n i bu? Birden aklına bir şey geldi.

O iki yaşlarındayken, annesi ona bir sürü çocuk şarkısı kasetiyle birlikte o kırılmaz kasetça-larlardan almıştı. Nick onlara bayılıyor, bir daha, bir daha, bir daha çalıp duruyordu. Kasetle kaset-çaları annesine, ağabeyine ya da babasına götürüp, birbirine çarpıyor; üçünden biri kaseti koyup, aleti çalıştırana değin, “Guvagala, guvagala, guvagala,” diyordu.

Ve işte üç yıl boyunca, o ne zaman “guvagala”

dese, Nick’in ailesi insan seslerinin çalgılara eşlik ettiği o hoş nameleri dinlem ek istediğini anlıyordu. Ancak sonraları Nick yuvaya başladığında, öğ

44

BUNUN ADI FİNDEL

retmeninin ya da öteki çocukların kendisini anlaması için, m ü zik sözcüğünü kullanması gerektiğini öğrendi. Ama Nick için guvagala o hoş nameler anlamına geliyordu, çünkü Nick öyle diyordu. Kim diyor guvagala müzik dem ek diye? “Sen diyorsun, Nicholas.”

Ja-net, “Haksızlık bu!” diye bağırdı. Oturdukları sokağın köşesine geldiklerinde, aklı başka yerlerde olan Nick ona çarpmıştı. Janet sendeleyip kaldırım taşından aşağı inm ek zorunda kalınca, elindeki altın yaldızlı kalem de yere düştü.

“Özür dilerim... bilerek yapmadım, gerçekten,”

dedi Nick. “Önüme bakmıyordum... Al işte...” Eğilip yerden aldığı kalemi Janet’a uzattı. “Al şu...”

İşte o anda üçüncü şey oldu.

Nick, “kalem ini” diyeceği yerde, “Al şu... fin-delini,” dedi.

“Findel mi?” Janet kalemini aldı ve aklından zonan mu var, dercesine Nick’e bakarak, çatık kaşlarla, “Findel de nedir?” diye sordu.

Nick sırıttı; “Yakında anlarsın. Haydi, görü

şürüz,” dedi.

İşte orada, Bahar Sokağı’yla Güney Bulvan’nın köşesinde, bir eylül öğleden sonrası, evden bir blok uzaklıkta başladı olay. Parlak fikir Nick’in aklına o sırada geldi.

Parlak fik ir

46

BUNUN ADI FİNDEL

Ve sokaktan aşağıya, m erdivenlerden yukarıya, kapıdan içeriye ve yukarı kattaki odasına koşuncaya kadar da yalnızca parlak bir fikir olmaktan çıkmıştı artık. Bir plana, hem de kapsam lı bir plana dönüşmüştü ve gerisi, Nick’in bu fikri eyleme geçirmesine kalmıştı. “Eylem”se Nick’in göbek adıydı.

Ertesi gün okul çıkışı plan uygulamaya kondu.

Nick kırtasiye dükkânına girdi ve tezgâhın gerisindeki bayandan bir findel istedi.

Kadın alnını kırıştırdı. “Bir ne?”

Nick, “Bir findel, lütfen. Siyah,” dedi ve kadına gülümsedi.

Kadın öne doğru eğilip, bir kulağını ona yaklaştırdı. “Ne istedin?”

Nick, “Bir findel,” derken, kadının arkasındaki rafta duran tükenm ezkalem leri işaret etti bu kez. “Siyah olsun, lütfen.”

Kadın Nick’e kalemi uzattı. Nick de parasını verip, “Teşekkür ederim ,” dedi ve çıkıp gitti.

Altı gün sonra kırtasiyecinin tezgâhı önünde bu kez Janet duruyordu. Aynı dükkân, aynı kadın. Bir gün önce John, ondan bir gün önce Pete, ondan bir gün önce Chris, ondan bir gün önce de Dave gelmişti. Janet, Nick’in aynı kadından

Parlak Fikir

47

findel istemek üzere gönderdiği beşinci çocuktu.

İşte, Janet findel istediğini söyler söylemez, kadın hem en elini kalem lere uzatıp, “Mavi mi, siyah mı?” diye sordu.

Şeker m eker raflarının arkasında oyalanmakta olan Nick sırıttı.

Findel gerçek bir sözcüktü. Kalem demekti.

Kim diyor findel kalem dem ektir diye? “Sen diyorsun, Nicholas.”

Yarım saat sonra, beşinci sınıftan bir grup ciddi çocuk Nick’in odasında toplandılar: John, Pete, Dave, Chris ve Janet. Nick’i de sayarsak, altı çocuk -altı gizli ajan.

Sağ ellerini havaya kaldırarak Nick’in kaleme aldığı yemini okudular:

B ug ü n d en itibaren sonsuza ka d a r bir daha KALEM sö zcü ğ ü n ü asla kullanm ayacağım .

O nun yerine FİNDEL sözcüğünü kullanacak ve başkalarının da kullanm ası için elim den geleni yapacağım .

Ve hepsi teker teker -N ick’in findeliyle- yeminin altına imzalarını attılar.

Plan gerçekleşecekti.

Bayan G ranger’ın sayesinde.

Sözcük Savaşları

Yeni bir sözcüğün ortaya atılabileceği en uygun yer okuldu ve bu da önemli bir tarihsel olay olduğu için, Nick işin en uygun derste -yedinci saatteki dilbilgisi ve edebiyat d ersin d e- başlatılmasını istedi.

Ders zili çalar çalmaz, Nick parmağını kaldınp,

“Bayan Granger, findelimi unutm uşum ,” dedi.

Üç sıra ötesinde oturan John, “Bende yedek bir tane var, sana ödünç veririm, Nick,” diye atıldı. Ardından da, herkese göstere göstere sırt çantasında bir şey arandı. “Yani, yedek bir findelim olduğunu sanıyorum, annem e üç dört tane almasını söylemiştim. Dün çantamda yedek bir findelim olduğundan emindim, ama çıkarmışım herhalde...

Sözcük Savaşları

49

Dur bakayım... Hah işte, burada.”

Sonra da John onu herkesin dikkatini çekecek biçimde Nick’e fırlattı; Nick bilerek tutamadı ve bir şamata kopararak yerlerde arandı.

Bayan Granger da, sınıftaki bütün çocuklar da açık ve net bir şekilde mesajı almışlardı. Nick’in Jo h n ’dan ödünç aldığı o siyah plastik şeyin tuhaf bir adı vardı... Değişik... hiç duyulmamış bir ad: Findel.

Bir gülüşm edir koptu, ama Bayan G ranger bakışlarını sertleştirince, sınıf yine sessizleşti ve dersin geri kalanı plana, yani Bayan G ranger’ın planına uygun devam etti.

Dersten sonra herkes sınıftan çıkarken, Bayan Granger, “Nicholas? Sana söyleyecek bir... sözüm var,” dedi. Söz sözcüğünün üstüne basmıştı.

Birden ağzı kuruyan Nick yutkundu, ama kararlıydı. Öğretmeninin masasına yaklaştı. “Buyrun, Bayan Granger?”

“Komik bir fikirdi, Nicholas, ama bir daha dersimin bölünmesini istemiyorum. Anlaşıldı mı?”

Gözleri alev alevdi; ancak kor gibi yanmıyor da, daha çok ışık saçıyor gibiydiler.

Nick, yapabildiğince boş boş bakm aya çalı

şarak, “Fikir mi? Hangi fikir?” diye sordu.

“Ne dem ek istediğimi biliyorsun sen, Nicho-

so

BUNUN ADI FİNDEL

las. John’la birlikte dersin başında yaptığınız gösteriden söz ediyorum. B undan - söz ediyorum ,”

dedi ve mavi kapaklı, kestane rengi eski dolm akalemini havaya kaldırdı.

“Ama gerçekten findelim yoktu yanımda,” dedi Nick -Cesaretine kendi de şaşırmıştı. Gözlüklerinin ardında saklanarak, gözlerini kocaman açıp, boş boş bakmayı sürdürdü.

Bayan Granger’ın gözlerinde de önce şimşekler çaktı, sonra kısıldı. Dudakları bir çizgi halinde gerildi. Birkaç saniyelik suskunluğun ardından,

“Demek öyle. Pekâlâ. O zaman konuşacak bir şey kalmadı, Nicholas. Gidebilirsin.”

Nick, “Teşekkürler, efendim,” dedi; sırt çantasını kaptığı gibi kapıya yollandı ve tam koridora adımını atarken, dönüp, “Bir daha findelimi unutmayacağıma söz veriyorum. Hoşça kalın,” dedi.

Ktitç'hj.rN Keski*

İki gün sonra sınıf fotoğrafları çekimi için fotoğrafçı geldi. Beşinci sınıfların fotoğrafı en son, öğle yem eğinden hem en sonra çekilecekti.

Bu, Nick ve gizli ajanlarına bol zam an sağlamış oldu ve beşinci sınıftaki herkesin kulağına bir şeyler fısıldadılar. Herkesin tek tek resmi çekildikten sonra, sıra grup fotoğrafına geldi. Saç baş

düzgün, bütün sınıf sırıtarak konferans salonunun sahnesinde dizilmişti.

Ama fotoğrafçı, “Gülümseyiiiin!” dediğinde, hiç kimse öyle yapmadı.

O nun yerine, bütün çocuklar, “Findel!” dediler ve kameranın görebileceği şekilde kalemlerini kaldırdılar.

52

BUNUN ADI FİNDEL

Fotoğrafçının filmi bitmişti. Dolayısıyla, beşinci sınıfın bundan başka grup fotoğrafını çekem edi. Beşinci sınıfın altı öğretmeninin hoşuna gitmedi bu. Bayan Granger’sa müthiş öfkelendi.

Aslında hiç kimse öğretmenleri kızdırmayı amaçlamamıştı. Yalnızca eğleniyorlardı. Ancak bu, okuldaki bütün çocukların yeni sözcüğü dillerine dolamalarına neden oldu. İnsan yeni bir sözcük kaptığında, onu durm adan yineler. Lincoln İlkokulu’ndaki çocuklar Nick’in yeni sözcüğünden hoşlandılar -h atta ona bayıldılar.

Ama Bayan Granger bayılmadı. Sınıf fotoğrafının çekildiği günün ertesinde, bütün sınıflarına bir duyuru yaptı ve m üdüriyetin oradaki ilan tahtasına bir yazı astı.

B u n d a n böyle, kalem sözcüğü yerine findel sözcüğünü kullananlar, dersler bittikten sonra okulda kalıp, y ü z kere şu cüm leyi yazacaktır: B u cezayı bir kalem le ya zıyo ru m .

B a ya n Granger

Ancak bu, herkesin Nick’in yeni sözcüğünü daha da çok kullanmak istemesinden başka işe yaramadı. Kül Yutmazla birlikte okulda cezaya kalmak

Kılıçtan Keskin

53

bir şeref meselesi haline geldi. Bayan Granger’ın sınıfında her gün cezaya kalan öğrenciler oluyordu. Birkaç hafta bu böyle sürdü gitti.

Bir gün yedinci dersin sonuna doğru Bayan Granger, Nick’e dersler bittikten sonra onunla konuşmak istediğini söyledi. “Bu ceza değil, Nicholas. Yalnızca konuşacağız.”

Nick heyecanlanmıştı. Savaşlarda yapılan müzakerelere benziyordu bu. Hani bir taraf beyaz bir bayrak sallar, generaller öne çıkar ve konuşurlar. G eneral Nicholas Ailen. Nick’in kulağına çok hoş geldi.

Dersler bitince, gitti başını Bayan G ranger’ın ofisinin kapısından uzattı. “Benimle konuşm ak mı istemiştiniz?”

“Evet, Nicholas. Lütfen içeri gel, otur.”

Nick yerine yerleşince, Bayan Granger ona baktı ve, “Sence bu ‘findef işi yeterince uzamadı mı? O kulun düzenini bozm aktan başka bir şey değil, öyle düşünm üyor musun?”

Nick güçlükle yutkundu, ama yine de, “Bence hiçbir zararı yok. Yalnızca eğleniyoruz; hem, o gerçekten gerçek bir sözcük. Kötü bir laf da de

ğil, farklı sadece. Zaten sözcükler gerçekte böyle değişime uğram az mı? Siz öyle söylemiştiniz.”

Bayan Granger iç geçirdi. “Yepyeni bir söz-

Savaş görüşmeleri gibi

Kılıçtan Keskin

ss

cük yaratılırken öyle olur, evet, ama ya kalem sözcüğü? Onu o... öteki sözcükle değiştirmek gerekli mi gerçekten? Kalem sözcüğünün çok uzun bir geçmişi var. Eski Yunanca’da ‘kamış’ anlamındaki kalam os’tan gelir. Zamanla, bugün kullandığımız kalem sözcüğüne dönüşmüştür, çünkü ilk yazı gereçleri kamıştan yapılıyordu. Kalem sözcüğü bir şeylerden kaynaklanıyor. Bir an la m ı var, Nicholas.”

“Ama benim için fin d e l de bir o kadar anlamlı,” dedi Nick. “Hem kalamos sözcüğünü de birileri uydurmamış mı zaten?”

Bayan G ranger’ın gözlerinde bir kıvılcım yanıp söndü, ama tek söylediği şu oldu: “Demek bu işe bir son vermeyeceksin?”

Nick gözlerini dosdoğru onunkilerin içine dikerek, “Şey, ben ve... yani birkaç arkadaşımla birlikte bu sözcüğü kullanmaya yemin ettik; sözümüzü tutm ak zorundayız. Hem, yanlış bir şey olduğunu da düşünm üyorum . Sözcüğümü seviyorum,” dedi. İyi bir generalin olması gerektiği gibi, cesur görünm eye çalışıyordu.

“Pekâlâ o zaman. Buraya varacağımızı tahmin ediyordum.” Bayan Granger çekmecesinden kalın beyaz bir zarf çıkarıp Nick’e doğru uzattı. “Bu sana yazdığım bir m ektup, Nicholas.”

56

BUNUN ADI FİNDEL

M ektubun kendisine verileceğini sanan Nick hem en uzandı. Ama Bayan Granger mektubu ona vermedi.

“Bütün bu olanlar sona erm eden bunu sana göndermeyeceğim. Zarfın arkasına bugünün tarihini atıp imzalamanı istiyorum. Onu okuduğunda

-artık bu ne zaman olursa- aynı mektup olduğunu, benim içinde hiçbir değişiklik yapm adığım ı anlayacaksın.”

Amma tuhaf, diye düşündü Nick. Ama Bayan Granger’a, “Tabii,” diyerek, en güzel imzasını atıp, altına da o günün tarihini yazdı.

Bunun üzerine aniden ayağa kalkan Bayan Granger, “O halde, bugünlük bu kadar, Nicholas,”

dedi. “İyi olan sözcük kazansın.”

Yüzü asıktı, ama gözleri... gözleri farklı telden çalıyor, neredeyse m utluluk saçıyordu.

Nick durumu ancak koridorun ortasına geldi

ğinde kavradı: “Bayan Granger bu savaştan zevk alıyor, kazanm ak için yanıp tutuşuyor!”

Ertesi gün okula yürürlerken, Pete’in aklına parlak bir fikir geldi. “Beşinci sınıftaki herkesi Bayan G ranger’a yollayıp, ‘Arkadaşımdan findel ödünç alabilir miyim?’ diye sordursak nasıl olur?”

“Yani, ‘Öğretmenim, izn in izle arkadaşımdan

Kılıçtan Keskin

57

bir findel ödünç alabilir miyim?’ dem ek istiyorsun,”

dedi Dave. “Doğru cümle kurmak gerekir. Yoksa canımıza okur Kül Yutmaz bizim!”

“Fena fikir değil bence,” dedi Nick. “Okuldan sonra herkesi birden de alıkoyamaz ya, öyle de

ğil mi?”

O gün seksen kadar öğrenci Bayan Granger’la okulda kaldı. Onun odasını doldurdukları gibi, koridora da yayılmışlardı. Yardımcı olmak durum unda kalan m üdür okuldan geç çıkmak zorunda kaldı ve bütün çocukları evlerine ulaştırmak için de geç saatte iki özel otobüs ayarlamak gerekti.

Eıtesi gün, bütün beşinci sınıf öğrencileri aynı şeyi yineledikleri gibi, öteki sınıflardan da çok sayıda öğrenci onlara katıldı -T oplam iki yüzü aşkın öğrenci.

Veliler okulu arayıp şikâyetçi oldular. Okul otobüslerinin şoförleri greve gidecekleri tehdidinde bulundular. Bunun üzerine, okulun yönetim kurulu ve başmüfettiş de işe karıştı.

İşte, tam o noktada Lincoln İlkokulu Müdürü, Bay ve Bayan Allen’ın evine küçük bir ziyaret yaptı. Onlarla oğulları hakkında konuşm ak istiyordu.

Beşinci sınıftaki, Nick adlı oğulları hakkında.

Sa"fvo,»\c

Bayan Margaret Chatham, on sekiz yıldır Lincoln İlkokulu’nun müdürüydü. Altı yıl önce eski Lincoln Okulu Binası yıkılıp yenisi inşa edilirken yapım kom itesinde birlikte çalıştıkları için Bay ve Bayan Allen’ı tanıyordu.

Ekimin ilk günü öğleden sonra bir randevu almak için onlara telefon ettiğinde, Nick’in de orada bulunmasını istedi. Kapıyı çaldığında saat 6:30’du.

Kapıyı Nick açtı.

“İyi akşamlar, Nick,” dedi m üdür hanım. Gü-lümsememişti.

Kapıyı dolduran kadına yol vermek için geri çekilerek, “Merhaba, Bayan Chatham,” dedi Nick.

Babası kadar uzun boylu, geniş omuzlu, iriyarı

60

BUNUN ADI FİNDEL

biriydi m üdür hanım. Bir futbol takımında olsa, savunma hattında oynardı bu kadın, diye düşündü Nick; kolejdeyken babası da öyle yapmıştı.

Bayan Chatham, “Merhaba, Bay ve Bayan Ailen,” diyerek oturma odasına girdi. Uzun, siyah bir pardösü giymiş, boynuna kırmızı ipek bir eşarp dolamıştı. Pardösüsünü çıkarmadı, ama eşarbını çıkarıp sol cebine tıktı. Divanın solundaki iskemleye oturm adan önce, Nick’in anne ve babasının ellerini sertçe sıktı. Nick’in anne ve babası divana yerleşirken, Nick orta sehpasının öte yanına, m üdürün tam karşısındaki sallanan koltuğa geçti.

“Pek hayırlı bir iş için gelmedim. Okulda canımızı sıkan bazı şeyler oluyor ve anlaşılan Nick de başı çekiyor,” dedi m üdür hanım.

Ardından, Nick’in anne ve babasına kendi bakış açısından olayı anlattı: Nick öteki çocukları yeni sözcüğünü kullanmaya teşvik etmiş, Bayan Granger sözcüğü yasaklamış, beşinci sınıf fotoğrafı mahvolmuş, yüzlerce çocuk derslerden sonra okulda kalmaya başlamış ve artık hiç kimsenin kurallara saygı göstermediği okulda bir isyan yaşandığı duygusu yaygınlaşmış.

Müdür hanım konuşurken, Nick anne ve b abasının yüz ifadelerini inceledi. Babası kaşlarını çatmış, başıyla onaylayarak dikkatle dinliyordu.

Satranç

61

Yaşanan sıkıntıdan dolayı m ahcup görünüyordu. Ama annesi... sinirlenmişe benziyordu.

Müdür hikâyesini bitirince, ilk sözü alan da o oldu. “Ama saçma sapan bir şey yüzünden çok fazla tantana koparılmış gibi gelmiyor mu size?”

Nick gıkını çıkarmadan oturmaya devam etti, ama içinden sessizce bağırıyordu: Yaşa anne, bütü n a n n eler yaşasın! Annesi ona değil, Bayan G ranger’a, hatta belki de m üdüre sinirlenmişti, işler giderek ilginç bir hal alıyordu.

Nick’in annesi m üdüre lafını sürdürüyordu.

“Yani, çocukların komik bir sözcük üretip kullanmalarının gerçekten ne sakıncası var? Böyle bir sözcüğün kullanımını yasaklayan bir kural koymaya gerek var mı?”

Müdür hanım iç çekerek şöyle yanıtladı: “Evet, saçma sapan göründüğü doğru. Ama Bayan Granger bunun çocukların ‘b e ’ demelerini engellemek gibi olduğunu düşünüyor -Kurallar olmak zorunda. Sözlükler de bunun için var. Hem zaten, asıl sorun o sözcük değil, otoriteye gösterilen saygısızlık.”

Nick’in annesi, “Bayan Granger o konuda haklı,” dedi. “Kurallar olmak zorunda. Çocuklar ‘b e ’

diyerek konuşmamalı orda burda, öyle değil mi?”

İşte bu noktada Nick burnunu soktu. “Bayan

62

BUNUN ADI FİNDEL

G ranger’ın sınıfındaki o kocam an sözlük var ya?

Be sözcüğü mevcut onun içinde. Aradım, buldum.

Sözlükte yer alan bir sözcüğü niye kullanam adı

ğımı anlamıyorum. Üstelik, Bayan Granger o koca sözlük ne derse o kuraldır, demişti.” Nick bir ona, bir öbürüne, bir diğerine baktı. Üçü de apı

şıp kalmıştı. Birinci sınıf bir fikir-bombası patlatmıştı Nick.

“Eh, evet... ama... yani, dediğim gibi, be sözcüğüymüş ya da şu fin d e l sözcüğüymüş -K onu bunlar değil aslında,” dedi müdür.

Nick’in annesi, “Eh, bence asıl sorun Bayan G ranger’ın zararsız, küçük bir dil oyununa göstermiş olduğu tepki. Aşırı bir tepki bu, sence de öyle değil mi, Tom?” diyerek kocasına baktı.

Şimdi tek tek herkesin suratına bakm a sırası Nick’in babasına gelmişti. Adamcağızın aklı karışmıştı. “Evet, eh tabii... öyle - öyle sanırım... yani, kimseye zarar verilmiş değil... hımm... yani, kırıp dökm ek ya da hırsızlık falan gibi bir şey değil...”

Cümlesini noktalayam adan çenesini ovuşturup, düşünceli bir ifadeyle Bayan Chatham’ın arkasındaki pencereden dışarıya bakm aya başladı.

Üç yetişkin huzursuz bir sessizlik içinde öylece otururken, Nick birden ortadaki olayın aslında neye benzediğini görüverdi. Bu bir satranç

Satranç

63

oyunuydu -B ayan G ranger’a karşı Nick. Bayan Granger bir hamle yapıp, kraliçesini -Siyah par-dösüsü içindeki m üdür siyah kraliçeydi- ileri sürerek oyunu bitirmeye çalışmıştı.

Nick hamleyi görene kadar olayın ayırdında değildi, ama onun da güçlü bir savunması vardı: Vefalı annesi, beyaz kraliçe. Üstelik, oyun daha bitmemişti. Biri kazanıp diğeri kaybedene dek sürecekti.

Müdür hanım daha fazla oturmadı. Satranç tahtası başında, çocukların yeni fikirleri araştırmaya hakları olduğu, öğretmenlere ve onların em eklerine saygı gösterilmesinin önemi, herkesin kurallara uyması ve okulda eğitimin aksatılmaması gerekliliği üzerine kısa bir süre daha karşılıklı konuşm alar yapıldı.

Sonra Nick’in annesi müdüre, kahve ve muzlu kek ikram etm ek istedi; ama o, “Yok, teşekkür ederim, artık gerçekten gitmem gerek,” dedi.

Müdür, Nick’in anne ve babasına, onlar da ona teşekkür ettiler. Nick kapıyı açıp, “İyi akşamlar, Bayan Chatham,” dedi. Bunun üzerine siyah kraliçe kırmızı eşarbını boynuna taktı ve ekim akşamına doğru yürüyüp gitti.

Annesi divanda oturduğu yere geri döndü ve,

“Nick, bu konu üzerinde biraz daha konuşsak iyi

64

BUNUN ADI FİNDEL

olacak,” dedi. “Okulda Bayan Granger ya da herhangi bir öğretm ene karşı saygısızlık ettiğini öğrenirsem, başın belada dem ektir.”

“Saygısızlık etmedim. Yeminle. Herkesin sözcüğümü kullanmasını sağladım, ama senin de d ediğin gibi, bunun kimseye bir zararı yok. Dave ve Pete’le birlikte, herkesi Bayan Granger’dan findel ödünç almak için izin istemeye yolladığımız için pişmanım. Bu hoş olmadı, sanırım... ama benim sözcüğüm ü bir kere kullandılar diye çocukları okulda alıkoyup yüz cümle yazdırarak, o başlattı bunu. Bütün çocuklar benim sözcüğüm ü kullanmaya bayılıyor. Bu yalnızca bir eğlence, o kadar.”

“Bak,” dedi Nick’in babası, “bu herkesin canını sıkıyor ve m üdürün gelip annen babanla konuşm asına yol açıyorsa, herkes için eğlenceli olmuyor demektir, öyle değil mi? Bence arkadaşlarının hepsine söyle, bunu kessinler artık, hemen...

yani, yarın.”

Nick başını salladı. “Olmaz, baba. İşe yaramaz.

O gerçek bir sözcük oldu artık. Eskiden yalnızca bana aitti, ama artık değil. Nasıl yapabileceğimi bilsem, herhalde durdururdum . Ama yapam am .”

Dediğini kavradılar mı diye annesiyle babasına baktı. Kavramışlardı. “Dediğim gibi, saygısızlık etmeyeceğim, ama sözcüğümü seviyorum. Sanırım,

Satranç

65

neler olacağını bekleyip görm ekten başka yapılacak bir şey yok şimdilik.”

Ve satranç taşları -N ick’in kral ve kraliçesi-ona hak vermek zorunda kaldılar.

Oyun devam edecekti.

Basci\ Özgürlüğü

Judy Morgan, yerel Westfield Gazetesi'nde m uhabirdi. Westfield küçük sakin bir kasabaydı. Hırsızlık olaylan çok seyrek olur, zaman zaman yeni-yetmeler karışıklık çıkarır ve arada bir de belediye meclisinde ya da planlama bürosunda gürültü kopardı. Ama çoğu zaman, Westfield’da huzur ve düzen egemendi; Westfield Gazetesi de her per

şem be bunu doğrulardı.

Gazetenin reklam servisinde çalışan Ted Bell’

in Lincoln İlkokulu’nun dördüncü sınıfında okuyan bir kızı vardı. Ted; bir grup beşinci sınıf öğrencisinin sorun çıkardıklarını, artık öğretmenlerin sözünü dinlemediklerini, ortada hepsinin kullandığı bir şifre sözcükle ilgili bir şeyler döndüğünü

Basın Özgürlüğü

67

anlattı Judy’ye. Geçen hafta bir gün -o n u n küçük kızı da dah il- öğrencilerin yarısı dersler bittikten sonra okulda alıkonulmuştu.

Judy’nin o sırada üstünde çalıştığı tek konu Doğu Bulvarı boyunca dikilecek on sekiz yeni ağaçla ilgiliydi. Ağaçlar biraz daha bekleyebilirdi.

İlkokuldaki olaydan gerçek bir hikâye çıkacağa benziyordu.

Dolayısıyla Judy Morgan, m üdür Bayan Chatham ’ın Nick’in anne babasını ziyaret ettiğinin ertesi günü saat üçte Lincoln İkokulu’ndaydı. Kapıda, “Bütün Ziyaretçiler Müdüriyete Başvuracaktır,” diyen bir yazı vardı; o da öyle yaptı.

Müdüriyetin önündeki ilan tahtasında, Bayan G ranger’ın fin d e l sözcüğünü kullananlara uygulanacak cezaya ilişkin duyurusunu gördü Judy.

İki adım geri attı ve fotoğraf makinesini duyuruya odaklayıp bir resim çekti. Duyuruyu bir kez daha okuyup, m üdüriyete girdi.

Okul sekreteri Bayan Freed başını kaldırıp gülümsedi. “Yardımcı olabilir miyim?”

“Evet, eminim olabilirsiniz. Ben Judy Morgan, Westfield Gazetesi' nden. Dışarıdaki duyuru hakkında bilgi almak istiyordum, şu fin d e l sözcüğü üzerine olan. Kiminle konuşmalıyım?”

Bayan Freed’in gülümsemesi dondu. O söz-

66

BUNUN ADI FİNDEL

cüğe ilişkin her şeyden gına gelmişti artık. Geçen hafta boyunca telefonu çalıp durmuştu. Arayan, okulda alıkonulan çocuklardan biri yüzünden şikâyetçi olan bir veli değilse, Bayan Chatham’la ya da Bayan G ranger’la konuşm ak isteyen bir okul yönetim kurulu üyesiydi. Bayan Freed’in gözleri kısılmış, dudakları gerilmişti. “Müdürle konuşmanız gerekir. Bakayım Bayan Chatham uygun m u,”

dedi.

Bayan Chatham uygundu. Yerel gazeteden biriyle konuşm aya zaman ayırmayacak tek bir m üdür yoktur. Muhabir, Bayan Chatham’ın odasına buyur edildi.

Judy, m üdürün bu konu üzerine rahatça konuşamadığını hem en fark etti. Kapının dışında asılı duyuruyu sorunca, Bayan Chatham, “Ah, o mu?”

diye güldü. “Önemsiz bir şey. Bazı çocuklar şakanın dozunu kaçırınca, buna bir son vermek gerekti.”

M üdürün gülüşü Judy M organ’a sahte geldi.

“Peki, duyuru şakanın son bulmasını sağladı mı?

Geçen hafta çok sayıda öğrencinin okulda alıkonulduğunu duydum. Bu konuda biraz bilgi verebilir misiniz? Veliler neler olduğunu bilmek ister.”

Bayan Chatham sanki şey gibiydi... hani, m üdürün odasına yollanmış bir öğrenci gibi. Sandal-

Basın özgürlüğü

69

yesinde bir iki kıpırdanıp gülüm sem eye çalıştı.

“Eh, hâlâ azıcık sorunum uz var, ama denetim altında. Bayan Granger biraz fazla tepki göstermiş

olabilir. Aslında çocukların saygısızlık etm ek niyetinde olduklarını sanmıyorum. Yalnızca biraz eğleniyorlar; daha çok bir bakış açısı farklılığı söz konusu...” dedikten sonra m uhabire fin d e l sözcüğü hakkında bildiklerini, sözcüğün öğrenciler arasında nasıl yaygınlaştığını anlattı. Judy Morgan dikkatle not aldı.

Müdür açıklamalarını bitirince, “Bayan Granger’e birkaç soru sormamın bir sakıncası var mı?”

diye öğrenm ek istedi Judy.

Bayan Chatham, “Hayır, yok tabii,” dedi ama, Judy m üdürün aslında hem encecik çekip gitmesini istediğini anlamıştı. Ancak ne diyebilirdi ki müdür? Muhabiri Bayan G ranger’dan uzak tutma şansı yoktu -Amerika özgür basını olan özgür bir ülkeydi sonuçta. Judy aklına koymuşsa, er geç dilbilgisi öğretmeniyle konuşurdu.

Çok çabuk gerçekleşti bu. Judy Morgan üç dakika sonra Bayan G ranger’ın bulunduğu on iki num aralı odanın kapısından içeriye bakıyordu.

Odanın orasında burasında sıralara dağılmış on beş kadar çocuk yüz adet cümlelerini yazıyorlardı harıl harıl. Judy kapıyı tıklatınca, öğretm en ve

70

BUNUN ADI FİNDEL

öğrencilerin hepsi başlarını işlerinden kaldınp ona baktılar.

“Bayan Granger, ben Westfield Gazetesi'nden Judy Morgan, sizinle biraz konuşabilir miyim?”

Bayan Granger yerinden kalktı ve koridora çıkıp kapıyı kapattı. Judy onun arkasından odadaki bütün çocukların kulak kesildiklerini görebiliyordu. Bayan G ranger’ın gözlerini de hem en fark etti: Gri, belki yer yer altın sarısı benekli ve çok keskin, ama sert ya da zalim değil, yalnızca parlak ve güçlü.

Muhabir hem en konuya girdi. “Öğrencilerinizin yeni sözcüğü kullanmalarını engellemeye çalıştığınızı duydum. Savaş nasıl gidiyor?”

Bayan Granger gülümsemedi, gözleri daha da parlaklaştı. “Öncelikle, bu bir savaş değil. Ben bu saçmalığın son bulması için öğrencilerime yardımcı oluyorum, o kadar. Zamanlarını boşa harcıyor, boşuna kafa yoruyorlar! işe yaramaz, yeni bir sözcük icat etmenin anlamı yok. Bu çocukların hepsi, var olan sözcüklerimizi kullanmayı öğrenmeli önce. Elbette, bütün bunlar saçma bir hevesten ibaret -geçici bir hevesten. Ben bu hevesin geçici olduğuna eminim .”

Judy not defterinden başını kaldırıp, “Bütün bunlar nasıl başladı, biliyor musunuz?” diye sordu.

Basın Özgürlüğü

71

Bayan Granger’ın gözleri çakmak çakmak oldu: “Evet, bütün bunların nasıl başladığını çok iyi biliyorum. Bir delikanlının fikriydi bu, Nicholas Ailen adındaki bir beşinci sınıf öğrencisinin. Artık izninizi istemek zorundayım, Bayan Morgan; okumam gereken kâğıtlar var çünkü.” Bayan Granger çabucak, sertçe tokalaşarak konuşm aya son verdi.

Muhabir hem en okuldan ayrılmadı. Koridordan gerisingeriye yürüdü ve notlarından anlamlı bir sonuç çıkanp çıkaramayacağını kontrol etmek için müdüriyetin önündeki bir sıraya oturdu. Beş

dakikada işini tamamladı. Sonra kalktı, not defterini büyük siyah çantasına koydu ve kaşlarını çatmış onu izleyen Bayan Freed’e el sallayıp, kapıya yöneldi.

O otoparka doğru yürürken, Bayan Granger için cümlelerini yazıp bitirmiş beş altı çocuk da başka bir kapıdan dışarıya çıktılar. Judy onların gülüşüp şakalaşmalarına kulak vererek yanları sıra yürüyordu. D erken onlara, “Çocuklar siz niye

‘findel’ dem ekte ısrar ediyorsunuz? Okulda kalmaktan nefret etmiyor musunuz?” diye sordu.

Sırt çantasının ağırlığından devrilecek gibi duran bir oğlan kafasını kaldırıp gülümsedi. “Çok da kötü değil. Orada bir sürü arkadaşım oluyor

72

BUNUN ADI FİNDEL

hep. O cümleyi tam altı yüz kere yazmış oldum ben şimdi.”

Sonra da, Bayan G ranger’ın zaten artık ceza kâğıtlarını denetlemediğini söyledi çocuklar. Bundan emindiler; çünkü, “Bu cezayı bir kalemle yazıyorum,” yazılması gerekirken, dört beş cümlede bir herkes kalem yerine fin d e l yazıyor ve Bayan Granger da hiç ses çıkarmıyormuş. Kızlardan biri övünerek, o günkü kâğıdına kırk beş kez fin d e l yazdığını söyledi. “Bu yeni bir rekor,” diye sırıttı.

“Ya şu Nick denen oğlan,” diye sordu Judy,

“onun da okuldan sonra kalması gerekti mi?”

Çocuklar kıkırdaştılar. Kızıl kahverengi saçlı, uzun boylu, gözlüklü bir oğlan, “Bayan Granger, Nick’i öyle çok alıkoydu ki, herkes onu evlat edinmek istediğini düşünüyor artık,” dedi.

Muhabir gülümseyerek, “Bugün Nick’i bulup, onunla konuşabilir miyim acaba?” diye sordu.

Oğlan, Judy’ye şöyle bir göz attı ve, “Nick’in şu anda sizinle konuşm ak isteyeceğini sanmıyorum,” dedi. “Aptalca bir şey söyleyip, başını derde sokabilir.” Sonra da arkadaşlarına bakıp sırıttı. Çocuklar gülerek birbirlerini dürtükleyip, itişip kakışarak caddeden aşağıya doğru yürüdüler. Judy de arabasına atlayıp bürosuna gitti ve yazısının başına oturdu.

C.c-'İOS'^V W J^\aV \ \ û- 3 « M

CB/L(Vjv W ^ÎA ^ \\ö _

U -lA y \o'

J

^fl^Urvv..

^ 'r r>k-\DİU'>^^u)^ ü fv>0rt T 7 " T

^

r ^

r ^

*

C£-2A y

M

^

- ^

^au^tA v.

. t

p f \ V - \ V ü _ \^ o r u ^ û f ^ r v v _J|P b V . px/\ieAW ^oa-'Up m fv\.

—poAg-^e, '^>-2_\y&»UW— _.

i y .. Vır

^ a iv jc r>jfv>.

Ajv V>f pA^e^^e.

L^v

ı^yıtfytuM ,«.

ViV ^ vO k v

ViV r\r> teW

y^ıvtı y u o A

v.*1 rv.\„\v„ «¿asagi^e

Bu y e n i bir rekor

74

BUNUN ADI FİNDEL

Ertesi sabah gazetenin bürosuna Judy Morgan adına kahverengi bir zarf geldi. Üstünde “Findel Hikâyesi” yazılıydı. Judy zarfı açınca, içinden Lincoln İlkokulu beşinci sınıfının fotoğrafı çıktı. Bayan Granger ve öteki altı öğretm en yanlarda dikiliyordu;-bütün öğrenciler düzgün giyinmiş, saçlar güzelce taranmıştı. Ancak fotoğrafta bir tuhaflık vardı.

Muhabir biraz daha yakından bakınca, çocukların hepsinin elindeki kalemi havaya kaldırmış, küçük dudaklarını aynı şekilde büzm üş olduklarını fark etti. Önce bir anlam veremedi; ama sonra, “Tabii ya! Bunların hepsi ‘findel’ diyorlar!”

diye fısıldadı.

Fotoğrafın arkasında düzgün bir el yazısıyla,

“3- sıra, soldan 5.” yazıyordu.

Judy fotoğrafa bakınca, bir gün önce okulun bahçesinde konuştuğu o sırıtkan, kızıl saçlı, gözlüklü oğlanı hem en tanıdı. “Vay vay vay! Tanıştı

ğımıza m em nun oldum, Bay Nicholas Ailen,” diye kahkahayı bastı.

Flaş -Haloerf

AciMtyoruz!

Perşembe sabahı Westfield Gazetesi, kasabadaki toplam 12 bin 297 ev ve ofisin posta kutusunday-dı. Lincoln îlkokulu’nun hikâyesi başsayfadaki ilk haberdi. Ya başlığı neydi?

B ir b e şin c i s ı n ı f ö ğ ren cim iz,

“B una d a y e r açın, B ay W ebster, ” d iy o r.

Sıkı bir yazıydı. Judy Morgan hikâye falan uydur-mamıştı -Yazdıklarının her satırı tam am en doğruydu. Ortalığı ayağa kaldıran onun gerçekleri ifade ediş biçimi oldu.

Örneğin, Bayan Granger hakkında yazdığı şu

76

BUNUN ADI FİNDEL

cümle: “Düzen ve otoriteyi temsil eden güçlerin savunucusu Bayan Granger findel-taraftarı yüzlerce gençle savaşıyor. Her iki taraf da pes etmiyor.”

Ya da Nick hakkındaki şu bölüm: “Herkes, konuşma özgürlüğünü ve eğitim kurallarının sorgulanmasını dâhiyane biçimde gündem e getiren bu planın Nick Allen’ın eseri olduğu konusunda fikir birliğinde. Yeni sözcüğü icat eden o .”

Ya da yazının şu son cümlesi: “Kesin olan tek şey var: Lincoln İlkokulu’ndaki çocuklar fin-dellerini çok seviyorlar ve bu sözcük savaşında kimsenin geri adım atmaya niyeti yok.”

Ve tabii, Westfield Gazetesi sınıf fotoğrafını da yayımlamıştı. Böylece Bayan Granger ve Nick bütün dünyaya tanıtılmış oldu.

Nick okuldan eve geldiğinde, annesi gazeteyi gözüne sokarak, “Bu ne demek oluyor?!” diye sordu. “Sen bu m uhabirle mi konuştun? Senin ve şu yeni sözcüğün üzerine bilmediği yok, küçükbey!”

Okul müfettişi, m üdür hanımın masasına yazının bir kopyasını çarparak, “Bu ne dem ek oluyor?!” diye sordu. “Ne diye bu muhabirle konuştunuz sanki? Ortalıkta böyle yazılar dolaşm adı

ğında bile, okullara para bulmakta yeterince zorlanıyoruz zaten?!”

Flaş Haber! Açıklıyoruz!

77

Müdür de gazeteyi Bayan G ranger’a doğru sallayarak aynı şeyi sordu: “Bu ne dem ek oluyor?! O kadınla konuşm ak zorunda olduğunuzu biliyorum, ama bütün bunları anlatmasanız olmaz mıydı? Hepimizi kapının önüne koymazlarsa şa

şarım!”

O perşem be herkes için sarsıcı bir gün olmuştu. Tabii, hiç kimse genç muhabirin o beşinci sınıf fotoğrafını nasıl ele geçirdiğini anlayamadı.

Söz konusu yazının Westfield G azetesi’nde yayımlanmasının haftasına kalmadan, hem ortaokul hem lise öğrencileri kalem yerine fin d e l sözcüğünü kullanmaya başlamışlardı. Hepsi ona bayılıyorlardı.

Nick kasabadaki bütün çocukların gözünde bir tür kahraman haline gelmişti, ama çok geçmeden, kahram an olmanın -yalnızca yerel bir kahraman bile olunsa- bir bedeli olduğunu öğrendi.

Babasının bilgisayar donanımı dükkânına adımını atsa ya da lolipop almak için markette kasa kuyruğuna girse, insanlar onu fark ediyordu. Birisi tarafından tanındığını hissedince utanıyor, eli ayağına dolaşıyordu.

Kulaktan Kulağa

79

Okuldaki çocuklar artık onun sürekli kurnazlık ve komiklik yapmasını beklem eye başlamışlardı ki, bu Nick gibi zeki bir çocuk için bile çok fazlaydı. Bütün öğretmenler, müdür, m üdür yardımcısı, hatta okul hemşiresiyle hadem e bile onu gözlüyor gibiydiler -h ep sin in gözü üstündeydi.

Anne babası her bakım dan çok olgun davranmışlardı. Gerçi, yazı ilk yayımlandığında annesi üzülmüştü; babası da öyle. Ancak Nick, “Ben yanlış bir şey yapmadım ki, anne. Gazetedeki kadın da öyle,” dediğinde, ona hak verdiler. Yazıdaki her şey doğruydu; gerçek gerçekti ve artık bu konuda yapılacak bir şey yoktu. Nick’in anne ve babası her ne kadar oğullarının bütün kasabanın diline dolanmasından rahatsızlık duysalar da, gizli gizli bundan hoşnuttular da. Yepyeni bir sözcük yaratmak çok önemli bir şeydi, ne de olsa. Oğulları Nicholas, hiç lamı cimi yok, yam an bir çocuktu doğrusu.

Kasabada bu yeni sözcüğün çok önemli oldu

ğunu dü şü n en biri daha vardı. Doğma büyüm e W estfield’li olan Bud Lawrence, daha on doku-zundayken bir yatırım yapacak kadar para sahibi olmuş ve iyi bir fikir aranırken ünlü bir dondurma ve fast-food markasının eyaletteki ilk dükkânını açmış, birkaç yıl sonra da bir M cDonald’s

80

BUNUN ADI FİNDEL

restoranı satın almıştı. Yaklaşık otuz yıl önceki bu iki yatırımın zengin ettiği Lawrence, W estfield’in hatırı sayılır kişilerinden biri olmuştu.

Bud Lawrence bu yeni sözcükle ilgili yazıyı okur okum az, avukatından fin d e l sözcüğünün marka olarak ticari kullanım hakkını almasını istedi. Dört gün içinde de, üstlerinde fin d e l sözcü

ğü basılı, ucuz plastik tükenm ezkalem ler satan küçük bir şirket kuruverdi. îlk hafta üç bin fin d e l sattı. Satışlar o kadar hızlı gidiyordu ki, Westfield’da dükkânların elindeki fin d eller anında tükendi.

Derken, çocukların fin d e l talebi başladığı hızla kesiliverdi. Satışlar duruldu ve Bud Lawrence başka projeler düşünm eye koyuldu.

Bir hafta sonra Cadılar Bayramı’ydi; yapraklar dökülmeye başlamıştı ve kasaba yeniden eski sakin günlerine dönm üş gibiydi.

Alice Lunderson olmasa, dönecekti de. Alice, Westfield’a on bir kilometre uzaklıktaki Betherly’de oturuyor ve 75 bin 500 nüfuslu Carrington kasabasındaki yerel CBS televizyon istasyonunda yarı zamanlı çalışıyordu.

Önemli yerel haber konuları çıktığında -sel ya da kasırga gibi doğal afetler, örn eğ in - ya da sevimli ve ilginç bulduğu küçük öykülerle karşılaştığında, Carrington’daki istasyonun haber m üdü-

Kulaktan Kulağa

81

riinü arardı Alice. Eğer iyi bir öyküyse veya o gün dünyada pek bir olay olmuyorsa, televizyon istasyonu birkaç video görüntüsü alması için oraya minibüsle bir çekim ekibi yollardı.

Alice, yerel haberleri izlemek için bölgedeki bütün kasaba gazetelerine aboneydi. Çoğu per

şem be günleri çıkan bu gazetelerin onun eline ulaşması pazartesi ya da salıyı bulur; Alice’in hepsini gözden geçirmesi de bir iki gününü alırdı. Sonunda çarşamba sabahı Alice, Westfield Gazetes in d e k i sözcük savaşını konu alan yazıyı gördü.

İki kere okuyup, dikkatle sınıf fotoğrafını inceledi ve bu hikâyenin çok ilgi çekeceğinden emin oldu.

Carrington’daki televizyon istasyonunun yöneticisi ona hak verdi ve Boston’daki CBS istasyonunun bazen yerel haberlerle ilgilendiğini bildiği için orayı aradı. Bu öyküde çok iş olduğunu dü

şünen Boston’daki kadın da, kanalın New York’ta-ki haber sorumlusuyla bağlantı kurdu.

Westfield G azetesi'ndeki yazının faksı New York’a ulaştığında, oradaki çalışma ekibi konuya bayıldı. Haftalık program gözden geçirildi ve h e m en ertesi günkü CBS perşem be akşamı haberlerinin kapanış öyküsü olması kararlaştırıldı. New York’tan Boston’a, oradan Carrington’a, oradan da Betherly’ye telefonlar edildi ve çarşamba günü

82

BUNUN ADI FİNDEL

öğle saatlerinde, Alice bütün hikâyeyi ele almak üzere “görevlendirilmiş” oldu. Bu onun ulusal haber ajansında yayınlanacak ilk işiydi ve yirmi milyon kişiye hitap edecekti.

Alice Lunderson ve çekim ekibi çarşamba günü okuldan sonra Bayan G ranger’ın evinin kapısında bittiler. Bayan Granger bütün o ışık ve mikrofonlardan hiç etkilenmedi. Doğrudan kameraya bakarak, “Ben her zaman sözlüğün genç zihinleri eğitmede gelmiş geçmiş en iyi araç olduğunu söyledim, hâlâ da söylüyorum. Çocuklar, sözcüklerin ve dilin kurallannı bilmeli ve bu kuralların anlamlı bir geçmişi olduğunu anlamalıdır. Doğrusu, kusursuz bir İngilizce sözcük yerine, sırf eğlence olsun diye, saçma sapan, uyduruk bir sözcük kullanılmasına direnm eden, öylece seyirci kalmam beklenem ezdi,” dedi.

“Peki, savaşı kaybettiğiniz söylenebilir mi, Bayan Granger?” diye sordu muhabir.

Bayan Granger’ın bakışları en keskin ifadesine büründü ve kameraya bakıp, hafifçe gülüm seyerek, “Savaş daha bitm edi,” dedi.

Alice ve ekibi Nick’in evine geldiklerinde, Ailen Ailesi hazırlıklı bir şekilde onları bekliyordu.

Anne ve babası Nick’i aralarına alıp, divana oturdular. Nick ışıklardan kamaşan gözlerini kıstı. An

03

Kulaktan Kulağa

nesi onu neleri söyleyip neleri söylememesi gerektiği konusunda uyarmıştı. “Unutma, küçükbey, demişti Nick’in saçlarını tararken, “bu m uhabirler yalnızca biraz heyecan yaratacak geçici hikâyelerin peşindedirler. Ama sen bu kasabada kalacak, burada yaşayacaksın. O nun için, ağzından çıkanı kulağın duysun.”

Divana oturduklarında, Bayan Ailen sehpanın altında ayağını Nick’inkinin üstüne koymuştu; aya

ğını bastırırsa, muhabirin sorduğu soruya kendisi yanıt verecek demekti. Bayan Allen’ın m uhabirlere güveni yoktu.

“Ee, anlat bakalım, Nick, niye fin d el diye yeni bir sözcük uydurdun?” diye sordu Alice Lunderson.

Nick yutkundu. “İşte, öğretmenim Bayan Granger sözlükteki bütün sözcüklerin insanlar tarafından üretildiğini söylemişti; ne anlama geldiklerini de bizler belirliyormuşuz. Ben de yeni bir sözcük üretip, gerçekten böyle mi diye sınamanın eğlenceli olacağını düşündüm .”

Alice gülümseyerek, “O zaman Bayan Granger’ın buna kızması seni şaşırttı mı?” diye sordu.

Nick’in ayağına basıldı ve annesi, “Biz Bayan Granger’ın kızdığını düşünmedik hiç. Herkes fin del sözcüğünü kullanmaya başlayınca, bir huzur-

84

BUNUN ADI FİNDEL

suzluk oldu yalnızca. Yoksa, o çok iyi bir öğretm endir,” dedi.

“Evet,” dedi Nick. “Yani, sözcükler hakkında çok şey öğrendim - o n u n sayesinde.”

“Peki, şimdi ne yapacaksın? Yeni sözcüğüne ne olacak?” Alice konuyu toparlamaya girişmişti. Nick ve ailesinin ağzından tartışma yaratacak bir şeyler çıkmayacağını anlamış, suya sabuna dokunm ayan, tatlı bir konuşm a sürdürm eye çalışıyordu.

“Eh,” dedi Nick, “işin tuhafı onu ben uydurdu

ğum halde, o artık benim sözcüğüm değil. Findel artık herkese ait. Sanırım ona olacakları herkes birlikte belirleyecek.”

Alice, kaygılı gözüken bir Bayan Chatham ’la ve f i n d e l in resmi üreticisi, gülümseyip duran bir Bud Lawrence’la da kısa birer konuşma yaptı. Ardından, başlangıç ve kapanış için kendi bölüm lerini çekti ve ekip, bütün çekilenleri iki dakikalık bir hikâye oluşturacak şekilde montajlamak üzere Carrington’a döndü.

Ertesi akşam CBS haberlerinde; savaşlar, petrol fiyatları, dünyanın gıda stokları gibi ciddi ko nulu haberlerin hepsi okunduktan sonra, spiker kameraya bakıp gülümsedi.

“İngilizce q u iz (küçük sınav) sözcüğünün 1791 de Daly adında D ublin’li bir tiyatro yöneti

Kulaktan Kulağa

85

cisi tarafından yaratıldığına inanılır,” dedi. “İngiliz dilinde yepyeni bir sözcük üretebileceği üzerine iddiaya giren Daly, kentteki bütün binaların ve duvarların üstüne tebeşirle q-u-i-z harflerini yazınca, ertesi sabah herkes bunu okum uş, bir hafta içinde de bütün İrlanda’da herkes bunun anlamını merak eder olmuş ve böylece yeni bir sözcük yaratılmıştı. Quiz, İngilizce’de belli bir nedeni olm adan tek bir kişi tarafından üretilmiş yegâne sözcüktü -yani bugüne kadar öyleydi. Şimdi yeni bir sözcük daha var: Findel. İşte karşınızda, New H am pshire’ın Westfield kasabasından Alice Lunderson ve öyküsü.”

Ekranda beliren Alice kısa bir giriş yaptı. Ardından, Bayan Granger, Nick, Bud Lawrence ve Nick’in annesi televizyonda yirmi milyon insanın karşısında findeller hakkında konuşm aya başladılar.

Bu yirmi milyon kişiden biri D avid Letterm a n ’la Gece Şovu programının yapımcısıydı. Bir diğeri, çok satan People adlı derginin yayın kurulu üyesi, bir başkası da, 3-2-1 Ateş adlı çocuk dergisi yazarlarından biriydi. Haberlerdeki bu öyküyü bir sürü başka yazar, yapımcı ve pazarlama uzmanı da izledi. Ve hepsi de bu hikâyeden iyi iş

çıkacağını sezdiler.

A m erika ’da herkes bu tuhaf, yen i sözcüğü duym uştu.

Kulaktan Kulağa

07

O ndan sonraki üç hafta içinde, Amerika’daki küçük büyük, kadın erkek herkes çocuklann kalem yerine kullandıkları bu tuhaf, yeni sözcüğü duymuştu. Ohio’daki, Iowa’daki, New York’taki, Teksas’taki ve Kaliforniya’daki çocuklar da onu kullanmaya başladılar.

Üstünde fin d e l yazan her şey için sipariş yağmaya başlayınca, Bud Lawrence anında yeniden konuyu ele aldı, ama önüne bazı engeller çıktı.

Bud’ın avukatı, “Şu sipariş yığınını görüyor musun? Bu bela demek. Başka bir şey değil,” d edi. “Biz bir ticari markayı tescil ettirdik, ama aslında bunun bir başvurudan öte anlamı yok. Bütün ülke o sözcüğü şu küçük çocuğun yarattığını biliyor ve eğer sen onun babasıyla bir anlaşma yapmazsan, elinde hiçbir şey kalmaz -H atta yüklü bir tazminat davası da işin cabası olur. Sözcük o çocuğa ait.”

Bay Ailen öğlen eve geldiğinde, karısı Bud Lawrence’i araması gerektiğini söyledi. “Şu yeni sözcükle ilgili bir konuym uş.”

H aber Torn Allen’ın hiç hoşuna gitmedi. Bütün o gürültü patırtıdan fena halde bunalmıştı. Bu saçmalıklar olup biterken uzun süre dükkânına uğrayamadığı için, yazışmaları haftalarca geri kalmıştı. Şimdi yılbaşı siparişlerini zam anında yetiş-

ee

BUNUN ADI FİNDEL

tirebilirse, şanslı sayılırdı.

Bu konuya hiç bulaşm ak istemiyordu, ama Bud eski arkadaşıydı. O yüzden, dükkânına d ö nerken Bud Lawrence’ın bürosuna uğradı.

“Tom, iyi ki geldin,” dedi Bud. Yerinden kalktı, masasının çevresinden dolaşıp geldi, Tom ’un elini sıktı. “Otursana.” Tom bir sandalyenin ucuna ilişirken, Bud da yanına bir sandalye çekti. “Sen öm rün boyunca Westfield’ın herhangi bir kon u da bu kadar hareketlendiğini görmüş müydün?

Ginny’le ikiniz çok gurur duyuyor olmalısınız...

şu oğlunuzdan.” Bud, Nick’in adını anımsayama-mıştı.

Tom oturduğu yerde kıpırdanıp, başıyla onayladı. “Evet, çok yaman bir oğlan, orası kesin. Ama laf aramızda, Bud, hepsi unutulup gitse diye dört gözle bekliyorum -Ç o k fazla patırtı kopartıldı.”

Bud hem en o anda istediğini nasıl koparaca

ğını anladı. “Eh, Tom, korkarım öyle olmayacak.

Ortaya bir şey çıktı ve insanlar gerçekten ilgilendiler. Kasabada satılan, üstünde fin d e l yazılı şu parlak kırmızı tükenm ezkalem leri görmüşsün-dür herhalde? Onları ben ürettim. Ortalığı koklu-yordum. Ama o sözcük senin oğlana ait. Birkaç hafta önce avukatımın bir ticari marka başvurusu yapmasını istedim -B en böyle çalışırım işte.

Kulaktan Kulağa

89

Yeni bir olay mı var, orta yerinde olmak isterim.”

Tom’a bakıp sırıttı. Tom da hafifçe karşılık verdi.

“Şu anda, biri Massachusetts’da, biri Şikago’

da, biri de Los Angeles’ta olmak üzere, benim için, üstlerinde bir kalem -findel dem ek istedim -

deseniyle fin d e l sözcüğü basılı tişörtler üreten atölyeler var. Bunların her birine daha şimdiden yirmi bini aşkın tişört siparişi geldi. Her tişörtten iki üç dolar kâr elde edilecek. Aynca Hong Kong ve Japonya’daki birkaç büyük kalem ve tükenmez üreticisiyle de, ciddi paraların söz konusu olduğu anlaşmalar yapm ak üzereyim. Medyada bu findel olayını görmüşler, çocuklara yeni bir findel tarzı yaratmak için marka haklarını satın almak istiyorlar. Şaka etmiyorum -B u çok ama çok parlak bir fikir!”

Bud tahm ininde yanılmamıştı. Bütün bunların düşüncesi bile Tom’un oturduğu yerde huzursuzca büzülm esine yetmişti. Bu kadar tantana gözünü korkutmuştu.

“Tom, seninle açık konuşacağım. Oğlanın velisi olarak bu konuda en doğruyu yapmalısın. Bütün bunlar nereye varacak merak ediyorum. Riskleri göze alıp, biraz para harcayacağım; bakalım neler olacak. Ama senin iznin gerekli. Hem şu ticari marka başvuru kâğıtlarını imzalamaksın, hem

90

BUNUN ADI FİNDEL

de bu markayı kullanabilmem için seninle bir anlaşma yapmalıyız. Alt tarafı bir sözcük için bu kadar gürültü koparm ak abartılı gözüküyor biliyorum, ama bazı adımlar atm adan neler olacağını bilemeyiz.” Bud masasındaki kâğıtları işaret etti.

“Burada bir sözleşme var -Açık ve adil bir sözleşme. Ben ne kadar kâr elde edersem yüzde otuzu oğlunun olacak. Bu tür anlaşmalar için hayli cömert bir pay. Ee, ne diyorsun? Aklın yattı mı?

Bütün angaryaları bana bırak, üstüne gideyim bakalım, belki de bir sonuç vermez, hı?”

Tom ’un önündeki m asada kâğıtlar ve bir kalem hazır bekliyordu.

Torn, Bud’a şöyle bir baktı ve kalemi eline aldığı gibi, ticari marka başvurusunun iki kopyasıyla sözleşm enin üç kopyasını imzaladı. “Senden kuşkulanm ak için bir neden göremiyorum, Bud.

Ayrıca böyle işlere bulaşmaya hiç niyetim yok benim .” Ayağa kalkarken, “Hepsi bu kadar mı?”

diye sordu.

“Bir şey daha var, Torn. İşte.” Bud Lawrence, Nick’in babasına 2 bin 250 dolarlık bir çek uzattı.

“Bu nedir?”

“İlk üç haftalık findel satışlarından Nick’e olan borcum b u ,” diye açıkladı Bud sırıtarak.

Torn çeke bakıp, başını salladı. “Bu müthiş bir

Kulaktan Kulağa

91

şey, Bud. Gerçekten çok sevindim, çünkü Nick’in üniversite eğitimine ciddi katkısı olacak. Ama ikimizin arasında kalmasını rica ediyorum. Nick bu nu duyacak olursa, bir daha ne çimleri biçer, ne de tek kuruş biriktirir herhalde. Yani, aramızda kalsın işte, tamam mı?”

“Elbette, Tom, anlıyorum,” dedi Bud. “Yalnızca ikimiz bileceğiz.” Sonra da tokalaştılar.

Bay Ailen, Bud’ın bürosundan çıkıp, doğruca caddenin karşı tarafındaki bankaya gitti. Nick’in adına bir hesap açtırdı. Banka müdürü, Bay Lawrence’ın bundan sonra yatıracağı paraların otomatik olarak bu hesaba geçmesini sağlayabilece

ğini belirtti. Tom Allen’ın aklı yattı. Bir daha bu konuda bir şey duymamak en iyisiydi.

Nick’in babası ağır adımlarla dükkânına dö nerken, sakin küçük kasabalarında her şey yine eskisi gibi olacak mı diye m erak ediyordu.

^ a y d a f N

Dalgalar

Her şeye karşın Westfield’da yaşam normale dönmüştü. Kasım ayı geldi, yapraklar döküldü, derken ilk kar yağdı, sonra yılbaşıyla birlikte her tarafı karlar kapladı. Sonbahar ve kış sanki kasabadaki her şeyi dinginleştirmiş, insanları evlerine kapamıştı.

Lincoln İlkokulu’nda da ortalık yatışmış, findel furyası dinmişti. Ama bu, sözcüğün unutulduğu anlamına gelmiyordu. Tam tersine.

Bütün çocuklar, hatta bazı öğretm enler bile artık bu yeni sözcüğü kullanır olmuşlardı. Önceleri özellikle yapılıyordu. Sonra alışkanlık haline geldi ve şubat ortasında findel, artık kapı, ağaç ya da şapka gibi herhangi bir sözcüğe dönüşm üştü.

Yayılan Dalgalar

93

Westfield halkı neredeyse sözcüğün farkına varmaz olmuştu.

Ancak, ülkenin geri kalanında işler kızışmıştı. Findel başını almış gidiyordu. Bir kıyıdan ötekine, yüzlerce küçük kasaba ve büyük şehirde çocuklar bu yeni sözcüğü kullanıyor, ebeveynlerle öğretm enler de onları engellem eye çalışıyordu.

Westfield’da olanların aynısı tekrar tekrar yineleniyordu.

Bud Lawrence bundan daha mutlu olamazdı.

Findel gömlekleri, findel güneş gözlükleri, findel silgileri, findel defterleri, findel kâğıtları ve daha neler neler vardı. Japonya’dan ithal edilen yeni findel modelleri çok tutulmuş, hatta bunların Japonya ve Avrupa’da da satılması gündem e gelmişti.

Nick’in hesabına yatırılan paralar durm adan artıyordu.

Bud, findel beyzbol şapkaları üretmek üzere W estfield’da yirmi iki kişilik istihdam yaratan bir atölye kurdu. Mart ayındaysa, belediye meclisi oybirliğiyle 302 numaralı karayolu üstündeki kasaba giriş levhasına küçük bir ek yapılmasına karar verdi ve kasabanın adının altına, “Findel’in Doğduğu Yer” yazıldı.

Ya Bayan Granger’a ne oldu derseniz, pes etmiş gözüküyordu ya da öyle emir almıştı. İşin as-

H er şeye karşın ya şa m normale döndü.

Yayılan Dalgalar

95

lını bilen yoktu. Yasak sözcük için ilan tahtasına astığı duyum sessizce ortadan kaybolmuştu ve çocuklar okulda kalıp cümleler yazmıyorlardı artık.

Her şey eskisi gibiydi.

Bir tek şey dışında.

Her hafta doğru yazım testinde, beşinci sınıftaki herkesin en az bir sözcüğü yanlış oluyordu. Bayan G ranger’ın listesi h ep kalem sözcü

ğüyle başlıyor ve cuma günkü yazım testlerinde bütün çocuklar onu f-i-n-d-e-l diye yazıyorlardı.

Nick bir süre için ünlü biri gibi olmuştu. Gece Şovu’ nda, G ünaydın Amerika'da, ve birkaç başka televizyon şovunda daha herkes onu izlemişti.

Başta John ve Chris olmak üzere bütün arkadaşları, limuzinle gezm enin nasıl bir şey olduğunu sorup duruyorlardı. Ancak bir iki hafta kadar sonra bu haber bayatladı ve herkes olayı unutm uş

gözüküp yaşamına devam etti.

Bütün olan biteni tam anlamıyla kafasından atam ayan tek kişi Nick’ti.

NtcVtrs İç Düı\y<x s«

Dışarıdan bakıldığında, Nick yine aynı Nick’ti.

Ama iç dünyası değişmişti. Ah tabii, yine bir sürü parlak fikri vardı, ama şimdi bunlardan biraz ürker olmuştu.

Örneğin, sosyal bilgiler dersinde Nick bir şeyler satın alan insanlara tüketici dendiğini öğrendi.

Tüketiciler alışveriş yapmayı bırakırsa, dükkânlar, mağazalar ve lokantalar işsiz kalıyordu.

Derken -p a t- yeni bir fikir geldi Nick’in aklına.

Bütün öğrenciler öğle yemeği arasını çok seviyordu. Ama öğlen arasının kötü yanı yemek kısmıydı -O k u l yemeği. Bütün sabah kokusunu d u yar, sonra da gidip yem ek zorunda kalırdınız ve asla şaşırtmazdı sizi: Her zaman berbattı.

Nick'in iç Dünyası

97

Eh, diye düşündü Nick, okul kafeteryası da bir tür lokanta sayılır, değil mi? Öğrenciler de tüketicilerdir, doğru mu? Ve bizleryem eğim izi burad a n alm aya hiç m ecbur değiliz, hı?

Nick olabilecekleri gözünün önüne getirebiliyordu: Aşçı kadınlar daha iyi yemek pişirene de

ğin, bütün çocukların her gün yemeklerini evden getirmelerini sağlayacaktı. O kadınların kendi aileleri için böyle yemekler pişirmediklerinden emindi. Çocuklar, ceplerinde 2’şer dolar bulunan tüketicilerdi ve yem ekler düzelinceye kadar paraları ceplerinde kalacaktı.

Harika fikir! Bunun işe yarayacağından kuşkusu yoktu -Ç o k heyecanlanmıştı.

Ancak sonra fin d e l olayında neler olduğunu anımsadı. Bütün hevesi kaçtı. Bütün çocuklar yemek almayı bırakınca, er geç birileri bunun Nick’in kafasının altından çıktığını anlayacaktı. Başı derde girecekti. Gazeteler haber yapacak, Müdür anne ve babasını çağıracaktı -d a h a neler neler.

İşte o zaman, Nick ömründe ilk kez parlak bir fikri kendine sakladı. Hatta Jo h n ’a ya da Chris’e bile anlatmadı.

Ve bu Nick’i değiştirdi.

İlk fark eden annesi oldu. Mart ayının başında bir gün, “Okulda her şey yolunda mı, tatlım?”

90

BUNUN ADI FİNDEL

diye sordu. Oğlunu biraz bezgin, azıcık neşesiz görmüş, kaygılanmıştı.

“Elbette,” dedi Nick. “Her şey yolunda.”

“Arkadaşlarınla aran iyi mi? Son günlerde buraya pek takılmaz oldular.”

“Doğru söylüyorum, anne. Her şey yolunda.

Kış mevsimindeyiz. Herkes hokey ya da basketbol oynamakla meşgul; hepsi b u .” Sonra da odasına gidip, kapısını kapattı Nick.

Bu değişikliği Bayan Granger da fark etmişti.

G özünün içine bakarak, “Ama gerçekten findelim yoktu yanım da-” diyen o küçük zeki oğlan yoktu artık sınıfında. Her gün biraz daha sessiz, biraz daha dikkatli bir Nicholas Ailen geliyordu derslerine. Çalışmalarını kusursuzca yapıyor, söz verilmedikçe ağzını açmıyor ve eskisi gibi arkadaşlarıyla şakalaşıp konuşm uyordu. Okul birkaç ay sonra kapanacaktı ve Bayan Granger’ın ona yardım etm ek için yapabileceği hiçbir şey yok gözüküyordu.

Ders yılının sonuna doğru Nick, findel olayı yeni başladığında Bayan G ranger’ın ona arkasını imzalattığı zarfı anımsadı. Satranç oyunu sona erdiği için Bayan Granger’ın o m ektubu bugün yarın kendisine vermesi gerektiğini düşündü. Ama bahar boyunca m ektup gelmeyince, öğretm enin

Nick’in iç Dünyası

99

onu unutm uş olduğuna karar verdi. Konuyu açmaktan çekiniyor, ama m erakından da ölüyordu.

Dayanamadı, okulun son günü Bayan Granger’ın sınıfının kapısını tıklattı. Öğretmen pencerelerin altındaki raflarda duran kitapları düzenliyordu. Arkasını dönm eden, “Girin,” diye şakıdı.

“Merhaba, öğretm enim ,” dedi Nick.

Bayan Granger doğrulup, ona döndü. “Ah, sen miydin, Nicholas! İyi ki uğradın. Seninle konuşm ak istiyordum, böylece yazın sana m ektup yollamaktan kurtulmuş olacağım.”

Nick yutkundu. “Ben de onun için gelmiştim

-ş u m ektup.”

Bayan Granger yarım saniye kadar bir şaşkınlık geçirdikten sonra, “Ha! O m ektup,” dedi.

Durdu. “Hatırlarsan, o mektubu sana her şey sona erdikten sonra göndereceğim i söylemiştim, Nicholas... Daha her şey bitmiş değil.”

“Bitmedi mi?” Nick başını yana eğip sordu:

“Peki, ne zam an bitecek?”

Bayan Granger gülümseyerek, “Ah, inan bana, Nicholas, ne zam an bittiğini anlayacaksın,” dedi.

“Seninle başka bir şey konuşmak istiyordum ben.”

Nick’in yanına doğru yürüyüp, yarım metre kadar önünde durdu. Nick yıl içinde boy atmış, ikisinin gözleri neredeyse aynı hizaya gelmişti.

100

BUNUN ADI FİNDEL

Nick, öğretmeninin bakışlannın daha yumuşak olmakla birlikte, gücünden hiçbir şey yitirmediğini fark etti. “Gördüğüm kadarıyla son birkaç aydır çok sessizleştin, Nicholas. Biliyor musun, sen bu yıl kötü bir şey yapmadın. Pek çok olay oldu, pek çok şey söylendi. Bazı zor günler geçirmiş olabilirsin. -Ama seninki iyi bir fikirdi ve davranış bi

çiminden, çoğu zaman, gurur duydum .”

Nick m ahcup olmuştu, ama Bayan Granger konuşmayı sürdürdü. “Ve senin hayatta yapaca

ğın çok önemli şeyler var, Nicholas. Bundan k esinlikle eminim; birkaç gün zorlandın diye içine kapanmamalısın. ”

Ardından uzandı, Nick’in elini sıkıp, gözlerinin içine baktı. Bakışları Nick’in daha önce hiç görmediği kadar parlaktı. “Senin gibi bir öğrenciye sahip olmak çok zevkliydi, Nicholas Ailen.

Şimdi git, güzel bir yaz geçir. Senden büyük ba

şarılar bekliyorum, delikanlı.”

Bayan Granger, onun sınıftan çıkmasını beklerken, Nick kapıya varm adan önce dönüp, “Te

şekkür ederim, efendim. Size de iyi tatiller dilerim,” dedi ve, “Gelecek yıl için birkaç yeni findel almayı da unutm ayın,” diye sırıttı.

Nick, dilbilgisi öğretmeniyle bu küçük sohbetin üstüne bir doz da sağlıklı yaz tatili eklenin

101

Nick’in iç Dünyası

ce bütünüyle normale döndü. Yeni bir sözcük yaratmış olmaktan gurur duyuyor, kopan gürültüyü düşünm ek hoşuna gidiyordu. O küçücük sözcük beşinci sınıfı unutulm az kılmıştı.

Altıncı sınıfa başlam adan önce Nick yine aynı Nick olmuştu ve bütün ortaokul, lise ve üniversite yılları boyunca da bunu kanıtladı.

Örneğin, iki yıl sonra, Tüketici Nick yüzünden, kasabadaki okul kafeteryalarının hepsi haftanın en az dört günü leziz yem ekler sunmaya başladı. Hatta bu küçük kasabanın ülkedeki en başarılı okul yemeği programına sahip olmasının nedenini araştırmak üzere W estfield’a özel olarak Milli Eğitim B akanlığından bir yetkili geldi.

Nick lisedeyken... neyse, onun öteki maceralarını anlatmak sayfalar alır; o zaman da, Nick b e

şinci sınıftayken başlayan bu öykünün sonuna gelemeyiz.

Çünkü bu öykü çok daha sonra sonuçlandı

- O n yıl sonra.

Peki, bu on yıl boyunca Nick’in sözcüğüne ne oldu dersiniz? Öyle çok müthiş ya da özel bir şey olmadı. Sözcüklerin başına böyle şeyler gelmez.

Onlar kullanılır ya da kullanılmaz. Findel'se giderek daha çok kullanılır oldu. Gerçek bir sözcük haline geliyordu.

Ve Iş+e Kaz ar\af\...

O n yıl sonra, Nick Ailen üniversitenin üçüncü sı-nıfındaydı. O yılın kasım ayında iki önemli olay oldu.

Birincisi, Nick yirmi bir yaşma bastı ve böylece, babasının açmış olduğu hesap, yasal olarak Nick’in üzerine geçti.

Nick zengin oldu. Çok zengin. O kadar zengin olmuştu ki, gerçekten ne kadar zengin oldu

ğunu kavram aktan acizdi.

Nick paranın bir kısmını anne ve babasına vermek istediyse de, Allen’lar ihtiyaçları olmadığını söyleyerek kabul etmediler. Ama Nick onlara hep çok seyahat etm ek istediklerini anımsatıp, bunu büyük bir doğum günü armağanı falan gibi gör-

103

Ve İşte Kazanan...

melerini önerince, kabul ettiler.

Nick ağabeyi Jam es’e de biraz para vermek istedi, ama o da ihtiyacı olmadığını söyleyerek kabul etmedi, Ancak Nick ona iki yaşındaki kızının bir gün büyüyüp üniversiteye gideceğini anımsattı -H em , Jam es de bir zamanlar ona bütün beyzbol kartları koleksiyonunu vermemiş miydi?

Sonunda Jam es armağanı kabul etti.

O ndan sonra da Nick gitti, kendine yeni, güçlü bir bilgisayar aldı. On kadar da yeni bilgisayar oyunu. Bir de dağ bisikleti. Ardından, parayı kafasından atmaya çalıştı ki, bunu yapmak hiç kolay değildi doğrusu. Ama o yine de bunu iyi kötü ba

şardı ve üniversiteyi bitirmek için her zam ankinden fazla derslerine yoğunlaştı.

O sonbahar gerçekleşen ikinci önemli olaysa, günün birinde Nick’in kapısına gelen bir paket oldu -ağır, büyük bir paket. Bayan G ranger’dan geliyordu.

Paketin içinde üç şey vardı: 1) Koca Webster İngilizce Sözlüklün yepyeni bir son baskısı, 2) sözlüğün kapağına iliştirilmiş, el yazısıyla kısa bir not ve, 3) kalın beyaz bir zarf. Nick arkasını çevirince zarfın üstündeki adı -k e n d i ad ın ı- gördü.

O nu bir eylül öğleden sonrası dersler bittikten sonra Bayan Granger’ın odasında kendisi yazmıştı.

104

BUNUN ADI FİNDEL

O n yıl önce.

Nick zarfı bırakıp, sözlüğün üstündeki notu dikkatlice çıkardı.

Sevgili Nicholas,

Lütfen bu kitabın 541. sayfasını aç.

Nick sözlüğü kaptığı gibi, hızla sayfaları çevirip, 541. sayfayı açtı. Kalbi güm güm atıyordu. İşte orada, Fince ve fin g ird ek arasında şunlar yazılıydı: fîn d e l is. yazmak, çizmek gibi işlerde kullanılan, çeşitli biçimlerde araç. [hlk. -

üreten Nicholas Ailen, A m erikan dili, 1987

- bak. kalem ]

Nick tekrar Bayan G ranger’ın notuna döndü.

Bu, öğrencilerimin ödevlerini yaparken kullanm alarını önerdiğim yepyeni bir sözlük. A rtık onlara y e n i sözcüklerin sözlüğe nasıl eklendiğini öğretirken, tek tek her birine b u n u açıp fin d e l sözcüğüne bakm alarını söylüyorum.

Ve tabii, a ra m ızd a ki k ü çü k savaş sona

Ve işte Kazanan...

105

erdiğinde sana vermeyi vaat ettiğim m ektubu da ilişikte gönderiyorum .

İşte savaş şim di bitti.

Öğretmenin,

B ayan Lorelei Granger

Nick’in başı dönüyordu. Elleri titreyerek, kalın beyaz zarfı açtı. İçindeki on yıllık mektubu çıkanp okumaya başladı.

Sevgili Nicholas,

B u m ektubu okuyorsan, findel sözcüğü sözlüğe eklenm iş demektir. Tebrikler!

İnsan güneşin doğuşunu izleyebilir, am a o süreci yavaşlatm a, du rd u rm a y a da geriye alm a olanağına sahip değildir. Bense senin sözcüğüne b u n u yapm aya çalışıyordum.

Başlangıçta kızgındım . B u n u kabul ediyorum. Kalem sö zcü ğ ü n ü n hiçbir önem i yokm uşçasına bir kenara itilmesine gönlüm razı gelmemişti. A m a sanıyorum ,

106

BUNUN ADI FİNDEL

‘ka m ış’ sö zcü ğ ü n ü n Eski Yunancası kalam os değil de, fin d ilu s olsaydı, o z a m a n da sen kalem sözcüğünü yaratırdın. G üneşin doğuşu gibi şeyler engellenemez, tek yapabileceğin izlemektir.

Findel sözcüğü ortaya çıkalı h e n ü z üç hafta bile olmadı. Şim di görüyorum ki, bu bir öğretmenin hep u m u t edip hayalini kurduğu türden bir şans: Parlak genç öğrencilerin eski, iç sıkıcı bir sınıfta edindikleri bir fik r i gerçek dünyalarında sınadıklarını görme şansı. İtira f ederim ki, bütü n bunların nasıl sonuçlanacağını çok m erak ediyorum. İzlem ekten başka yapabileceğim bir şey yok.

A m a sa n ki bu oyunda benim de oynayabileceğim kü çü k bir rol olabilir diye dü şü n ü yo ru m ve işte, kötü adam olmayı seçtim. B ü tü n iyi öykülere kötü bir karakter gerekir, öyle değil mi?

Dolayısıyla, bir g ü n beni bağışlamanı isteyeceğim. Umarım bağışlarsın.

Ve İşte Kazanan...

107

Sen d ü şü n m eyi seversin, biliyorum, Nick.

Lütfen şu n u düşün: Ben öğretmenliğe başladığımda, A y ’a ayak basan olmamıştı; u za y mekikleri, CNN, uyd u istasyonları yoktu. Video kasetçalarlar, CD’ler ve bilgisayarlar da yoktu.

D ü n ya d a m ilyonlarca değişiklik oldu. İşte bu nedenle, ben çocuklara hep her durum da geçerli olacak şeyler öğretmeye çalıştım.

Geçerliliğini yitiren o ka d a r çok şey var ki.

A m a bunca y ıl sonra bile, sözcükler hâlâ ön em in i koruyor. Herkesin hâlâ sözcüklere gereksinim i var. D üşünm ek, ya zm a k, düş

kurm ak, u m u t ve dualarım ızı dillendirm ek için sözcükleri kullanıyoruz. İşte ben b u n u n için seviyorum sözlükleri. Sözlük kalıcıdır. İşlerliğini korur. Ve senin de artık bildiğin gibi, bir y a n d a n da değişip gelişir.

Tekrar tebrik ederim. İlişikte sana k ü çü k bir arm ağan gönderiyorum .

Sevgilerimle,

B ayan Granger

FINDEL

Ve İşte Kazanan...

109

Nick, dilbilgisi öğretm eninin o tuhaf bakışlarını anımsadı; onların ne ifade ettiğini anlıyordu artık.

Yaşlı tilki! Ta başından beri fin d e l'i destekliyor-muş demek. Ona karşı mücadele ederek, aslında yaygınlaşmasına katkıda bulunuyorm uş.

Beyaz zarfın içinde ince uzun, yassı bir kutu vardı. Saatleri koydukları türden. Nick kutuyu zarftan çıkarıp kapağını açtı. İçindeki, Nick’in yine on yıldır görmediği bir başka şeydi: Bayan Granger’ın en sevdiği, mavi kapaklı, kestane rengi dolm akalemi. Klipsinin altına, katlanmış küçük bir kâ

ğıt sıkıştırılmıştı. Bu da bir nottu. Çok kısa bir not.

Tek bir sözcük: Findel.

Bir ay kadar sonra, Westfield’ın eski kesiminde, ağaçların kocam an, evlerin küçücük olduğu m ahallelerden birinde bir şey oldu. Yılbaşı sabahı, Bayan Granger’ın kapı zili çaldı. Öğretmen kapıyı açtı, ama kimseyi göremedi.

İç kapısının önüne bir paket bırakılmıştı -Ü stüne kırmızı fiyonklu beyaz bir zarf iliştirilmiş, yeşil kâğıda sarılmış bir kutu. Bayan Granger gülümseyerek pakete uzandı.

Paketi yerden alıp doğrulurken, dış kapısının yanındaki posta kutusundan, kırmızı-beyaz-mavi bir ekspres posta zarfı taştığını fark etti. Yılbaşı

110

BUNUN ADI FİNDEL

arifesinde postalanmış olmalıydı. Bayan Granger dış kapıyı açıp, posta kutusundaki zarfı kaptığı gibi her iki kapıyı da kapadı ve titreyerek içeri kaçtı.

Salona gitti, divana oturdu. Ekspres m ektup Westfield Eğitim Bürosu’ndandı. Önemli gözüktüğü için Bayan Granger zarfı hem en açtı.

Eğitim başmüfettişinden gelen bir tebrik mektubuydu. “Eski öğrencilerinizden birinin” yaptığı bir milyon dolarlık bir bağışla yüksek eğitim bursu veren daimi bir vakıf kuruldu, deniyordu.

Vakfa, Lorelei Granger Öğrenci Vakfı adı verilecekti.

Bayan Granger ortada bir yanlışlık olduğundan emindi. Belki de kötü bir şakaydı. Bir milyon dolar ha? Saçma! Hemen telefonu açıp, eğitim başmüfettişini arayarak konuyu açıklığa kavuşturmaya niyetlendi.

Ama yılbaşı sabahıydı. Başmüfettiş eski öğrencilerinden biri olsa da, bir gün daha beklem eye karar verdi. Zararı yoktu.

Ayrıca, kırmızı fiyonklu öteki paket divanın üstünde açılmayı bekliyordu. Bayan Granger ö n ce beyaz zarfı açtı.

Kargacık burgacık el yazısıyla yazılmış, küçük bir yılbaşı kartıydı -beşinci sınıflardan bir oğlandan geldiği belliydi.

Ve İşte Kazanan...

111

Sevgili Bayar\ 6rar\gery

Siz loer\ er\ sevdiğim Öğre+/v>er\lerder\sir\iz.

Bu sizir\ ol^wa.st(M is+ediğıVı lot'sey.

Sevgiler,

B ir Öğrer\cir\iz

Bayan Granger öfkeyle yazım hatalanna baktı, ama sonra başını sallayarak kıkırdadı. Yıllar geçse de, çocuklar hep aynıydı. Öğretmenliğinin kırk be

şinci yılına giren Bayan Granger haziranda em ekli olacaktı artık ve bütün bu yıllar boyunca öğrencilerinin birinden armağan almadığı tek bir yılbaşı hatırlamıyordu.

Bayan Granger kırmızı kurdeleyi çözdü, paket kâğıdını yırttı ve kutunun kapağını açtı. Sicim ve lolipop çubuklarıyla ya da burgu m akarna ve zamkla yapılmış bir şey bekliyordu.

Ama bunların yerine lacivert kadife kaplı, ince uzun bir kutu buldu. Kutuyu açınca, içinden çok şık, altın bir dolmakalem çıktı. Elini dolduran, zarif, ağır bir kalemdi. Kalemin parlak yuvarlak yüzeyi üstüne işlenmiş bir yazı vardı. Bayan Granger divanın ucuna kayıp, okuma lambasını açmak

112

BUNUN ADI FİNDEL

zorunda kaldı. Böylece küçük harflerle yazılmış

incecik üç satırı okuyabildi: B u nesne B ayan Lorelei G ranger’a aittir ve kendisi onu istediği gibi adlandırabilir.

Nicholas Allen ’d a n sevgilerle.