E D M O N D O D E A M I C I S

Çocuk Kalbi

EDMONDO DE AMICIS

21 Ekim 1846’da Oneglia, Sardinya’da doğdu. Okula Torino’da başladı. Sonra askerî okula yazılıp subay oldu.

Askerlikle ilgili bir dergiye yazılar yazdı ve ardından, ordudan ayrılıp kendini tamamen yazı işlerine verdi.

Ünlenmesini sağlayan romanı Çocuk Kalbi 1886’da yayımlandı. 11 Mart 1908’de hayatını kaybetti.

Cuore

İletişim Yayınları 2888 • İletişim Çocuk Klasikleri 14

ISBN-13: 978-975-05-2870-5

© 2020 İletişim Yayıncılık A. Ş. / 1. BASIM

1. Baskı 2020, İstanbul

YAYINA HAZIRLAYAN Necdet Dümelli

TASARIM Suat Aysu

KAPAK ve İÇ İLLÜSTRASYONLAR Seda Mit UYGULAMA Hüsnü Abbas

DÜZELTİ Alper Zorlu

BASKI Sena Ofset • SERTİFİKA NO. 45030

Litros Yolu, 2. Matbaacılar Sitesi, B Blok, 6. Kat, No: 4NB 7-9-11

Topkapı, 34010, İstanbul, Tel: 212.613 38 46

CİLT Güven Mücellit • SERTİFİKA NO. 45003

Mahmutbey Mahallesi, Devekaldırımı Caddesi, Gelincik Sokak, Güven İş Merkezi, No: 6, Bağcılar, İstanbul, Tel: 212.445 00 04

İletişim Yayınları • SERTİFİKA NO. 40387

Cumhuriyet Caddesi, No. 36, Daire 3, Seyhan Apartmanı, Harbiye Mahallesi, Elmadağ, Şişli 34367 İstanbul Tel: 212.516 22 60-61-62 • Faks: 212.516 12 58

e-mail: iletisim@iletisim.com.tr • web: www.iletisim.com.tr

E D M O N D O D E A M I C I S

Çocuk Kalbi

Cuore

ÇEVİREN

ÜMİT EDEŞ

Ö N S Ö Z

Çocuk edebiyatının en önemli romanlarından biri olan Çocuk Kalbi’nin yazarı Edmondo de Amicis 1846’da doğdu. Bu yıllarda İtalya yarımadasında farklı devletler hüküm sürü-yordu. 1848’de ise İtalyancada “diriliş” anlamına gelen ri-sorgimento dönemine girildi. Bu dönemde İtalya’nın toprak bütünlüğü sağlandı. Bununla birlikte resimde, müzikte, ede-biyatta da bir atılım yapıldı.

Edmondo de Amicis işte böyle bir ortamda çocukluğunu, gençliğini geçirdi. Çocuk Kalbi yayımlandığında kırk yaşın-daydı ve kırk yıl boyunca savaşlar, politik çalkantılar görmüş-tü. Bu durumun eserine yansıması olağan bir durumdu. Kitabı kaleme aldığı yıllarda çocukları Furio ve Ugo, kitaptaki ço-cuklarla aynı yaşta olan öğrencilerdi. Dolayısıyla çocukları-nın öğrencilik yaşamından yoğun bir ilham aldı. Diğer yan-dan, askerlik geçmişinden yararlandı. Çocukken, Modena’da-ki askerî okula gitmişti. Mezun olduğunda subay olarak gö-

rev yaptı ve çeşitli savaşlara katıldı. Daha sonra ordunun çı-kardığı L’Italia Militare adlı askerlik dergisine yazılar yazma-ya başladı. İşte böyle başladı Edmondo de Amicis’in yazarlık serüveni. Bu yazılarını 1868’de bir kitapta topladı. Ardından ordudan ayrılarak La Nazione adlı gazetede çalışmaya başladı. Bu dönemde Londra ve İstanbul gibi kentler hakkında gezi yazıları yazdı. Bu alandaki başarısı, kalemini edebiyat alanın-da oynatması için teşvik etti onu. Tanınırlığı Çocuk Kalbi’nin 1886’da yayımlanmasıyla doruğa çıktı.

Kitapta İtalya’nın birliği meselesine özel bir önem verdi.

Guiseppe Garibaldi gibi halk kahramanlarından, Victor Em-manuel ve Umberto gibi krallardan bahsetti. Bunu on bir yaşındaki bir öğrenci olan Enrico Bottini’nin okul hayatını anlatırken yapıyordu. Böylece hem çocukların ilgisini çek-meyi, hem de onlara çeşitli bilgiler aktarmayı amaçlamış-tı. Yazar, önsözünde bu kitaba “bir İtalya devlet okulundaki üçüncü sınıf öğrencilerinden biri tarafından yazılmış bir okul yılının öyküsü” adının da verilebileceğini söylüyordu.

Anlatıcı Enrico Bottini’nin günlüğüydü bu metin. Bu günlü-ğe, anne ve babasının Enrico’ya yazdığı, genellikle öğüt ve-ren mektupları ve her ay sınıfta okunan “ayın öyküsü” eşlik ediyordu. Bu üç katmanlı romanda yukarıda da bahsedildi-ği gibi tarihsel olaylara ve bunun yanı sıra yardıma ihtiyacı olanın yardımına koşma, arkadaşlarına destek olma, sev-gi gösterme gibi değerlere; yurtseverlik, yoksulluk, işçilerin hayatı gibi toplumsal konulara değindi yazar.

Roman onlarca dile çevrilip dünyanın dört bir yanında yayımlandı. Doğu Asya’ya, Güney Amerika’ya kadar uzandı ünü. Böylece “bir İtalya devlet okulundaki” öğrencinin hikâ-yesi tüm dünyaya yayıldı, birçok öğrenci tarafından okun-du. Aynı zamanda Vittorio de Sica gibi yönetmenlerin, Umberto Eco gibi eleştirmenlerin de ilgisini çekti. Filmlere, ti-yatrolara uyarlandı, hakkında kitaplar yazıldı.

6

Yazarın Önsözü

Bu kitap, özellikle dokuz ile on üç yaş arasın-da olan ilkokul çocuklarına yöneliktir ve kitaba

“bir İtalya devlet okulundaki üçüncü sınıf öğrencilerinden biri tarafından yazılmış bir okul yılının öyküsü” başlığı verilebilir.

Üçüncü sınıf öğrencilerinden biri tarafından yazılmış derken, onun kitabı tam da basıldığı şekliyle yazmış olduğunu söylemek istemiyorum. Okulda ve dışarıda gördüğü, duyduğu, düşündüğü şeyleri bir deftere bildiği gibi, günü gününe yazıyordu o; babası da yıl sonunda oğlunun düşüncelerinde müm-kün mertebe değişiklik yapmayıp sözlerini de olduğu gibi korumaya özen göstererek bu sayfalara not-lar düştü. Çocuk dört yıl sonra liseye gittiğinde, el 9

yazılarını yeniden okuyunca, kişiler ve olaylarla ilgili taze anılarından yararlanarak kendinden bir şeyler ekledi bunlara. Şimdi bu kitabı okuyun çocuklar: Umuyorum ki kitaptan memnun kalacaksınız ve kitap size fayda sağlayacaktır.

10

E K İ M

Okulun İlk Günü

17, Pazartesi

Bugün okulun ilk günü. Köydeki o üç aylık ta-til bir rüya gibi geldi, geçti! Annem bu sabah beni Baretti Okulu’na götürüp üçüncü sınıfa yazdır-dı; bense köyü düşünüyordum, içimden gelmiyordu okula gitmek. Yollar çocuk kaynıyordu, iki kırtasiye dükkânı da sırt çantası, dosya, defter alan anne ba-balarla doluydu, okulun önünde de o kadar çok in-san toplaşmıştı ki hademeyle mahallenin bekçisi ka-pıyı güçlükle tutabiliyorlardı. Kapının yanında om-zuma dokunulduğunu hissettim, karışık kızıl saçları, her zamanki neşeli haliyle ikinci sınıf öğretme-nimdi, bana şöyle dedi:

“Ee, Enrico, artık tamamen ayrı mı düştük?”

Bunu gayet iyi biliyordum, ama bu sözler yine 13

de yüreğimi burktu. Güçbela içeri girdik. Hanım-lar, beyler, halktan kadınlar, işçiler, subaylar, nineler, hizmetçiler, hepsi de bir eliyle çocuğunu, öbürüyle karnelerini tutmuş, giriş salonunu ve merdivenle-ri doldurmuş, tiyatroya giriyormuşçasına uğultu ya-pıyorlardı. Üç yıl boyunca hemen her gün geçtiğim, 14

yedi sınıfın kapısının açıldığı giriş kattaki o geniş salonu görünce içim pek hoş oldu. Ortalık kalabalıktı, öğretmenler gidip geliyorlardı.

Birinci sınıf öğretmenim sınıfın kapısında bana selam verip “Enrico, sen bu yıl üst kattasın. Seni bir daha buradan geçerken göremeyeceğim!” diyerek üzüntüyle baktı bana.

Müdürün etrafı çocuklarına yer kalmadığı için en-dişeli haldeki kadınlarla sarılmıştı, adamın saka-lı geçen yılkinden biraz daha ağarmış gibi göründü bana. Çocukları da büyümüş, irileşmiş buldum.

Öğrencilerin sınıflara dağıtımı işinin yapılmış olduğu giriş katta sınıfına girmek istemeyip sıpalar gibi ayak direyen, ilkokula hazırlık sınıfına başlayan çocuklar vardı, onları zorla içeri çekmek gerekiyordu; kimi sıralardan kaçıyor, kimi anne babasının gittiği-ni görünce ağlamaya başlıyordu, anne babaları geri dönüp onları avutmak ya da eve geri götürmek zo-runda kalıyorlar ve öğretmenler de yılgınlığa kapı-lıyordu. Küçük kardeşim Delcati Öğretmen’in sınıfına verilmişti, ben birinci kattaki Perboni Öğretmen’in sınıfına gidecektim. Saat onda hepimiz sınıf-taydık, elli dört kişiydik; ikinci sınıftan, aralarında hep sınıf birincisi olan Derossi’nin de yer aldığı on beş-on altı arkadaşım vardı ancak. Yazı geçirmiş ol-duğum ormanları, dağları düşününce okul bana öy-le küçük, öyle iç karartıcı göründü ki... Hep bizimle birlikte gülecek denli iyi yürekli, aramızdan biri sa-yılabilecek denli de ufak tefek olan ikinci sınıf öğ-15

retmenim de geliyordu aklıma ve o karmakarışık kızıl saçlarıyla onu bir daha orada göremeyeceğim için üzülüyordum. Şimdiki öğretmenimizse uzun boy-lu, sakalsız, kırlaşmış uzun saçları ve alnında düz bir çizgi var, gür sesli, her birimizin gözünün içine tek tek, içimizi okurmuşçasına bakıyor ve hiç yüzü gülmüyor.

İçimden şöyle diyordum:

“İşte ilk gün. Daha dokuz ay var. Onca ders, onca aylık sınav, onca yorucu çalışma!”

Çıkışta annemi bulmaya öyle ihtiyacım vardı ki, koşup ellerini öptüm.

Annem bana “Cesaret, Enrico!” dedi. “Birlikte ça-lışacağız.”

Eve mutlu mesut döndüm. Ama artık o güzel te-bessümüyle neşe dolu öğretmenim yoktu, okul ön-ceden olduğu gibi güzel görünmüyordu gözüme.

16